Yüksek Hakimler ve Savcılar

Anayasa‟nın 148‟inci maddesine göre, Anayasa Mahkemesi; CumhurbaĢkanı, TBMM BaĢkanı ile bakanlar ve baĢbakanlar haricinde, Anayasa Mahkemesi, Yargıtay, DanıĢtay, Askeri Yargıtay, Askeri Yüksek Ġdare Mahkemesi BaĢkan ve üyeleri, BaĢsavcıları, Cumhuriyet BaĢsavcıvekili, Hakimler ve Savcılar Yüksek Kurulu ve SayıĢtay BaĢkan ve üyeleri gibi yüksek hakimler ve savcıları görevleri ile ilgili suçlardan dolayı Yüce Divan sıfatıyla yargılar.

Yukarıda sayılan tüm yüksek hakim ve savcıların, haklarında nasıl soruĢturma yapılıp hangi Ģartlarda Yüce Divan‟a gönderilecekleri, ilgili kurumun kuruluĢ kanunlarında ayrıntılı olarak düzenlenmiĢtir.

2.5.3.1.Anayasa Mahkemesi BaĢkan ve Üyeleri

Anayasa Mahkemesi BaĢkan ve üyelerinin görevleriyle ilgili suçlarının soruĢturma usulü 6216 sayılı Kanunun 16‟ncı maddesi ile Anayasa Mahkemesi Ġçtüzüğü‟nün 14 ve 15‟inci maddelerinde düzenlenmiĢtir. Buna göre, BaĢkan ve üyelerin, görevlerinden doğan veya görevleri sırasında iĢledikleri iddia edilen suçları nedeniyle soruĢturma açılmasına karar verme yetkisi, Anayasa Mahkemesi Genel Kuruluna aittir. Gerekli görürse BaĢkan üyelerden birine soruĢturma açılmasına yer olup olmadığına dair bir inceleme yaptırabilir. Genel Kurul hakkında iĢlem yapılan üyenin katılmadığı bir görüĢmede soruĢturma açılmasına yer olup olmadığı kararını görüĢür. GörüĢme sonucunda soruĢturma açılmasına yer olmadığı kararı verilirse, karar ilgililere tebliğ edilir. SoruĢturma açılmasına karar verilirse, Genel Kurul, üyeler arasından üç kiĢi seçerek SoruĢturma Kurulu oluĢturur. SoruĢturma Kurulu, soruĢturmayı tamamladıktan sonra kamu davasının açılmasını gerekli görmezse kovuĢturmaya yer olmadığına dair

121

karar verir. SoruĢturma Kurulu kamu davasının açılmasını gerekli görürse bir iddianame düzenleyerek dosyayı Yüce Divan sıfatıyla yargılama yapmak üzere Anayasa Mahkemesine gönderir239.

Mahkemenin Yüce Divan sıfatıyla yapacağı yargılamada SoruĢturma Kurulunda yer alan üyeler görev alamazlar. Mahkemenin Yüce Divan sıfatıyla yapacağı yargılamada 6216 sayılı Kanunun ve diğer kanunların yargılamanın niteliğine uygun hükümleri uygulanır.

Yüce Divan tarihinde ise yargılanan baĢkan veya üye olmamıĢtır.

2.5.3.2.Yargıtay BaĢkanı, BaĢsavcısı ve Üyeleri

Yargıtay BaĢkanı, BaĢsavcısı ve üyelerinin görev suçlarından dolayı Yüce Divan‟a sevk edilme usulleri, 2797 sayılı Yargıtay Kanunu‟nun 46‟ncı maddesinde240

düzenlenmiĢtir.

Daha önce de belirtildiği üzere; Yüce Divan tarihinde 2011 yılında ilk defa bir yüksek yargı mensubu olan Yargıtay 6‟ncı Hukuk Dairesi eski BaĢkanı Hasan

239

Erdal ABDÜLHAKĠMOĞULLARI, Türkiye’de Yüce Divan Yargılaması, HaĢim KILIÇ‟a Armağan, Anayasa Mahkemesi Yayınları, C. II, Ankara 2015, s. 1218.

240 _{2797 sayılı Kanunun 46‟ncı maddesine göre; “Yargıtay Birinci BaĢkanı, birinci baĢkanvekilleri, daire}

