Vel. Hi!. Der~. (2001).17.3: 135-142
SiR KOPEKTE PURULENT MENiNGOENSEFALiTis iLE KOMPLiKE
DiROFiLARiAZis OLGUSU
Ramazan Durgut 01
U~kunSait U~an2
Emina Ozlem
Ate~oglu3Dir
o
fil
a
ri
as
i
s Co
mpli
ca
t
e
d with Pu
r
ul
e
nt M
e
nin
goe
n
ce
phaliti
s
in
a
D
og
Ozet: Sunulan bu ~ah~mada, klinige donme ~ikayeti ile getirilen bir kopek degerlendirildi. Khnik muayenede femoral nablzda belirgin bir zaYlflama ile birlikte tarsal ve karpaf bOlgelerde adem ile deri yaralanmalan gozlendi. Hematokril degerin arttlgl (%66) saplandl. Periferik Iqmdan yapllan kahn damla frotilerinde, loo'lOk bliyutmeyle baklldlglnda her mikroskop sahaslnda 7-8 Dirofilaria immitis larvasl goriildu. Kan serumunda yapllan 619umlerde ure, albumin. glikoz. kreatinin, AL T, ALP ve LDH degerlerinin normal slnlrlar igerisinde oldugu belirlendi. Nekropside sag kalpte belirgin di-lalasyonla birlikte 20 adet eri~kin (18-20 cm uzunlugunda) Dirofilaria immitis'e rasllandl. Beyin hiperemik ve ,i~kin olup menmksler bulamk bir g6riinum alml~tl. Histopatolojik muayenede meninkslerde Mem, fibrin, kallnla~ma ve me-nlnks damarlannda bol eritrosite rastlandl. Bu bOlgelerde yogun mononukleer hucre ve nOlrofH IOkosit inliltrasyonu vardl. Meningitis garulen !)Olgenin allindaki beyin dokusunda da substansiya grizea ile slnlrll olmak uzere ~iddelli nek-roz, yogun mononukleer hucre ve natrofillakosil infiltrasyonlan goruldu. Aynl zamanda bu bOlgede yogun giller hOcre prohferasyonu da saptandl. Bakteriyolojik yoklamalar sonucunda, beyin dokusundan Staphylococcus aureus identifiye edildi. Sonuy olarak klinik, biyokimyasal, hematolojik, bakteriyolojik ve histopatolojik muayenelere gore purulent me-nlngoensefahtisle komplike dirofilariazisin varllQI tespi! edildi.
Anahtar Kelimeler: KOpek, dirofilariazis, meningoencephalitis
Summary: In this study, a dog brought with a complaint of turning around was evaluated. Clinical examinations re-vealed a marked weakness in the femoral putsation, eodema developed in the tarsal and carpal regions and wounds in the skin. It was observed that the haematocrit values increased by 66%. In thick blood smears, in avarage 7·8 Oi-roflaria larvae were seen in each viewable area when viewed with the 100X objective. In the analysis of the blood; the levels 01 urea. albumin, glucose, creatinin, AL T, ALP and LDH were found to be in the normal range. In the nec-ropsy, marked dilatations in the right chamber of the hear1 were observed and 20 mature Dirofilaria immitis (ranging 18-20 cm) were seen. Brain looked hyperemic and bulgy and menings appeared cloudy. Histopathological exa-minations showed that oedema, fibrin and thickining in the menings and numerous erythrocytes in the blood vessels of the menings. In these regions, there were condense mononuclear cell and neutrofilleucocyte infiltrations. The brain tissue under the menings involved with the infection (substantia grisa region only), severe necrose, condense mo-nonuclear cell. neutrolilleucocyte infiltrations and also dense giller cell proliferation were detected. In the brain tissue, Staphylococcus aureus was identified by bacteriological examinations. In conclusion. by carl)'ing oul clinical, bi-ochemical, heamalological, microbiological and histological examinations, the case was diagnosed as drolilariasis comphcated with purulent meningoencephalitis.
