paçftO m"is eretiva na
rutum administração
.... A apresemaçflo. 3póS .. elei·ção. do projeto do deputado Alberto BeZ<t m,t1 mudific.Uluo
a Lei;Jus Muni-
cipalidlldes deve ser eXilminlld:. exm:'n1ente à luz dessa polltic:. de i1pruxi
mação. Tmtava-se de projeto nitid .. mente centnlli�,dor. que reforç:,v<l a� atribuições do Executivo estadual em detrimento dos municípios. c que.
transformado em lei. só seria implementado na gestão de Quintino. quarnJo o
PRF poderia estar participando do governo.-
O projeto recebeu parecer favorável de uma comissão especial d ..
ALERl. que promoveu pcquen:.s altcrdções no texto original e elaborou um substitutivo apresentado em seguida ã Assembléia. No momento da vota ção. a maioria oposicíonista colocou-se maciçamente a favor do substitutivo. e a situação contra, acompanhando o veto de Alberto Torres, que considerou-o "inconveniente em seu conjunto e inconstitucional em ,algumas de suas disposições·'.tO Este resultado veio apenas confirmar que o clima de animosidade entre as duas facções persistia, e era o que de filto contavil paril a definição da política estadual.
As eleições para as Câmaras Municipais e paro. a ALERl. reali7..adas
respectivamente. em 1.') de novembro c 30 de dezembro de 1900. deixardm
bem à mostra como a situação e a oposição estavam longe de um elllcndi· mcruo no final do governo Albeno Torres_ Mais que isso. constituímm a úl.
tima etapa do processo de consolidação do PRRl na política fluminense c de
alijamento da oposição.
No pleito municipal. os candidatos apoiados pelo governo estadual for.lm amplamente vitoriosos. inclusive nos três principais municípios do estado. Campos. Niterói e Petrópolis. Nas eleições para a ALERl. o PRRJ apre sentou os nomes de praticamente toda a bancada governista em busca de re· eleição e mais um punhado de políticos. compondo uma chapa cujo principal articulador foi Nilo Peçanha." O PRF lançou nove candidatos por distrito. e o Partido Autonomista de Francisco Ponela também se apresentou, com nove candidatos pelo 4." distrito. Mais uma vez os oposicionistas saírJm derrotados. tendo o PRF reduzido sua representação na ALERl de mais de 30 deputados para apenas cinco.
NOTAS
I. (;ut'''' do p",·o. !,,� 11I98. O Mon/wr C"",pi.,,, $;n'e'óuria " problema fIO ediçio do: l/12I11I'lII. " 0 'L Po<ciuncula IKO�U""""'� a dominar. e .... AIMno Tonu. não lendo c� �odu .. pano ser domin •. O rnuhldo � arn:J>ÓllKm'K ambo. e fazerem c....,lu uni
_ 011-
I
.... ••2. O T, ... '-i1Hi (lI...,ndc'. cit. em O lHbtJu. lm/lll'lt.
J. lIarbou Lima Sobrinloo. ,,".otf" '" AI,,",o T"'". / ... . -Id" � ,.,�J1""��'01. p. 154-1 )}. �. A diKllsaM> oobre as ruóc. da. di�nci .. enlre Alheno Torrei e o PII.F foi ulraldIo do: lI.enalo tul. do Cou,o NC10 e temos. '. A poIl,ica oI;prquica no F.�odo do Rio do: Janeiro: ct
IUbilidll<lt e compromó' ... ·· 'rd .. lóri<I do: l",boIOO. CPOOC. 191m.
}. 0 0« ... 10 n.° }lO do:'erml""va o KJllinle em .,,,, ortõto 1.°: "�:nq ... nlo """ fOf do:cidido do:finó,l,amenle o Co..n;IO do: duplica.'" do: , c jur,e. do: ... no municlpio do C...,ptb.
uc...:.,"",.' funçôcs de ... c ... o, • ....,adore. e j ... do: ... do uiCnio findo cm 11191" le;"
I.do por lia"""" u... Sobrinh<l. "". cit .. p. 171.11.
b. Para maiores delaI"" •. vt. 1Iarbo ... U .... SUbrinho. 0,. ci'., capitulo" A 'clllal'va de impc ""hlricnl". p. 1M-11Il.
