MAKRO İKTİSAT I
BÖLÜM 4
İKTİSADİ BÜYÜME VE DALGALANMALAR
Doç. Dr. Oktay KIZILKAYA
NOMİNAL GAYRİ SAFİ YURT İÇİ HASILA
İKTİSADİ BÜYÜME VE DALGALANMALAR
Ülkenin sınırları dahilinde belirli bir yılda üretilen tüm nihai mal ve hizmetlerin, üretilen yıldaki piyasa fiyatları üzerinden değerlerine nominal gayri safi yurt içi hasıla(nominal gross domestic product) denir.
NOMİNAL GAYRİ SAFİ YURT İÇİ HASILA
Bir ülkede sadece iki adet(A ve B malları) malın üretildiğini varsayalım. A malından 250 adet ve B malından 300 adet üretilmektedir.
A malının fiyatı 20 TL iken B malının fiyatı 25 TL’dir. Bu ülkenin nominal gayri safi yurtiçi hasılası:
Nominal GSYİH= (A malının piyasa değeri) + (B malının piyasa değeri) Nominal GSYİH=(AMiktar x AFiyat) + (BMiktar x BFiyat)
Nominal GSYİH= (250 x 20) + (300x25) Nominal GSYİH=12.500 TL
İKTİSADİ BÜYÜME VE DALGALANMALAR
NOMİNAL GAYRİ SAFİ YURT İÇİ HASILA
GDP kavramının içinde yer alan;
i. ülke sınırları içinde
,
ii. belirli bir yılda
,
iii. nihai mallar
ve
iv. piyasa fiyatları üzerinden
terimlerinin anlamları önem arz etmektedir.
İKTİSADİ BÜYÜME VE
DALGALANMALAR
NOMİNAL GAYRİ SAFİ YURT İÇİ HASILA
GSYİH hesaplanırken ülkede yaşayan hem o ülkenin vatandaşlarının hem de diğer ülkelerin vatandaşlarının katkısıyla üretilen mal ve hizmetler dahil edilir.
GSYİH daha önceki yıllarda üretilen malların değerini kapsamaz.
2012 yılında üretilip 2013 yılında satılan bir araba 2013 yılı GSYİH hesaplamasına dahil edilmez.
İKTİSADİ BÜYÜME VE DALGALANMALAR
NOMİNAL GAYRİ SAFİ YURT İÇİ HASILA
Üretilen mallar pek çok açıdan sınıflandırılabilmektedir.
Ara mal(intermediate goods) ve nihai mal(final goods) bu sınıflandırmanın en önemlilerindendir.
Yeniden satılmak amacıyla alınan ve başka malların üretiminde girdi olarak kullanılan mallara ARA MALLAR denilmektedir.
Yeniden satılmak amacıyla alınmayan ve başka malların üretiminde kullanılmayan mallara ise NİHAİ MALLAR denilmektedir.
NOMİNAL GAYRİ SAFİ YURT İÇİ HASILA
Mal ve hizmetlerin piyasa değerlerinde üretim sürecinin her aşamasında meydana gelen artış KATMA DEĞER olarak adlandırılır.
KATMA DEĞER, üretim aşamasında elde edilen mal ve hizmetlerin değeri ile bir önceki dönemde elde edilen mal ve hizmetlerin değeri arasındaki farka eşittir.
İKTİSADİ BÜYÜME VE DALGALANMALAR
NOMİNAL GAYRİ SAFİ YURT İÇİ HASILA
ÜRETİM
AŞAMALARI ÜRETİM MİKTARI (kg/adet) PİYASA FİYATI (TL) PİYASA DEĞERİ (TL) KATMA DEĞER (TL) ARA MALLAR Buğday/Çiftçi 100 0.1 10 10 Un/Değirmen 80 0.3 24 14 Ekmek/Fırın 300 0.5 150 126
Piyasa Değeri ve Katma Değer
NOMİNAL GAYRİ SAFİ YURT İÇİ HASILA
Bu temsili örnekte buğday, un üretiminde girdi olarak kullanılmaktadır. Ekmek üretiminde ise un girdi olarak kullanılmaktadır.
Ara ve nihai mal sınıflandırmasında bir diğer önemli kriter malların nihai kullanım amacıyla mı yoksa yeniden satılmak amacıyla mı satın alındığıdır.
