Ortaöğretim Öğretmenlerinin Üniversiteye Giriş Sınavlarının Tek Aşamaya
İndirilmesi Hakkındaki Görüşleri*
*
High School Teachers’ Opinions on a One-Stage University
Entrance Examination
Hülya Kelecioğlu Hacettepe Üniversitesi Öz
Bu çalışmada, ortaöğretim öğretmenlerinin üniversiteye giriş sınavlarının tek aşamaya indirilmesi hakkındaki görüşleri belirlenmeye çalışılmıştır. Bu amaçla, 21 okulda lise 2. ve 3. sınıf öğretmenlerine bir Öğretmen Anketi uygulanmıştır. Araştırmaya katılan toplam öğretmen sayısı 410’dur. Öğretmenlerin her bir anket sorusuna verdikleri cevaplann frekans ve yüzdeleri elde edilmiştir. Araştırmanın sonunda öğretmenlerin, üniversiteye giriş sınavının tek aşamalı olmasının, müfredata uymalarını olumsuz yönde etkilediğini ve öğretim faaliyeüerini kısmen bu sınava göre ayarladıklarını ifade ellikleri göriilmüştür. Öğretmenlerin büyük bir çoğunluğu, sınavın tek aşamaya inmesiyle birlikte öğrencilerin dershaneye olan taleplerinde bir azalma olmadığı ve lise 3. sınıfların dere başarılarında azalma olduğu yönünde görüş belirtmişlerdir. Aynca öğretmenlerin çoğunlukla, okuttukları derslerle sınavda sorulan sorular arasındaki ilişkinin azaldığı; okullardaki öğretimin bu durumdan olumsuz yönde etkilendiği; sınavın öğrenciler üzerinde yapüğı psikolojik baskıda bir azalma olmadığı ve öğrencilerin derslere olan ilgisinin azaldığı görüşünde oldukları ortaya çıkmıştır.
Anahtar sözcükler: Üniversiteye giriş sınavları, tek aşamalı ve iki aşamalı sınav sistemi, Öğrenci Seçme
Sınavı (ÖSS), ÖSS'nin ortaöğretime etkisi.
Abslract
This study aims al determining secondary school teachers opinions on a one-stage university entrance examination. To this end a questionnaire was given to 140 teachers from 21 sehools. The frequencies and percentages o f the replies given to each question were calculated. In coııclusion, a one-stage university entrance exam was found to have an adverse effcct on tcacher ıvillingness to follow the curriculum as they made partial changcs in theircourse progranıs to ıneel the perceived ezam needs o f üre students. A majority o f teachers stated that the atlraction of cztramural private courses did not decrease for the students with the change from a two-stage exam. Addilionally, the success of the senior students was observed to decrease remarkably. A majority of teachers also stated that after the said change in the style o f Üıe university entrance exam, the relationship betwcen the content of the courses and the questions asked in the exam was \veakened, \vhich was undesirablc. Furthermore, althouglı Üıe psychological pressurc on the students to take the exam did not decrease, they were observed to have less interest in the courses in Üıe school curriculum.
Key words: University entrance exam, a one-stage and tıvo-stage examinalion systcnı, Student Selection
Exam (ÖSS), the effcct of OSS on secondary school education.
Giriş
Ülkemizde 1960’lı yıllarda artmaya başlayan yükse köğrenime olan talep, günümüze kadar hızını artırarak devam etmiştir. Yükseköğretim kummlarının artan tale bi karşılayacak kapasitede olmaması ve bazı yükseköğ retim kurunılanna diğerlerinden daha fazla talebin ol
Hülya Kelecioğlu, Hacettepe Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, Eğitim Bilimleri Bölüntü, Eğitimde Ölçme ve Değerlendirme Anabiliııı Dalı, Ankara.
*Bu araştırma, Milli Eğitim Bakanlığı Eğitimi Araştırma ve Geliştirme Dairesi tarafından desteklenmiştir.
ması, bu kurumlara öğrenci seçme işlemini zorunlu hale getirmiştir. Yükseköğrenim görmek isteyen öğrencilerin her yıl katlanarak çoğalması, üniversiteye girişi ülkemi zin önemli sorunlarından biri haline getirmiştir.
Bu sorunun çözümü için üniversiteye giriş, 1974 yılın dan bu yana Öğrenci Seçme ve Yerleştirme Merkezi (ÖSYM) tarafından merkezi sınavlarla yapılmaktadır (Dökmen, 1992). Bıı sınav, 1980 yılına kadar tek aşama da yapılmakta iken, 1981 yılından itibaren iki aşamalı olarak yapılmaya başlanmıştır. 1987 yılına kadar sınavın ilk aşaması olan ÖSS “seçme”, ikinci aşaması olan ÖYS
“yerleştirme” amacını taşımaktaydı. 1987 yılından itiba ren bu iki aşama, iki ayrı sınav haline getirilerek her iki si de seçme ve yerleştirme amacıyla kullanılmaya baş lanmıştır (Dökmen, 1992). Daha önce seçme amacıyla kullanılan ÖSS’nin amaçlan da sınavın ikinci aşaması için adaylan seçmek ve birinci aşama puanına göre öğ renci alan yükseköğrenim kurumlanna, bu kurumlan se çen adaylardan en uygun olanını seçmek ve yerleştirmek olarak belirtilmiştir (ÖSYM, 1988).
1999 yılında sınav sisteminde bir değişiklik yapılarak ÖYS kaldınlmış ve üniversiteye öğrenci seçme ve yer leştirme ÖSS ile yapılmaya başlanmıştır. 1999 yılına ka dar Açıköğretim Fakültesi dışında en az dört yıllık yük seköğretim programlan için seçme sınavı olan ÖSS, 1999 yılından itibaren tüm yükseköğretim programlan için hem seçme hem de yerleştirme amacıyla kullanıl maktadır (ÖSYM, 1988).
