Mandalarda larnx'in venöz drenajı üzerinde makroanatomik araştırmalar

v«.

Qil.Derg.(2004),

ze,

ı

:

95-98

MANDALARDA LARYNX'iN VENÖZ DRENAJI ÜZERiNDE MAKROANATOMiK

ARAŞTIRMALAR"

SadullahBahar!ci SadettinTrp ı rdamaz1

M

acroanat ornic

Inve

stlgatlens

of the Venou

s

Dra

inage

of Lar

ynx i

n \

Vater

Buff

aloe s

Özet:

Bu

çalışmamandalarda Iarynx'in ve-öz drenajına katılanvereıennorijin,seyirvekatılım yeı1erini belirlemekamacıyta yapıldı.

Bu

amaçla mezbahadan teminedilenhefikicinsiyete ait8adet mandabaşı kullanıldı.Mandalarda Iarynx'inveoöz dre-naıınm ,organırestralvecaudal'derıteric:ederıiki9f\4>venatarafından yapıldırP beliı1endi,Budamaı1ardanv.laryngeacraniaJis .e

vv

.

pharyngeaeve arcus hyoideus'akatılan veoaıerrostralgrubuoluştururkencaudalgrubuv.cricothyroideave ramusIary

-ngeus

caudalis'inoluşturduğugörülelO.

AnahtarKeümeter-Manda,larynx,VenOz Drenaj,V.

Iaryngea

cranialis. V.cricothyroidea

Summary:This study was carriedout toreveeltheorigin,courseandterminationsoflhe Iaryngeal veinsin waterbuffaloes. Forthispurpose,a total oleightbuffalOneacsofbothsexes,obtainedfromsıaugıterhouse, wereused.Wefound that the

ve-rıous<i'ainageof IarynxwasaccomplishedbytwogroupveinswhictıIettlhe CaUdaIandrOStraIsuı1ace oftheIarynx.Therest -ralQl"0l.4lwas lormed by thecraniallaıyngealveinandlhe other veinscorıtı'ibutrigtothe pharyngealveınsandhyoidal aren

Thecauclal~was constitutedby thecricothroidealvein andcaudallaryngealraroos.

KeyWOI"ds:Water&ilalo,Larynx,Venous drainage,Craniallaryngealvein, Cricolhyroidealvein

Giriş

Larynx'in venöz drenajının slOIı1arda (Ghoshal, 1975; SChummer ve arx.,1981;Tecil1k>Olu 1986) ve mandalarda (Sharma veDhingra,1979)v.jugularis in-tema'yakatılanve

v

.

thyroidea cranialis'indallan olan v.cricothyroidea, r.Iaryngeus caudafisve

v

.

Iaryngea

cranefs tarafından yaplldlOI bildirilmiştir. Schurrmer ve ark. (ı981) ile Tecir1io{ılu (ı986)

v

.

Iaryngea

cra-nialis1n koyunlarda

v

.

linguofacialis'e katıldığını bil--dirirken, Yalçın (ı996) bu damann Akkaraman k~ yununda ine. thyroidea rostralis düzeyinde simetriOi

olan vena ileaOızlaşarak başlangıç aldlOınl ve

v

.

lin-guaJis'ekatıldığını,Ankara keçisindeisebulunmadıOını bildirmiştir. Schwarz (1959)söz konusu damann ke-çide

v

,

maxillaris'ekatılarak sonlandlOınlifadeetmiştir,

Buçalışma ile; mandalarda laıyox'in

ven

öz

dre-najınısaOlayan venalann belirlenmesi ve eldeedilecek bulgular ile diğer evet ruminant için verilen verilone

karşılaştınlması ve varsafarklılıklannortayakonulması amaçlaıvnıştı r.

Materyal ve Metot

ÇalışmaKonya Konetmezbahasındanlemin edi-len her iki cinsiyetten 8 adetmandabaşıüzerinde ge

r-,çekleştirildi.Materyallerıeboratuvara taşırdrktansonra v.jugularis extema, v. jugularis inlema ve a. carotis

communis'larinaçık uçtan serbesthale getirilerek plas -tik sondalar yerleştirildi. Yerleştirilen sondalardan en -jekte edilen% 0.9'luk (35 CO) tuzlu suile damarıarda kalan kan boşaltıldı. Daha sonra her bir manda başı için; 3SO cc tatex, içerisine 10 cc renklendirici (Pebeo setacolor24 mavikumaş boyası) eklenmiş su ile 400 cc'ye tamamlanarak enjeksiyana hazır hale getirildi.

