Ü C Ü N C Ü
ıD E V L E T R ESİM V E H E Y K E L
S E R G İS İ
Malik AKSEL
Gazi Terbiye Enstitüsü Resim Öğretmeni
H er sene C u m h u riy e t b a y ra m ın d a n sonra a ç ılan D evlet R esim ve H eykel S erg isin in ü çü n cü sü , bu sene de 31 b ir in c ite |r in cum a g ü n ü seçkin b ir k a la b a lık h u z u ru n d a M a a rif V ek ilim iz H aşan - A li Y ü cel'in k ıy m e tli n u tu k la rın d a n so n ra, S ayın B aşvekilim iz R efik S aydam ta ra fın d a n A n k a ra S erg iev in d e a ç ılm ıştır. M a a rif V ek ilim iz in yüksek z iy a re tç ile re sergiyi ta k d im i esn asın d a söylem iş o ld u k la rı k ıy m e tli n u tu k la rın d a n seçilen şu p a rç a la r m e m le k e tim iz d e güzel s a n a tla rın lü zu m ve e h e m m iy e tin i b ir k a t d a h a te b a rü z e ttirm iş o lu y o r :
«B eşer e m e k le rin in en güç ve e n c id d île rin d e n b ir i o la n güzel s a n a tla rın y o lc u la rı v e rd ik le ri eserlerle T ü r k r u h u n u n b u y ö n d e k i k a b iliy e tle rin i m ey d an a
k o y m ak ta ve T ü rk m ille tin in duygu ve d ü şü n c e le rin i bize a ç m a k ta d ır. İnsan ve ta b ia t h u z u ru n d a v arlığ ın s ırrın ı b u lm ay a çalışan y a ra tıc ı em ek, b u seb e p le d ir, k i, m ed en i o lm a n ın b irin c i â m ille rin d e n say ılır. M illî Ş efim izin son g e z ile rin d e n b irin d e sö y le d ik le ri şu söz le ri te k ra r e tm e k te , o n la rın a n la tm a k istediği h a k ik a ti h e r zam an d ile g e tirm e k lü z u m u n u h a tırla tm a k b a k ım ın d a n b ü y ü k b ir fay d a g ö rü y o ru m .
«G üzel san at, güzel sevgisi d ey ip geçm eyiniz. B ir m ille tin te rb iy e sin d e , seviyesinde, y ü k selm esin d e en m a d d i a la n la rd a çok k u d re t gösterm ek için, güzel san at
seviyesi yü k sek o lm a lıd ır.»
B u sene sergide m u h te lif b irlik le re m ensup ve h iç b ir b irliğ e g irıııiy en 68 ressam ve 8 lıe y k e ltra ş
?!U33
H Â Mİ T O ÖR EL. —
Heybeliadadan
(1941 Devlet Resim ve Heykel Sergisi ikinci
Mükâfatı)
d ır. T a b lo sayısı 286, h e y k e l sayısı 14 tü r. R esim ler a ra sın d a b irin c i m ü k â fa t C em al T o llıı'n u n so n b a h a r, ik in ci m ü k â fa t H â n ıit G ö re l’in H e y b e lia d a d an ad lı e se rle rin e , ü ç ü n c ü m ü k â fa t da M elâlıat E k in c i’n in p o rtre s in e v erilm iştir. H e y k e ltra şla rd a n b irin c iliğ i Nus- re t Sıım an. ik in c iliğ i de K en a n Y o n tu ç k a z an m ıştır.
A li A vni Ç elebi’n in b u seneki d ö rt re sm in d e de aynı re n k le r aşağı y u k a rı te k ra r e d ilm e k le , k e n d in e m ah su s koyu m avi re n k a lıe n k le ri iç in d e yüzen b a lık ç ıla r âb id em si b ir tesir b ıra k m a k la b e ra b e r p o rtresi çok d a h a hisli ve zev k lid ir. P lâ j eserin d e g ö rü len ren k titre y iş le ri m avi, yeşil re n k le r iç in d e p e m b e v ü c u t
la rın k ım ıld a y ışla rı te tk ik e d ilm iş b ir p lâ j resm in d en ziyade p lâ j in tib a ı veren ve re n k an lay ışı çok kuvvetli b ir ressam ın e lin d e n çıktığı b e lli o lan b ir eserd ir.