7. Tnlava·K d. I..ci E�odUlI n.-9. de 11192. que c>labcl.da aI normII, pano ojulpm.-nlo do prc.odo:nle c do< oecrelâriot de .".&<10. Ver Anaú J" AURJ .. 11199 • .se. .... E .. .---.lin,"". p. U.
8. ldem. p. I�. 1 7 e I�.
9. O FI", .. ln��.�. B. 2$ c 2t./� 11IY9. 10. l'",,,mJ,, PiJlrit<,. jljllllOO.
r I. Ver Altai. Ju ALDO. 1899. �S"" F.�'raonlin;\n.. p. 13. A'e opo.içâo rc<:oohc· cioo " prM>mln;" do> �'Cr1lll ... municip;m. Ver O I-1Mmi .. ,.nu. I RI�III'JI9.
12. II Lima SUbrinho. Op. cil •. p. In.
13. A """" com;,....,. �.;dMb por M�uncio de Abrcu . _relarilodo por Fon_a ""nd •. Cf11 Comr<t>lM oind;. por Se"",,;;> .. '..a<c..w. ... irio Ik A,ricullu" do ,,,...,...,,, Poo-c.uncub c "'"
put;tdo fWc",1 entre 18'M e 11!9t>1. V"oIorio I'l.rc'o ldcputlldo c)ladual do 2.-di,ullo c �tC .. •
ptc,O\kn'� da ALIiIlJI. rauhno J""; 50-... , de Sou ... JUt1�1I hkpulodu fnlc"'l do '.G 111,11;1<>1 c
"pr<íp"i" MiJllIeI Carvalh .... V",. f"I''''''''''''''''. 141'/1I1'H.
I'. M.n;n, TílfTC. II.Q di<lrit"l. IlMiio <k! Mir-,ocema a."). A"",'I" PIo ... i", Uma Il.U). Ib,.,..".
"noMO (,.G) c Alf,..,.,J" Wllluely U.U). Ver O f"/"min<M,.. 2517/1/119. Man;n, T .. rrn fui uco Ihido ,....idcnle da eomi.oio em dtumbro de 1899. Ver O f"/u",I"'�.r,.. 2112/ I!!W.
IS. o lIpOio 60s ",,"elntas i fimle ant;'PRP i ducrilo em Elísio de Anóljo. A' .. y;. .. ... • h.1o __ .... 1I.,t6ric.u. p. 141. Hi menç6e:l' tIIk rlllo em s" """" Di.""o 111111199 e O
F1�mI ... �. 11 e 11111./1199.
1(>. A identidade de pOntOl de vista dOI .... .,.rIOdoo. apear do r.:ciosismo rftwIIe. foi ob-
1IonV..u. pcla Im,....,.,., da tpoca. "�por Q�O FLuniIo��. 1$I'JI19OO.
11. A POIfIicip.ção do Emdo do Ria lIO .otaI .... produção RIICÔorIIII de cafi pIISSDII de � em IIII!O • 5MIo 10m H!lII • • S}'Jl, em IIIID: c Il111l. _.i"""""" maio 011 neua propon;ão •• i IlI'H. quando detcC JÚbi.o. 2\8" (J'Iarbog Um. Scbrinho. 0,. c� .. p. 20). Em conIl'aj)Mida •
• produção �uli .... que: repre ... tava tl'IIo do .",al nacional 10m 11180. pulou para 4O'J(o em 1888
• ""'" 6O'J(, em 1901. VeI' Ctwiea M ... dkr, o.u uI" I"'IMi<u Oj'n:lrnu ao pmll1Wlinlo �rl><o_
;..J�J,ri"': �m rJl...w do prousso dt formof"" d� IH1Ii,lc"" ",ricolos n" BT".iI. p. 11.