baĢkanları, üyeleri, Yargıtay Cumhuriyet BaĢsavcısı ve Yargıtay Cumhuriyet BaĢsavcıvekilinin görevleriyle ilgili veya kiĢisel suçlarından dolayı haklarında soruĢturma yapılabilmesi Birinci BaĢkanlık Kurulunun kararına bağlıdır. Ancak, ağır cezayı gerektiren suçüstü hallerinin hazırlık ve ilk soruĢturması genel hükümlere tabidir. Birinci BaĢkanlık Kurulu kendisine intikal eden veya ettirilen ihbar ve Ģikayetleri inceleyerek soruĢturma açılmasını gerektirir nitelikte gördüğü takdirde, ilk soruĢturma yapılması için ceza dairesi baĢkanlarından birini görevlendirir. Aksi takdirde dosyanın iĢlemden kaldırılmasına karar verir. Bu karar kesindir. SoruĢturma ile görevlendirilen baĢkan, soruĢturmayı ikmal ettikten sonra evrakı Birinci BaĢkanlık Kuruluna gönderir. SoruĢturmayı yapan ceza dairesi baĢkanı sorgu hakiminin yetkisini haiz olup Ceza Muhakemeleri Usulü Kanununun ilk soruĢturmaya ait hükümlerini uygular. Vereceği tutuklama ve tutuklamanın kaldırılması veya kefaletle salıvermeye ait kararları Birinci BaĢkanlık Kurulunun onaması ile tekemmül eder. Birinci BaĢkanlık Kurulu, incelediği evrakı eksik bulursa soruĢturmayı yapan baĢkana tamamlattırır. Son soruĢturmanın açılmasına gerek görmediği takdirde evrakın iĢlemden kaldırılmasına, aksi halde son soruĢturmanın açılmasına karar verir ve görevle ilgili suçlarda Anayasa Mahkemesine, kiĢisel suçlarda Yargıtay Ceza Genel Kuruluna tevdi olunmak üzere dosyayı Yargıtay Cumhuriyet BaĢsavcılığına gönderir.”

122

ERDOĞAN, Yüce Divan‟a gönderilmiĢtir. Yüce Divan‟da yapılan yargılama neticesinde ise beraat kararı verilmiĢtir. Bunun haricinde Yüce Divan‟da yargılanan olmamıĢtır.

2.5.3.3.DanıĢtay BaĢkanı, BaĢsavcısı ve Üyeleri

DanıĢtay BaĢkanı, BaĢsavcısı ve üyelerinin iĢledikleri görev suçlarının soruĢturulması usulü 2575 sayılı DanıĢtay Kanunu‟nun 76-81‟inci maddeleri arasında düzenlenmiĢtir.

Buna göre, DanıĢtay BaĢkanı, BaĢsavcı, baĢkanvekilleri, daire baĢkanları ve üyelerin görevlerinden doğan veya görevleri sırasında iĢledikleri suçlardan dolayı, Yüce Divan‟a sevk edilebilmeleri için, DanıĢtay BaĢkanının seçeceği bir daire baĢkanı ile iki üyeden oluĢan bir kurul ilk soruĢturmayı yapar. SoruĢturma, DanıĢtay BaĢkanı hakkında yapılacaksa, SoruĢturma Kurulu üyeleri BaĢkanlık Kurulu tarafından seçilir. SoruĢturma Kurulu, soruĢturma sonucunda düzenleyeceği fezlekeyi ve buna iliĢkin dosyayı DanıĢtay BaĢkanına verir. Bu konudaki dosya DanıĢtay BaĢkanı tarafından Ġdari ĠĢler Kurulu BaĢkanlığına ulaĢtırılır. DanıĢtay Genel Kurulu, kovuĢturmaya yer olmadığı kararını re‟sen, kovuĢturma kararını ise itiraz yapılması halinde Ġdari ĠĢler Kurulu BaĢkan ve üyelerinin olmayacağı bir oturumda inceler. Yapılan inceleme sonucunda verilen kovuĢturmanın açılmasına dair kararlar, üst kurulca onanmak veya itiraz olunmamak suretiyle kesinleĢtikten sonra soruĢturma dosyası Yüce Divan‟a sevk edilir.

Yüce Divan tarihinde ise yargılanan baĢkan, üye veya baĢsavcı olmamıĢtır.

2.5.3.4.SayıĢtay BaĢkanı ve Üyeleri

SayıĢtay BaĢkan ve üyelerinin görev suçlarında, soruĢturmanın nasıl yürütüleceğine iliĢkin hükümler, 6085 sayılı SayıĢtay Kanunu‟nun 66‟ncı maddesinde241

düzenlenmiĢtir.

241 _{6085 sayılı Kanunun 66‟ncı maddesine göre; “(1) SayıĢtay BaĢkanı, daire baĢkanları ve üyelerden}

123

SayıĢtay BaĢkan ve üyelerinin görevleri dıĢında Ģahsi bir suç iĢlemeleri halinde yapılacak kovuĢturmada Yargıtay üyelerinin Ģahsi suçlarının kovuĢturmasına iliĢkin hükümler uygulanır.

Yüce Divan tarihinde ise yargılanan baĢkan veya üye olmamıĢtır.

2.5.3.5.Askeri Yargıtay BaĢkanı, BaĢsavcısı ve Üyeleri

Askeri Yüksek Ġdare Mahkemesi BaĢkanı, BaĢsavcısı, daire baĢkanları ve üyelerinin görev suçlarıyla ilgili yapılacak soruĢturma usulü, 1600 sayılı Askeri Yargıtay Kanununun 37‟nci maddesinde242 düzenlenmiĢtir.