K oyu re n k le r iç in d e g ö rü len A b id in E ld e r’in de k o ra tif lâ le le ri çiçek ten ziy ad e b ir lâle sem b o lü n ü ifa d e e d iy o rd u .
A rif K a p ta n , filâ n çiçek, filâ n m a n z a ra d an zi yade k u v v etli b ir em p resy o n ist görüş ve d u y u şu gös te rm e k te d ir. Ç ın a rlı k ah v e sin d e de ay n ı z ih n iy e tin h â kim o ld u ğ u n a şa h it o lu ru z. S a n a tk â r güzel m o tifle ri seçkin re n k le rle beslem esini iyi b iliy o r.
K u şd ili deresi, m a n o ly a la riy le lıer b a k ım d a n b a b a sın ın iz in d e n y ü rü y e n  li H a lil'in , sak in , a ğ ır b aşlı e se rle rin i A li R iza B eyle b aşlıy an an an ev i b ir san at g ö rü şü n ü tem sil ed en z ü m re a ra sın d a savm ak d o ğ ru d u r.
A y e tu lla h Suıııer, fig ü rd e n ziy ad e m a n z a ra la rın da m u v a ffa k oluyor. B ilhassa s o n b a h a r akşam ı koyu n e ftî re n k le r a ra sın d a g ö rü len ay ışığı, geniş d alg alı a ra zin in d e rin liğ i ressam ca b ir b u lu şta n ziy ad e şa iran e b ir sezişin m a h su lü o ld u ğ u n u g ö sterm ek te ve lıalk bu nevi eserler k a rşısın d a b ü y ü k b ir alâk a d u y m a k ta d ır.
H e r y erd e re sim le rin i, y a z ıla rın ı, şiirle rin i sık sık g ö rd ü ğ ü m ü z B edri R a h m i, h e r d e fasın d a yeni tanı- vorm uşuz gibi k arşım ıza başka b ir sim a ile çıkıyor. O k a d a r d e ğ işik lik le r g ö steriy o r ki, h u su siy e tle rin i ta h lil etm ek im k ân sız. B unu z am an a b ıra k m a k d a h a doğ ru o lu r z a m a n d a y ız . B u serg id e de 15 resm i var. F a k a t
15 resim 8 - 1 0 şahsiyet h a lin d e , h angisi k e n d isid ir, acaba ne v a k it d u ru la c a k ve k e n d in i b u lacak .
E sk i resim lerin i çok b eğ en d iğ im iz B edia G üler- y üz’ii b u sefer ik i m a n z a ra siy le b ira z b aşk alaşm ış gö rü y o ru z. H a tırım ız d a k a la n eski m a n z a ra ları çok d a h a y u m u şak ve re n k liy d i.
B izden ziy ad e geçen asrın A v ru p a lı ressa m la rın ın p ek b eğ e n d ik le ri T ü rk h am am ı m ev zu u n u C elile b ü y ü k b ir cesaretle ele alınış, kuvvetli ve c id d î b ir çalışm a ile b u n u b aşarab ilm iş. Genç k ız la rın v ü cu t k ıv rım la rın ı re a list b ir gözle tasvire m u v affak olm uş. Y aln ız b iraz re n k le rd e ta b iiliğ e gitseydi resim d a h a çok şey ler k a z a n ırd ı.
İnce fa k a t k a ra n lık , k uvvetli re n k le rle tü lle n m iş gibi g ö rü len b ilh assa S inop şe h rin d e çok m u v affak o lan C evat D erelim in re sim le ri isim siz d ah i b elli olacak b ir k a ra k te r ta şım a k ta d ır. B u ressam da g ö rü le n
kııv-MELÂHAT EKİN Cİ. — Portre (1941 Üçüncü Dev let Kesim ve Hey kel Sergisi Üçüncü
v I U S R E T S U M A N . —
Erkek başı
1941 Üçüncü Devlet Resim Heykel Sergisi Birinci
Mükâfatı)
v etli re n k a rm o n isi h a k ik a te n h e r tü r lü ta k d ir in üs tüm le.