Ülkemiz için önemli bir sorun olan ve zaman zaman değişikliklere uğrayan üniversiteye giriş sistemi, büyük ölçüde ortaöğretim öğrencilerini, öğrencilerin ailelerim, öğretmen ve okul yöneticilerini etkilemektedir. Bu etki nin başta öğrenciler olmak üzere, yukanda belirtilen gruplar üzerinde eğitimsel, psikolojik ve sosyal boyutla rının olduğu düşünülmektedir. Örneğin, 1999 yılından itibaren sınavın tek aşamalı olmasıyla birlikte, ortaöğre tim kumullarındaki öğretmenler arasında, üniversiteye girişin tek aşamalı sınavla gerçekleştirilmesiyle birlikte bu okulların özellikle üçüncü sınıflarında ders program larının uygulanamadığı, öğrencilerin ÖSS’de programda yer alan konularla ilgili somlar sorulmadığı için derslere girmedikleri hakkında yaygın şikayetlere rastlanmıştır.
Üniversiteye giriş sınavlarının ortaöğretim okulların daki öğretim üzerinde etkilerinin olup olmadığını, varsa bunların ne tür etkiler olduğunun belirlenmesinin, orta öğretim öğrencilerine, öğretmen ve yöneticilerine, ÖSYM’ye ve ortaöğretim kurumlanndan sorumlu olan Milli Eğilim Bakanlığı’na yararı olabilir. Bu etkiler doğ rultusunda sınav sisteminde ya da ortaöğretimde veya her ikisinde birden bazı düzenlemelere gidilmesi gere kebilir. Bu amaçla bu araştırmada, ortaöğretim öğret menlerinin sınavın tek aşamaya indirilmesinin öğretime etkileri, öğrenciler üzerindeki etkileri ve tek aşamalı sı nav hakkındaki görüşleri belirlenmeye çalışılmıştır.
Yöntem
Bu araştırma, lise 2. ve 3. sınıf öğretmenlerinin üni versiteye girişin tek aşamalı olması hakkındaki görüşle rini saptamaya yönelik betimsel bir çalışmadır.
Araştırma, Adana, Antalya, Balıkesir, Denizli, Diyar bakır, Erzurum, Eskişehir, İstanbul, İzmir, Malatya, Samsun, Siirt ve Trabzon illerinde toplam 21 ortaöğre tim okulundaki lise 2. ve lise 3. sınıf Türk Dili ve Ede- biyaü. Tarih, Coğrafya, Felsefe Grubu, Matematik, Fi zik, Kimya ve Biyoloji dersi öğretmenleri üzerinde yü rütülmüştür. Araştırmaya toplam 410 öğretmen katıl mıştır.
Araştırmada veri toplama aracı olarak Öğretmen An keti kullanılmışür. Anketteki sorular, bu konuda daha önce hazırlanmış olan anketlerden (Baykul, 1990), ÖSS ile ilgili kamuoyuna yansıyan uzman, öğrenci ve öğret men görüşlerinden yararlanılarak hazırlanmıştır. Öğret men Anketi 16 sorudan oluşmuştur.
Öğretmen Anketi’nin uygulanması Milli Eğitim Ba kanlığı Eğitim Araştırmalarım Geliştirme Dairesi Baş kanlığı (EARGED) aracılığı ile yapılmıştır. Anket, araş tırma kapsamına alınan okullara posta ile gönderilmiştir. Öğretmenlerin sorulan sorulara ilişkin görüşlerini be lirlemek için her soruya verilen cevapların sınıflara göre frekans ve yüzdeleri hesaplanmış; öğretmen görüşleri arasında branşlara göre farklılık olup olmadığını belirle mek amacıyla x2 testi uygulanmıştır.
Bulgular ve Yorumlar Tek A şam alı Sınavın Ö ğretim e E tkisi
Tek aşamalı sınavın lise 2. ve 3. smıflardaki öğretime etkisini belirlemek amacıyla Öğretmen Anketi’nde dört soru yer almıştır. Bunlardan, sınavın tek aşamaya indi rilmesinin öğretmenlerin ders için yaptıkları hazırlığı et kileyip etkilemediğine ilişkin sorulan somya verilen ya nıtların sınıflara ve derslere göre dağılımı Tablo l ’de yer almaktadır.
Tablo l ’e göre üniversiteye giriş sınavının tek aşama ya indirilmesinden sonra öğretmenlerin ders için yaptık ları hazırlığı etkileyip etkilemediğine ilişkin somya ve rilen yanıtların dağılımı hem lise 2. sınıf hem de lise 3. sınıf öğretmenleri arasında branşlara göre manidar fark lılık göstermektedir. Lise 2. sınıf öğretmenlerinin
Tablo 1.
