• Sonuç bulunamadı

Loraine’nin Türkiye’nın Dış Politikasına İlişkin Görüşleri

Belgede III. CİLT / VOLUME III / TOM III (sayfa 142-150)

LORAINE VE TÜRKİYE

2. Loraine’nin Türkiye’nın Dış Politikasına İlişkin Görüşleri

1. A aplicação dos fatores de produção água e composto orgânico permitiram elevar os níveis médios de produtividade da alface em até 38,3%, sendo a produtividade máxima estimada obtida com uma dose de composto orgânico equivalente a 6,3 kg m-2.

2. O decréscimo inferior a 6% no nível de produtividade média observada da alface ao se reduzir em 50% a lâmina de irrigação aplicada, demonstra que este fator de produção, além de não ter sido limitante, possibilita o uso da estratégia de irrigação com déficit sem maiores impactos no valor bruto da produção.

3. Os valores médios de produtividade da água incrementaram com o aumento das doses de composto orgânico segundo um modelo quadrático, o qual sugere a aplicação de uma dose equivalente a 6,0 kg m-2 para fins de uma maior eficiência de aproveitamento do insumo água pela cultura da alface.

4. Considerando o preço atual do quilograma de alface a R$ 2,00 e os resultados de eficiência do uso do composto orgânico, o custo da tonelada de composto orgânico deve ser inferior a R$ 90,00 para viabilizar a aplicação deste fator de produção.

5. A dose de composto orgânico economicamente ótima praticamente não foi alterada com a variação do fator de produção água e da relação entre o preço do composto orgânico e preço do produto variando entre 90 e 110.

REFERÊNCIAS

ABREU, I. M. de O. Produtividade e qualidade microbiológica de alface sob diferentes

fontes de adubos orgânicos. 2008. Dissertação (Mestrado em Ciências Agrárias)

Universidade de Brasília, Faculdade de Agronomia e Medicina Veterinária, Brasília, DF, 2008.

ALENCAR, G. V. de. Caracterização sócio-ambiental de sistemas de cultivo orgânico e

convencional na chapada da Ibiapaba, Ceará. 2005. Tese (Doutorado em Solos e Nutrição

de Plantas) – Universidade Federal de Viçosa, MG, 2005.

ALMEIDA, D. L.; AZEVEDO, M. S. F. R.; CARDOSO, M. O.; DE-POLLI, H.; GUERRA, J. G. M.; MEDEIROS, C. A. B.; NEVES, M. C. P.; NÚNES, M. U. C.; RODRIGUES, H. R.; SAMINEZ, T. C. O; VIEIRA, R. C. M. Agricultura Orgânica: instrumento para a

sustentabilidade dos sistemas de produção e valoração de produtos agropecuários. Seropédica: Embrapa Agrobiologia, dez. 2000. 22 p.

ANDRADE JÚNIOR, A. S. de; DUARTE, R. L. R.; RIBEIRO, V. Q. Níveis de irrigação na

cultura da alface. Embrapa, Teresina, UEPAE, 1992.

ARAÚJO, F. F.; PEREIRA, W. C. G.; TIRITAN, C. S.; FOLONI, J. S. S. Utilização de compostos orgânicos semicurados na produção da alface (Lactuca sativa). Caatinga, v. 21, n. 4, p. 113-117, 2008.

BALDOCK, L. A.; NELSON, F. N. Soil organic matter. In: SUMNER, M. E., Handbook of Soil Science, Boca Raton, CRC Press, p. 25-84, 2000.

BASLAM, M.; MORALES, F.; GARMENDIA, I.; GOICOECHEA, N. Nutritional quality of outer and inner leaves of green and red pigmented lettuces (Lactuca sativa L.) consumed as salads. Scientia Horticulturae, v. 151, p. 103-111, 28 fev. 2013.

BERNARDO, S. Irrigação e produtividade. Manejo de irrigação. Poços de Caldas: SBEA/UFLA, p. 117-132, 1998.

BEZERRA NETO, F.; ROCHA, R. H. C.; ROCHA, R. C. C.; NEGREIROS, M. Z.; LEITÃO, M. M. V. B. R.; NUNES, G. H. S.; ESPÍNOLA SOBRINHO, J.; QUEIROGA, R. C. L. F. Sombreamento para produção de mudas de alface em alta temperatura e ampla luminosidade.

Horticultura Brasileira, Brasília, DF, v. 23, n. 1, p. 133-137, 2005.

BOAS, R. C. V.; CARVALHO, J. A.; GOMES, L. A. A.; SOUZA, K. J.; RODRIGUES, R. C.; SOUSA, A. M. G. Efeito da irrigação no desenvolvimento da alface crespa, em ambiente protegido, em Lavras, MG. Revista Brasileira de Engenharia Agrícola e Ambiental, Campina Grande, PB, v. 11, n. 4, p. 393-397, 2007.