16 resim le sergiye g iren Cem al T o llu ’n ıın so n b a h a r resm i güzel ve a lıe n k ta r s o n b a h a r re n k le rin i ta şıyordu. K ü ç ü k o ld u ğ u n isp e tte özlü ve b ir p e n tü r an- layışiyle y a p ıla n bu resim C em al T o llıı’n u n en güzel eseriydi.
B ilhassa G üzel S a n a tla r B irliğ in e m en su p ressam lar ta ra fın d a n çok sevilen ve çok te k ra r e d ile n Ç am lıca \< B oğaziçi m e v zu ların d an B oğaziçi’ni (de alan Celâl E zel de sergiye ik i z a rif ta b lo ile iştira k etm iştir.
G eçen sene h a lk ta ra fın d a n b ü y ü k b ir a lâ k a ile se y re d ile n E d ip H akkı K öseoğlu’ııun m a n d a la rın ın b ir başka şekli b u sene de k arşım ıza ç ık m a k la d ır. Bes- sam ııı y a k a la d ığ ı bu en teresan m evzu b âlâ aynı zevk ve ay n ı a lâ k a ile ta k ib e d ilm e k te d ir.
17 resim le serg id e g ö rü n en E re n E y ü b o ğ lu ek s presyonist izler ta şıy a n e se rleriy le k en d i hususi zevk ve te m a y ü lle rin in güzel n iin ıu n e le rin i v e rm e k te d ir. B ilhassa çaııı ağacı resm i ev eld en b e ri y a p ıla g e le n çanı
ağacı re sim le rin d e n p ek fa rk lı b ir görüş ve d u y u şu tem sil e tm e k te d ir.
E lif N aci’n in p o rtre le rin d e n ziy ad e m a n z a ra la rı cazip , p e y z a jla rın d a günden güne o lg u n laştığ ı ve yeni yeni re n k le r k azan d ığ ı m u h a k k a k tır.
E şref t re n ’in çekingen ve m ü tev azı h a li re sim lere de sinm iş. B iraz silik , b iraz d o n u k re n k le rle k a rş ı m ıza çıkan b u ressam k ü ç ü k b o y d a p ek çok m a n z a ra , ko m p o zisy o n , p o rtre le riy le k e n d in i ta n ıtıy o r. Ç alışk an o ld u ğ u k a d a r hisli ve zevkli olan bu ressam ın b ilh assa A n k a ra ’ya a it k a r m a n z a ra la rı en çok b eğenilen ese rle rid ir.
P o rtre le riy le ta n ın m ış o lan F e v lıa m a n D u ra n b u sene de beş resim le sergide yer alm ış b u lu n u y o r. F a k a t b u n la r iç in d e iyi e tü t ed ilm iş k u v v etli re n k le rle gös te rilm iş in c irle ri p ek iyi b ir te sir b ıra k ıy o rd u .
S erg in in u m u m î h a v asın d an a y rıla n H alil D ik m en b ü y ü k b ir k o m p o zisy o n ve b irk a ç k ü ç ü k resim le bize eski İta ly a n lâk e re sim le rin i h a tırla tıy o rd u . B il hassa b ü y ü k resm i u zun b ir celıt ve g a y re tin m ah su lü
K E N A N Y O N T U Ç .—
Kadın başı
(1941 Üçüncü Devlet Resim ve Heykel Sergisi İkinci
Mükâfatı)
o ld u ğ u b elli. P o rtre s in d e de ay m görüş ve aynı an lay ış v a rd ır. R essam yalnız k ü ç ü k kız ile çiç e k le rd e tam a- ıııiyle b aşk alaşm ış b ir h a ld e göze ç a rp ıy o r.
H a lk a ra sın d a d ik k a ti çeken re sim le rd e n b iri de H a y ri Ç izer’in re sim le ri o ld u ğ u şü p h e siz d ir. Ressam b u sefer e se rle rin i o k a d a r ince işlem iş, o k a d a r d e tay lı ç a lışm ıştır k i, ö n ü n d e to p la n a n g ru p la r lıay ret ve ta k d ird e n k e n d ile rin i a la m ıy o rla rd ı.