Tek Aşamalı Sınavın Ders için Yapılan Hazırlığa Etkisi
Daha fazla
Daha az
LİSE 2
Hiç Boş Toplam Daha fazla
Daha az
LİSE 3
Hiç Boş Toplam
Türk Dili ve f 9 16 43 2 70 11 20 42 5 78 Edebiyatı % 12,86 22,86 61,43 2,86 100,00 14,10 25,64 53,85 6,41 100,00 f 7 0 29 2 38 6 3 27 2 38 Tarih % 18,42 0,00 76,32 5,26 100,00 15,79 7,89 71,06 5,26 100,00 f 4 2 16 0 22 6 7 16 0 29 Coğrafya % 18,20 9,10 72,70 0,00 100,00 20,69 24,14 55,17 0,00 100,00 Felsefe f 1 4 11 0 16 2 5 16 0 23 Grubu % 6,25 25,00 68,75 0,00 100,00 8,70 21,74 69,56 0,00 100,00 f 9 27 45 0 81 5 37 38 0 77 Matematik % 11,11 33,33 55,56 0,00 100,00 6,49 48,05 49,36 0,00 100,00 f 4 11 25 0 40 3 19 15 0 37 Fizik % 10,00 27,50 62,50 0,00 100,00 8,11 51,35 40,54 0,00 100,00 f 5 5 27 0 37 3 12 19 0 34 Kimya % 13,51 13,51 73,97 0,00 100,00 8,82 35,30 55,88 0,00 100,00 f 4 1 17 1 23 4 3 16 l 24 Biyoloji % 17,39 4,35 73,91 4,35 100,00 16,67 12.50 66,67 4,16 100,00 f 43 66 213 5 327 40 103 189 8 340 Toplam % 13,15 20,18 64,14 1,53 100,00 11,77 30,29 55,59 2,35 100,00 X2 26,84* 31,57** *p<0,05; **p<0,01
%64,14’ü, lise 3. sınıf öğretmenlerinin de %55,59’u üni versiteye girişin tek aşamalı olmasının, ders hazırlığına ayırdıkları zamanı hiç etkilemediğini; lise 2. sımf öğret menlerinin %20,18’i’, lise 3. smıf öğretmenlerinin %30,29’u ders hazırlığına daha az zaman ayırdıklarını; lise 2. sınıf öğretmenlerinin %13,15’i’, lise 3. sınıf öğ retmenlerinin %11,77’si de ders hazırlığına daha fazla zaman ayırdıklarını belirtmişlerdir. Buna göre her iki sı nıf düzeyinde de üniversiteye girişin tek aşamalı olması nın öğretmenlerin yansından fazlasının derslerine yaptı ğı hazırlığı etkilemediği; lise 2. sınıfta ÖSS’nin öğret menlerin ders hazırlığına daha az zaman ayırmalanna yol açmasının lise 3. sınıfa göre daha az olduğu görül mektedir. Sınavın tek aşamaya indirilmesinden sonra ders hazırlığına daha fazla zaman ayırdığını belirtenlerin oranı lise 2. sınıfta en fazla tarih öğretmenlerine (%18,42); lise 3. sınıfta ise coğrafya öğretmenlerine
(%20,69) aittir. Ders hazırlığına daha az zaman ayırdığı nı belirtenler, lise 2. sınıfta en fazla matematik öğret menleri (%33,33); lise 3. sınıfta ise fizik öğretmenleridir (%51,35).
Üniversiteye girişin tek aşamalı sınavla yapılmasının öğretmenlerin derslerde müfredata uymalarını nasıl etki lediğine ilişkin soruya verilen yanıtların sınıflara ve branşlara göre dağılımı Tablo 2 ’de yer almıştır.
Tablo 2 ’deki bulgulara göre, üniversiteye girişin tek aşamalı sınavla yapılmasının öğretmenlerin derslerde müfredata uymalarını ne yönde etkilediğine ilişkin hem lise 2. sınıf hem de lise 3. sınıf öğretmenlerinin verdik leri yanıtların branşlara göre dağılımı manidar farklılık göstermektedir. Lise 2. sınıf öğretmenlerinin %64,14’ü, lise 3. sınıf öğretmenlerinin %62,06’sı üniversiteye giriş sınavının tek aşamalı olmasının müfredata uymalarım olumsuz yönde etkilediklerini belirtmişlerdir. Bu
bulgu-Tablo 2.
Tek Aşamalı Sınavın Öğretmenlerin Müfredata Uymasını Etkileme Durumu
Olumlu Hiç
LİSE 2
Olumsuz Boş Toplam Olumlu Hiç
LİSE 3
Olumsuz Boş Toplam
Türk Dili ve f 9 16 43 2 70 4 12 60 2 78 Edebiyatı % 12,86 22,86 61,43 2,86 100,00 5,13 15,38 76,92 2,57 100,00 Tarih f 7 0 • 29 2 38 6 24 8 0 38 % 18,42 0,00 76,32 5,26 100,00 15,79 63,16 21,05 0,00 100,00 Coğrafya f 4 2 16 0 22 4 16 9 0 29 % 18,20 9,10 72,70 0,00 100,00 13,79 55,17 31,04 0,00 100,00 Felsefe f 1 4 11 0 16 3 6 14 0 23 Grubu % 6,25 25,00 68,75 0,00 100,00 13,04 26,09 60,87 0,00 100,00 Matemaük f 9 27 45 0 81 1 16 60 0 77 % 11,11 33,33 55,56 0,00 100,00 1,30 20,78 77,92 0,00 100,00 Fizik f 4 11 25 0 40 1 6 30 0 37 % 10,00 27,50 62,50 0,00 100,00 2,70 16,22 81,08 0,00 100,00 Kimya f 5 5 27 0 37 4 8 21 l 34 % 13,51 13,51 27,97 0,00 100,00 11,76 23,53 61,77 2,94 100,00 Biyoloji f 4 1 17 1 23 2 13 9 0 24 % 17,39 4,35 73,91 4,35 100,00 8,33 54,17 37,50 0,00 100,00 Toplam f 43 66 213 5 327 25 101 211 3 340 % 13,15 20,18 64,14 1,53 100,00 7,35 29,71 62,06 0,88 100,00 X2 26,84* 73,20** *p<0,05; **p<0,01
lara göre, üniversiteye girişin tek aşamalı smavla yapıl ması lise 2. ve lise 3. sınıflarda müfredatı uygulamayı olumsuz yönde etkilemekte olduğu görülmektedir. Bu soruya verilen yanıtların branşlara göre dağılımı ince lendiğinde ise, lise 2. sınıflarda, sınavın müfredata uy mayı olumsuz yönde etkilediğini belirtenlerin oranı tarih öğretmenlerinde en yüksek (%76,32) iken, lise 3. sınıf larda fizik öğretmenlerinde (%81,08) en yüksektir.
Öğretmen Anketi’nde tek aşamalı sınavın öğretim fa aliyetlerini sınava göre ayarlamaya yol açıp açmadığına ilişkin bir soru yer almış ve bu somya verilen yanıtların sınıflara ve branşlara göre dağılımı Tablo 3’te yer almış tır.