Elde edilen solusyon 35C"'ye kadar ısıtıldı ve

en-jektöreryardımıyla v.jugularisexterna ve v. jugularis intema'dan enjekte edildi. Enjeksiyona, damarlardaki

basınç sabitleşinceye kadararalıklarla devam edildi ve daha sonra bu damarlarligalüre edildi.Materyaller24 saat

oda

sıcaklığında bekletildikten sonra a. carotis communis'lerden% 10'Iukfonnaldehit solüsyonu ve -rilerek tespitisağlandı.Disseksiyonahazırhale getirilen materyaller diseksiyonçalışmalan dışında içerisinde%

ıO'luk formakiehit solüsyonu bulunan havuzda mu -hafaza edildi.Materyallerindiseksiyonusırasındapens, bisturi, makas, costatom, rujin

vb

.

malzemelerden ya

-raı1anıldr. Çalışmaya

ait

resimlerise

sony

05C 575 tip fotograf makinesikullanılarak alındı.Resimlerbilgisayar

ortamına aktanldı ve

Adobe

Photoshop 6.0 CE grafik programıkullanılarak yazım işlemleri gerçekleştirildi.

Yapı lan çalışmadaNomina Anatomica Veterinaria (ı994)'dakiterimler esasalındı.

GelişTarihi:12.12.2003 @;sbahar@sclcı.ık.edu.ır

•.8u makale Selçuk üniversitesi Araştırma Fonu tarafindan desteklenen(200 1/00 8 rıolu) "MandalardaBaşın venöz Drenajı ÜzerindeMakroanatomikveSubgros sAraştırmalar' isimlidoktoratezinin birbölümüalınarak hazrrlanrmşnr.

BAHAR,TIPIROAMAZ

Bulgular

Mandalarda arynx'in venöz drenajının, organı rostral ve caudal bölümlerinden terk eden iki grupvena tarafından yapıldığı görüldü. Rostral grubun v. laryngea cranialis ile

w

.

pharyngeae ve arcus hyoideus'akatılan verıalartarafından, caudal grubun ise v. cricothyroidea ve r. laryngeus caudalis tarafından oluşturulduğu gö -rüldü(Şekil1,Şekil2).

Mandalarda inc. thyroidea rostralis düzeyinde,

büyük bölümü cartilago thyroidea'nın medial yüzü ile cartilago arytenoidea'nın lateral ve cartilago ep

ig-lottica'nınventralyüzleriarasındalokalizeolmuş, daha

az bir bölümü ise cartilago thyroidea'nın ventral

bö-lümünetaşmış geniş bir venöz pfexus belirlendi (Şekil 1/2, Şekil 2/1). Bu plexus'un oluşumuna katılan ince venalar larynx'in rostral yarımının venöz kanını top -larken rostral grup venalar ile caudal grup venalardan

r.laryngeus caudalis'eorijinverdiğigörüldü.

V. laryngea cranialis6 hayvanda larynx'in rostral

bölümüne yerleşmiş venöz plexus'tan bilateralolarak

başlangıç alırken, bir hayvanda sağ, bir hayvanda da sol tarafta şekillenmediği gözlendi (Şekil 1/1, Şekil 2/

13). V. laryngea cranialis'in bilateralolarakseyrettiği6

hayvanın 4'ünde sağ ve sol venalar hemen hemen

ayn ı çapta iken 2 materyalde sağ damarın sola oranla çapınınortalama 10 kat daha büyük olduğu,tek taraflı

şekillendiği 2 hayvanda ise çaplarının 0,4 mm ve 0,6

mm belirlendi.

