Milli hatibimiz Ömer Naci

C

K

t ' : »• <*•

Sayfa t 4

J / ' ¿ • / > . /

Millî hatibimiz

• •

OMER NACI

Z iya G ökalp O'rtun için d em işti k i

“ S ö z le r i kur'andı g ö z le r i miraç „

Tarık Mümtaz GÖZTEPE

(Z afer M uharriri) B ü y ü k V a ta n Ş a iri N a m ık K e m a l’in d e v le ri ü r k ü te n e r ­ k e k h a y k ırış la r ın ı, f ırtın a la ş tı- r a n v a v e y lâ h a lin e g e tire n İlâ ­ h î h a n ç e r in in sa h ib i o la n Ö m e r N aci, 1908 h ü r r iy e t in k ılâ b ım a d o ğ u rd u ğ u h a tip ş a h s iy e tle r i­ m iz in e n b a ş ın d a g e le n b aş- d ö n d ü rü c ü b ir ir tif a ın h a y a t v e h e y e c a n d o lu ifa d e sid ir.

A ta tü r k ile sın ıf v e m e fk û re a r k a d a ş ı o la n b u y a ra d ılış h a ­ rik a sı, 1297 R u m î se n esin d e B e y le rb e y i’n d e d ü n y a y a g e l­ m iş, k e m a lin b ü y ü k r u h u sin e n v e Ş ıp k a k a h r a m a n ı S ü le y m a n P a ş a n ın e lin d e son k e m a lin i b u la n P a n g a ltı H a rb iy e sin d e n 317 se n e sin d e p iy a d e m ü lâ zim i sa n isi o la ra k çık m ış v e h ü r r i ­ y e t beşiği s a y ıla n S e lâ n ik o r­ d u s u n a tâ y in ed ilm işti. İk in c i S u lta n A b d ü lh a m id ’in p e k u zu n s ü re n is tib d a d ın a k a r şı iç in iç in k a y n a m a k ta o lan R u m e li’n in h ü r h av a sı, Ö m er N a c i’n in için d e u y u y a n b ü y ü k ih tilâ lc i r u h u k a m ç ıia y ıp u y a n d ır m a k ta g ec ik m e d i. Ö m e r N a ­ ci, d a h a H a rb iy e M e k teb i s ı r a ­ la rın d a N a m ık K e m a l’in y a z ı­ la rın ı, su sa m ış r u h u n u n b ü tü n h a r a re tiy le içm iş o ld u ğ u gibi a r k a d a ş ı M u stafa K e m a l’e de b u h ü r r iy e t v e k ıy a m ik sirin i ilk t a ttır a n o o lm u ştu . O n u n em salsiz h ita b e ti h e n ü z in f ilâ ­ k a m ü h e y y a b ir c e v h e r h a lin ­ d e ta h te ş ş u u ru n d a gizli v e m e ç ­ h u ld ü r. T ü r k m ille ti b ir g ü n o n a m illî h a tip U nvanını te v ­ cih e d e ce k v e b a ş ın a e s a tir h a ­ tip le rin in sih irli ta c ın ı g iy d ir e ­ c e k tir. İç in d e k i y a n a r d a ğ in d i­ fa e tm e d e n v e o m ü th iş h a n ç e ­ re h a re k e te g e lm ed e n e v v e l Ö- m e r N aci’yi, S e la n ik ’te k en d in i b u lm a y a u ğ ra ş ırk e n g ö rü y o ru z B u d id in m ey e o, en b ü y ü k silâh ı o la n h ita b e tin in y e rin e h ey e ca n lı, f a k a t toy v e m ü te ­ r e d d it şiirle riy le y e tişm işti. O e s n a d a S e lâ n ik ’te ç ık a n B a h çe isim li e d e b î m e c m u a d a göze ç a rp a n b u y e n i im za k ısa b ir za m a n d a a te şli v e a ta k b ir kaç yazı ile d e r h a l d ik k a t v e alâ k a u y a n d ırd ı. G enç Ö m e r N aci b ü y ü k b ir c ü r e tle ik i b ü y ü k ü sta d ın k a rş ıs ın a çık m ış f e y le ­ sof R ıza T e v fik ile T ü r k Ş airi M ehm et E m in de b u m e c m u a ­ da o n la rla hece ve a ru z m ü n a ­ k a şa sın a tu tu ş m u ş tu . N am ık K e m a l’in ta n ta n a lı v e g ü m ra h lis a n ın a h a y r a n o la n Ö m e r N a ­ ci’y i b u m ü n a k a ş a d a a ru z u n h a r a re tli m ü d a fii o la ra k g ö rü ­ yoruz. S e lâ n ik ’te b u e d e b î m ü ­ n a k a ş a la r d ev a m ed e d u rsu n , R u sy a ’n ın R ev al k a s a b a sın d a O sm anlı İ m p a ra to rlu ğ u n u n tak 6İmi m ü z a k e re ed iliy o rd u . M ü th iş b ir b o m b a te s ir i u- y a n d ır an v e ş ö h r e tle r i Jö n T ü rk le r d iy e A v ru p a ’y a y a y ıl­ m ış o la n h ü r r iy e t m ü c a h itle r i­ ni ş id d e tle h a r e k e te g e ç ire n bu m e n h u s m ü lâ k a t, ilk b ü y ü k te p k isin i Ö m er N a c i’n in s u sa ­ m ış r u h u n d a g ö ste rm iş v e e- deb î m ü n a k a ş a la r la m e şg u l o- lan B ah çe m e c m u a sın d a y a z ­ dığı, v a ta n ın fe lâ k e tin e ağ lıy an b ir y a z ısın d a şö y le ş ik â y e t e t ­ m işti:

«R eval» d e v a ta n ı p a r ç a lı­ y o rla r, b a k ın biz de d u rm u şu z, n e le r k o n u şu y o ru z , diye h a y k ır m ıştı. O z a m a n için çok ağ ır b ir siy a sî tö h m e t sa y ıla b ile n bu y az ı in tiş a r e d e r e tm e z Yıl-, diz S a ra y ı b ü y ü k b ir te lâşa d ü şm ü ş ve m e cm u a k a p a tıld ığ ı gibi m ü lâ z im Ö m er N aci E fe n ­ di B e y le rb e y in in a le y h in d e ­ k i y az ısı iç in d e S e lâ ­ n ik D iv a n ı H a r b i ta r a f ı n ­ d a n ta k ib a ta b a şla n ılm a sı için İs ta n b u l’d a n ü ç ü n c ü o rd u m ü- ş ü rlü ğ ü n e şifre li ta lim a tla r

y ağ d ırılm ıştı.