Tablo 3 incelendiğinde, öğretmenlerin ÖSS’nin sınıf taki öğretim faaliyetlerini sınava göre ayarlamaya yol açıp açmadığına ilişkin somya verilen yanıtların dağılı mı lise 2. sınıflarda branşlara göre manidar bir farklılık göstermezken, lise 3. sınıflarda manidar bir farklılık
göstermektedir. Lise 2. sınıf öğretmenlerinin %12,54’U tamamen, %61,78’i kısmen sınıftaki öğretim faaliyetle rini ÖSS’ye göre ayarladıklarını belirtirken, lise 3. sınıf öğretmenlerinin %25,59’u tamamen, %54,41’i kısmen öğretim faaliyetlerini ÖSS’ye göre ayarladıklarım belirt mişlerdir. Bu bulgular, ÖSS’nin lise 2. ve 3. sınıflarda, sınıflardaki öğretim faaliyetlerini kısmen etkilediğini göstermektedir. Lise 3. sınıfta, ÖSS’nin sınıftaki öğre tim faaliyetini en çok etkilediği branşların sırasıyla kim ya, fizik ve Türk dili ve edebiyatı dersleri olduğu görül mektedir.
ÖSS’nin öğretmenlerin dersin konularını bir tarafa bı rakıp sınava hazırlık çalışmaları yapmalarına yol açıp açmadığına ilişkin sorulan soruya verilen yanıtların sı nıflara ve branşlara göre dağılımı Tablo 4’te yer almak tadır.
Tablo 4 ’teki verilere göre, hem lise 2. sımf hem de li se 3. sınıfta bu soruya verilen yanıtların branşlara göre
Tablo 3.
Tek Aşamalı Sınavın Öğretim Faaliyetlerinin Sınava Göre Ayarlanmasına Yol Açma Düzeyi
Tamamen
LİSE 2
Kısmen Hiç Boş Toplam Tamamen
LİSE 3
Kısmen Hiç Boş Toplanı
Türk Dili ve f 10 50 10 0 70 26 42 6 4 78 Edebiyatı % 14,29 71,73 14,29 0,00 100,00 33,33 53,85 7,69 5,13 100,00 Tarih f 2 24 12 0 38 2 24 12 0 38 % 5,26 63,16 31,58 0,00 100,00 5,26 63,16 31,58 0,00 100,00 Coğrafya f 4 13 5 0 22 8 16 5 0 29 % 18,18 59,09 22,73 0,00 100,00 27,59 55,17 17,24 0,00 100,00 Felsefe f 1 9 6 0 16 4 12 5 2 23 Grubu % 6,25 56,25 37,50 0,00 100,00 17,39 52,17 21,74 8,70 100,00 Matematik f 9 50 21 1 81 17 46 12 2 77 Fizik % 11,11 61,73 25,93 1,23 100,00 22,08 59,74 15,58 2,60 100,00 f 6 25 9 0 40 13 18 6 0 37 % 15,00 62,50 22,50 0,00 100,00 35,14 48,65 16,21 0,00 100,00 Kimya f 6 21 10 0 37 13 15 6 0 34 % 16,2) 56,76 27,03 0,00 100,00 38,24 44,12 17,64 0,00 100,00 Biyoloji f 3 10 10 0 23 4 12 8 0 24 % 13,04 43,48 43,48 0,00 100,00 16,67 50,00 33,33 0,00 100,00 Toplam f 41 202 83 1 327 87 185 60 8 340 % 12,54 61,78 25,38 0,00 100,00 25,59 54,41 17,65 2,35 100,00 X* 14,19 27,00* *p<0,05
dağılım!an arasında manidar bir farklılık görülmemek tedir. Lise 2. sınıf öğretmenleri arasında ÖSS’nin tama men derste sınava hazırlık çalışmalan yapmalarına yol açtığım belirtenlerin oranı %7,34, kısmen yol açtığını belirtenlerin oranı %46,48, hiç yol açmadığını belirten lerin oranı %44,65’dir. Lise 3. sınıflarda ise öğretmenle rin %14,70’i tamamen, %53,82’si kısmen ÖSS’nin der sin konularını bir tarafa bırakıp sınava hazırlık çalışma ları yapmalarına yol açtığını belirtirken, %28,24’ü ÖSS’nin böyle bir duruma yol açmadığını belirtmişler dir. Bu bulgular, ÖSS’nin lise 3. sınıfta daha fazla olmak üzere, kısmen de olsa öğretmenlerin yarıya yakın bir kısmı tarafından dersin konulanın bir tarafa bırakıp sı nava hazırlık çalışmalanna girişmelerine yol açtığım göstermektedir.
Araştırmanın buraya kadar elde edilen bulgularına gö re, üniversiteye girişin tek aşamalı sınavla yapılmasının sınıftaki öğretim üzerinde bazı etkileri olduğu görül
mektedir. Sınavın tek aşamalı yapılmasının etkilerinden biri, lise 2. ve 3. sımf öğretmenlerinin büyük bir kısmı nın ÖSS’nin müfredata uymayı olumsuz yönde etkiledi ğini belirtmeleridir. Bunun yanı sıra, smavın tek aşama lı olması kısmen de olsa öğretmenlerin yansına yakın bir kısmı tarafından sınıftaki öğretim faaliyetlerini bu sına va göre ayarlamalanna ve dersin konularını bir tarafa bı rakıp suıava hazırlık çalışmaları yapmalarına yol açmış tır. Sınavın tek aşamalı olmasının müfredata uymayı olumsuz yönde etkilemesinin; sınıftaki öğretim faaliyet lerinin sınava göre ayarlanması ve derste sınava hazırlık çalışmalanna yer verilmesinin lise 3. sınıflarda daha faz la ortaya çıktığı görülmüştür. ÖSS’nin öğretmenlerin ders hazırlığı için ayırdıklan zamanı büyük ölçüde etki lemediği görülmüştür. Ancak ders hazırlığına daha az zaman ayırma, lise 3. sınıf öğretmenlerinde lise 2. sınıf öğretmenlerinden daha fazladır. ÖSS, lise 2. ve 3. sınıf ta, tarih dersi öğretmenlerinin büyük bir kısmının ders
Tablo 4.
