1 – 551 Sayılı Markalar Kanunu
Avrupa’ daki benzer kanunlardan örnek alınarak hazırlanan 551 sayılı mülga Markalar Kanunu178 uygulamada başarılı olamamıştır. Çünkü uygulamada, Mülga Kanunun getirdiği yasaklar çeşitli yollara başvurularak bertaraf edilirken, eksikliklerde hak sahiplerinin zarar görmesine neden olmuştur. Hizmet markalarının düzenlenmemiş olması, üçüncü kişilere markanın tescilinden önce marka başvurularına itiraz hakkı tanınmamış olması, Türkiye’ de üretilen mallar üzerine yabancı kelimelerin konulamaması gibi nedenlerden dolayı kanunun yetersiz kalmasına ve eleştirilmesine neden olmuştur179. Mülga Kanun, tescilli markanın ya da benzerinin, bir başkası adına ikinci defa tescil edilmesini yasaklamadığı için çift tescil durumu ortaya çıkmıştır. Mesela ünlü bir puro ve sigara markası olan “Davidoff”, marka sahibinin izni olmadan aynı mal için tekrar tescil edilmişti. Aynı şekilde tanınmış markaların tekrar tescil ettirilmesi sıklıkla karşılaşılan bir durumdu. Bu durum, özellikle uluslararası alanda Türkiye’ nin markaların korunmasında yetersiz kaldığı görüntüsüne neden oluyor ve güvensizlik yaratıyordu180.
Tescilli markanın kullanılma yüklentisi ise Mülga Kanununun 18. maddesinde ifadesini bulmuştur. Söz konusu madde uyarınca markanın kullanımına, haklı neden olmaksızın üç yıldan fazla ara verilemeyecektir. Aynı madde de markanın tescil edildiği
gibi aynen kullanması zorunluluğu da açıkça hükme bağlanmıştır. Tescilli marka için
getirilen “markanın aynen kullanılması” ifadesi tescilli markanın marka sahibi tarafından kullanımının mümkün olmadığı hallerde hoşgörü süresinin bitiminin ardından tescilli markanın iptali durumunu gündeme getireceği için bu hüküm yerinde olmamıştır.
2 – 556 Sayılı Markaların Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname
556 sayılı KHK.181 Avrupa Birliği mevzuatı ile uyum sağlanması amacıyla çıkarılmıştır. Yeni düzenlemeler yapılmış, Mülga Kanunda mevcut olan bazı kavramlara ise yer verilmemiştir. 556 sayılı KHK.’ nin hükümleri milletlerarası anlaşmalara, özellikle Paris Sözleşmesi’ ne ve TRİPs Anlaşması’ na uygun olarak düzenlenmiştir. 556 sayılı KHK.’ de açıklık bulunan hususların doktrin ve içtihatlar suretiyle tamamlanacağı
178 Kısaca Mülga Kanun olarak anılacaktır. 179 Arkan: (Marka I) age.,s. 15; Özdal: age., s. 27. 180 Özdal: age., s. 28.
181 556 sayılı KHK., 4113 sayılı Kanun’ un verdiği yetkiye dayanılarak, Bakanlar Kurulu tarafından 24/06/1995 tarihinde kararlaştırılmış, 27/06/1995 gün ve 22326 sayılı Resmi Gazete’ de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir.
şüphesizdir. 89/104 sayılı Yönerge’ nin de 556 sayılı KHK. düzenlemesinde esas alınacağı açıkça belirtilmiştir182.
551 Sayılı mülga Markalar Kanunu’ nda yer alan eksiklikler nedeniyle Mülga Kanun ile 556 sayılı KHK. arasındaki tescilli markanın kullanılma yüklentisine ilişkin olarak bir takım farklılıklar mevcuttur. Söz konusu farklardan biri tescilli markanın kullanılmamasına ilişkin hoşgörü süresidir. Mülga Kanun ile 3 yıllık hoşgörü süresi tanınmış iken 556 sayılı KHK. ile söz konusu süre 89/104 sayılı Yönerge’ ye uygun olarak 5 yıla çıkartılmıştır.