Key Words: Dog, dirolilariasis, meningoencephalitis
Giri~
Dirofilariazis kOpeklerde sivrisineklerle 'a~lnan
Dirofilaria immitis'in neden olduOu kardiyovaskOler ve pulmoner sislemda lezyonlara yol acan bir has-lallkllr. Parazitin olgun formu kalbin saO venl· rikulunde ve pulmoner arterlerde ya~ar. Parazi, ozelJikle lropik ve subtropik bOlgelerde ya~ayan kopek, kedi ve diOer memeliler; elkiler (Bareham ve
Atwell, 1985; Haddock. 1987: Jones ve ark, 1993). Dirofilaria immitis'ler kopeklerde kaJbin sag venlrikulu va buraya ac,lan damarlara yerle~irler ve buralarada bulunan normal kapakClklann ka-panmalannl engelleyerek vaskOler sislol Slrastnda kacaklara ve yetersizlige neden olurlar. Parazilin kalpleki saYlslnda a~ln artl~, normal kan aklmtnl onemli de recede engeller. Kalbe ili~kin bu ge·
Gcll~ Tanhi: 14.05.2001 @; [email protected]
I f-.lusla(aKcmaIUnivcrsilesi Velcnncr Fakullesi. It; HaSlahklar Anabilim Dah. HATA Y 2 Sc[(;uk Umversilcsi VClcnncr FnkUltcsl. Mikrobiyolojl Anabilim Dah. KONYA 1 Tarim ve Kti}'i~lcri Bak3nhgl VClcnncr Kontrol vc Al14urma EnsliliisO. KONYA
DURGUT.U~AN.A~oGLU
Ii~meler sonucunda orta ~iddelte bir miyokard hi-pertrofisi, kalp geni~lemesine ba~h miyokardiyal tansiyonda ve kan atlmlnda azalma meydana gelir. Bunlara ba~h olarak venoz kan donu~u
azal-dl~lndan zamanla kalp yetersizli~i sendromu ite kann organlan ve akcigerde meydana gelen kon-Jesyona ba~h olarak asiles, netes darllgl, oksuruk ve ekslremitelerde deri alII Memler ortaya rylkar. Bu a~amaya geten hayvantar a~1rI derecede zaYlflarlar
ve sagaltlm yapllmadlgl durumlarda %50 dolaylnda 61umler garulur (Boreham ve Atwell, 1985; Had-dock. 1987; Jones ve ark, 1993).
Parazitin rye~itli donem lalVaJarlna bObrek, ka-raciger (von Lichtenberg ve ark, 1962; Goggin ve ark. 1997), gaz (Eberhard ve ark, 1977; Thornton, 1978) ve beyinde rastlanlldlgl bildirilmektedir (Man-delker ve Brutus, 1971; Danohoe ve Holzinger, 1974; Otto, 1974; Lultingen ve Crawley. 1981; Shi-res ve ark, 1982; Cooley ve ark, 1987; Hamir, 1987), LalValann beyinde yer1e~meleri Mer1<;ezi sinlr sistemi (MSS) nde fonksiyonel bozukluklara yol aryar. Klinik befirtiJer de parazitin nOroanatomik yer-le~im Verine gore degi~iklik gosterir (Meric, 1988;
Fenner, 1990; Munana, 1996).
Merkezi sink sisteminde geli~en enleksiyonlar
ba~hca orta kulak ve ona bagh bo~luklar, aksesuvar nazal sinusler ya da bogaz ve go~us organlanndan hematojen yolla enleksiyon etkenlerinin buraya 90-ryuyte meydana gelir. Daha az olarak kafa
trav-malarmdan ve septisemik olaylardan soma
me-ninkslere yayllabilir. En Sik izole edilen
mikroorganizmalar meningokok, pnOmokok, strep-tokok ve hemofilustur. Stalilokok ve gram negalif bakteriler ise daha az slkllkta goru!ur (Fenner, 1990; Munana, 1996; Dow ve ark, 1998).