Tek Aşamalı Sınavın Derste Sınava Hazırlık Çalışmaları Yapmalarına Yol Açıp Açmadığı
Tamamen Kısmen LİSE 2
Hiç Boş ToplamTamamen
LİSE 3
Kısmen Hiç Boş Toplam
Türk Dili ve f 6 39 25 0 70 15 45 14 4 78 Edebiyatı % 8,57 55,71 35,42 0,00 100,00 19,23 57,69 17,95 5,13 100,00 Tarih f 2 15 21 0 38 3 18 16 1 38 % 5,26 39,47 55,27 0,00 100,00 7,89 47,37 42,11 2,63 100,00 Coğrafya f 1 11 8 2 22 4 12 11 2 29 % 4,54 50,00 36,36 9,00 100,00 13,79 41,38 37,93 6,90 100,00 Felsefe f 1 7 8 0 16 2 12 9 0 23 Grubu % 6,25 43,75 50,00 0,00 100,00 8,70 52,17 39,13 0,00 100,00 Matematik f 6 43 30 2 81 9 45 21 2 77 % 7,41 53,08 37,04 2,47 100,00 11,69 58,44 27,27 2,60 100,00 Fizik f 2 16 21 1 40 7 21 7 2 37 % 5,00 40,00 52,50 2,50 100,00 18,92 56,76 18,92 5,40 100,00 Kimya f 4 15 18 0 37 9 17 8 0 34 % 10,81 40,54 48,65 0,00 100,00 26,47 50,00 23,53 0,00 100,00 Biyoloji f 2 6 15 0 23 1 13 10 0 24 % 8,70 26,08 65,22 0,00 100,00 4,17 54,17 41,66 0,00 100,00 Toplam f 24 152 146 5 327 50 183 96 11 340 % 7,34 46,48 44,65 1,53 100,00 14,70 53,82 28,24 3,24 100,00 X2 13,13 20,73
hazırlığına ayırdığı zamanı etkilemezken, lise 2. sınıfta matematik dersi öğretmenlerinin, lise 3. sınıfta ise fizik dersi öğretmenlerinin ders hazırlığına daha az zaman ayırdıkları görülmektedir.
Tek Aşamalı Sınavın Öğrenciler Üzerindeki Etkisi
Öğretmen Anketi’nde, tek aşamalı sınavın öğrencileri nasıl etkilediği konusunda öğretmenlerin görüşlerini be lirlemek amacıyla üç soru yer almıştır. Öğretmenlerin bu konudaki görüşlerini lise 2. ve lise 3. sınıf öğrencile ri için ayn ayrı belirtmeleri istenmiştir.
Öğretmenlerin sınavın tek aşamalı olmasının öğrencile rin dershaneye olan taleplerini azalttığı konusundaki görüş lerinin sınıflara göre dağılımı Tablo 5’te yer almaktadır.
Tablo 5’te, öğretmenlerin tek aşamalı sınavın öğrenci lerin dershaneye olan taleplerini azalttığı konusundaki görüşleri sınıflara göre manidar bir farklılık gösterme mektedir. Öğretmenlerin %70’e yakın bir kısmı, sınavın tek aşamalı olmasının öğrencilerin dershaneye olan ta leplerini azaltmadığı görüşündedirler.
Tablo 5.
Tek Aşamalı Sınavın Dershaneye Olan Talebi Azalttığı Görü şüne Katılma SINIFLAR Lise 2 Lise 3 Tamamen Katılıyorum f 7 7 % 1,71 1,71 Katılıyorum f 24 24 % 5,85 5,85 Kararsızım f 16 8 % 3,90 1,95 Katılmıyorum f 156 154 % 38,04 37,56 Kesinlikle Katılmıyorum f 126 140 % 30,73 34,15 Boş f 86 77 % 20,97 18,78 Toplam f 410 410 % 100,00 100,00 X2 3,31
Öğretmen Anketinde yer alan, tek aşamalı sınavın öğ rencilerin derslerine ayırdığı çalışma zamanını azalttığı görüşünü yoklayan soruya verilen yanıtların sınıflara göre dağılımı Tablo 6’da yer almaktadır.
Öğretmenlerin, ÖSS’nin öğrencilerin ders çalışma za manını azalttığına ilişkin görüşleri sınıflara göre mani dar farklıbk göstermektedir. Öğretmenlerin, lise 2. sınıf öğrencileri için bu görüşe katılma (toplanı %36,83) ve katılmama (toplam %37,07) oranlan birbirine yakınken; lise 3. sınıf için öğretmenlerin toplam %48,78’i bu görü şe katılmakta, toplam %28,54’ü katılmamaktadır. Bu bulgular, öğretmenlerin tek aşamalı sınavın daha çok li se 3. sınıf öğrencilerinin ders çalışma zamanını azalttığı görüşünde olduklannı göstermektedir.
Öğretmen Anketi’ııde yer alan, tek aşamalı sınavın öğrencilerin okul başanlannı azalttığı görüşünü yokla yan soruya verilen yanıtların sınıflara göre dağılımı Tablo 7’de yer almaktadır.
Öğretmenlerin, ÖSS’nin öğrencilerin okul başanlannı azalttığı konusundaki görüşleri sınıflara göre manidar farklılık göstermektedir. Öğretmenler, ÖSS’nin lise 2. sınıf öğrencilerinin okul başanlannı azalttığı görüşüne toplam %32,93 oranında katılırken, %39,76 oranında katılmadıklanm belirtmişlerdir. Lise 3. sınıf öğrencileri için ise bu görüşe katılma oram toplam %46,06,
katılma-Tablo 6.