E ski S acîrazam T a lâ t P aşa , o

esnada S e lâ n ik Posta T elgraf İdaresinde başkâtip bulunuyor,

İ ttih a t v e T e r a k k i C em iy eti n in en m ü h im e le m a n la rın d a n b iri sa y ılıy o rd u . S a r a y ın Ö- m e r N aci h a k k ın d a k i te lg r a f ­ la rın d a n h a b e r d a r o lu r olm az, çok fe d a k â r ve sa m im î îb ir k o ­ m iteci o la n T a lâ t B ey N ac i’ye h em en P a r is ’e f ir a r etm esin i ta v siy e e tm iş o da S e lâ n ik li­ m a n ın d a n k a lk a n b ir F ra n sız v a p u ru ile F r a n s a ’y a k aç ıp P a ­ r is ’te h ü r r iy e t için m ü c a d e le ed e n A h m e t R ıza Beylfe a r k a ­ d a ş la rın a iltih a k e tm işti. S e lâ ­ n ik D iv an ı H a rb i g ıy a b î b ir m u h a k e m e d e n so n ra Ö m er N a ­ c i’n in a s k e r lik te n ta r d ın a ve a ltı ay h a p s in e k a r a r v e rm iştir, Ö m er N aci, P a r is ’in h ü r ve se rb e st h a v a sı içinde, y ılla rd a n

mnMMHNMİ

Yakın tarih ten bir hatıra: B ü yü k A tatü rk ’ün Ömer N aci’yi kabulü sırasında çek ilm iş bir resm i

belâdan S en lik ben lik çıksın

artık aradan

d e r d u r u rd u .

Ö m e r N a c i’n in m ü m e y y iz v a ­ sıfla rın d a n b iri ve h ita b e ti k a ­ d a r m ü h im m i r u h u n d a ta ş ıd ı­ ğı çok k u v v e tli m ü r ş it ve m ü ­ e s sir v a r lık tı. T em a sa geldiği in sa n k itle le r in i b ü y ü le m e k te ve p e ş in e ta k ıp sü rü k le m e k te hiç z o rlu k çekm ezdi. K a fk a sy a v e İ r a n ’d a k i fa a liy e ti k ısa za­ m a n d a s e m e le rle rin i v e rm iy e b aşlam ış e n g afil ve m ü te v e k ­ k il r u h la r d a ,top to p a v iz e le r gibi ış ık la r v e h ü r r iy e t çe rağ - la rı tu tu ş m u ş tu . Ö m e r N aci b eri m e y d a n a r a y a n cins a tın ı dolu d iz g in k o ş tu ra c a k sa h a y ı bu lm u ş, is tib d a d a v e s a ra y a k a rş ı isy a n e d e n İ ttih a t ve T e ­ r a k k i C e m iy e ti f e d a ile riy le b ir

sa fta savaşa g irişm işti. B u ce m iy e tin o rg a n ı olan M eşve-

red g a z e te sin d e h e r k e lim e s in ­

d en alev f ış k ır a n a te ş h a lin d e y a z ıla r y a z ıy o r ve b ir ta r a f t a n da P a r is ’te k i h ü r r iy e t â ş ık la ri- le S e lâ n ik ’te k i m ü c a d e le y o l­ c u la rım , İ ttih a t v e T e r a k k i C e­ m iy e tin in e tra fın d a ve te k b ir b a y ra k h a lin d e to p la m a ğ a te ş ­ v ik e d iy o rd u . F a rsç a v e A ra p - çayı, bu lis a n la rla h ita b e te m u k te d ir o la c a k k a d a r m ü k e m m el k o n u ş a n Ö m e r N aci, İra n ve K a f k a s y a ’d a ih tilâ lle r ç ık a ­ r a r a k h e m İ r a n h ü r iy e t s e v e r ­ le rin i d e s te k le m e k , h em de R um eli v e M a k e d o n y a ’d a n şid ­ d e tle ta z y ik e m a ru z b u lu n a n S u lta n H a m id s a ra y ın ı b ir de İra n ve K a fk a s h u d u tla r ın d a n z o rla m a k v a z ife sin i alm ış ve b a ş ın ı k o ltu ğ u n u n altın-ı a la ­ r a k d e rh a l işin in b a ş ın a k o ş­ m u ştu . Ö m e r N aci k e n d in i T u r uı h a y a lin e hiç k a p tırm a m ış tı. F a k a t K a f k a s y a ’n ın ve A zerî T iirk le rin v a ta n c o ğ ra fy a sı d ı­ şın d a k a lm a s ın a asla ta h a m m ü l edem ez, o n la ra k u r tu lu ş im a ­ n ın ı a ş ıla m a k için k e n d i le h ­ ç e le ri ile â d e ta y a lv a rır:

İster isek biz de yahşi gün görek Lâzım dır kim yürek

yü reğe vcrek G el kardeşim dost olak K asavetten kıırtulak İster isek h alâs olm ak

B ir e lin i İ s ta n b u l’d a k i p a d i­ şa h ın , b ir e lin i T a h r a n ’dak i

M ü ste b it şa h ın y a k a s ın a a ta n Ö m er N ac i'y i, İra n h ü k ü m e ti k e n d i to p r a k l a n iç in d e y ak a lı- y a r a k T a h r a n ’a şe v k e tm iş ve z in d a n a a tm ış tır. B u m a h p u s ­ lu k h a y a tı e s n a sın d a idam a m a h k û m e d ile n b u aziz ve f e ­ d a k â r h ü r r iy e t m ü c a h id i o s ı­ r a d a h e n ü z 26 y a ş ın d a b u lu n u ­ y o rd u . Ç ok sık ve g ü r b ir top sa k a lın ç e v re le d iğ i n u r a n î ç e h ­ re s i v e k o r g ib i y a n a n iri si­ y a h g ö z le riy le r u h la r a m u h a b ­ b e t ve itim a d te lk in e d e n Ö m er N aci ile, k e n d isi gibi p e k b ü ­ y ü k b ir a d a m o la n v e o da tıp k ı k e n d isi gibi gen ç y a ş ta g ö z le rin i h a y a ta y u m a n m u a l­ lim N aci m e rh u m a r a s ın d a in ­ sa n a h a y r e t v e ric i b ir b e n z e r ­ lik göze ç a rp m a k ta d ır. U z a k ta n ve y a k ın d a n hiç b ir k a r a b e t ve m ü n a s e b e tle ri b u lu n m ıy a n bu ik i b ü y ü k N aci a ra s ın d a k i sim a m ü ş a b e h e ti olsa olsa g ü m ra h r u h la r ın d a k i y a k ın a k r a b a lık ­ ta n ile ri gelse g e re k tir.