BOS'un analizi, yangmln varllglnl gostermekle birlikte (Chrisman, 1992). olgulann ¥ogunda etl-yolojik bir ajan saptanamayabilir (Fenner, 1990; Mu-nana, 1996). MSS'nin ~iddetli elkilendigi du-rumlarda en yaygln olarak hipereslezi, heyecanlanma, dcnge bozuklugu, donme, kusma,
f010fobi, ve depresyon gibi kJinik semptomlar gO-rulUr. Histopatolojik muayenede Dirofilaria immitis'in eri~kin formlanna sadece kalpte rasllanlrken,
pa-razilin lalVaslna ve bun un neden oldugu kistlk ya-pllara ve yangl odaklanna ise beyin dahil ¥e~itli do-kularda rastlamr. Hastahgln prognozu, er1<;en lanlya
ve elkene yonelik uygun sagalllmrn s~itmesine
baghdlf. Erken tanlnm yapllamadlgl durumlarda, sa-~altlm yapiisa da ryoguntukla hastallga bagh kahcl bozukluklar olu~maktadlr (Meric, 1988; Fenner. 1990; Munana, 1996).
Bu olgu sunumunda; bir kopekte purulent me
-ningoensefalilis ile komplike diro!ilanazis'le ktinik ve
laboraluar butgulannln degerlendirilmesi amarylandl. Olgunun TaOlmr
Cah~manln maleryalini. yakla~lk bir aydlr surekll dOnme ~ikayetiyle klinige gelirilen 17 ya~h, er1<ek, metez bir kopek olu~turdu (~ekit 1). Hastanln klinik muayenesi yaplldlktan soma kan (EDTA'h ve
EDTA'slz) ve idrar omekteri ahndl. Kan erilrosrt (RBC) ve lokosil saYllan (WBC), ortalama kor-puskOler volum (MCV) lie hematokril deger1eri
A.O.
Veteriner Fakullesi Iry Hastallklar Anabilim Dall'nda belirtendi. Kan serumunda; ure, albumin, glikoz. kre-alinin, alanin aminolransferaz (AL T), atkalen fos-fataz (ALP) ve lotal laklal dehidrogenaz (LDH) de-ger1eri Audit marka licari killer kullanllarak, AUTOLAB AMS otoanaliz6rde Ankara SSK Ha
s-lanesl Biyokimya b61umunde ol¥uldu. Ayflca aym kurumda allanto-oksipitalislen allnan BOS ile idrann fiziksel. biyokimyasal ve mikroskobik kontrolteri ger-yekle~lirildi. Hayvan sahibinin iste9i Ozerine uyu-lulup nekropsisi yapllan kopegin palotojik mu-ayeneleri Konya Velerlner Konlrol ve Ara~llrma
EnstitOsu'nde, mikrobiyolojik muayeneler ise Selryuk Oniversilesi Veteriner FakOllesi'nde yaplldl. Bunun iyin nekropside, beyinden alman doku 6rnekteri %
10'luk formaline allnarak !espil edildi. Rutin doku ta-kibinden sonra haZiflanan para!in bloklardan 5-6 mikron kahnll~tnda kesiller allnarak Hematoksilen-Eozin boyama melodu uygulandl. Hazlrlanan pre-paratlar mikroskopla ince/enerek, gerekli gorOlen b6lgelerin fotograflan ryekildi. Mikrobiyolojik mu-ayeneler ~in allnan doku ornekleri (beyin, medulla oblongata, karaciger ve dalak) laboratuvara % 50 gliserinli lizyoJojik fuzlu su iryerisinde gonderitdi.
Klinik Bulgular: Anamnezde. hayvanln depresif.
i~lahslz ve yakla~lk bir aydlr kendi elrahnda donme harekeli yaphgl Ogrenildi. Klinik muayenede yevreye kar~1 ilgisizlik ve dG~kunlOk belirlendi. Femoral na-blzda belirgin bir zaYlflama tespit edildi. Beden ISISt 37.4 °C olarak Olyuldu. Di$ etlerinde apsalere raSf-landl. Tarsal ve karpal bOlgelerde odem ile deri Va·
ralanmalan gozlendi. Bu bOtgelerde den alllnda pa-razitin mikro!ilaryalanna rastlandl. Kan serumundan yapllan olryOmlerte, Ore, albOmin, glikoz, kreal1nin, ALT, ALP ve LDH degerterinin normal SIOirlar i¥e' risinde oldugu saplandl. Ancak hemalokrit degerin arttlgl (% 66) belirlendi. Periferik kandan yapltan kattn damta frolide bir mikroskop sahastnda 7-8 di-roWaria lalVaslna rasUandl. 80S'un fiziksel mu-ayenesinde slvmm bulanlk Oldugu, nOlrolH in-fillrasyonu ve prolein miktannln arttlgl (35 mgfdL) belirfendi. AYfica yapllan ekimlerde mikroorganizlara rastlanmadl.