Tek Aşamalı Sınavın Ders Çalışma Zamanını Azalttığı Görü şüne Katılma SINIFLAR Lise 2 Lise 3 Tamamen Katılıyorum f 65 94 % 15,85 22,93 Katılıyonım f 86 106 % 20,98 25,85 Kararsızım f 20 14 % 4,88 3,41 Katılmıyonım f 120 82 % 29,27 20,00 Kesinlikle Katılmıyorum f 32 35 % 7,80 8,54 Boş f 87 79 % 21,22 19,27 Toplanı f % X2 410 100,00 15,62** 410 100,00 Tablo 7.
Tek Aşamalı Sınavın Öğrencilerin Okul Başarılarını Azalttığı Görüşüne Katılma SINIFLAR Lise 2 Lise 3 Tamamen Katılıyorum f 45 60 % 10,98 14,63 Katılıyorum f 90 129 % 21,95 31,46 Kararsızım f 24 12 % 5,85 2,94 Katılmıyonım f 130 104 % 31,71 25,36 Kesinlikle Katılmıyonım f 33 31 % 8,05 7,56 Boş f 88 74 % 21,46 18,05 Toplam f % 410 100,00 15,48** 410 100,00 **p<0,01
ma oram da %32,92’dir. Bu bulgular, öğretmenlerin tek aşamalı sınavın daha çok lise 3. sınıf öğrencilerinin ba- şanlannı azalttığı görüşünde olduklannı göstermektedir.
Araştırmanın bu bölümünden elde edilen bulgular özetlenecek olursa, öğretmenlerin ağırlıklı olarak ÖSS’nin öğrencilerin dershaneye olan taleplerini azalt madığı ve lise 3. sınıflarda öğrencilerin ders çalışma za manım azalttığı ve okul başanlannı düşürdüğü görüşün de olduklan görülmektedir.
Tek Aşamalı Sınav Hakkında Bazı Görüşler
Öğretmen Anketi’nde, öğretmenlerin tek aşamalı sınav hakkındaki görüşlerini yoklayan beş soru yer almıştır.
Öğretmenlere, sınavın tek aşamaya indirilmesinin, sı nav sorularının okuttuklan dersle olan ilişkisini azalttığı konusundaki görüşlerini yoklayan bir soruya yer veril miştir. Bu soruya verilen yanıtlann sınıflara ve branşla ra göre dağılımları Tablo 8’de gösterilmiştir.
Öğretmenlerin bu soruya verdikleri yanıtların dağılımı lise 2. ve 3. sınıflar için branşlara göre manidar farklılık göstermektedir. Lise 2. sınıf öğretmenlerinin toplam %57,19’u, tek aşamalı sınavda yer alan soruların lise dersleri ile ilişkisinin iki aşamalı sınava göre azaldığı
Tablo 8
Öğretmenlerin Tek Aşamalı Sınavda Sınav Sorularının Derslerle Olan İlişkisinin Azaldığı Görüşüne Katılma Düzeyleri
DERSLER A B C D LİSE 2 E Boş Toplam A B C LİSE 3 D E Boş Toplam Türk Dili ve f 26 31 1 9 2 1 70 35 28 0 8 3 4 78 Edebiyatı % 37,14 44,28 1,43 12,86 2,86 1,43 100,00 44,87 35,90 0,00 10,26 3,85 5,12 100,00 f 2 6 4 20 5 1 38 2 5 3 24 4 0 38 Tarih % 5,26 15,79 10,53 52,63 13,16 2,63 100,00 5,26 13,16 7,89 63,16 10,53 0,00 100,00 f 2 5 0 13 2 0 22 2 11 1 11 4 0 29 Coğrafya % 9,09 22,73 0,00 59,09 9,09 0,00 100,00 6,90 37,93 3,45 37,93 13,79 0,00 100,00 Felsefe f 4 5 1 3 3 0 16 6 8 0 4 5 0 23 Grubu % 25,00 31,25 6,25 18,75 18,75 0,00 100,00 26,09 34,78 0,00 17,39 21,74 0,00 100,00 f 38 20 3 17 3 0 81 43 18 1 9 6 0 77 Matematik % 46,91 24,69 3,71 20,99 3,70 0,00 100,00 55,84 23,38 1,30 11,69 7,79 0,00 100,00 f 7 17 0 12 4 0 40 17 16 0 2 2 0 37 Fizik % 17,50 42,50 0,00 30,00 10,00 0,00 100,00 45,94 43,24 0,00 5,41 5,41 0,00 100,00 f 6 15 2 10 4 0 37 17 10 2 3 2 0 34 Kimya % 16,22 40,54 5,41 27,03 10,80 0,00 100,00 50,00 29,41 5,88 8,23 5,88 0,00 100,00 f 1 2 1 12 7 0 23 1 5 1 10 7 0 24 Biyoloji % 4,35 8,70 4,35 52,17 30,43 0,00 100,00 4,16 20,83 4,17 41,67 29,17 0,00 100,00 f 86 101 12 96 30 2 327 123 101 8 71 33 4 340 Toplam % 26,30 30,89 3,67 29,36 9,17 0,01 100,00 36,18 29,71 2,35 20,88 9,71 1,17 100,00 x2 101,96** 129,28** **p<0,0l A: Tamamen Katılıyorum D: Katılıyorum C: Kararsızım D: Katılmıyorum E: Kesinlikle Katılmıyorum
görüşüne katıldıklarını belirtirken, toplam %38,53’U bu görüşe katılmadıklarını belirtmektedirler. Lise 2. sınıf öğretmenleri arasında Türk dili ve edebiyatı öğretmenle rinin yaklaşık %80’i ile matematik dersi öğretmenleri nin yaklaşık %70’i, sınavın tek aşamalı olmasımn sınav da yer alan soruların dersleri ile olan ilişkisini azalttığı görüşünde iken, biyoloji öğretmenlerinin yaklaşık %80’i ile tarih ve coğrafya öğretmenlerinin yaklaşık %65’i bu görüşe katılmamaktadırlar. Lise 3. sınıf öğretmenlerinin %65,99’u sınavın tek aşamalı olmasının, sınavda yer alan soruların dersleri ile olan ilişkisini azalttığı görü şünde iken, %30,59’u bu görüşe katılmamaktadırlar. Li
se 3. sımf öğretmenleri arasında fizik öğretmenlerinin yaklaşık %85’i ile Türk dili ve edebiyatı, matematik ve kimya öğretmenlerinin yaklaşık %80’i, sınavın tek aşa malı olmasının sınavda yer alan soruların dersleri ile olan ilişkisini azalttığı görüşünde iken, biyoloji ve tarih öğretmenlerinin yaklaşık %70’i bu görüşe katılmamak tadırlar.