l l l l l l l l l l t l I i m i l M M ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı ı n ı m ı m ı ı ı ı ı ı ı ı m m

Doktor

HAM İT A T A M A N

kulak, Burun, Boğaz ve Gırtlak Hastalıkları Uzman ve Operatörü

A nafaıtalar caddesi 416/4 Bektnan Apartmanı Kurşunlu

camii karşısı Telefon: 14006 H astalarını saat 12 den soma

kabul eder. (63)

Sayfa: 2

Ay^

JtA C L.

/ ' 9 - / ß s z

Y a kın ta rih ten

Millî hatibimiz

Ömer Naci için

— II —

T a h r a n z in d a n la rın d a id am d a k ik a sın ı b e k iiy e n Ö m er N a ­ c i’n in en ü m itsiz b ir g ü n ü n d e T ü rk iy e ’de v u k u a g elen m e s’u t h ü r iy e t in k ilâ b ı im d a d ın a y e ­ tiş m iş ve in k ilâ p h ü k ü m e tin in İ r a n H ü k ü m e ti n ez d in d e y a p ­ tığ ı se rî ve m ü e ssir te şeb b ü s n e tic e sin d e in k ılâ b ın aziz f e ­ d aisi h ü r riy e tin e ■ ve h ü r - r iy e t şe n lik le ri iç in d e y ü ­ ze n m e su t v a ta n ın a k a v u ş ­ m u ştu . (D a im a v a ta n ve d a i­ m a in k ilâ p ) sö z lerin i d iline v ird e d e n Ö m er N aci, h e r ta şın b ir h ita b e k ü rs ü s ü k esild iğ i in ­ k ilâ p T ü rk iy e ’sin d e m ü th iş h a n ç e re s in in ilk a s la n sa y h a la ­ r ın ı ş a h a n e b ir h ita b e tle m ez- c e d e re k m ille tin h a y ra n lığ ın a su n m u ş tu . L û g a tm d a n h ü rriy e t k e lim e le ri ç ık a r ılıp a tıla n ve ta m 33 se n e h ü r riy e te h a s re t ç e k e n T ü r k M illetin e b u İlâhi n im e ti izah h u slısu n d a Ö m er N a c i’n in h ita b e ti İ ttih a t ve T a r a k k i C em iy etin e başlı b a ­ şın a m u z a ffe r ve k u d re tli bir o rd u k u v v e ti k az an d ırm ıştı.

10 T em m u z 1908 g ü n ü ilân e d ile n H ü rriy e t ve M e şru tiy et İn k ilâ b ın m b ir n u m a ra lı k a h ­ ra m a n ı sa y ıla n İ ttih a t v e T a ­ r a k k i C em iyeti b ü tü n k ad ro siy le ik tid a r m e v k iin e g elm iş ve b u ce m iy e tin u n s u r la r ı h iz m e t­ le rin in m ü k â fa tı o la ra k en y ü k se k ik b a l m e rte b e le rin e y ü k se lm işlerd i. İk tid a r k ad a m e le rin in iş ğ â lin d e -İ ttih a t v e T a ­ r a k k i m e n su p la rı h iz m et ve ş ö h re t d e re c e le rin e g ö re n asip le rin i a lırk e n , İ ttih a t ve Ta- r a k k in in belli b aşlı k u r u c u la ­ r ın d a n olan ve h ü r riy e tin is­ tih s a li u ğ ru n d a e n a ğ ır çilelere göğüs g erm iş b ir v a ta n fedaisi b u lu n a n Ö m er N aci, a lk ışta n ve ş ö h re tte n k a ç a r a k A n a d o lu n u n Saf b a ğ rın a dalm ış, T ü rk ü n d il­ siz v e ad sız d e r t v e ıs tıra p la rın ı y a k ın d a n d in le m e k için v a ta n ı k a rış k a rış d o la şıp m illete hem d e r t o lm a n ın y o lu n u tu tm u ştu .

O zam an b ir v ilâ y e tim iz olan T ra b lu s g a rb 'ın İtaly an la ı; t a r a ­ fın d a n işğâli ü z e rin e T ü rk Bay ra ğ ın ııı o u za k ille rd e y etim k a lm a sın a ta h a m m ü l ed e m iy e n Ö m e r N aci, b ir y a n ın d a B e rlin A te ş e m iliıc ri B in b aş E n v e r, b ir ta r a f t a E rk â n ı H a rp K o la ­ ğ ası M u stafa K em al bey o ld u ­ ğu h a ld e A frik a Ç ö llerin e k o ş­ tu. T ra b lu s ve B ingazi m ü c a ­ h itle ri, A ra p ç a y ı K u r ’a n ın f e ­ s a h a tiy le k o n u şa n o b ü y ü k m ü rşit v e m ü c a h id in e tra fın d a b ir v eli ve neb i m u h a b b e ti ile m a h şe r o lm u ş la r ve h a r ik a la r a y ü k se lm işle rd i.

T ü rk v a tın ım m ü sîb çt ü z e ri­ ne m ü sîb e t ta k ip ed iy o rd u . T ra b lu s H a rb in i B a lk a n f e lâ ­ k e ti ta k ib e tti. Ö m e r N aci A fr i­ k a ’d an k a n ve a te ş için yüzen R u m e li’ye k o ştu . R u m eli b a ş­ ta n b a ş a d ü şm a n ay ağ ı a ltın d a çiğnenm iş, E d irn e , İşk o d ra , Y anya K a le le ri b a ş la rı g ö k le r­ de a y la rc a m ü d a fa a e ttik te n so n ra k ır k y e rin d e n y a r a lı e- s a tir şö v a ly e le ri gibi b ir e r b i­ r e r d ü şm ü ş le rd i. İs ta n b u l H ü ­ k ü m e ti p a r ç a la n a n v a ta n ı s iy a ­ se tle k u ıta r m ıy a ça lışıy o r ve g a lip le rd e n m e rh a m e t u m u y o r­ du.

