Kitap Tan~t~m:
GUY BUNNES
(Ed.) Tell Ahmar 1988 Season, Leuven 1990, Abr-Nahrain
Supplement Series, Volume
2,Publications of the Melbourne University
Expedition to Tell Ahmar, Volume ~. ~ si sayfa, 64 adet foto~raf, plan,
ke-ramik çizimi ve tablo, 7 bölüm ve ek.
Kuzey Suriye'nin en önemli höyüklerinden biri olan Tell Ahmar'da ilk kaz~~ 1928-1931 y~llar~~ aras~nda bir Frans~z ekibi taraf~ndan gerçekle~tirilmi~ti ki, tan~tmaya çal~~t~~~m~z rapor bu ilk kaz~n~n yürütücüleri olan François Thureau-Dangin, Maurice Dunand, Lucien Cavro ve Georges Dossin'in an~s~na kaleme al~nm~~t~r. Sonuçlar~~ 1936 y~l~nda yay~nlanan bu ilk kaz~da, çok düzenli olmamakla birlikte, Ubeyd, ~lk Tunç Ça~~ IVA (Hipoje) Demir Ça~~ I~II ve II~IIIA (Assur saray~~ ve bir kent kap~s~), Demir Ça~~ IIIB (yaln~zca Akhaimenid mezarlar~), Hellenistik ve isl'ami tabakalar belirlenebilmi~ti. Kentin en çok tan~nan özellikleri ise zengin buluntularla dolu ve 3. biny~l~n sonlar~na ait hipojesi ile Yeni Assur dönemine ait eyalet saray~d~r.
Tell Ahmar hakk~nda bugüne kadar kabul edilen en yayg~n ve benimsenen görü~, Yeni Assur yaz~tlannda ad~na oldukça s~k rastlad~~~m~z Ahuni taraf~ndan yönetilen Arami Krall~~~~ Bit Adini'nin ba~kenti Til Barsip oldu~u; ad~n~n da M.Ö. 856'da Assur kral~~ III. ~almaneser'in zapundan sonra Kar-~almaneser olarak degi~tirildigi yolundad~r. Krall~g~n sonuna kadar eyalet merkeziydi ve Assur Krall~~~'n~n en önemli devlet görevlisi Turtanu taraf~ndan yönetiliyordu.
1987 y~l~nda Melbourne Üniversitesi'nden Guy Bunnes'in ba~kanl~~~nda Sajur ve Yukar~~
F~rat vadilerinde yap~lan ara~t~rman~n sonucunda F~rat üzerinde in~a edilecek Ti~rin Baraj~'mn sular~~ alt~nda kalacak olan bu çok önemli höyükte yeniden kaz~~ yap~lmas~na karar verilmi~tir. Tamtmaya çal~~t~~~m~z kitap bu kurtarma kaz~s~n~n 1988'de gerçekle~tirilen ilk sezontinun ra-port~dur Bölümler Farkl~~ yazarlar taraf~ndan ele al~nm~~t~ r. Her bölümde ilgili çizimler, kata-loglar, foto~raflar ve bibliyografyalar ayr~~ ayr~~ yer al~r.
G. Bunnes'in kaleme ald~~~~ birinci bölümde projenin amaçlar~, yerle~imin topografik du-rumu, ilgili yay~nlar ve kaz~~ sistemi hakk~nda bilgi verilir. F~rat'~n do~u k~y~s~nda ve 30 x lo km.lik bir ovada yer alan höyük "Akropor (The Main Teli), "Middle City" ve "Lower City" olmak üzere üç ana k~s~mda incelenmi~tir. F~rat'~n alüvyonlan nedeniyle ~imdi 18 m. yüksek-likte olan, üzerinde köy evlerinin yer ald~~~~ akropol orijinalde 25 m. idi ve boyutlar~~ 250 x 150 m. civanndad~r. Yine k~smen modern köy ve mezarlarla kapl~~ durumdaki "Akropor ve "Lower City" aras~ndaki "Middle City" ise ~~ o ya da 15 m. kadar yüksekli~e ve 350 m. kadar da geni~li~e sahiptir. "Lower City" yar~m daire biçiminde ve 12oo m. çap~ndad~r.