Bakkalların tüketicilere yeniden satmak için fırınlardan satın aldıkları ekmek ara maldır.
Tüketiciler tarafından nihai kullanım amacıyla alınan ekmek ise nihai maldır.
İKTİSADİ BÜYÜME VE DALGALANMALAR
NOMİNAL GAYRİ SAFİ YURT İÇİ HASILA
Toplam piyasa değerinden ara malların değerini çıkartmadığımız takdirde katma değerlerin çift sayılması söz konusudur.!!!!!!!
Bu çift sayılma hesaplamalarda yanlışlıklara sebep olur.
Bu sebeple toplam piyasa değerinden ara mallarının değeri çıkartılmaktadır.
NOMİNAL GAYRİ SAFİ YURT İÇİ HASILA
GSYİH hesaplamasında ev kadınları tarafından üretilen hizmetler(temizlik,
yemek, çocuk bakımı), ailelerin kendileri için ürettikleri öz tüketim
malları(tarla ve bahçe ürünleri) piyasada alınıp satılmadığı için belli bir gelir sağlamazlar.
Bu gibi mal ve hizmetler piyasa dışı üretim olarak adlandırılır.
Piyasa Dışı Üretim
İKTİSADİ BÜYÜME VE DALGALANMALAR
REEL GAYRİ SAFİ YURT İÇİ HASILA
Bir ülkenin sınırları içerisinde belirli bir yılda üretilen nihai malların
temel bir yılın
piyasa fiyatları üzerinden değerine,
reel gayri safi yurt
içi hasıla
denir. (Real gross domestic product, reel GDP)
Reel GDP tanımı gereği cari yıl fiyatlarından etkilenmez.
1990 2000 2010
Miktar Fiyat Miktar Fiyat Miktar Fiyat
Ekmek 800 0.4 TL 900 0.5 TL 1000 0.6 TL
Elma 50 1 TL 80 1.5 TL 100 2 TL
Nominal
GDP 370 TL 570 TL 800 TL
% Değişim 1990 Yılına Oranla 54%
Artış Mevcut 2000 Yılına Oranla 40% Artış Mevcut Reel GDP Baz Yılı(1990) 370 TL 440 TL 500 TL 19% 13% Reel GDP Baz Yılı(2000) 475 TL 570 TL 650 TL
% Değişim 1990 Yılına Oranla 16%
Artış Mevcut 2000 Yılına Oranla 47%Artış Mevcut
İKTİSADİ BÜYÜME VE DALGALANMALAR
REEL GAYRİ SAFİ YURT İÇİ HASILA
Tablodaki veriler kullanılarak önce 1990 daha sonra da 2000 yılı baz
alınmış ve Reel GDP miktarları hesaplanmıştır.
GDP
hesaplamalarında,
malların
nispi
fiyatlarının
zamanla
değişmesinden dolayı temel (baz) alınan bir yıl seçmek gerekmektedir.
REEL GAYRİ SAFİ YURT İÇİ HASILA
İKTİSADİ BÜYÜME VE DALGALANMALAR
Temel yıl her 5 senede veya 10 senede bir değişmektedir.
Değiştirmedeki amaç ise temel yıl seçiminin reel GDP değerleri
üzerindeki etkisini azaltmaktır.
Türkiye’de reel GDP hesaplamalarında 1998 fiyatları temel
alınmaktadır.
İKTİSADİ BÜYÜME
İKTİSADİ BÜYÜME VE DALGALANMALAR
Ülkede üretilen mal ve hizmet miktarının zaman içerisinde nicelik olarak
artması
İKTİSADİ BÜYÜME
olarak adlandırılır.(Economic Growth)
Başka bir ifadeyle iktisadi büyüme reel GDP de meydana gelen sürekli
artışlar olarak ifade edilebilmektedir.
İKTİSADİ BÜYÜME
İKTİSADİ BÜYÜME VE DALGALANMALAR
İktisadi büyüme, ortalama büyüme hızı ile ölçülmektedir.
Ortalama büyüme hızı, reel GDP’deki uzun dönemde meydana gelen
yıllık ortalama artışı ifade eder.
Yani Uzun Dönem Büyüme Hızı=Ortalama Büyüme Hızı.