V. laryngea cranialis'in mevcut olduğu

hay-vanlarının tamamında orijininden hemen sonra

m.

omohyoideus ile m. stylohyoideus arasından geçtiğive

m. hypoglossus ile m. digastricus'un venter rostralis'i

arasına girdiği görüldü. Damarın burada üç hayvanda

doğrudan v. lingualis'e katıldığı tespit edildi. Ancak bu

hayvanlardan 2'sindesöz konusu damarın simetriğinin

bulunmadı ğıtespit edildi.Beş hayvandaisevenanınm.

hypoglossus ile m.digastricus'un venter rostralis'i ara-sındarostroventral yönde ilerleyerek gl. mandibularis'in

rostral ucuna ulaştığı görüldü. Damarın burada

ca-udolateral birkavislenme yaparakv. submentalis'e ka-tıldığı tespit edildi. Oluşan ortak kökün ise 1.5 cm ca-udolateral bir seyir izledikten sonra

v

,

facialis ile

v

,

lingualis'inbirleştiği noktadanv.linguofacialis'ekatıldığı görüldü (Şekil 1). V. laryngea cranialis'in yukarıda adı geçen venalara katılmadanönce kanın bu venalar yö

-nünde akışına izinverecek tipte birer adet venöz ka-pakçığasahipolduğugörüldü.

Vv. pharyngeae'ye katılan venaların 4 adet ol-dukları ve larynx'in cranial bölümünde bulunanvenöz plexus'unlateral'indenbaşlangıç aldıklarıgörüldü(Şekil 2/9). Söz konusuvenaları nOrijinlerinitakibencartilago thyroideailecartilago epiglotticaarasındadorsalyönde

96

4 cm ilerledikten sonra tonsilla palatina'nın vent -rolateral'j düzeyinde

w

.

pharyngeae'ye katıldığı tespit edildi.Buvenaların, v. laryngea cranialis'itektaraflı şe­ killenen 2hayvanda vezayıfşekillenen 2hayvanda

si-metrikleri olan venalara oranla çaplarının daha büyük olduğugözlendi.

Arcus hyoideus'a katılan venaların inc. thyroidea

rostralis'de lokalize olan plexus'un rostral bölümünden orijin alarak basihyoideum'un dorsal'inden geçen

bir-birine pareleliki venadan oluştuğugörüldü(Şekil2111). Söz konusu venaların arcus hyoideus'un caudal

kö-şesine katılarak sonlandıkları ve venöz kapak i çer-medikleribelirlendi.

Caudal grup venalar organın caudal yarı mını n venözdrenajınıyapan ve v.thyroidea cranialis'ekatı lan v.cricothyroidea ile r. laryngeus caudalis'inoluşturduğu görüldü.

V.thyroidea cranialis'in ise 6 mandada v. jugularis

intema'ya, 2 mandada da v.occipitalis ilebirleşerek v. jugularis extema'yakatıldığıgörüldü.

V

.

cricothyroidea'nınmandalarda larynx'iniç vedış yüzünden orijin alan ikidalın birleşmesiyleoluştuğuve

v

.

thyroidea cranialis'e katılarak sonlandığı belirlendi (Şekil 1/4, Şekil 2/3). Larynx'in iç yüzünden başlangıç alan dal, özellikle cavum infraglotticum'un lateral ve

ventral bölümündeki kas ve yumuşak dokuyu drene

eden ince venalar ile r. laryngeus caudalis'den gelen

bir anastomoz dalın ın birleşmesiyle oluştuğu görüldü.

Bu dalın cartilago thyroidea ile arcus cartilaginis

eri-coideae arasından geçerek cavum laryngis'j terkettiği görüldü. Damarın oluşumuna katılan dış dalın ise m. cricothyroideus'dan ve gl. thyroidea'nın rostral ke·

narındangelenvenaların katılımıileoluştuğutespit

edil-di. Söz konusu dalın oluşumuna katılan ve isthmus

glandularis'inrostral kenarı boyunca seyreden incebir

venanın ventral'de simetriği olan vena ile ağızlaşarak bir arcusoluşturduğugörüldü.

