• Sonuç bulunamadı

Topkapı sarayında tarihi odalar:Arz odası

N/A
N/A
Protected

Academic year: 2021

Share "Topkapı sarayında tarihi odalar:Arz odası"

Copied!
1
0
0

Yükleniyor.... (view fulltext now)

Tam metin

(1)

Yazan: Halûk Y. Şelısü var oğlu

Topkapı Sarayındaki arz odasını Fatih Sultan Mehmed inşa ettir­ mişti. Fatih, Kanunnamesinde (ev­ velâ bir arz odası yapılsın, cenabı şerifim pesperdede oturup haftada dört gün vüzeram ve kadıaskerle- rim ve defterdarlarım rikâbı hüma­ yunuma arza girsinler) demektedir. Sarayın Akağalar kapısından ü- çüncü yerine geçilince tam karşıya gelen yirmi iki somaki ve mermer sütunun çevirdiği geniş revak or­ tasında 7.30y 9,05 metre ölçüsün­ deki salon arz odasıdır.

Bu salonun ikisi Babüssaade, di­ ğeri III. Ahmed kütübhanesi tara­ fına açılan üç kapısı vardır.

Arz odası mimarisile, tezyinatiie ve kitabelerde muhtelif devirlerin hâtıralarını taşımaktadır. Odanın Babüsaade tarafındaki giriş kapısı­ nın iki yanında Kanuni devrine aid sarı, lâciveıd, mavi renkli çini panular nev’inin nadir örneklerin­ dendir. Gene aynı cephe üzerinde ve sağdaki çeşme:

Sultanı Cihaııyan Sülevmanı zaman Serçeşmei endü adlü bahri ihsan mısralarde gene Kanuni Süleyma- nın hâtıralarını yâd ettirmekte lir. Kapının iki tarafından Abdülme- cidin tuğralarile birer mısra odanın son tamirinden kalmış nişanelerdir. Salonun cephe tarafındaki iki kapı­ dan birinin üstünde III. Ahmed ke- tebeli bir besmele, diğerinin üs­ tünde II. Mahmud ketebeli Hasbi- nallah ve ni’melvekil yazılı kitabe­ ler vardır.

IV. Mustafanın 1807 (1222) de

yaptıdığı bir tamire aid kitabe de odanın arka kapısının üstünü süs­

lemektedir. Serkâtibi tarafından

yazılan bu kıt’a:

Arz odasın kıldı nevbünyat Sultan Mustafa mısraile bitmektedir.

Arz odasına cephe kapısından

girilince sol duvarda bir ocak ve onun ilerisinde UI. Mehmed tara­ fından yaptırılmış sedir şeklinde ve üstü kubbeli bir taht vardır.

Taht kubbesi içinde kaside: (Görüp resmin üstadına dedi Hatif | Di tarihin onun şeriri saadet

1005 «159«») (Dedi felekte melekler dua edip

tarih Mübarek ede şeriri cedidi rabbi dut «1005») tarih beyitlerde bitmektedir. Tah­ tın ayak ucu tarafında ve kütübha- neye açılan kapı yanında selsebilli bir çeşme mevcuddur.

Arz odası 1856 da bir yangın ge­ çirmiş ve bu yangından eşyalarla taht ve ocak kurtarılmıştır. Abdül- mecidin yaptırdığı tamir esnasında duvarlar somaki taklidi yapılmış, kenarlan yaldız pervazlı ceviz ka­ pılar takılmış ve oda ile tahtın kub besi de ağır, çirkin yaldız nakışlar­

la işlenmiştir. ,

Arz odasının duvarlarının iç ve dışının tezyinatını 16. asırda ve da­ ha sonraları güzel çiniler teşkil e- diyordu. Bu çiniler son tamirlerde kaldırılmış, belki de son kısımları yangında harab olmuştur (1). 18. asır sonunda yapılmış gravürlerde arz odasının tavanı göbekli, kenar­ ları oymalı, duvarları tavana kadar çinilerle kaplı olarak görülmekte­ dir.

Osmanlı hükümdarlarının yabancı elçileri kabul ettikleri, sadrazamlar, şeyhülislâmlar ve vezirlerle görüş­ tükleri. askerin aylıkları çıktığı günlerde vesair resmi vesilelerle geldikleri bu oda eskidenberi itina ile tezyin olunurdu.

1680 yılında arz odasının nihalisi som zeıdûz işlemeliydi. Odanın pcn çere ve duvarlarında sekiz büyük ve iki küçük (al atlas üzerine zer- duz) işleme perdeler asılmıştı.

Taht karşısındaki (kadim iskem­ le) nin üstü sim sırma işleme ka­ dife iJe kaplanmıştı. Odanın tava­ nına (hurda yakut ve firuze ile müzeyyen altın toplu ve inci askılı büyük kıt’ada iki askı) ile gene İn­ cili yakut ve firuzeli küçük bir askı asılmıştı. 1729 yılında (arz odasında

olan mücevher taht ye minakâri

müşebbek gümüş ocak) in noksan­

ları tamamlanmış va odaya, taht

kubbesine inci askılar asılmıştı.

Taht sediri askid enberi altın

İ S li

ifası

sırma, dokumalı İstanbul seraseri bir kumaşla örtülü bulunuyordu. Bu kumaşın üstü zümrüd ve yakutla murassa iki yüz küsur muhtelif boyda altın paftalarla süslü ve in­ cilerle işlemeliydi (2).

Arz odasının muhteşem bir İm­ paratorluk için dar görünen ölçüsü içinde, büyük hükümdarlar devir­ lerini satvet ve kudretle yaşamış­ lardı.