Ç oktan ik tid a r d a n çek ilm iş b u lu n a n İttih a t ve T a r a k k i C e­ m iyeti, K o m ite ci ve c ü re tli in ­ s a n la rın m e cm u a sı idi. B a şta Ö m er N aci v e T a lâ t B e y le r b u ­ lu n d u ğ u h ald e Ç a ta lc a ’da tu tu - n ab ile n ve k a h ra m a n c a b ir m ü d a fa a h a rb i v e rip İs ta n b u l’u k u r t a r a ı o rd u m u z u n son b ir h am le ile E d irn e 'y i k u r ta r a b i­ leceğine in a n ıy o rla rd ı. F a k a t bu işi y a p a b ilm e k için h erşe y - den ev v el İ s ta n b u l’da h ü k ü m e ­ ti çok c ü re tli b ir h atııle ile d ü ­ şü rü p ik tid a r ı ele a lm a k lâzım g eliyordu.

Y azık k ', bu se fe r de İ ttih a t ve T a ra k k i C e m iy e ti içinde hiç b e k le n ilm iy e n b ir ih tilâ f b aşg ö sterm iş ve b u ce m iy e tin h a re k e t m ih ra k ı o la n T a lâ t B e­ yin f ırk a re isliğ in d e n u z a k la ş ­ tırılm a sın ı istiy e n se sler y ü k - 6elm ive b aşlam ıştı.

B a lk a n H a rb i p a tla y ın c a , ik ­ tid a rd a m u h a lifle rin in b u lu n ­ d u ğ u n a b a k m ıy a ra k T a lâ t Bey b asit b ir n e fe r o la ra k o rd u y a iltih a k e tm iş v e v a ta n h iz m e ti­ n e k o şm u ştu İ ttih a t v e T a ­ r a k k i C em iy eti o za m a n k i um u m î m e rk e z i o la n N u rio sm an i- y e’d ek i b in a d a k o n g re h a lin d e to p la n m ış ve T a lâ t B eye k arşı um u m î b ir h ü c u m başlam ıştı. T a lâ t B ey şö h re t h ırsı ile ç a ­ lışıyor, ik b a l ve ik tid a r d a n b aşk a gö zü n d e b irşe y y o k tu r d en iliy o rd u . B ü tü n h a tip le r a y n i şe k ild e k o n u şu y o rd u .

Va­

ziy et son d ere ce n a z ik ti. T alât B eyi m ü d a fa a e tm e k h e m e n h e m e n im k â n sız g ö rü n ü y o rd u . T am b u s ıra d a Ö m er N aci, bu f ır tın a lı h a v a n ın içinde y e r in ­ den k a lk tı ve k a la b a lığ ın a r a ­ sın d a n b ir n u r h ü zm esi gibi sü z ü le re k a y a k la rın a k a p a n a n

Hu meşhurun

meçhul

tarafları

Tank Mümtaz GÖZTEPE

(Z a fe r M u h a rriri) h ita b e t k ü r s ü s ü n ü n ü z e rin e çık tı. H e rk e s k u la k kesilm işti. B izzat T a lâ t B ey b ile v e fa k â r ve y a k ın d o st o la ra k d ö rt elle sa rıld ığ ı Ö m er N ac i’n in sö z le­ r in d e n şa şala m ıştı. Ö m e r Naci, b irk a ç k elim e d en ib a re t o la n o m e ş h u r h ita b e tin d e şöyle k o ­ n u şm u ş tu : « K a rd e şle r, bu k ü r ­ sü y e T a lâ t’ın m ü d a fa a sın ı y a p ­ m ağa g elm edim . B ü tü n ittih a m lalanıza h a k v e riy o ru m . T a lâ t o k a d a r h a ris i ş ö h re tti ve o m e rte b e ik b a l d ü şk ü n ü ki b u ­ nu bizzat k e n d isi b ile in k â r edem ez * aN sı’ in k â r e d e b ilir

ki, T a lâ t B ey ik b a l m e v k iin in en y ü k se k m e rte b e s in e çıkm ış c la r k k a rşın ız d a b u lu n m a k ta ­ dır. Ç ü n k ü T a lâ t B ey, b u g ü n , O rd u y u Cîsm anide b ir n efe rd ir:» Ö m er N aci’n in b u k ıta h ita b e si ça lg ın b ir a lk ış tu f a n ı ile ve b o ğ az la rd a n b o şa n a n sü re k li h ıç k ırık se sle ri ile h a le le n m iş- ti, İ ttih a t v e T a r a k k i C e m iy e ­ ti b ir an iç in d e silk in ip için d e ç a lk a n d ığ ı d a la le t ve te re d d ü t te n k u r tu lm u ş v e T a lâ t B eye m u k a d d e r a tın ı se v e seve b ir k ere d a h a te slim e tm işti.

Ş im di sıra, k a t k a t d e m ir se tle rle , çe lik b e d e n le rle m u ­ h afa za a ltın a a lın a n B a b ıa liy e b ir a v u ç fe d a î ile sa ld ırıp , ik ti­ d a r k a l’esini f e th e tm e k m u c i­ zesine gelm işti.

★ B ir a v u ç se rd e n geçti, eski T ü rk a k ın c ıla r ın a p a rm a k ıs ır ­ ta c a k b ir c ü r e tle in k ılâ p t a r i ­ him ize b ir B a b ıâ li b a s k ın ı a r ­ m ağ an e d e c e k le rd i. E v 'e r in d e n h e la lla ş a r a k ç ık tı­ lar, P a ro la , b ü tü n b ir m ille tin um entünii h alin e g e le n d ilb e r ve k a h ra m a n E d irn e idi.