Şimdi bu iktisadi büyümeyi bir örnek ile açıklayalım.
İKTİSADİ BÜYÜME
İKTİSADİ BÜYÜME VE DALGALANMALAR
İKTİSADİ BÜYÜME
İKTİSADİ BÜYÜME VE DALGALANMALAR
İKTİSADİ BÜYÜME
İKTİSADİ BÜYÜME VE DALGALANMALAR
İKTİSADİ DALGALANMALAR
İKTİSADİ BÜYÜME VE DALGALANMALAR
Reel GDP’nin reel büyüme trendi etrafında periyodik olmayan ve
birbirini izleyen genişleme ve daralmalar şeklinde gerçekleşen
hareketler iktisadi dalgalanmalar olarak adlandırılır.
Reel GDP Zirve Dip Ge niş lem e Da ralm a Reel Büyüme Trendi Zirve Zirve Da ralm a To pa rlanm a Da ralm a Dip
İKTİSADİ BÜYÜME VE DALGALANMALAR
TÜRKİYE EKONOMİSİNDE 2003 SONRASI İKTİSADİ
DALGALANMALAR
İKTİSADİ BÜYÜME VE DALGALANMALAR
İŞSİZLİK
İKTİSADİ BÜYÜME VE DALGALANMALAR
İŞSİZLİK= Ülkedeki çalışabilecek durumda olan ve çalışmak isteyen kişilerin
bir bölümünün işinin olmaması durumudur.
İşsizlik tanımının içerisinde iradi işsizlik yer almaz, yani işsiz olarak nitelendirilebilmek için kişinin işinin olmaması ve iş araması gerekmektedir.
İŞSİZLİK
İKTİSADİ BÜYÜME VE DALGALANMALAR
Ekonomide GDP azalınca, üretilen mal ve hizmet miktarı ve dolayısıyla piyasadaki emek miktarı da azalır, işsizlik artar.
Tersi durumda GDP artınca, üretilen mal ve hizmet miktarı ve piyasadaki emek miktarı artar,
işsizlik azalır.
Bu iki örnekten yola çıkarak GDP ile işsizlik arasında ters yönlü bir ilişkinin olduğunu
söyleyebiliriz.
ENFLASYON
İKTİSADİ BÜYÜME VE DALGALANMALAR
Ekonomide fiyatlar genel düzeyinde oluşan sürekli artış ENFLASYON olarak adlandırılır. Fiyatlar genel düzeyi kavramı çok sayıda maldan oluşan bir sepetin fiyatını temsil etmektedir.
Türkiye’de bu sepetin içerisindeki malları TÜİK belirlemektedir ve bu sepet belirli aralıklarla güncellenmektedir.
ENFLASYON
İKTİSADİ BÜYÜME VE DALGALANMALAR
Enflasyon iktisadi dalgalanmalardan sonra dip ve zirve noktalarına ulaşmaktadır. Enflasyon ve işsizlik ters orantılıdır. Dolayısıyla iktisadi dalgalanmalar boyunca biri artarken diğeri azalmaktadır.
Ekonomide daralma sırasında enflasyon azalırken işsizlik artar.
Ekonomi genişleme sırasındaysa enflasyon artar ve işsizlik azalır.
MAKRO İKTİSADİ MODELLER
İKTİSADİ BÜYÜME VE DALGALANMALAR
Hanehalkı Sektörü: Ekonomideki bütün aileleri kapsar.
Bütün bireyleri tüketici olarak adlandırılır.
Analizlerde hanehalkının kaynakların sahibi olduğu ve iktisadi
kararlarında maksimum faydayı amaçladıkları kabul edilir.
MAKRO İKTİSADİ MODELLER
İKTİSADİ BÜYÜME VE DALGALANMALAR
İşalemi Sektörü: Ekonomideki bütün firmaları kapsar.
Firma kavramı, hanehalkının sahip olduğu kaynakları kullanarak üretimi gerçekleştiren ve üretilen malları bütün sektörlere satan karar birimleridir.
Analizlerde maksimum kar elde etmeyi amaçladıkları varsayılır. Hanehalkı ve işalemi özel sektör olarak nitelendirilir.
İKTİSADİ BÜYÜME VE DALGALANMALAR
Hükümet Sektörü: Ekonomideki tüm kamu birimlerini kapsar.