Yine G. Bunnes taraf~ndan yaz~lan ikinci bölümde "Area A" olarak adland~r~lan "Akro-pordeki kaz~lar anlat~lm~~ur. Bu alanda stratigrafiyi belirlemenin d~~~nda eski Frans~z kaz~s~yla da ili~ki kurulmaya çal~~~lm~~t~n ~lk Tunç Ça~~~ tabakalar~~ için hipojenin hemen alt k~sm~nda ~ 'den 8'e kadar numaraland~r~lan açmalarda kaz~~ yap~lm~~t~r. A,B,C,D olarak isimlendirilen toplam dört ana tabakan~n (A ve B iki~er evreli) varl~~~~ belirlenen kaz~larda ele geçen bulun-tular Hama K ve Amuq G ile kar~~la~t~r~l~r. Orta F~ rat bölgesinden Toroslar'a de~in uzanan
' Aynca 1988 y~l~~ kaz~lar~n~n k~sa sonuçlar~~ için bkz. G. Bunnes, "Melbourne University Excavations at Tell Ahmar: 1988 Season" Actes de la XXXVMme Rencontre Assyriologique
470 KITAP TANITMA
homojen bir kültürün parças~~ olarak kabul edilen bu dönem 3. biny~l~ n ilk yar~s~na tarihlenir. Bu alandaki çal~~malar ilk ba~ta k~smen topra~a gömülü olmakla birlikte bir k~sm~~ aç~kta olan büyük bir ta~~ grubunda yo~unla~t~rdm~~t~. Ancak k~sa bir süre sonra bunun Frans~z ekibinin bulup l'hypoOe" olarak adland~rd~ klar~~ ve fakat planlarda yerini belirtmedikleri büyük oda mezar oldu~u anla~~lm~~ur. Do~u-bat~~ yönündeki mezar d~~tan 8 m., içtense 5.50 m. uzunlu- ~undad~ r. Burada 1989 sezonunda kaz~~ yap~laca~~~ ve daha detayl~~ ölçülerin verilece~i belirtilir. Duvarlar hâlâ, kap~~ e~i~i ile birlikte güneybat~~ kö~ede, giri~te ve orta k~sm~nda 2 m. yükseklik- tedir. Üstünü örten ta~~ levhalardan biri de iki parça halinde mezar odas~na dü~mü~~ bir halde bulunmu~tur. Kuzeye dogru giden bir duvar~n hipojenin do~u k~sa duvar~n~n devam~~ olabile- ce~i kabul edilir. Bu nedenle mezar odas~n~n ~imdiye kadar fark edilmemi~~ bir yap~n~n parças~~ oldu~u dü~ünülür.
3. bölümde A. Jamiesen "Arca A"dan ele geçen kerami~i inceler. Keramikler mal grupla-r~na göre de~il, teknik, biçim ve bezeme bast~ klar~~ alt~nda toplanm~~, mal gruplar~~ da bu ba~-l~klann alt~nda incelenmi~tir. Do~al olarak en kuvvetli paralellerinin Kuzey Suriye ve Güney- do~u Anadolu'da bulundu~u belirtilen bu alan kerami~inin az say~daki Geç Uruk/Jemdet Nasr malzemelerini izleyen ~lk Tunç Ça~~~ I-II'nin uniform materyali oldu~u belirtilir. Orta F~-rat bölgesinin di~er merkezlerinde oldu~u gibi Tell Ahmar'da da en yayg~n keramik grubu "reserved slip ware"dir. Metallic ware ve a~~z kenar~~ üçgen tutamakl~~ mallar~n bulunmay~~~~ ta-rihlemeye oldukça yard~mc~~ olur.