IK. A upronsio do aÇUçar de beternba ud ... iu O BrNiI doa rncrcadoo .... Eurc,., principal. menle " da In .... an. 'I"" Id 11110 roi " maioo' CQlU.llmidor de açUcar brasileiro. EQc I ... roi •• sumido pclol Estados Unidos alé. d6cada de 11190, quando ... .uçíode 1'0110 Rico e eu...
6010II �e pais de ireu prodlMOnll eapuea de auprir .... demandol.
19. A Ia-. c_wirino 110 Rio de J-w c:onccntrav ... 110 DOne do euado, ... ...,;dpÕOf.
de Campoa _ de ... o priftcipa.I prod ... Macaf. São ,.icIéIiI e São Joio .... Barn. N . .... rada do oá:"lo. CanIpOI produzia __ de 1'10 do lOtaI da ptOduçio ... ioftaI. prowe.nieru
em _ maior pane de Ptmambuco e Ver A ... ALERJ. 1901. p. 21O-m.
20. Ver Ana Maria doi s.-. A,nt.n,IU'III "INI ," ôdN Q/ �lfCr iio ,.� $'.U Q/
Rio d. J.ttriro. p. 164. o. deputados numinon...s ... bbn se prt>O(:IIparwIO com " hodo de mi<Mle'<lbn '*'"' Síio Paulo ... decoo:Ia de 11190 c lUQ repe'fC".oôe. na lavoun estadual. Vtr A" .. i. J.. A I..EJU. 1899. Se ... On!inirilt.. p. 1160117. c Anllis da ALEJU. 1900. SeOJio Onli"'.
rUo. p. 271>.
21. VerAMls dDALERJ. 119910 1900.
22. Ver Anq,.1 VillMoova Vilolla e WjIoooo Su • .ipn. PoIírlN do IO"rr_ r c"'.d ... n'(J d. "", ".. .... '" Jm..II�I",: I�I'M'. p. Ul·2ój.
2J. Vcr AlUI Maria doi s.-. 0,. ci •.• p. lót c 191·192. t SOOia Rqina de Mendonça. A pri. mrm. poli,;,:. dt ,'.uonUl(H do ctifi r � .... """''''''" ""'" .. � Oj'ncou. de> �, ... JQ
RiD '" I.MIro. p. 104-107.
1'. f .... Im. pDIIt'O ... 1"" da trise COIIIOCÇar • afetar o orçamclllO. o 1JIUide"'� Maüricio .... Abreu de..,..,...:up..aamente: "A. -.as fINuras rondiçQes fonanccõru nio ... _ apruno6es porque ... __ dip>Qo ",cce..-n.. com • pJ1:viclência doi a>mpelcnta 1 ... 1. lanoçanm as moa da ind..urial c 1IIrl< ... dolO""",,,." Mr,.. .. '.". do I'nsJ. drn,. tW �,_ riu Rio J� l.nnro.; ALERJ, IM, p. lI.
2$. Ver Charicl 104 ... 110,. op. di .. p. 64. Enln: 1815 e 11190 11 pnç .. mêdio do nU 110 m.erado inlemICional roi de '01 rrancOSooUro: cnlre Im e 1900. de'PC"'''''' par:o 19 rnon<:<K. Ver tiClpr Caronc. A Rrpo<1IJ1nl V�IIuo: bu,;,lliçórs c cI"'''rJ .<XÚJi,. p. 34. Como 11 café reSpondia ruo clt
CadM <Ic 11190 ror 64."" cio das UpOltlOÇ<">e1 do pai • • • própria economia b<25lloln roi ar·
no�lad • • 1In'11 litwoçio u.mname�le ano"c. Ver PIoul Si..,.,r. "O IIl11sil no contu." do clpi!., li ... ln.ernaciooW, 1_19lO". p. )$S.
16. Ver Mr .... It�m du PrrsidrNIr riu Es.OHIo riu Rio "" lDttriru " ALERJ. 1901. em A .... ,' dD ALERJ 11101. p. 11.
21. Idem.
21. O pru;..tu de Albulo Tonel roi eo.boo;ado", ... Mr ... lo AU!RJ de 11911. Osdir.rc ...
I"" j.en. ronom w.u-i_ e � ... r ... de projeto. tk lei ... do .110. C� em clÔ!oCII»iI> num ",.",,,, ... 0 em que . ciMo do PRF ainda nio se havia ciplicilado. ronom apovv"� pc," ... da Aweonblé ... i...., nio .... implc_açâo.