Bir kiiptkl~ purulenl mening~nse(aliliJ •••
~ekif 1. KOptlOin kendi etraflnda d6nuiu
~ekil 2. Kalpte Dirofilaria immllls. Nekropsi:
a-) Makroskopik Bulgular: SaQ kalple beUrgin
dilatasyonla birlikte 18-20 em uzunluQunda 20
adet, en!iikln Orofilaria Immilis'e rastlandl (!?ekil 2).
BeYln ve beyineiQin ~i~kin, Ozenenni Orten
me-nlnkslenn hlperemik ve mal olduQu gOrOldu. Sol
hemrsfenn usl kauda-dorsalinde yuzeyden
ko-layhkla g6rulebllen flndlk lanesi buyuklOQOnde. kin.
beyaz-san renklj bir odak lespit edildi. Bu bOlgeye
yapllan enlne kesilte en buyuQu 2 em ~aplnda alan ve diQeneri de pirirw;; tanesi bUyOklO~Onde irin ihliva eden odaklara rasllandl (~ekil 3). lrin kirli beyaz-san renkle olup krema klVamlndaydl ve bl~Qa SI-vanlyordu. Beynin bazisi ise normal g6rOnOmdeydi. Subaraknoid bo~luk ~inde beyln labanlnln
yfJ-zeylnde ve medulla spinalisle deQj~ik dOzeyde ek-sudal belinendi. KaraeiQenn nekropslslnde herhangi bir parazile ya da lezyona rastJanmadl.
DURGlrr. UCAN. A~oGLU
$ekit 3. Meninkslerde matllk, kesit yUzeyinde kirli beyaz-safl renkli inn iyeren odaktann gO-rOnOmO.
$ekiI4. Meninksterde hlperemi. kanama 'Ie yogun mononOkleer hOcre inlillrasyonu. HE, X 60.
Bir kopek II! plIrlllclIllIlcningoensdalilis .•.
~ekil 5. Beyin, substansiya grizea. A) Yogun nOlrofillokosit infiltrasyonu. H&Ex 200.
B) Gitter hOcre proliferasyonu HE, X200.
•
,"
•
• •
•
•
•
•
.,
•
-
.'
,
,
II
,
•
•
•
,
,
:/
,*
,
•
•
•
~•
•
,-• ,-•
DURGUT. U<;:AN. A 1T~oGLU
. . . .. . A" • .,~~-. . . . ; ' . . ~}~ . . ,~ ••• ~ . .,.~ . .,~ . . -:~--.---~-, . . ~,"" . . ~ . . . . - - - ,
•
•
.'
•
$ekil 7. Beyinde ~iddelli demiyelinasyon. HE, X 60.
--r---,'-~----~
..
---~.
..
•
•
•
•
•
,.
,
•
•
•
c
•
•
-Sekil 8. Beymde damar ovevreslnde mononukleer hCJcre infiltrasyonlafl ve mor rankh
lJir kill)t.kh: IlUrulellt n1fnillJ;OCIISdalitis ...
b·) Mlkroskobik Bulgular: Meninkslerde Odem, flbnn ve damarfarda ~iddelli hiperemi ile yer yer
kanamalara rasllandl. Buna ilgili olarak ta me·
ntnkslerde kahnla~ma vardl. Bu b6lgelerde yogun
nOlrofil I6kostt mlillrasyonu lie purulent bir me· ntngltls gOzlendi ($ekil 4). Meningitis gOrDlen sa·
halarda substansiya grizeada ~iddetli nekroz,
yogun nOtroW tokosit ve mononukleer hUcre in·
filtrasyonlan vardl ($ekil 5·A). Aynl zamanda bu bOlgede yogun giller hUcre proliferasyonu ($ekil
5-B), nOronlarda dejenerasyon gOzlendi ($ekil 6).