MAKRO İKTİSADİ MODELLER
İKTİSADİ BÜYÜME VE DALGALANMALAR
Dış Ticaret Sektörü: Ekonominin diğer ülkelerle gerçekleştirdiği bütün iktisadi ilişkileri kapsamaktadır.
Ekonomide dış aleme mal ve hizmet satılması anlamına gelen ihracat ve
ekonominin dış alemden mal ve hizmet satın alması demek olan ithalat
kalemlerinin hareketlerini inceler
MAKRO İKTİSAT POLİTİKASI
İKTİSADİ BÜYÜME VE DALGALANMALAR
Söz konusu ülkedeki iktisadi büyümeyi hızlandırmak ve işsizlik ve
enflasyondan hadlerinde meydana gelen dalgalanmaları kontrol
etmek amacıyla hükümet tarafından uygulanan politikalar makro
iktisat politikaları olarak adlandırılır.
MAKRO İKTİSAT POLİTİKASI
İKTİSADİ BÜYÜME VE DALGALANMALAR
İktisadi büyümeyi hızlandırmak amacıyla uygulanan makro iktisat politikalara
arz yönlü makro iktisat politikalar denir.
İktisadi dalgalanmaları kontrol etmek için uygulanan makro iktisadi politikalar
MAKRO İKTİSAT POLİTİKASI
İKTİSADİ BÜYÜME VE DALGALANMALAR
Arz yönlü ve talep yönlü makro iktisat politikalarının, maliye politikası ve para politikası gibi iki temel aracı bulunmaktadır. Bu iki temel aracı kullanan iktisat politikasına, muhafazakar iktisat politikası denir. Muhafazakar iktisat politikalarının maliye politikası itibariyle vergiler ve kamu harcamaları gibi iki önemli araca sahiptir.
Muhafazakar iktisat politikaları, para politikası itibariyle tek araç para arzını kullanmaktadır.
MAKRO İKTİSAT POLİTİKASI
İKTİSADİ BÜYÜME VE DALGALANMALAR
Gerçek hayatta hükümetler amaçladıkları hedefleri tutturmak amacıyla hem maliye ve para politikalarını kullanırlar, hem de ücret haddi, faiz haddi ve
döviz kuru gibi değişkenlerin değerlerine müdahale etmektedirler.
MAKRO İKTİSAT POLİTİKASI
İKTİSADİ BÜYÜME VE DALGALANMALAR
Arz yönlü makro iktisat politikalarının amacı emek ve sermayenin hızlı bir biçimde büyümesi ve daha ileri bir teknik düzeye ulaşılmasıdır.
Arz yönlü iktisat politikası izlenmesi ve para ve enflasyonun kontrol edilmesi, emek ve sermaye miktarı ile teknolojik gelişme üzerindeki olumsuz etkileri gidermek anlamına gelir.
MAKRO İKTİSAT POLİTİKASI
İKTİSADİ BÜYÜME VE DALGALANMALAR
İktisadi dalgalanmalar toplam talep(toplam harcama) düzeyinde
meydana gelen değişmelerden kaynaklanır.
Ülkedeki toplam talep ise tüketim ve yatırım harcamaları, hükümet
harcamaları ve net ihracattan oluşur.
Soru Çözümü
Yıl Fiyat Düzeyi Nominal GSYİH
1989 100 1.600
1999 150 3.000
2009 300 6.000
39
Yukarıdaki tabloya göre; 1989 yılı baz yılı olarak kabul edilirse 2009 yılı reel GSYİH değeri kaç TL olur?
A)160 B)1500 C)1600 D)2000 E)3000
Soru Çözümü
Sadece A ve B malları üreten bir ekonomide 2010 ve 2011 yıllarındaki fiyatlar ve üretim miktarları yukarıdaki tabloda verilmiştir:
Buna göre;
I. 2011 yılında nominal GSYH artmıştır. II. 2011 yılında reel GSYİH artmıştır.
III. 2011 yılı GSYİH deflatörü 1’den büyüktür. İfadelerinden hangileri doğrudur? (2010 baz yıldır)
2010 2011
Üretim Miktarı Fiyat Üretim Miktarı Fiyat
A 200 10 150 20