T a m a m iy le b aşk a b ir âlem d e yaşıyorm uş, tam a- iniyle b aşk a b ir hava ten e ffü s ed iy o rm u ş gibi g ö rü n en H â m it G ö re l’in e se rle rin d e b irç o k la rın ın g ö z le rin in alışm ad ığ ı se rt re n k a h e n k le ri göze ç a rp ıy o rd u . B u n u n la b e ra b e r ressam ın re n k le rin d e k i m uvazeneli ve ö lçü lü geniş to n la r te f e rru a tın ifad esin e h ay lice m â n i oluyor. H e y b e lia d a d a n ta b lo su n u n , çok özlü ve o lg u n re n k le riy le serg in in en iyi ese rle rin d e n b iri o ld u ğ u şü p h esizd ir.
H ik m e t O n a t’ın eski ve yeni re sim le ri a ra sın d a epeyce fa rk la r var. E sk id e n n e k a d a r k a lın b o y a la rla
çalışırsa şim di o k a d a r ince b o y a la rla , açık re n k le rle çalışıyor. R e sim le rin d e çok te k r a r la m a la r oluyor. Bu- ııııııla b e ra b e r eserleri neşeli ve a y d ın lık tır.
H a sır k o ltu ğ u n d a k ed i, Ç ırç ır su y u n d a n , B üyük- d e re d e n ta b lo la riy le İb ra h im Ç allı, bu sene â d e ta ser gi için değil de k e n d i evini süslem ek için re sim le r y a p tığı hissini v e riy o r, e serleri o k a d a r e n tin ı ve o k a d a r k e n d i h u su siy e tin i ta şıy o r ki, b ilh assa Ç ırç ır su y u n d an ism in i a la n ta b lo su n u g ö rü n ce k e n d isin i, h a y a tın ı, h â tır a la r ın ı an m a m a k m ü m k ü n d e ğ ild ir.
7 p e y z a jı b ir b ir in e benziyen re n k le riy le K em al Sezen, b ilh assa a ğ a ç la rın d a k i fırç a iz le riy le , h iç b ir res sam a b en zem iy o r.
G ü zin D u ra n ’ın e se rle rin d e n eşeli b ir âlem var. B a k tık ç a göze ra h a tlık ve sıcak lık veriyor.
B u d efa üç resim le sergide g ö rü n en M e lâ h a t E k in c i’n in en güzel eseri şü p h esiz p o rtre s id ir. R essa m ın b u ra d a y e n ile rd e n ziyade esk ile re y a k la şa n , h a ttâ b ira z da ro m a n tik le şe n b ir h ali v a rd ır. P o rtre sin d e b ir
k a d ın hassasiy etin i, iç liliğ in i p ek açık b ir ş e k " tü n fırça iz le rin d e ve b ü tü n te fe rru a tta güst'
3 resim le- bilh assa genç k ız p ro filin
p o rtre s in d e M elek Celâl Sofu h e r za m a n k i gibi tem iz ve fa k a t b ira z şolgun re n k le rle serg id e göze ç a rp ıy o r.
E se rle rin d e b ü y ü k b ir itin a ve z a riflik g ö rü n en N u ru lla lı B e rk ’te d aim a k ib a r b ir ed a, lükse k a ç a n b ir h a l v a rd ır. K ü ç ü k o d a la rd a n ziyade m ü k e lle f s a lo n la r da te ş h iri icab ed eıı ta b lo la rın d a çok d efa h e m e n b e r sene eli şak a ğ ın d a b ir genç kız ve b ir vazo ile k a rş ı m ıza çık ıy o r. B u m evzu o n u n g alib a h a lle tm e k ve d aim a ü z e rin d e d u rm a k ve çözm ek isted iğ i ezelî b ir d ü ğ ü m d ü r. B iraz m e lâ n k o lik ve b ira z da ro m a n tik olan b u eserlerd e çok m u v azen eli re n k le r v a rd ır.
N aei K alm ık o ğ lu 'n ıın , b a lk ın lisa n ın d a n çok a n la m asın ı b ile n , te m a y ü lle rin i sezen b ir ressam o ld u ğ u e se rle rin d e n b e llid ir. N u re ttin S evin’in en d am aynası d a bize J a p o n re sim le rin in b irb irin d e n a y rıla n k uvvetli to n la rın ı, tem iz ve açık te fe rru a tın ı h a tırla tm a k ta d ır. R essam ın b ir ad ım d a h a attığ ı ta k d ird e çok k ıy m e tli ese rle r vereceği m u h a k k tır.