PennOral bo~luklar belirginle!,)mi!,) ve ~iddelli inl·
ramiyelinik Odem mevcuttu. Aynl zamanda be·
ymde subslansiya albada demiyelinasyona rast·
landl ($ekil 7). TOm damarlar cevresinde yogun
mononukleer hOcre ve nolrofil IOkosil infillrasyonu g6zlendi. Bir kesille meningilisin yanlslra, subs· tansiya grizeada damarlar cevresinde bazofiJik kok ~eklinde mullifokal bakteri kGmeleri gOruldu ($ekil 8), NOronlarda ve aslrositlerde tnkJuzyon ci· simciklerine rasllanmadl.
c·) Mikrabiyolojik Bulgular: Beyinden allOan doku OrnekJeri kanh agar (% 5 kayun kanh) ve Lis· teria selektll Agar'a ekilerek 37 "C'da 1-3 gun in· kObe edildi. Kalan doku Ornekleri nutrienl buyyon itterisinde homolenize edllerek (1/10) 4 "C'da sak-landl. Lisleria yOnunden ureme almadlglnm lespili Ozenne kanll agara ',,3.,6. ve 12. haftalarda ye-niden ekimler gen;ekle~tirildi. Ancak Listeria izo·
lasyonu yapllamadl. Kantl agara yapllan ekimde,
24 saallik InkObasyon sonucunda 2-4 mm ~pmda,
yuvartak, konveks ve parlak kolonilerin olu~tugu
gOzlendi. Bunlardan yapllan Gram boyama
pre-paratlannda Gram pozitil kok olduklafl, hemotiz, kalalaz, koagulaz, OIF mannitol, OIF Malloz ve 01
F Glikozun IOmOnOn pozitil oldugu belirlendi. Bu
testier sonucunda izole edilen balderi Staph·
ylococcus au reus olarak identifiye edildi.
Tartl~ma ve Sonuy
KOpeklerde Dirofilaria immitis mik-roliaryalarrOln, subkutan inlerdigital kisllerde (
El-kins, 1990), intramuskuler kist ve apselerde (Ca-oley ve ark, 1987) yerle!,)ebildigi bildirilmektedir. Aynca eri~kin parazillere sag ventrikOlde ve arteria pulmonalis'in dahil oldugu sistemik arterlerde (Pat· ton ve Garner, 1970; Turk ve arl<, 1956; Liu ve arl<, 1966; Burt ve ark, 1977; Sionka ve ark, 1977; Co· oley ve arl<, 1967) rastlanllmaldadl(. Bu olguda da
Olroiliana Immitis'in kalple, mikroflaryaJanmn da
blfttOk organda rastlanmasl yukandaki
ara!,)-trrmacllann bulgularr ile uyum saglamaktadlr. Ay-nca beyinde larvalar larallndan olu~turulan yangl
odaklartnm butundugu da bildlnlmektedir (Jubb ve
ark., 1993).
K6peklerde Dirofilaria ImmillS'in 3. donem mik-rollaryalannm, sivrisineklerin deriden kan emmeleri slraslnda bula~lIg1 bildinlmektedir. Buradan da ozel· IikJe venalar YOluyla kalp ve diger organlara
la-~lOlrfar. MikroflaryalannlO kapiller yumaklan ge· cecek Kadar kOCOk olmasl, bunlann kan dola~lml ile
tte~itli vGcul bOlgelerine ula~malarlOda elklOdir (Shl' res ve ark, 1982; GeorgI ve ark, 1990). Bu olguda gOrDlen interdigilal bOlgedeki deri lezyonlannlO da benzer yollarla otu~tU9'U sOylenebihr.
Dirofilaria immitis'lerin kOpeklerde kalbin sag venlrikOlu ve buraya attllan damarlara yerle~tigi ve buralarda bulunan normal valvOler kapanmalan en· gelleyerek vaskOler sislol slraSlOda kacaklara ve yeo lerslzliOe neden oldugu; aynca parazitin kalpteki sa-Ylslnda a!,)ln artl~ln normal kan aklmml onemli derecede engelledigi ve buna bagh olarak tan·
siyonda ve kan atlmmds azalma meydana geldiOi
bildirilmekledir (Boreham ve Atwell, 1965; Haddock, 1987; Jones ve ark., 1993). Bu olguda k6pegin kli· nik muayeneslnde femoral nablzda belirgin bir za· ylflama ve kardiyak verimdeki azalmanln ara~·
tlrmacllann da belirttlgi gibi kalpte tespit edilen Dirollaria immitis atkanleri ile ilgili olabilecegine i!,)a-ret etmektedir.