• ..,...
... - .. obruA
""cioItd cO prohl�"", lNJCÓoNII br-tuikinJ ( ... de 1914) e,u/oN�s '- ", _ Bnuil (I9U). ,odo o Bnu:iI euno ... de __ ...,iooIuOC:ule ... e usion .
qll&lqloc:o" vdeidMlc: ioodlOSOoiaIiwo. Albeno Torres ... 000 amp" • ooIuçio de inúoneroa
nacionais. ... - __ tesa., ver Eduudo Goaoes, c..,.,p.. � ri
d4M: N"po ",nJful<. oi crin � poIí.ico wcWJ ... ikim f19IO-19JJI lO. O InIO io:otcpal doi ... aoo de k .. t�, 1898, p. 3-)2..
li. O IUIO do deoflo foi porO ""J.Mbu-tU�, '11311191.
11. Ver Barbosa Um. Sobrinho, op. cil., p. 31,
)3. Cohfoio tU k .. t dtcNlM, 1898, p. &S.
),4. Ioá MuriIo de Carvalbo. TtIJlro de�: IJ prMlia ;",pm.J. P. 29,
U, A ... "" ALERJ, 18911, p. '1, J:6,. Ide .... p. )14, 1S2 e )M.
11. Pan . doi lei, verCokç'" de k .. t �_, 18911. p. 27-19
la. O questionúio t rqwodlllido em R� dtJ Secrrlllrill dt 06:nu I'iJ1Iktu t IlIIiMúrias
lIP"ufIlado/H1o DT. H�� I'tNinJ .... $iJv. .... Or. Alkrrode Tonufl'rni<h,,"
do úIGtIo).
19. V ... A ... Morria ... Sant ... , 1Op. cil.. p. 117.
40. OStpNlo OUlrilo de 161611900 __ não 06 Nilo lMObán o Bario de 1IIIi e lICOJS oepoidores. de �m partioipedo do alctlU!<lo coroIr& Prudeme de Moná que vi timou O ministro di poerra.. ....-.doaI cano. Machado Bit_.
41. Ver Brfcido Tinoco, A ....,., tU Nilo l'er<Ut/ul, p. 104 e Roho::Y1 Rulldl. Nilo I'rfflUllw ti'"
fl"IlliMIOS� polític.; 1M9-/917. p. 74.
41. Vo:r Robert RUlld1. op. cil., p. 74.
4). Ver Cel.., PeçanIoa.. Nilo l'eeflUllw � : Nvoloopio lmuikÚl>. p.6:I .
.... Robeo1 R_U, op, p. 78, """ <leoane .... alitude: •• � das "" ...
e .. re S� ... lardim e franciom I'ortela. Nilo sentia que wna hoUo oimilar iria se In .... .,.,.,.., �
ciWocula e Tona pelo coai'" do PRF," Se _ previ3ócI se eonfimoassem, Nilo se--",xi-
__ de Alberto Torres. poIltico de uodiçio. o que lhe pennio.irioo ... maôor -.mo de
manobra para ai ... 1Ir(pIo r....,.,.,. <Ip. cit .• p. 104 ... m.ais aIêm. atribuindo. Nilo. resp>n-
oabJidade pelo .raSl..".,..lo enlre TOOTn e Pt>n:�: Nilo Alberlo Tom:l e c.you.
cilio entre eMe e _ com:nIe de Poo\:iUIo\:iUJ M.qIOÕI,,� ...
COfIqwst;o cio Estado do Rõo".
45. Ver O FJ"",intftS�, 25(1/11199.
:46. Manuel Pemu. de Campos SaIe.., no. � 01 prr�, p-US. Ver. eue respeito Maria cio Carmo Campello de Sousa. "O poIllic:o-J*'I""" ... Prirneõra República".
p. 182-
41, Ver Edp C_, A R",..bIka Vt/Jwl /�"r"o poJ.',ónJj, p. 177 .