Ö m er N ac in in h e m sınıf, hem d e P a r is te m e fk u r e ve m en fa a r k a d a ş ı olan H ü sre v sa- mi B ey i hoca k isv e sin e g ir ­ m iş v e m e d re s e le re so k u la ra k ta le b e i u lû m d e d ik le ri te h lik e ­ li ve m ü te a s sıp k a la b a lığ ın b a ­ şın a geçm işti. B ir a n d a S ü le y m a n iy o ve F a tih m e d re se le rin d e n te k b ir g e tire re k y ü z le rc e gen ç k arıklı c a d d e le re taştı. B u e sn a d a O n u n cu K o lo rd u K u rm a y b a ş k a n lığ ın a ta y in edil m iş o la n h ü r r iy e t k a h ra m a n ı ve B e rlin A ta ş e m ilite ri K ay m a kam E n v e r B e y y a n ın d a Y ü z­ başı M u stafa N ecip v e Y akup C em il ve M ü lâzim N ail v e H il m i B e y le r gibi b ir k a ç e m s a l­ siz c ü re t v e k a h r a m a n lık t i m ­ sali iş silâ h a in tik a l e ttiğ i t a k ­ d ird e, te k b ir b ir Silâhın, tek b ir p en ç e d e n e le r y a p a b ile c e ­ ğini g ö ste re c e k le rd i.

E n v e r B ey, k ır b ir a tın ü z e ­ rin d e b u fe d a ile rle C ağaloğlu y o k u şu n d a b ir in filâ k h a m u le ­ si h alin d e g ö rü n ü n c e y o lla rd a n geçen k e n d i h a lin d e k i in s a n ­ la r te ce ssü se k a p ılıp d u r u p d u ­ r u p y ığ ın o lm a ğ a b a ş la m ış la r­ dı. O za m a n N a fia N e z a re ti olan şim d ik i İs ta n b u l M a a rif M

ü-N

crede, ölürsem öleyim, beni -Ankarada bir me­ zarlığa gömün, diye vasiyet etmişti.. Nihayet çok sevdiği AnkarVıda toprağa verildi.

Son günlerde morali iyice bo­ zulmuştu. Kalbinden muzdarib- di. Bir zamanlar, hayatı ka­ dar sevdiği sanatının icrası i- çin kullandığı sesini kaybet­ mişti. Uzun tedavilerden son­ ra, sesine yine kavuşunca, tek­ rar sahneye çıkmağa hazırlanı­ yordu. Felek yâr olmadı.. Elli bir yıllık meşakkatli bir haya­ tın yükünü çeken kalbi de, ar­ tık üstada ayak diredi... Bu hâl sanatkârı o kadar sarstı ki. evinden çıkamaz oldu, çıksa da yanlız dolaşmaktan çekinir ha­ le geidi. ,

Tedavi için Avrupava gide­ cekti. Ve; işte bunun için An- karaya geldi. Gelirken de eşi Melûhate vasiyetini bildirmiş, parmağındaki yüzüğü, ycğâııe serveti müzik koleksiyonunu kimlere vereceğini söyliyecek kadar teferruata kaçmıştı.. San­ ki Aııkâradao bir daha döıımi- yeecğiııi biliyordu, sanki ebe­ dî yolculuğa çıkmağa hazırla­ nıyordu.. Buraya gelişinden bik kaç saat sonra bir meseleden dolayı sinirlenmiş, bağırıp, ça­ ğırmış ve nihayet âni bir şok neticesi beyirç kanatılası ol­ muştu. Kaldırıldığı hastahane- de geceyi geçirmek kısmet olmamıştı.

K ara, haber çabuk yayıldı.

d ü rlü ğ ü b in a s ın ın m e rd iv e n ­ le rin d e n s a k in ve m ü te v a z i b iı adam ç ık tı:

S a h a n lığ ın ü z e rin d e g ö r ü n ­ m esiyle, m u sik i ve m e rsiy e o- la n g ü rü l g ü rü l b ir h ita b “ lin b a şla m a sı b ir o lm u ş tu r.

N am ık K e m a lin ş a h la n a n r u h u bu n u r y ü z lü ad a m d a cisim len in işti. V a ta n d e rk e n a ğ z ın d a n k o r h a lin d e b ir ateş d ö k ü lü y o r, g ü m ra h b ir h an çe- re d e n b ü tü n m ille tin b o ğ a z ın ­ da d ü ğ ü m le n e n alı v e h ic ra n b o şa n ıy o rd u . C ad d ey e y ığ ıla n m ü te ce ssis ve m ü te re d d it k a la b a lık b ir a n d a bu s ih irli h ita b e tin c a z i­ b esin e k a p ılm ış ve n u r y ü zlü h a tib in e m ir ve ira d e s in e râ m - o lm u ştu . Y ü zü n d e n n u r v e g ö z le rin ­ d e n alev fış k ıra n b u g ü r s a k a l­ lı k o r gözlü gen ç ad am , b ü tü n b ir m ille tin e n m u k a d d e s h is ­ le rin e en ta tlı b ir se sle t e r c ü ­ m a n o la n m illî h a tip Ö m e r N a- ı ci idi. (D e v am ı v a r)

Çiftçilere dağıtılacak

tohumluklar

Tarım Uakânhğı, önümüzdeki mevsimde çiftçiye verilecek to hıımhığun miktarını şimdiden tes- bite başlamıştır.

İstanbul’a gelen Amerikalı

gazeteciler

Bir k a ç ' giin evvel Istanbula gelmiş :bulunj»ıı on Amerikalı ga­ zeteci, önümüzdeki hafta içerisin­ de Ankaraya geleccklir.

Misafir gazeteciler, şehrimizde kaldıkları müddet içerisinde h ü ­ kümet erkânını ziyaret edecek i ve hu arada şehrin görülmeye değer yerlerini ve askerî bitikleri ziya­ ret edeceklerdir.

P. T. T. Müdürlüklerine

ait binalar

Ulaştırma B akanlığı' teşkilâtına bir tamim göndererek, Bakanlığa bağlı Genel Müdürlüklerin ve bil­ hassa P. T. T. Müdürlüklerinin İdareye ait olan ğayrimenkuHcri- nin durumu ile yakından alâkadar olmalarını bildirmiştir.

D. H. Yollarının otobüsleri

fazlalaştırılacak

Devler' Havayolları Genel M ü­ dürlüğü, hava alanlartna yolcu ta­ şıyan otobüslerin miktarını art­ tırmaya karar vermiştir.

Hava Yollarının yeni otobüsle­ ri geldikten sonra, meydanlarla şe­ hirler arasındaki nakliyat daha kısa bir zamanda yapılmış olacak­ tır.