3 p ey z a jiy le R agıp G ökcan, k a lıv e re n k le riııin a r m o n isin i çok güzel ta ttırıy o r.
R efik E p ik m a n bu sene sergiye p e k az resim le iş tira k etm iş, b u n u n la b e ra b e r b u re sim le rd e de ressa m ın k en d i m izacın ı, sü k û n e tin i g ö steren s a d e lik le ri ve güzel m o tifle ri görm ekteyiz.
D esenleri, m a n z a ra la rı ve eşya re sim le riy le S ab ri B e rk e l çok çalışm ış ve çalıştığ ı n is p e tte de çok itin a lı re sim le r m ey d an a g e tirm iştir. Ç izgileri k u v v etli o lan b u ressam ın re n k le rin d e k a tı ve gayet k e sk in b ir b ir in d en ay rılm ış to n la r m ev cu ttu r. F re sk te k n iğ in d e ç a lı şan b u o lgun s a n a tk â rın b ü y ü k fig ü rlü e se rle rin i se n e le rd e n b e ri m e ra k la b e k liy e n le r v a rd ır. R esim le rin i h a ttâ re sim le rin d e n kuvvetli o la n g ra v ü rle rin i çok sağ lam b ir bilgi ile y ap tığ ı b e lli oluyor.
Saip T u n a , b ilh assa p o rtre le riy le A n k a ra ’d a h a lk a ra sın d a p ek ziy a d e ta n ın m ış olan bu ressam , çe h re le ri g ü z e lleştirm ek le, gözlere m âna v e rm ek te b ü y ü k b ir m a h a re t ve m elek e sa h ib id ir. E tra fın d a h u su si b ir tak- d ir k â r züm resi v a rd ır. Y ü zlerd e h iç b ir detay u n u tm az. F a k a t b u n u b ö y le y ap m a k la b e ra b e r m o d eli aslın d a n m u h a k k a k beş on yaş genç gö sterm esin i de b ilir.
Z ek eriy a k ö y ü n d e n , Ç ırp ıc ı ç a y ırın d a n isim le rin i alan ta b lo la riy le S am i Y etik bize Ali R iza B ey in ü s lû b u n u h a tır la tm a k ta d ır. Y a h u t o na d o ğ ru d ö n m e k te d ir. E se rle ri eski resim an a n e sin e b a ğ lı b ir kısım h a lk ı p ek ziyade a lâ k a d a r e tm e k te d ir.
F ig ü r ve m a n z a ra la rın d a b ü y ü k b ir sa d e lik ve sü k û n et g ö rü n e n Ş eref A k d ik ’te olgun b ir p e ııtiir zev k i v a rd ır. C u m h u r R eisim izin satın a lm a k la şe re fle n d ird ik le ri H a tta t K â m il A k d ik p o rtresi p ek m ü k e m m e l b ir eserd ir.
Bu sen e Şevket Dağ’ın y aln ız b ir re sm in i sergide g örüyoruz. Ç arşıiçi ta b lo su ile Ç arşıiçi’ni Şevket Dağ k a d a r kuvvetli hisseden ve m u v a ffa k iy e tli b ir s u re tte
b a şa ra n ressam y o k tu r d e n ile b ilir. S en elerd en b e ri b u m ev zu lard a h iç b ir ressam b u d erece m u v a ffa k iy e t k a z a n m a m ıştır. Ç arşıiçi’n in r u tu b e tli, loş d e h liz le ri, p e n c e re le rd e n ak sed en ış ık la r h e p b u n la r an cak Şevket D ağ’ııı g ö rebileceği m o tifle rd ir.
At ya rışla rm d a , beşik ve k ö ylü k a d ın la r ta b lo la rın d a T u rg u t Z aim ’i y in e m in y a tü rle re çok y ak laşm ış g ö rü rü z. B ü tü n se rg ile rd e d iğ e r re ssa m la rd a n a y rı b ir görüş ve d u y u şla ese rle r v eren b u ressam , e tn o g ra fik o ld u ğ u k a d a r resim le e d e b iy a t y a p m a k istiy en b ir sa n a tk â rd ır. D ek o ru m su te s irle r y a p a n e se rle rin d e ve yü rü d ü ğ ü y o ld an biç sa p m ıy a ra k ta b lo la r v erm esin d e ıs r a r etm esi k e n d i sa n at k a n a a tin in n e k a d a r k u v v etli o ld u ğ u n u bize g ö sterm ek ted ir.