... Renalo I..t:$.$&. A inv�nr"o npoJtlic:tUl". p. 10$.101.
06. AIeUodo GuanabUa, A (H'tsidi-..n.. C.",_ Soks: pdI.óc: � fUl_flU. p. 11M.
». Idem ib .• p. IM. Ver lornbêm • ,''c .-e<peiloA",," ti" Cii"",,,, tios DqHo.atIm 1111991, p.
'74 e "'lIS.
SI. Ver i'IrW<> Gilberto �· ... ndes Vizentini. Os li/wnris � .. em .. d" R�poíhliaJ, P. B. c Re...,
Le .... Op. cil.
ll. Ver cana. de Albeno Tom:,. Nilo em 1916. I In. 27/6:J e lObtfftocIo 5/9/11199. Arquivo Nilo ,-,".
'll. N' .... pleito OI'0fTa0 IOma inyco"$ão na .... menÇão do 1.° diotrilo ... iado em Nilel'Ói. e do
4." di.,,�o . .. diado �m Pctrópoli •. Tai. mudanças. conludo. vigor,ol1lm por pouco 'empo. já
'lU<: na • • "'içõn fe"'I1Ii< '" 190] voltoo ... .. an,ig� divi<âo. � acordo com o S�gll"do Disrril" de :!9flV Ul'�. a chapa 110 PR F � ... com"",t� por: Joaquim Bernardo. Di .... UopoIoo T ei�.óra ui,. (s"b .. liio I..accnla (I."IIi,u;IO). Euloébio '" �irÓ5 Carmoiro MalOSO. Madrio'" Frei ta, � I�d", Tava...,. J�nlor IV'). Leit. '" Castro . Jlilio Veriuimo doo Samo. (3."). Belisário AlI8u-"o Soa"" ", Sou .. e Lui. CarIoo FfÓe5 da Cruz (4.") c Pauli"" Soa"' . .../ $00 ... Jdnioor c Druno N"", \5,") .
IM 17 candida,,,, 11. clLap;l do PRRJ. ""e ,cn,avam a rcciciç"": Banm FI1InCo Junior e I"l,,"clcciano Alve .... Sou .... (I." di.,rilo). Nilo l'eçanha. Alv ... d. 8ri,o . Sil ... C ... ,,., (2."). Joaquim Pcr.i", li", Sant<>S (4.") c Ra"",1 Pcllana (5.a). Dos dez nOvO$ candidatos, cinco fo ",m indÕl:..J ... por Alben" Tom:.: Antônio F",too. monsenhor João Aurelino Correia do. Sano ''-''. M�f1in, Tl'iui ... OIi""i", Ftguc;� c Maninho .1,1 ... ",. de CampO" (h ci""o candida'''' ""anl ... m: lia"'" de Miracema 12." di .. ,il"). Cu .. 6dio ... Almeida e �rei .... Lima (l.a). J,�,quim J...t d. Soo ... Breves c OIive; .. Belo (,.a). No'e ... ainda que Joaquim �",i", dos
SantO' roi uma indicaçà<J do . ... Io""",ist ••. o que: comprova . anÕl:ulaçio d� .i'uaçio com O ""n.lbmo.
��. Ver O f"I",,,i,.�,,sr. VI2 e 2J/ IV 11199.
�h. O S�lIu",J" Distril() ... 4/1/1900 dedara •• : "Nem du ... nle a ""'''''pia d" sr. Francisco Por· 'el:l cbegou a ,.h c�U·(:nKl, . vioiCncia. a ,ai. dcli";'" a f"'ude.·'
n, Dun,hce '" "h",nchc5. Com<> U f�titJm QS p,.",id��t,. •. p. 301. 'M. Id.m ih.