Sağır, Dilsiz ve Körler

Cemiyetine yapılacak

bağışlar

Türkiye Sağır, Dilsiz ve Körler Tesanüt Cemiyeti, himayeye muh taç malûl vatandaşların kurban etlerinden istifade etmelerini sağ­ lamak için hayırsever vatandaşla­ rın yapacakları bağtşlaıı makbuz mukabilinde kabul etmektedir.

Bu maksatla bayram ın, ilk iki gününde Posta caddesindeki A. Erkmen Hânının 20 numaralı bü­ rosunda saat 10 dan 17 ye kadar çalışmak iizere bir memur vazi- felendirilmiştir.

/--- -

---Sanat di

Nurul

Herkes O'ııun şahsiyetinden, meziyetlerinden, sanatındaki b a ­ şarılarından, bu memlekette operanın kurulmasında alem­ dar olduğundan söz açıp teselli bulmaya çalıştı. Nurııl'ah Şev­ ket Taşkının ile bir tesadüf eseri tanışmıştık. Devlet Tiyat­ rosunun kadirşinas erkânı ve meslek arkadaşları Nrullak Şev ket in 35. sanat hayatını kutla­ ma haftası tertiplemişlerdi. Bu münasebetle bir de broşür ya­ yınlanacaktı. Bu iş dc naçiz şah­ sıma tevdi edilince, kendisiyle karşı karşıya oturmak, birlikte çalışmak gerekti. İlk önce gayet resmi’ başlıyan arkadaş­ lığımız, kısa bir zamanda dost­ luğa inkılâp etti.

Açık konuşmasını seven bir insandı. H er şeyi olduğu gibi görür, olduğu gibi söylerdi, birbirini takip eden müziç has­ talıklar sinirini bozmuştu. Sa­ natında idealist bir şahsiyet o- İan Nrullah Şevket, her içli sanatçı gibi unutulmaktan, din­ leyici ve seyirciden uzakta kal­ madan, mütevellit iç huzursuz­ luğu içindeydi. .Otuz beş yılın

I

Yakın ta rih te n

j

Milli Hatibim iz

36 yıldanberî yâdellerde kalan Ömer Naci’nin

Hürriyeti Ebediye tepesindeki yüce makamı, onu

bfr an kucaklamanın intizar ve hasreti içindedir

— 3 —

C ağ alo ğ lu y o k u şu b ir lâ h ­ za için d e şid d e tle ü r p e r d i ve s ır tın d a k i b in le rc e in sa n cez­ b ey e tu tu lm u ş h a k â ş ık la rı gibi B a b Iâ li’y e y ü rü d ü .

K ır ş e h ir ’in a d ın ı ta şıy a n ta m m e v c u tlu B a b ıâ li m u ­ h a fız ta b u ru , d e r h a l sü n g ü ta k a r a k k a b in e n in to p la n tı h a lin d e b u lu n d u ğ u S a d rı'â

-Tarık Mümtaz Göztepe

(Zafer M uharriri)

zam d a ire sin i ç e v irm iş ve ü- ze riııd e n aşılm a z b ir set o l­ m u ştu .

C ü m le k a p ıs ın ın b ü y ü k d e m ir k a p ıla r ı d ışa rıy a y ığ ı­ la n h e y e c a n d â lg a la rm ın ü- z e rin e k a p a n ırk e n , b ir k aç fed a î h a rik u la d e b k ç e v ik ­

lik le iç e ri sızd ılar.

Ö m er N ac i’n in iç eri sız- m a siy le b in e k ta şın ın ü s tü n ­ de g ö rü n m esi b ir olm u ştu .

B a şın ı A lla h ın a v e im a n dolu g ö ğ sü n ü K ır ş e h ir m u ­ h afız s ü n g ü le rin e çe v ire n h a tip , b ir y a n a rd a ğ gibi a- te ş p ü sk ü rm e ğ e b aşladı. E n v e r beyle, fed a î a r k a ­ d a ş la rı b u h ita b e t şâ h ik ası- m n y a n ı b a şın d a el b a ğ la y ıp d u rm u şla rd ı. M a d e n le ri e rite n , r u h la r ı b ü y ü le y e n b ir ses y ü k se ld i: — A sk erle r! E d ir n e ’yi d ü ş m a n la ra ç iğ n e te n le r iç e r ­ d ed ir. S ilâh ın ızı o n la ra ç e v irirs e ­ niz gazi o lu rsu n u z. M em le­ k e ti k u r ta r m a k için a y a k la ­ n a n şu b ir av u ç v a ta n p e rv e ­ r e ç e v irirse n iz k a til ve k â f ir o lu rsu n u z, diye h a y k ırd ı. M e h m etçiğ in en g in ve a- sîl r u h u n a , Ö m er N ac i’nin u m m a n olan r u h u n d a n ilk m ü b a re k n efes b ir alev d a l­ g ası h a lin d e d ö k ü lm ü ştü . K ır ş e h ir ta b u ru n u n yağK ç e h re li tu n ç m u h a fız la rı i- p e k gibi y u m u şa m ış, y e le le ­ ri k a b a r a n m ü th iş a rs la n s ü ­ r ü s ü k u z u gibi eh lile şm işti.

Ö m er N aci, b elli k i ars- la n la r m d ilin d e n a n lıy o rd u . O n la ra k e n d i d ille rin d e n b ir

Millî Hatibimiz

(llıışlıırıırı 2 inci .sayfada) d a h a seslendi: — A sk e rle r! G a z e te le rd e re s im le rin i g ö rd ü ğ ü n ü z , d e s­ ta n la r ım d in le d iğ in iz h ü r ­ riy e t k a h ra m a n ı, T ra b lu s- g a rp m ü c a h id i m e ş h u r E n ­ v e r beyi ta n ıy o r m u su n u z ? İşte o k a h r a m a n b u ra d a , k a rş ın ız d a d ır, d iy e b ağ ırd ı.