G. Wightman'~ n yazd~~~~ 4. bölümde "Area B" yani "Middle City"deki sondaj anlat~ l~ r. 4.50 x 2.50 m.lik bu sondajda 1.5o m. derinli~e inilmi~tir. Çok az mimari kal~nt~ya rastlanan sondaj~ n malzemesi-büyük k~sm~~ Orta ve Geç Roma dönemine (M.S. 2-5. yüzy~ l) ait olmak üzere-Yeni Assur'dan Bizans'a de~in uzan~r.
A. Roobaert ve M. Trokay'~n kaleme ald~~~~ 5. bölümde "Middle City"nin bat~s~ndan ele geçen üç adet yüzey buluntusu incelenir. Bunlardan beyaz kireç ta~~ndan yap~lm~~~ döküm ka- l~b~~ Orta Tunç Ça~~na; beyaz ta~tan kozmetik kasesi ya da paleti M.Ö. 8-6. yüzy~ llar aras~ na konmu~; bazalt bir turnetin üst k~sm~~ ise her dönemde bu türde aletler kullan~ld~~~ndan kesin olarak tarihlenememi~tir.
6. bölümde yine A. Roobaert 1908'de D.G. Hogarth taraf~ ndan ke~fedilen ve 1931 y~l~ n-da G. Dossin'in kazm~~~ oldu~u üzerinde yaz~ t bulunan kap~~ aslanlar~nn-dan bat~n-dakini inceler. Ke~fedildi~i güne k~yasla kötü durumdaki arslan üzerindeki Turtanu Samsi-ilu'ya alt yaz~t~n -ge-nellikle kabul edilenin aksine-daha sonra yaz~lm~~~ oldu~una inan~lm~~t~ r.
F. Hill ve A. Khalia Kazi'nin yazd~~~~ 7. bölümde modern Tell Ahmar Ki~yü tüm yönleriyle anlat~l~r.
Ekte ise D.N. Jamiesen "Area A"dan ele geçen ~lk Tunç Ça~~ keramiklerinin analiz so-nuçlar~ n~~ verir.
Tan~ tmaya çal~~t~~~ m~z eser her ne kadar önemli bir yenilik getirmiyorsa da, yaln~ zca bir dönemlik bir kaz~~ çal~~mas~~ raporu olmas~~ aç~s~ndan dikkat çekicidir ve bu aç~dan da övgüye lay~kt~ r. Özellikle henüz tarihlenmesi konusunda bir görü~~ birli~ine var~lamam~~~ olan ünlü Til Barsip hipojesinin yeniden ele al~n~ p, höyük üzerindeki yerinin iyi b~r biçimde belirlenmi~~ olu~u ile olas~l~kla daha büyük bir mimari kompleksin parças~~ oldu~una ili~kin kan~tlar~n be-lirlenmesi ve son olarak eski Frans~z kaz~s~ nda saptanm~~~ Ubeyd ve ~lk Tunç Ça~~ tabakalar~~ aras~ndaki bo~lu~un k~smen doldurulmu~~ olmas~~ çal~~man~ n en yararl~~ sonuçlar~n~~ olu~turmak-tad~ r.
KITAP TANITMA 471
Daha önce kaz~lm~~~ olmas~ na kar~~n, Suriye'nin önemli höyükleri aras~nda yer alan Tell Ahmar'~n düzenli bir stratigrafisinin saptanamam~~~ olmas~~ büyük bir eksiklikti. Melbourne Üniversitesi Klasik ve Yak~n Do~u Çal~~malar~~ Bölümü elemanlar~ n~n böyle bir görevi yüklen-mi~~ olmalar~~ son derecede sevindiricidir. Devam eden Teli Ahmar kaz~lar~ n~ n Suriye arkeoloji-sinin kimi sorunlar~na yeni çözümler bulaca~~n~~ ümit ederim.