R. laryngeus caudalis'ln cartilago thyroidea'n ı n medialyüzü ile cartilago arytenoideave cartilagoep

ig-lottiea'nı n lateral yüzleri arasında lokalize. olan p

le-xus'un caudolateral bölümünden gelen 3-4 dalın b

ir-leşmesiyle oluştuğuve n.laryngeus caudaliseşliğinde

caudal yönde seyrettiğibelirlendi (Şekil 1/3,Şekil 212). Damara seyrisırasındaiç larynx kasları vemukozasın ı drene eden çok sayıda ince venanın katıldığı görüldü.

N. laryngeuscaudalis eşliğinde cornu caudalis ile car-tilagocricoideaarasından larynx'iterk edenvenanın v.

thyroidea cranialis'ekatılarak sonlandığıgözlendi. Tartışmave Sonuç

V. laryngea cranialis'inGoshal (1975), Schummer ve ark. (1981)veTıpırdamazve ark. (1999)sığırlarda,

:\landalardaLaryn:ı'inVenöz Drenajr.,

Srıarma

ve

Dhingra (1979) ise bufaloda larynx'i ca-udafden terk ederek

v

.

thyroidea cranialis'e katıldı{lını

bildirmelerine karşın, sunulan çalışmada bu damann

ine.thyroidea rostralis'tebulunan birve-özplexus'tan orijinaldı{lı belirlendi. Söz konusudamann

5

mandada

v

.

stbmentarlS'e katıldı{lı,

3

mandada

ise Yalçın

(l996)'nrn

Akkaraman

koyununda bildirdi{ligibi

v

.

lin -guaris'e katlldlQı belirlendi. Genelolarak mandalarda

damann

orijin

bakımından Schummer ve ark (1981) ileTecirlio{ılu (l 986"nun koyunlarda,Yalçın (l996)'ın Akkaramankoyununda,Schwarz (1959)'lnise keçioe

bildirdikleri ile benzerlikgösterdiQibunakarşın,seyir ve katılım noktalanaçısından bu hayvanlardan farklılıklar

arz eniQi görüldü.

Sunulan çalışmada Iarynx'in rostral yanmından

erilin

alan

v

enelann

ine. thyroidea rostralis'debir

ve-öz

pıexusoluşturduQu belirlendi. Bu plexus'adrene olan

venöz kanın plexus'un lateral ve rostral'inden orijin alan

v

.

laryngea

cranlalts

ve

w

.

pharyngeae ile arcus

nyoideus'a

katılanvenalarla,caudal'deiser.Iaryngeus

caudalisvasıtasıyla organı terkeniQi gözlendi.Ayrıca

v

.

laryngea craniale'l çapları açısından asimetrik şe­

killenen

2

ve tektaraflı şekillenen

2

hayvancladamarın

görevinin

w

.

pharyngeae'ye katılan ve çapları daha

genişolan_{verıalar tarafından}üstlenildiQisonucuna va

-rıldı.

Mandalarda

v

.

cricothyroidea ve r.Iaryngeus

ca-udalis'ln

v

.

thyroidea

c

ranialls'e

katılması literatür

(Ghoshal, 1975;Sharma ve Dhingra,1979; Schurnmer ve ark., 1981; Tecil1io{ılu, 1986; Tıpırdamaz ve ark.,

1999) verilerini desteklemesine karşın bu damarların orijinleri hakkında bilgiye rasüarsnadı. V. eri

-cothyroidea'nın

mandalarda

Iarynx'in

iç

yüzündenbaş­ Iangıç alan dalı ile cavum infraglOtticum'un lateral

ve

ventralbölüınCınü, dış yüzünden orijin alan dalı ile de

organıncaudal yarımının ventralve lateral Dölümlerini

drene en;w görüldü.

R.

Ia

ryngeus

caudalis'inise cavum

Iaıynx'in oorsceıeranooe

sey

reltiQi

,

bu

seyri

sırastroa a1dIQı dallar ilede organındorsalyanmını drene ett~1 gözlendi.

Sonuç

olarak: mardalarda larynx'in

ve-öz ere

-a

c

A'

b

•

.-~

₃

--d

,

.

'ı

.J

_i

_{-, ,}

'

-

e-•

,

_r

_,

1

>

,

-

-.