Yüce Divan tarihinde ise yargılanan baĢkan, üye veya baĢsavcı olmamıĢtır.

üç daire baĢkanı ve iki üyeden kurulu bir heyet tarafından ön inceleme yapılarak hazırlanacak rapor ile

sair evrak soruĢturma izni verilmesine veya verilmemesine esas alınmak üzere Daireler Kuruluna verilir. Bu Kurulun soruĢturma izni verilmemesine iliĢkin kararı kendiliğinden ve soruĢturma izni verilmesine iliĢkin katılanların üçte iki çoğunluğu ile verilen karar, itiraz üzerine Genel Kurulca incelenir. Ġtiraz süresi kararın tebliği tarihinden itibaren onbeĢ gündür. Genel Kurulun soruĢturma izni verilmemesine iliĢkin kararı kesindir. SoruĢturma izni verilmesine iliĢkin karar katılanların üçte iki çoğunluğu ile alınır.

(2) SoruĢturma kurulunun seçimine ilgililer katılamaz. SoruĢturma izni verilmesi veya verilmemesi kararına iliĢkin görüĢmelere soruĢturma kurulu üyeleri ile ilgililer katılamaz.

(3) Yukarıdaki fıkrada yazılı olanların görev sırasında, ancak ilgilinin görevi ile ilgisi bulunmayan Ģahsi bir suç iĢlemeleri halinde soruĢturma izni verilmesine veya verilmemesine karar verilmesi iĢlemi bu maddede yazılı usuller dairesinde yürütülür.

(4) Daireler Kurulu kararları Ģahsi davacılar varsa onlara da tebliğ olunur.

(5) SoruĢturma izni verilmesine iliĢkin verilen kesin karar üzerine dosya Anayasa Mahkemesine tevdi olunur.”

242 _{1600 sayılı Kanunun 37‟nci maddesine göre; “Askeri Yargıtay BaĢsavcısı, Ġkinci BaĢkanı, daire}

baĢkanları ve üyelerinin görevle ilgili suçlarını her ne suretle olursa olsun haber alan BaĢkan, ilgililer hakkında soruĢturma açılmasına lüzum olup olmadığına karar vermek üzere konuyu Genel Kurula intikal ettirir. Askeri Yargıtay BaĢkanının görevle ilgili suçlarına ait ihbar ve Ģikayetler Milli Savunma Bakanı tarafından Genel Kurula intikal ettirilir. Genel Kurul önce soruĢturma açılmasına yer olup olmadığının belli edilmesi için bir veya üç kiĢiyi görevlendirir. Bu üye veya üyeler incelemelerini yaptıktan sonra kanaatlerini belirtmeksizin durumu bir raporla BaĢkanlığa bildirirler. Bu rapor üzerine Genel Kurulda yapılacak görüĢme sonunda kovuĢturmaya yer olmadığına karar verildiği takdirde, kararın bir örneği ilgiliye, bir örneği de varsa Ģikayette bulunana tebliğ olunmak üzere BaĢkanlığa sunulur. Bu karar kesindir. SoruĢturma açılmasına karar verildiği takdirde Askeri Mahkemeler KuruluĢu ve Yargılama Usulü Kanununa göre gerekli soruĢturmayı yapmak üzere gizli oyla üç üye görevlendirilir. Bu kurula, üyelerden en kıdemlisi baĢkanlık eder. Kurul, askeri savcıların soruĢturma yetkisine sahiptir. SoruĢturma Kurulu, yaptığı soruĢturma sonucunu bir raporla tesbit ederek Genel Kurul BaĢkanına arz eder. Genel Kurul son soruĢturmanın açılmasına karar verdiği takdirde soruĢturma dosyası Askeri Yargıtay BaĢkanlığı tarafından Yüce Divana sunulmak üzere Cumhuriyet BaĢsavcılığına gönderilir.”

124

2.5.3.6.Askeri Yüksek Ġdare Mahkemesi BaĢkanı, BaĢsavcısı ve Üyeleri

1972 yılında kurulan Askeri Yüksek Ġdare Mahkemesi üyelerinin, 1961 Anayasası döneminde Yüce Divan‟da yargılanacağı düzenlenmediği için AYĠM‟in baĢkan ve üyelerinin yargılanmasında genel mahkemeler yetkiliydi. 1982 Anayasası ile birlikte AYĠM üyeleri de Yüce Divan‟ın yargı yetkisine dahil edilmiĢtir.

Askeri Yüksek Ġdare Mahkemesi BaĢkanı, BaĢsavcısı, daire baĢkanları, üyeleri ve üye sıfatına haiz olan Genel Sekreterin görev suçlarıyla ilgili yapılacak soruĢturma usulü, 1602 sayılı Askeri Yüksek Ġdare Mahkemesi Kanunu‟nun 32‟nci maddesinde243

düzenlenmiĢtir.

Yüce Divan tarihinde ise yargılanan baĢkan, üye veya baĢsavcı olmamıĢtır.