şam hikâyelerde anılan hükümdar­ lar önünde burada diz kırm.şlar,

bu odada giranbaha hediyelerle

dolu denklerini açmışlar, muha-

tablarının müstağni bakışları önü­ ne zümrüdler, yakutlar, elmaslar, top top nadide kumaşlar, altın ku­

palar, mertebani tabaklar, mu­

rassa silâhlar, saatler, nadir kürk­ ler sermişlerdi.

Yabancı sefirler isimleri kah­

ramanlık, zafer, debdebe ve ihti—

Bazan dostluk ve harb lan bu odada çıkar, ölüm

karar-

irade-leri buradan verilirdi. Gizli görüş­

melerin cereyan ettiği saatlerde

köşedeki selsebilli çeşme, müte­

madi su gırıltılarile, hafif sesleri büsbütün siler ve kapılardaki dil­ sizler ürkek adımlarla dolaşırlar­ dı.

Yavuz Sultan Selim İskender

Paganın öldürülmesini arz odasının

pencerelerinden seyretmiş, Ka­

nuni vezü-iâzam Ahmed Paşanın

boynunu arz odası önünde vurdur- muştu.

Osmanlı hükümdarları arife

günleri arz odası önüne kurulan tahta otururlar, burada tebrik ka­ bul edip, yapılan duada hazır hu- lunuılar ve sonra arz odasına ge­ çerlerdi,

(Sancak-ı şerifin), Hırkai Saadet

odasından çıkarıldığı zamanlarda

da sancağı bizzat padişahlar omuz­ larına alıp tekbir ve dua sesleri arasında arz odasma getirirler ve

buradaki tahtın sütununa istinad

ettirirlerdi. Ve sadrâzamla diğer

erkânı davet ederek burada sen-

cak-ı şerifi sadrâzama teslim

ederlerdi (3).

Bu odada Yavuz Selimin eelâ-

detli. Kanuninin muhteşem resmi kabulleri yapılmış, II, Selim ser-

mest günlerini geçirmişti. Tuhaf

şeylere, saatlere, tasvirlere merak­ lı III, Murad belki bu köşede Kra-liçe Elizabet’in hediyelerde mem­ nun olmuş, III. Mehmed bu sedir tahtın üstünde cedlerinin ihtişam ve azameti ile oturmuştu.

Avrupanm nice meşhur diploma­ tı bu odada Osmanlı hükümdarla­

rından memleketlerine yardım,

dostluk ve himaye niyaz eylemiş­

lerdi. Geçmiş zamanların hâtıra

şimşekleri arasında zaman zaman bu odada, Avusturya sefiri Jozef Dolaberg, Fransız sefirlerinden Ls- forest, de la Haye, Noitel, Château- neuf, Ferriol, Marquie de Bonnac,

Comte de Choiseul Gouffier, İn­

giliz sefirlerinden Sir Edward Bar­

ton, Porter, Lord Ponsonby, Ca-

ning hayal edilmektedir.

I. Ahmed babasının ânî ölümü üzerine derhal arz odasına geçip bu taht üzerine oturmuş ve Kay­ makam Kasım Paşa burada on dört yaşmdaki hükümdara biat etmişti.

| Şimdi bu odanm dar çerçevesi

j içinde hükümdarların, nice sefir­ lerin, vakur, ağırbaşlı vezirlerin, müeddeb saray adamlarının hâtı­ raları uçuşup durmaktadır.

Arkası Sa. 6, Sü. 6 da (1) 1273 tarihli saray ksyıdların-

da yanguıdan eşyamın tamamen

kurtarıldığı yazılmakta, fakat bi­

nanın uğradığı hasar belirtilme­

mektedir.

(2) Bu taht örtüsü müzenin ha­ zine kısmında teşhirdedir.

(3) Sancak-ı şerif bazan arz oda­ sında v» ekseriyeti« Hırkai Saa-■ d*t odasında teslim edilirdi.

Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği Taha Toros Arşivi

* 0 0 1 5 8 1 9 9 8 0 1 0 *

Referanslar

Benzer Belgeler

Diğer bir munakkid, mühendis olduğu için daha salahiyyetdar olan diğer bir munakkid makine hayatının büyük hid- metlerini gösteriyor; bunu da ‘aynen terceme

Klinik Bakteriyoloji ve ‹nfeksiyon Hastal›klar› Anabi- lim Dal›’na Ocak-Temmuz 2001 tarihleri aras›nda, akut pa- rotit ve orflit klinik tablosuyla baflvuran ya da ayn›

Kocaeli Üniversitesi T›p Fakültesi Hastanesi’nde ilk VRE izolasyonunu takip eden hafta içerisinde bir gün bo- yunca, YBB ve cerrahi servislerde yatmakta olan 49 hasta ile

Kullan›m Amac›na Yönelik Antibiyotik Seçimi Antibiyotikler üç temel amaçtan biri için kullan›lmakta- d›r: [1] kan›tlanm›fl infeksiyon varl›¤›nda antibiyotik

Dedesi, döneminin spor yazarı Muvakkar Ekrem Talu, onun babası Edebiyatçı Ercüment Ekrem Talu.. Halası, hala dillerden düşmeyen şarkıların söz yazarı

taya: (İktidarı iktisadi hatâlar mı, yoksa siyasî hatâlar mı yıpratır?) meselesini atıyor ve münazara so­ nunda da (siyasî hatâlar yıpratır) da karar

Norinder ve arkadafllar› (5), eritromisin ve roksitromisin kullan›mlar›n› maliyet ve etkin- lik yönünden karfl›laflt›rm›fllar ve eritromisin ile roksitromisinin

İklim, başta deniz veya kıyı turizmi, kış turizmi, sağlık turizmi ve su sporları gibi etkinlikler olmak üzere hava ve iklim koşullarına bağlı olan çeşitli..