Ç elik s a fla r d alg a la n ıy o r, m ü th iş h ita b e tin sa rh o şlu ğ u g ö zlerd e o k u n u y o rd u . C a d d e le re sığ m ıy a n ve d e ­ m ir p a r m a k lık la r ın ö n ü n d e m a h ş e r o lm ıy a b a ş lıy a n k a ­ la b a lığ ın d e h ş e tte n n efe si t u ­ tu lm u ştu . O rta lığ a çöken k o rk u n ç ö lü m sessizliği içinde g ittik ­ çe k e n d in d e n g eçen Ö m er N aci, a r tık m a n ia ta n ım ıy a n b ir f ırtın a o lm u ştu . İk i eliy le y a k a sın ı p a r ç a ­ lıy o r, k r a v a tın ı k o p a rıy o r ve k a n a y a n g ö ğ sü n ü aç arak : — B u ra d a m u tla k a b ir k u r b a n v e rm e k lâzım sa, işte diy e y ırtılıy o r, b en i v u ru n ! Ne d u ru y o rs u n u z ben i v u ­ ru n ! d iy e in liy o rd u . S ü n g ü ta k v a z iy e tin d e b e k liy e n K ır ş e h ir m u fa fız ta b u ru , b ird e n b ire şid d e tle ü r p e r d i ve d im d ik kesildi.

M e h m etçik , v ic d a n ın d a n g e le n b ir k u m a n d a ile elin i k a b z a la ra a ttı ve s ü n g ü le r k ın la r a çe k ilip , m ille tle b e ­ r a b e r a s k e r de m illî h a tib in e m rin e girdi. T am bu sıra d a , E n v e r bey iç e rd e to p la n tı h a lin d e b u lu ­ n a n K â m il P a şa k a b in e sin e h a b e r g ö n d e re re k g ö rü şm b k iste d iğ in i b ild ird i.

B u k a b in e d e H a rb iy e N a ­ zırı b u lu n a n N azım P aşa, E n v e r b ey in y a ln ız o la ra k i- çeri a lın m a sın a m ü sa a d e e t ­ m işti. A ra lık e d ile n k a p ıd a n E n v e r bey iç e ri a lın ırk e n Y üzbaşı M u stafa N ecip ve Y a k u p C em il b e y le rin de sa- k u lm a k iste d iğ in i g ö ren s a ­ d a r e t y a v e ri k o la ğ ası N afiz bey, b u n la ra m â n i o lm a k i- çin silâ h ın a sa rılm ış ise de M u sta fa N ecip ta ra fın d a n a- tıla n b ir k u r ş u n la can sız y e ­ re s e rilm iş ve fe d a ile r m e c­ lisi v ü k e lâ sa lo n u n a d o ğ ru i- le rle m işle rd i.

B u se fe r H a rb iy e N azırı N azım P a şa n ın y a v e ri y ü z ­ başı K ıb rıslı T ev fik bey i- le ri a tıla ra k silâ h ın ı çek ip E n v e r beye d o ğ ru ltm u ş ve ta m a te ş edeceği a n d a Y ü z­ başı M u stafa N ecip n a m lu ­ su n u n ö n ü n e a tıla ra k :

— D u r o n u v u r m a beni v u r! diye E n v e r beye sip e r o lm u ş ve çık an k u rş u n b a ­ şın a isa b e t e d e re k y e re se ­ rilm iş ise de son n efe sin d e b ile ira d e sin e h â k im o la ra k , E n v e r b ey in ü z e rin e y ü r ü ­ m e k te olan T e v fik bey i b e y ­ n in e isa b e t e ttir d iğ i b ir k u r ­ şu n la ö ld ü rm ü ştü .

Bu silâh sesleri üzerine

d ışa rı çık an H a rb iy e N a z ırı N azım P aşa, y e rd e y a ta n üç g en ç z a b itin can sız c e se tle ­ r in i g ö rü n ce v e a ğ z ın d a n a- ğ ır b ir söz k a ç ırın c a çok a- sab î ve y ırtıc ı b ir ad a m olan Y a k u p C e m il d e rh a l a te ş e t ­ m iş ve N azım P a şa d a o le ­ v e n t e n d a m iy le y e re y ık ılıp k u r b a n la r a ra s ın a k a rış m ış ­ tır. E n v e r b ey N azım P a şa y ı çok s e v e r ye sa y ard ı. H a ttâ b u h ü k ü m e t d a rb e si m u v a f ­ fa k o ld u ğ u ta k d ird e İ ttih a t ve T e ra k k i C e m iy e ti onu sa d rıâ z a m y a p m a y ı k a r a r ­ la ş tırm ış b u lu n u y o rd u . B u za tın Y a k u p C e m il’in k u rş u n iy le ö ld ü rü ld ü ğ ü n ü g ö re n E n v e r bey : — N e y a p tın ız diye te lâ ş v e h id d e t g ö ste rm iş ise de, b u s ıra d a o ra y a y e tişe n İ t t i ­ h a t ve T e ra k k i F ırk a s ı R eisi T a lâ t b ey m ü d a h a le e d e re k :

— O lan oldu, te re d d ü d ü n sıra s ı değil, ça b u k iç eri g ir e ­ lim ve K â m il P a şa n ın is tifa ­ sın ı ala lın ı d iy e h ep sin i m eclisi v ü k e lâ sa lo n u n a so k ­ m u ş ve K âm il P a şa d a n çok s e r t v e k a t i . b ir lis a n la d e r ­ h a l istifa sim y az ıp v e rm e sin i iste m iştir.

C ih eti a s k e riy e n in te k lif ve ta z y ik i n e tic e sin d e is tifa ­ y a m e c b u r k a ld ığ ın ı iş a re t den K â m il P a şa n ın is tifa n a ­ m e sin d e k i b u iş a re t de ç ık a r ­ tıla r a k p a d işa h a a rz ed ilm iş- tir.

B u istifa ü z e rin e M a h m u t Ş e v k e t P a şa y a M ü şirlik (M a ­ re şa l) vc v e z irlik rü tb e s i v e ­ r ile re k s a d a re te g e tirilm iş vc a h a lin in :

— E d irn e 'y i k u r ta r ! se sle ­ ri a ra s ın d a iş b aşın a g e lm iş­ tir.

H ü k ü m e ti bu s u re tle file n ele a lan İ ttih a t ve T e ra k k i C e m iy e ti ilk iş o la ra k m ille ­ te v â d e ttiğ i E d irn e ’yi k u r- ta rm ıy a te ş e b b ü s e tm iş ve H u rş it P a şa n ın k u m a n d a sın - ı da b u lu n a n 10 u n c u k o lo rd u ­ d an a y r ıla n b ir m ü fre z e E n ­ v e r b ey in k u m a n d a sın d a Ş ar- k ö y e ç ık a rm a y a p ılm a k s u ­ r e tiy le en k ısa y o ld a n E d ir ­ n e ’ye ç u lla n m ış ve B u lg a r la ­ r ı k o v a ra k , B a b Iâ li’de a k ı tı­ la n k a n la r ı h e lâ l e ttir m iş tir.