Öğretmenlere, sınavın tek aşamalı olmasının lisedeki öğretimi genel olarak olumsuz yönde etkilediği görüşü hakkında sorulan soruya verilen yanıtların dağılımı Tab lo 9’dadır.
Tablo 9.
Tek Aşamalı Sınavın Lisedeki Öğretimi Genel Olarak Olumsuz Yönde Etkilediği
f % Tamamen Katılıyorum 115 28,05 Katılıyorum 131 31,95 Kararsızım 23 5,61 Katılmıyorum 101 24,64 Kesinlikle Katılmıyorum 39 9,51 Boş 1 0,24 Toplam 410 100,00
Bu soruya ilişkin görüşlerin dağılımı incelendiğinde, öğretmenlerin yaklaşık %60’ı üniversiteye giriş sınavı nın tek aşamalı olmasının liselerdeki öğretimi genel ola rak olumsuz yönde etkilediği görüşüne katılırken, yakla şık %35’i katılmadığını, %5’i de kararsız olduğunu be lirtmişlerdir. Öğretmenlerin çoğunluğunun, sınavın tek aşamalı olmasının liselerdeki öğretimi olumsuz yönde etkilediği görüşünde olduktan görülmektedir.
Üniversiteye giriş sınavınm tek aşamalı olmasının, sı navın öğrenciler üzerindeki psikolojik baskıyı azalttığı görüşü hakkında ki soruya öğretmenlerin verdiği yanıt ların dağılımı Tablo 10’da yer almaktadır.
Tek aşamalı sınavın öğrenciler üzerinde sınavın psi kolojik baskısını azalttığı görüşünü yoklayan soruya ve rilen yanıtlann dağılımlanna bakıldığında, öğretmenle rin %34,31’inin bu görüşe katıldığı, %8’inin bu konuda kararsız olduğu ve %55,15’inin de katılmadığı görül mektedir. Bu bulgulardan, öğretmenlerin yarıya yakın bir kısırımın tek aşamalı sınavın öğrenciler üzerinde sı navın psikolojik baskısını azaltmadığı görüşünde olduk ları anlaşılmaktadır.
Tablo 10.
Tek Aşamalı Sınavın Öğrenciler Üzerinde Sınavın Psikolojik Baskısını Azalttığı f % Tamamen Katılıyonım 47 11,46 Katılıyonım 106 22,85 Kararsızım 33 8,05 Katılmıyorum 141 34,39 Kesinlikle Katılmıyorum 81 19,76 Boş 2 0,49 Toplam 410 100,00
Üniversiteye giriş sınavının tek aşamalı olmasının, öğrencilerin lisedeki derslerine ilgisini azalttığı görüşü hakkında ki soruya öğretmenlerin verdiği yanıtlann da ğılımı Tablo 1 l ’de yer almaktadır.
Tablo II.
Tek Aşamalı Sınavın Öğrencilerin Derslere Olan İlgisini Azalttığı f % Tamamen Katılıyorum 111 27,08 Katılıyorum 154 37,56 Kararsızım 16 3,90 Katılmıyorum 93 22,68 Kesinlikle Katılmıyorum 34 8,29 Boş 2 0,49 Toplam 410 100,00
Tek aşamalı sınavın öğrencilerin derslere olan ilgisini azalttığı görüşüne ilişkin sorulan soruya verilen yanıtla nıl dağılımına bakıldığında, öğretmenlerin %57,64’ii- ııün bu görüşe katıldıklan, %3,90’ının bu konuda karar sız oldukları ve %30,97’sinin de bu görüşe katılmadık- lan görülmektedir. Öğretmenlerin yanya yakın bir kıs mının ÖSS’nin öğrencilerin lise derslerine olan ilgisini azalttığı görüşündedirler.
Üniversiteye giriş sınavının tek aşamalı olmasının, seçme ve yerleştirme kararlannı daha elverişli hale ge tirdiği göriişii hakkında ki soruya öğretmenlerin verdiği yanıtların dağılımı Tablo 12’de yer almaktadır
Tablo 12’deki dağılana bakıldığında, öğretmenlerin %40,49’unun tek aşamalı sınavla yapılan seçme ve yer leştirme kararlarının iki aşamalı sınava göre daha elve rişli olduğu görüşünde, %20,73’ünün kararsız olduğu ve %37,54’üniin de bu görüşe katılmadığı görülmektedir.
Tablo 12.
Tek Aşamalı Sınavla Seçme ve Yerleştirme Kararlarının Daha Elverişli Hale Geldiği
f % Tamamen Katılıyonım 37 9,03 Katılıyorum 129 31,46 Kararsızım 85 20,73 Katılmıyorum 98 23,90 Kesinlikle Katılmıyorum 60 14,64 Boş 1 0,24 Toplanı 410 100,00
Öğretmenlerin tek aşamalı sınavla yapılan seçme ve yer leştirme kararlarının iki aşamalı sınava göre daha elve rişli olduğu görüşüne katılma ve katılmama oranlanılın birbirine oldukça yakın olduğu ve kararsızlann oranının da bu bölümdeki sorulara verilen yanıtlara göre oldukça yüksek olduğu görülmektedir. Öğretmenler arasında bu konuda bir görüş birliği olmadığı izlenimi edinilmektedir.