Fenner'ln (1990) kedi ve kopeklerde muh-temelen beynln parsiyel ve sadece vestibuler kls, mlntn etkllenmesine bagh olarak geli!,)en me-ningoenselalilislerde bildirdikleri klinik bulgulardan sadece denge bozuklugu ite sOrekli Kendi etraflnda donme semptomlanna bu olguda da rastiandl.
Sunulan olguda gerek makroskobik ve gerekse gerekse mikroskobik incelemelerde purulent bir
me-ningoensefalitis tespil edllmi!,)tir. Mikroskobik yok-lamalarda S. aureus izole edilmi~ olmasl, purulenl enselalitisln nedenini ortaya koymu~ bulunmaktadlr. Fakat Drofilaria immitis'in mikroflaryalanna Kanda ve dolaytslyla viseral organlarda yOOun olarak rasl· lanmaslna kar~ln MSS'ne ait kesitlerde bu mik· roflaryalara rastianmaml~lIr. Yalnlz, Drofilaria im· mitis'in Ce!,)itH dOnem mlkrollaryalannln ve bazl bakteriyel etkenlerin otitiS Interna, retrobulber ve di~
kOkO ile nazal sinus apseleri gibi lezyonlardan he· matojen yollarla MSS'ne g~ebildigi kay-dedilmekledir (Meric, 1988; Fenner, 1990; Munana,
1996). Bu olgOOa da di~ elierinin apseli olmasl, S. aureus'un bu yolla MSS'ne geymi~ olabilecegine i!,)8ret etmektedir.
Kan sarumunda are, albunim, gJikoz, kreatinin, ALT, ALP ve LDH degerlerinin normal Slnlnar ice-risinde olmasl karaciger fonksiyonlannlO normal
01-DURGVT, UCAN, A 1E$OCLU
dugunun gostergesidir. SOZ konusu parametreler
karaciger hasarlnln ya da fonksiyon
bo-zukluklannln incelenmesinde kullanllan kriterlerdir
(Von Lichtenberg ve ark, 1962; Goggin ve ark,
1997). Sunulan olguda da karacigerde herhangi
bir Jezyona rasUanmaml~tlr.
Bu olguda BOS'un bulanlk olmasl. notrolil
in-liltrasyonunun ve protein i/feriginin yuksek
bu-lunmasl purulent meningoenselalitis ile ili~
kilendirilebilir; /funku meningoensefalitise bagh
olarak ilgili dokularda meydana gelen hasar
so-nucu yaplsaJ proteinlerin Ylklmlanmasmln BOS
protein i/feriginde artl~a YOI a/ftlgl bildirilmektedir
(Chrisman, 1992).
Sonu/f olarak, Oirofilariazis'in yaygm olarak
gOrOldOgu bolgelerde kalp problemleri ile denge
kaybl ve donme belirtisi gOsteren ya~h kopeklerde
olgunun dirofilariazis ve komplike lezyonlarl
a/fl-smdan degerlendirilmesinin laydall olaca~1
ka-nlsma vanldl.
Te~ekkur
Yazarlar, Prof. Dr. Arif Kurtdede'ye sonu91ann
degerlendirilmesi a~amaslnda yardlmlanndan
do-laYI te~ekkur ederler.
KaynakJar
Boreham, p. Atwell, A. (1985). Ditofilariosis. CAC Boca
Aaton, Florida, 249.
BUr1, J.K., Upowitz, A.J .. Harris, J.A. (1977). Femoral ar·
tery occlusion by Drofilaria immitis in a dog. J Am Vet
Radiol Soc, 17: 166·177.
Chnsman. C.L. (1992). Cerebrospinal fluid analysis. Vet
Clin North Am Small Anim Pract. 22:781·810.
Cooley. AJ .• Clemmons, A.M., Gross, T.L. (1987). He·
artworm disease manifested by encephalomyletis and
myositis in a dog. J Am Vel Mad Assoc, 190: 431-432.