★ Bıı h â d ise d e n so n ra İ ttih a t ve T e r a k k i C e m iy e ti u zu n se n e le r s ü re c e k b ir ik tid a r a b ü tü n k a d ro siy le t e k r a r g e l­ m iş ve h e r k e s g ö rd ü ğ ü h iz ­ m e t d e re c e le rin e g ö re ik b a l m e v k ile rin e y ü k se lm işti.

1908 h ü r iy e t in k ılâ b ın d a o ld u ğ u gibi, d o ğ ru d a n do ğ ­ r u y a k e n d i e s e ri o la n bu h a- r ik u lâ d e c ü r e tk â r a n e in k ı­ lâb ı ta k ib e d e n m ü k â fa t ve m a k a m te v zii g ü n le rin d e de Ö m er N ac i’yi s a h n e d e n s i­ lin m iş ve g iz len m iş g ö rü y o - ^

ruz. I

ş O işini b itir ir b itirm e z , c H a se k i’d ek i m ü te v a z i J ı ş a p c e v in e çek ilm iş, T ü rk ç ü - t lü k m e fk û re s in in ik i b ü y ü k e b ab a sı ile b aşb a şa v e r e re k c ü çü z lü b ir f ik ir ve im a n r bezm in e d a lm ıştır. s Z iy a G ö k a lp ile A h m e t c A ğaoğlu, H a se k i’de o tu r a n r Ö m er N a c i’n in y a k ın ko m şu - 1 la rı idi, r u h la r ı te m a s a g e lir ş g elm ez b ir b ir in e k a y n a şm ış- / t r s

iki yavrusu ile bayramlaş- 1 mak üzere, bile bile evine uğ- o ramayan Ömer Naci, o iki bü- b yük mcl'kare arkadaşının ruhu- c na çok munis gelen komşuluk- ® larına dayanamadan birinci diin ^ ya harbi patlamış ve o ezeli ser- c hatbekçisi, ezeli düşmana kar- d şı kitleleri ayaklandırmak için 1 İran - Rus hudutlarına koşmuş- ®

tu. J

ğ Halil Paşanın kumanda ettiği d altıncı ordu cephesinde, düş- r manlara bir kaç altıncı ordu çapında zarar veren Ömer N a­ ci'nin müthiş bir yanardağı gibi fasılasız indifalarla devam eden dağdağalı hayatı, Kerkük has- tahanesinin bir köşesinde sessiz sedasız sönüp gitmiştir.

Bu aziz ve muhteşem millet fedaisi, millî hatibimiz, henüz 39 yaşında iken hayata gözleri­ ni yummuştur.

Onun ölümüne ait kara habe­ ri askerî sicilinin şu vüzuhsuz satırlarından almış bulunuyo­ ruz:

«Altıncı ordu müfreze ku­ mandanı ihtiyat yüzbaşı Ömer Naci efendi, bin Cemal Bey­ lerbeyi, 31 Temmuz 332 tari­ hinde Kerkük’te askerî hastaha- nede «tifoya benzeyen bir has­ talıktan vetat etmiştir.»

Kerkükte harap bir mezarda 36 seneden beri vatandan uzak yaşayan millî hatibimizi, «Hür­ riyeti Ebediye» tepesindeki yüce makamı elbette bir gün kucak­ layacak ve onun dünyalara sığ­ mayan büyük ruhu şâd olacak­ tır. ,

Ziya Gökalp, yâd ellerde ka­ lan o taşsız ve belirsiz evliya merkadine bütün Türk milleti­ nin dilinden şu ölmez ve silin­ mez millî kitabeyi yazmıştır:

Ömer Naci

«O, coşkun bir kalpti, şen bir fikirdi, Sevdiği vatandı, sevgisi birdi Şairden ziyade o bir şiirdi Yaşayan bir gaza destanı idi o. Sözleri Kur'andı, gözleri miraç Halk onun Tanrısı, o halka yalvaç Doymadı ölmeğe ah gitti aç Arkının hin kere kurbanıydı o. O yalnız bir hatip, bir mert

değildi O yalnız millete hemdert değildi Ferd olsa yanmazdım, bir ferd değildi Milletin şahlanmış ¡maniydi o».

Mısırda kat’î

t

temizlik

tedbirleri

K a h ire R adyosu, 1 (B asın - Y ay ın ) — M ısır h ü k ü m e tin c e y o lsu z h a r e k e tle r i ta h k ik e t ­ m e k ü z e re k u r u lm u ş b u lu n a n özel ko m isy o n d ü n e s k i B a ­ y ın d ırlık B a k a n ı O sm an M u- h a r r e m ’i B a k a n lığ ı z a m a n ın d a şahsi m e n fa a t te m in i için v a ­ zifesini su iistim a l e tm e k le suç la n d ırm ış ve b u za tın tecziy e e d ilm e sin i iste m iştir. O sm an M u h a rre m M ısırın en b ü y ü k siyasî p a rtis i o la n V a ft P a r t i ­ sin in ile ri g elen ü y e le r in d e n ­ dir.

V aft P a r tis in in d iğ e r ö n e m ­ li b ir ü y esi b u lu n a n esk i İs­ k e n d e riy e B e le d iy e B a şk an ı da k o m isyon ta ra fın d a n O s­ m a n M u h a rre m ’in y o lsu z h a re k e tle r in d e suç o rta ğ ı olm akla* ith a m ed ilm iştir.

K o m isy o n b u iki ş a h siy e tin m u h a k e m e e d ile b ilm e le ri için özel b ir k a n u n ç ık a rılm a sın ı h ü k ü m e tte n ta le p e tm iştir. D iğ er ta r a f t a n M ısır k a b in e sin in d ü n k ü to p la n tıs ın d a n son ra b e y a n a tta b u lu n a n b ir h ü ­ k ü m e t sözcüsü B a şb a k a n A li M a h ir ile S ilâ h lı ’ K u v v e tle r B a şk o m u ta n ı G e n e ra l N ecip a ra s ın d a ih tilâ f b u lu n d u ğ u yo lu n d a ç ık a rıla n h a b e rin tn m n - m iy lc asılsız o ld u ğ u n u b ey a n e tm iştir.

Taha Toros Arşivi