'

~

_,

Şekj1.Larynxverıalanventralden'dengörünüm(cartilagothyroideauzaklaştınimış)

1·V.laryngeaeranialis(asimetrik şekiJlenme),2-venözplexus,3· r.laıyngeusceccans.4-v.encothyroidea,4'-4 'ünIarynxiç

yü-zündenorijinalancan,4"-4'OnIarynxdışyüzUnden orijinalandah,5-v,thyroideaeranialis,6-v.&bmentaıis,7· 1 ile6'nınortak kökü,8-v.lacialis,9-v.lingualis, 10-v.linguofacialis,11·5ile13'ünortakkökü(v. jugulansextema'yakalılryor), 12· V.jugularis extema,13- Y.occipitalis,a- gl.thyroidea (dorsal'e deviyeedilmiş), b-m.cricothyroideus, c- arcuscartilaginis cricoideae,d-n. Iaryrıgeuscrarıiatis,

e-

m.digastricus'un venler caudalis'i,f· m,digastricus'unventerrostralis'i,

g-

m,thyrohyoideus'unosetc'su

h-m.omohyoideus'unoserüo'su.i-basihyoideum,j.gl.mandibularis.

BAHAR.TIPIRDAMAZ

Şekil2.Larynxvenalarılateral'deng0ıünüm

1-Venöz plexus,2- r.laryngeus caudalis,3- v. cncothyroidea, 3'-3'ün larynx iç yüzünden orijinalandalı, 3"-3'ünlarynxdış yü-zünden orijin alandalı,4-v. thyroideacranlalc ,5- v. jugularisintema,6-esophagus'unbaşlangıçbölümüne lokalizeolmuşvenöz plexus,7- v.occipitalis,8-v. pharyngeaascendens,9-1'denorijirıularak10'a!<Ci';;:Envenalar, 10-

w

.

pharyngeae, 1ı- t'denorijin alarak12'yekatılanvena, 12- arcus hyoideus, ·i3-v. laryngea cranialis,a- cartilago thyroidea (laminadextra'nınbüyükbirkısmı

uzaklaştırılmış),b-basihyoideum, c- tonsillapalatina,ci-Lnn. retropharyngei mediales,e-gl. thyroidea,f-esophagus

najının, v. laryngea cranialis, v. cricothroidea, r. lary-ngeus caudalis ile

w

.

pharyngeae ve arcus hyo-ideus'a katılan venalartarafından tarafından yapıldığı

belirlendi.

Kaynaklar

Ghoshal,N.G.(1975). Ruminan! heart and arteries. In "The Anatomy of the Domestic AnimaJs". Ed.,By R. Getty, 960-1024, W.B.Saunderscompany, Philadelphia.

Intemational Committe on Veterinary Gross Anatomical No-menclature of the World Assoeiation of Veterinary Ana-tomists(1994). "NominaAnatomicaVeterinaria",Zurich, it-haca, New York.

Schummer, A., Wilkens, H., Volmerhaus, B., Habermehl, K.H. (1981). The circulatory system the skin and the cu-taneus organs of the domestic animals.In "The Anatomy of the Domestic Animals", Volume 3, 7-223, Verlag Paul Parey

98

Berlin,Hamburg.

Schwarz,R.(1959)."Arterien and yenen am kopf der ziege ( diss.)".Hannover.

Sharma,D.N.ve Dhingra,L.D. (1979), Anatomy of the ju-gularveinsof buffalo,The Haryana Veterinarian,vol.XVIIi.

No.1,pp. 1-7.

Tecirlioğlu, S. (1986). "Komparatif Anatomi Terimleri".A.Ü,

'Vet., Fak.Yayınlan,409,Ankara. •

Tıpırdamaz,S.,Yalçın, H.,Beşoluk, K.ve Eken, E. (1999).

"Ruminantlarda Toplardamarlar". Selçuk Üniversitesini

Ya-şatmaveGeliştirme Vakfı Yayınları,13 ,Konya.

Yalçın,H. (1996). Akkaraman Koyunu ve Ankara Keçisinde Cranial ve Cervical Kısımların Venaları Üzerinde

Kar-şılaştırmalıMakroanatomikAraştırmalar.Doktoratezi.Selçuk ÜniversitesiSağlıkBilimleri Enstitüsü,Konya.