Donahoe, J.M., Holzinger, E.A. (1974). Dirofilaria im·
milis in the brains of a dog and cat. J Am Vel Med
Assoc, 164:518-519.
Dow. S.W., Le Couter, A.A., Henik, A.A. (1998). Gentral
nervous system infection associated with anaerobic
bacteria in two dogs and cats. J Vet Intern Med, 2:
171-176.
Eberhard, M.l., Daly, J.J., Farris, H.E. (1977). Dirofilaria
Immltls from the eye of a dog in Arkansas. J Parasitol, 63:978.
Elkins. A.D.P. (1990). Interdigital kist in the dog caused by an adult Dirolilaria immitis. J Am Anim Hosp Assoc,
26:71·72.
Fenner, W.A. (1990). Bacterial infections of the central
nervous system. In:lnfectious Diseases of the Dog and
Cat, Greene, C.E. (ed). WB Saunders, Philadelphia,
p.184·196.
Georgi, J.A., Georgi, M.E., Theoderides, V.J, (1990). Pa·
rasitology lor Veterinerians. 5th ed. W.B. Saunders,
p.2oo·203.
Goggin, J.M., Biller, D.S., Ros!. C.M., DeBey. B.M.,
Lud-low, C.L (1997). Ultrasonographic identification of Di·
rolilaria immitis in the aor1a and liver of a dog. J Am Vet
Mad Assoc, 210: 1635-1637.
Haddock, K.C. (1987). Canine heartworm disease: Are·
view and pilot study Soc Sci Med, 24:225·246.
Hamir, A.N. (1987). Hear1worm (Dirofilaria Immltis) In the
brain 01 a dog. Vel Rec. 120:207·208.
Jones, JW., Meisch, M.V., Farmer, M.V. (1993). Survey
of Orofilariosis in Arkansas. J Am Mosq Control Assoc.
9:235-237.
Jubb, K'v.F., Kennedy, P.C .. Palmer, N. (1993). Pat·
hology of Domestic Animals. 4th ed, Vol. 1. 2. 3., Aca·
demic Press, San Diego.
Liu, S.K., Krushna, D.M., Tashjian, R.J. (1966). Adult Di·
rofilaria Immitis in the arterial system of a dog. J Am Vet
Med Assoc, 148:1501-1507.
Luningen. P.J., Crawley, R.A. (1981). Posterior paralysis
caused by epidural dirofilariasis in a dog. J Am Anim
Hosp Assoc, 17:57·59.
Mandelker, L, Brutus, A.L. (1971). Feline and camne
dro-filarial encephalitis. J Am Vet Med Assoc, 159:776·777
Meric, S.M. (1988). Canine meningitis. A changing emp·
hasis. J Vet Intern Med, 2:26·35.
Munana, K.A. (1996). Encephalitis and meningitis. Vet
Clin North Am Small Anim Pract. 26:857-874.
0110, G.F. (1974). Ocurrence 01 the heartworm in unusual
locations and in unusual hosts, In Proceeding Heartworm
symposia, 6-13.
Pallon, C.S., Garner, F.M. (1970). Cerebral Infarction ca·
used by heartworms (Dirofilaria immitis) in a dog. J Am
Vet Med Assoc, 156: 600·605.
Shires, P.K., Turnald, G.H .. Qualls, CW. (1982). Epidural
drofilariasis causing paraparesis in a dog. J Am Vet Med
Assoc, 180: 1340·1343.
Sionka, G.F., castleman, W, Krum, S. (1977). Adult he·
artworms in arteries and veins 01 a dog. J Am Vet Med
Assoc, 170.717·719.
Thornton, J.G. (1978). Heartworm invasion of the canine
eye. Med Vet Pract. May:373·374.
Turk, R.D. Gaafar, S.M., Lynd, F.T. (1956). A note on the
occurrence 01 the nemotades. Dirofilaria immitis and
Anc-ylostoma braziliense In unusual locations. J Am Vet Med
Assoc, 129:425.
Von Lichtenberg, F. Jackson, A.F., Otto, G.F. (1962). He·
patic lesions in dogs with dirofilariosis. J Am vet Med