Araştırmanm bu bölümüne ilişkin bulgular genel olarak incelendiğinde, öğretmenlerin yansından çoğunun, sınavın tek aşamaya indirilmesinin, sınavda yer alan sorularla okuttuklan dersler arasındaki ilişkinin azalmasına yol açtığı görüşüne katıldıklan görülmek tedir. Bu oran, lise 3. sınıf öğretmenlerinde lise 2. sınıf lardan daha fazladır. Lise 2. sınıfta en fazla Türk dili ve edebiyatı dersi ile matematik dersi öğretmenleri; lise 3. sınıfta ise en fazla fizik, Türk dili ve edebiyatı, matematik ve kimya öğretmenleri bu görüştedirler. Sınavın tek aşamalı olmasının dersleriyle ilişkisini azalt tığı görüşüne katılmayan branş öğretmenleri lise 2. sınıf ta en fazla biyoloji, tarifi ve coğrafya öğretmenleri; 3. sınıfta en fazla biyoloji ve tarih öğretmenleridir. Bunun yanı sıra, sınıf farkı gözetmeksizin öğretmenlerin büyük çoğunluğu, sınavın tek aşamalı olmasının liselerdeki öğ retimi genel olarak olumsuz yönde etkilediği, sınavın tek aşamalı olmasının öğrenciler üzerindeki sınavın psikolojik baskısını azaltmadığı ve öğrencilerin derslere olan ilgisini azalttığı görüşünde oldukları görülmektedir. Tek aşamalı sınav ile daha elverişli seçme ve yerleştir me kararlan verildiği görüşüne öğretmenlerin kaülma ve katılmama oranlan yaklaşık olarak birbirlerine eşittir.
Sonuç ve Öneriler
Bu araştırmadan elde edilen bulgular, öğretmenlerin önemli bir kısmının, üniversiteye giriş smavımn ortaöğ retim 2. ve 3. sınıflannda müfredata uymayı olumsuz yönde etkilediğini düşündükleri ve öğretmenlerin kıs men de olsa öğretim faaliyetlerini bu sınava göre ayar lamalarına yol açtığını göstermiştir. Bu etkiler, lise 3. sınıfta lise 2. sımfa göre daha fazla görünmektedir. Öğ retmenler, sınavın tek aşamaya indirilmesinin öğren cilerin beklenildiği gibi dershaneye olan taleplerini azaltmadığı, tek aşamalı sınavın lise 3. sınıfların ders başarılarında düşmeye yol açtığı ve okul başarılarını
düşürdüğü görüşündedirler. Öğretmenlerin büyük çoğunluğu, lise 3. sınıflarda daha fazla olmak üzere, sınavın tek aşamaya indirilmesi ile birlikte sınavda sorulan sorularla okuttuklan dersler arasındaki ilişkinin azaldığım belirtmişlerdir. Bu azalmanın, lise 2. smıfta en fazla Türk dili ve edebiyatı ile matematik derslerinde; lise 3. sınıflarda da fizik, Türk dili ve edebiyatı, matematik ve kimya derslerinde olduğu belirtilmiştir. Baykul (1990)’un araştırmasında, ortaöğretim öğret menlerinin önemli bir kısmının ÖSS’deki sorulan ders kitaplan ve derslerde gerçekleşen öğrenmelerle ilişkili bulduklan, ancak dikkate değer ölçüde farklı görüşte olan öğretmenlerin de olduğu görülmüştür.
Öğretmenlerin büyük çoğunluğu, sınavın tek aşamalı olmasının okullardaki öğretimi olumsuz yönde etkiledi ği, öğrenciler üzerindeki psikolojik baskının azalmadığı ve öğrencilerin derslere olan ilgisinin azaldığı görüşün dedirler.
Bu bulgular, öğretmenlerin üniversiteye giriş sınavı nın tek aşamaya indirilmesinin ortaöğretim ve öğrenci ler üzerinde olumsuz etkilerinin bulunduğu görüşünde olduklarını göstermektedir. Bu etkileri giderici önlemle rin alınabilmesi için, daha ayrıntılı araştırmalar yapılabi lir. Sınav sorularının ortaöğretim dersleriyle olan ilişki si belirlendikten sonra, ortaöğretim dersleri ile ÖSS’nin ilişkisinin artırılması yönünde çalışmalar yapılabilir. Bu çalışmalar, öğretmenlerin müfredata uymasına olumlu katkıda bulunurken, sınıfta ÖSS için ders zamanı ayır malarım ya da öğretim faaliyetlerini sınava göre ayarla malarını da ortadan kaldırabilir.
Kaynakça
Baykul, Y. (1990). İlkokul beşinci sınıftan lise ve dengi okulların son
sınıflarına kadar matematik ve fen derslerine karşı tutumda görülen değişmeler ve öğrenci seçme sınavındaki başarı ile ilgili olduğu düşünülen ban faktörler. Ankara: ÖSYM Eğitim Yayınlan No: I.
Dökmen, Ü. (1992). T.C. Yükseköğretim kurulu öğrenci seçme ve yer
leştirme merkezi, kuruluşu, gelişmesi, çalışması. Ankara: ÖSYM
Yayınlan.
ÖSYM (1988). The system o f student selection and placement in
higlıer education ıııstitutions in turkey. Bilkent, Ankara: Meteksan A Ş.
ÖSYM (1999). Öğrenci seçme sınavı kılavuzu. Ankara: Meteksan A.Ş. Ünver Ö. & Gamgam H. (1986). Uygulamalı istatistik yöntemler. Ankara. Geliş 20 Kasım 2002 İnceleme 25 Kasım 2002 Kabul 12 Mayıs 2003