B ir resm iy le sergide y e r alan Z ek i K o cam em i, ç ıp la k k a d ın v ü cu d u n u n sade k u v v etli re n k le rin i, to n la rın ı â lim a n e denecek b ir s u re tte ve h e sa p lı b ir şe k ild e b ü y ü k b ir m a h a re tle gö sterm ek te m u v a ffa k o l m ası itib a riy le h e r tü r lü ta k d ir in ü stü n d e d ir. R essa m ın ç a b u k b itm iş ve y arım k alm ış gibi g ö rü n e n eser le rin in b ü y ü k b ir çalışm a ve a ra ş tırm a m a h su lü o ld u ğ u n u iy i gören b ir göz ç a b u k a n lıy a b ilir.
R e n k le rd e a ç ık lık ve k o y u lu k la rı güzel ve a n la yışlı b ir fırça ile ifa d e eden Z ek i İz e r’in eserleri, ta sla k h a lin d e n k u rtu ln ıa m a k la b e ra b e r yine k u v v e tli b ir p e ııtü r k a lite sin in m evcut o ld u ğ u n u da g ö sterm ek te d ir. S an al an lay ışı p ek k u v v etli o lan bu ressam ın gö zü m ü zü n alıştığ ı ve d a h a e tü llü e se rle rin i b e k le m e k h a k k ım ız d ır.
A çık re n k le riy le V ecih i B erek eto ğ lu H a lil P a şa ’- daıı ay rıld ığ ı gibi a rtık H ik m e t’in d e te sirin d e d eğ ild ir. R e sim le rin d e k o b a lt m a v ile rin i b ü y ü k b ir c ö m e rtlik le k u lla n a n , a y d ın lık re n k le rle d u rg u n ta b ia t m a n z a ra la rın ı p ek itin a lı b ir şek ild e gösteren bu ressam ın eser le rin i sev en ler de az d e ğ ild ir.
S ergide çok alâk a u y a n d ıra n ressa m la rd a n b irin in de M ah m u t C üda o ld u ğ u şü p h e siz d ir. K um aş, m asa ve b u n a b e n z e r eşy an ın te fe rru a tın ı b ü y ü k b ir d ik k a tle b o y ıy a n bu ressam h e r sen e b ira z d a h a fazla a lâ k a u y a n d ırm a k ta ve ta k d ir k a z a n m a k ta d ır.
S abilıa B epgütaş, h e y k e ld e o lduğu k a d a r re sim de de k e n d in i k u v v etli h isse ttirm e k te , bilhassa z a rif ve süzgün açık re n k le rle p e k z iy ad e d ik k a ti çek m e k le d ir.
P e n c e re d e k ö y lü , so k ak ve ev ler ta b lo la riy le E r cü m en t K a lm ık , z a rif k ıv rım lı h a tla rı, güzel z a rif t i p leri s a n a tk â ra n e b ir şek ild e b e lirte n ve k uvvetli k o n tu r- la rla ese rle r v eren b ir sa n a tk â rd ır.
A h m e t D o ğ u er’iıı K u şd ili d e re si; E sa t S ubaşı, E n ver Sönm ez, Z iya K esero ğ lu ’n uıı m a n z a ra la rı, F. Ar- k u n la r’ın h asad ı, C em al K a ra b u rc a k ’ın Ç an k ay a yo lu n d a n ese rle ri, Ilh a n ıi D em irc i’n in S a ra y b u rn u ta b losu ağ ır ve iyi a k o rt ed ilm iş ak şam re n k le riy le p e k iy i te sir b ıra k ıy o rd u . İb ra h im Safi, K a n d e m ir, T u r gut T o k a t, N iyazi A ksoylu, Selim D u ra n , Sam i L im isim le rin d e k i s a n a tk â rla r da k u v v etli ese rle riy le se r giyi sü slem işlerd ir.
2 3
Kişisel Arşivlerde İstanbul Belleği Taha Toros Arşivi