Bir diğer fark ise markanın tescil edildiği gibi kullanma zorunluluğuna ilişkindir. Mülga Kanun m. 18/1’ de, markanın aynen gibi kullanılması zorunluluğu açıkça hükme bağlanmış olmasına karşın 556 sayılı KHK. m. 14/1’ de bu husustan ayrıca söz edilmemiştir. Ancak 556 sayılı KHK. 14/II (a)’ da tescilli markanın ayırt edici karakterini değiştirmeden farklı unsurlarla kullanılmasının da, markayı kullanma kabul edileceği söylenirken, bir bakıma markanın kural olarak tescil edildiği şekilde kullanılması gerektiği de belirtilmiş olmaktadır. Ancak kural bu olmasına karşın 14. maddenin 2. fıkrası ile kullanma sayılan hallerin belirtilmesi kararnamede, Mülga Kanunda yer alan aynen kullanma zorunluluğunun olmadığı göstermektedir183. Yerinde bir değişiklik olan maddeye göre 4 bent halinde sayılmış olan haller de tescilli markanın kullanma yüklentisinin yerine getirilmesini sağlamaktadır.
556 sayılı KHK. m.14’ e göre tescilli markanın kullanılması şu şekilde düzenlenmiştir184;
“Markanın, tescil tarihinden itibaren beş yıl içinde, haklı bir neden olmadan kullanılmaması veya
bu kullanıma beş yıllık bir süre için kesintisiz ara verilmesi halinde, marka iptal edilir.
Aşağıda belirtilen durumlar markayı kullanma kabul edilir;
a) Tescilli markanın ayırt edici karakterini değiştirmeden markanın farklı unsurlarla kullanılması,
b) Markanın yalnız ihracat amacıyla mal ya da ambalajlarında kullanılması, c) Markanın, marka sahibinin izni ile kullanılması,
d) Markayı taşıyan malın ithalatı.”
182 Arkan: (Marka I) age., s.18; Berzek, Ayşenur: 556 Sayılı Kanun Hükmünde Kararname’ de Markaların Düzenlenmesi, Prof. Dr. Oğuz İmregün’ e Armağan, İstanbul 1998, s. 87.
183 Arkan, Sabih: Marka Hukuku, C. II, Ankara 1998, s. 146.
184 Söz konusu hükmün dayanağı önceki bölümde açıklanan Paris Sözleşmesi m. 5 (c), 89/104 sayılı Yönerge m. 10. ve TRİPs Anlaşması m. 19’ dur.
Kullanılma yüklentisine uyulmamanın yaptırımı ise 42/1. maddenin c bendinde düzenlenmiştir. Buna göre; “556 sayılı KHK.’ nin 14 üncü maddesine aykırılık (ancak, 5
yılın dolması ile davanın açıldığı tarih arasında ciddi biçimde kullanma hükümsüzlük nedeni sayılmaz. Dava açılacağı düşünülerek kullanma gerçekleşmiş ise, mahkeme davanın açılmasından önceki üç ay içerisinde gerçekleşen kullanmayı dikkate almaz.) halinde markanın hükümsüz sayılmasına yetkili mahkeme tarafından karar verilir. Hükümsüzlük nedenleri, markanın tescil edildiği bir kısım mal veya hizmete ilişkin bulunuyorsa, yalnız o mal veya hizmet ile ilgili olarak kısmi hükümsüzlüğe karar verilir.”
Kanımızca 556 sayılı KHK.’ de yer alan tescilli markanın kullanma yüklentisine ilişkin olan düzenleme yerinde bir değişikliktir. Çünkü Mülga Kanunda yer alan aynen kullanma zorunluluğu tescilli markanın kullanma yüklentisini oldukça kısıtlamış ve markanın sahibi tarafından kanuna göre aynen kullanılamadığı hallerde haksız yere, kanunda yer alan koruma dışında kalmasına neden olmuştur.