5�. O Srgund" Vü,ril" de 17/S/ 1900 'ranscre.ia m�,éria do J",,,,,I d" Com;"";" d(:Hun<;iando o .quivuco '" se "nivelar e.,lOdo. onde • oposição e lão fone que dispõe da m�iufia da Assem' bleia Lclli'lali ... de qu;o ... . 'oda. a. Cima .... Municipai. l.ic� ( ... ) COmO ",,"",ecc no 1(;" de la""'r.,··. por "'I""k. onde • oposição """m ""'Iu.:< candida'o. apre""n'B "'" �"'iç�. Pl"" '"
<�rl!'" J. 8o.ernOO"",. e preoidenlcs". As oposições tinham f<>rÇ" na Paraib.a e em Mi""" Ge ,,,;,, e era", nlremamen,e débeis no Rio Grande 00 Sul. Rio Grande do Non •. �rnambuc".
Sao Paulo. "lagoa. e lIahia.
Ver llrisid" Ti""".,. op. cil .. p. 106.
h L V.r Ciro Silva. Q"imi,." /Wt;Ui�I'U, " PUlri" .. " ti" R�p,íblic". p. 142. Coovom kmbnor. !tO
cn',n,o. qucc Quin,i"" ,eeicll"rB-se ao s"n..do por inJicaçà<J 110 PR RI.
62. J""" T.:>Ien'ioo. NU" P�""h�: oh ... pult'ic ... p. 61-611.
b3. Vi",lkIo raoili, ... o lançame"l" de sua candidam"" Hennogeneo Silva renuncioou tIO urgo ,lo: ""'r.' • ...., ... Obra, I'Iíhli<:as c Indú"rõa, 110 Sovemo Albeno Torre. "" fi ... dezembro dt: 111'19.
M. Ver S,.""td" J)jJlri�". 24/6/1900. Na .erdade . • oposiç�" ",;vindicotl para Migue:l de Caro valho .. prioridade n" lançamento Ja candi<ltUu .. Quimino. O prupriu MÍlIuet Je C"",alho ... ..,. 8',,·�.a 'lU. ro,.. • • Ii:. c não Campos S�., quem prinICiro apresen,ara ." ," candicda'u .... Ver Sr· " ",.1" Di.,ri,,,, 2711/1900. "'produzindo cana '" Mi& ... 1 ... C"",aJho ao JQ,.,."J dQ Bra$il.
1>5. Ver Guu'a d,. 1'�,rJ,""is. 23 c 2f1/fl/1900. Para B<lrb<.».a Lima Sobrin"". op. ci' . • p. 1119.
AI"".,o Torres .... ,;" 11 un<lid.;o'ura Quin'ino por Rio ,er "'\mbiçõc. polílicas c maio",. pre- ucupaçõcs pc ... i .... poi •. .., a. ti""...,. "" que lhe- convinha era ruisti, ao lIQfI'IC de Qui"ti""
H.,,:�iu';I·· .
M. V .. r O n",nilf�1tu. 27/fl/1900.
1>7. V ... Anui> .m ALE/O 1900. Se�'oão Ordin!oria, p. 14.
Nl. A imple""" <>poJli<:ioni ... de .. a.randc "'"""ue: ...,. aco,d ... mantiJo, por Quin'in" Cum Mi· �"cI de C.,...�lho C � cupula do PRF. V .. S�Kund" Di .. ri"'. 8/11/1900.
to9. Ver " .... i. ti" ALERJ. 1900. s".'oão O<diNiria. p. 11. � ac<>rdo com o S�/funlk, Dis'rilo. l i'
de 14/ 111 1\lOO, Q\linlinu HoI:oi"",",IIi .., ler .. �"mp"""clillo �om I rer"""" di ui w MunicipI" lidade., .onsid.",not»-M ""peça illll .. pen;i.vel ""'" o a"""""'nlo do ",vemo",
70. A",,/. '" ALEIO, Sc�,"", OnIinúill, p, )\18->99.
71. Duranle lodo o ""', de: deumbro. Nilo Pc<;lnha rtte"'u abundMlI. <:<:>m!�ncia de candid .. " .. I .ondidall», Vn" Arquivo Nikl Pc<;lnh.a.