BRASIL. Lei nº 10.831, de dezembro de 2003. Dispõe sobre a agricultura orgânica e dá outras providências. Diário Oficial da União, Brasília, DF, 23 dez. 2003. Seção 1, p. 8.

BULLUCK, L. R.; BROSIUS, M. G.; EVANYLO, K.; RISTAINO, J. B. Organic and synthetic fertility amendments influence soil microbial, physical and chemical properties on organic and conventional farms. Applied Soil Ecology, v. 19, p. 147-160, 2002.

CINTRA, F. L. D.; LIBARDI, P. L.; SAAD, A. M. Balanço hídrico no solo para portaenxerto de citros em ecossistema de Tabuleiro Costeiro. Revista Brasileira de Engenharia Agrícola

e Ambiental, v. 4, n. 1, p. 23-28, 2000.

CLARK, M. S.; HORWATH, W. R; SHENNAN, C.; SCOW, K. M. Changes in soil chemical properties resulting from organic and low-input farming practices. Agronomy Journal, v. 90, p. 662-671, 1998.

COMETTI N. N.; MATIAS, G. C. S; ZONTA, E.; MARY, W.; FERNANDES, M. S. Composto nitrogenado e açúcares solúveis em tecidos de alface orgânica, hidropônica e convencional. Horticultura Brasileira, v. 22, p. 748-753, 2004.

DAROLT, M. R. Agricultura orgânica: conheça os principais procedimentos para uma produção sustentável. Curitiba: Instituto Agronômico do Paraná. Secretaria de Estado da Agricultura e do Abastecimento, Pinhais, PR, 2008.

DAROLT, M. R. Agricultura orgânica: inventando o futuro. IAPAR, Londrina, PR, 2002. 250 p.

DOORENBOS, J.; KASSAM, A. H. Efeito da água no rendimento das culturas. GHEYI, H. R.; SOUSA, A. A. de; DAMASCENO, F.A.V.; MEDEIROS, J. F. de. (Tradutores). Campina Grande: UFPB, (FAO. Estudos de Irrigação e Drenagem, 33), 1979, 306 p.

EMBRAPA, Centro Nacional de Pesquisa de Solos. Sistema brasileiro de classificação de

solos. Rio de Janeiro, EMBRAPA Solos, 1999. 412 p.

ESPÍNDOLA, J. A.; ALMEIDA, D. L. de; MENEZES, E. de L. A.; GUERRA, J. G. M.; NEVES, M. C. P.; FERNANDES, M. do C. de A.; RIBEIRO, R. de L.; ASSIS, R. L.; PEIXOTO, R. T. dos G.; NASCIMENTO NETO, F. do. (organizador). Recomendações

básicas para a aplicação das boas práticas agropecuárias e de fabricação na agricultura familiar. Brasília, DF: Embrapa Informação Tecnológica, 2006. 243 p.

FILGUEIRA, F. A. R. Novo manual de olericultura: agrotecnologia moderna na produção e comercialização de hortaliças. 3. ed. Viçosa: UFV, 2008. 421 p.

FLECHA, P. A. N. Sensibilidade das culturas da batata (Solamum tuberosum L.) a da alface (Lactuca sativa L.) ao excesso de água no solo. 2004. Dissertação de Mestrado

Escola Superior de Agricultura Luiz de Queiroz, Piracicaba, SP, 2004.

FONTANÉTTI, A.; CARVALHO, G. J.; GOMES, L. A. A.; ALMEIDA, K.; MORAES, S. R. G.; TEIXEIRA, C. M. Adubação verde na produção de orgânica de alface americana e

repolho. Horticultura Brasileira, v. 24, p. 146-150, 2006.

FONTANÉTTI, A.; CARVALHO, G. J. de; MORAIS, A. R. de; ALMEIDA, K. de; DUARTE, W. F. Adubação verde no controle de plantas invasoras nas culturas de alface- americana e de repolho. Ciencia e Agrotecnologia, v. 28, p. 967- 973, 2004.

FONTANÉTTI, A.; ALMEIDA, K.; SOUZA, A. V.; CARVALHO, G. J. Adubação orgânica e química com e sem aplicação de resíduo siderúrgico, na produção de alface americana.

FRIZZONE, J. A.; MELLO JÚNIOR, A. V.; FOLEGATTI, M. V.; BOTREL, T. A. Efeito de diferentes níveis de irrigação e adubação nitrogenada sobre componentes de produtividade da cultura do trigo. Pesquisa Agropecuária Brasileira, Brasília, v. 31, n. 6, p. 425- 434, 1996.

FRIZZONE, J. A. Funções de resposta das culturas à irrigação. Piracicaba: ESALQ/USP, Piracicaba, SP, 1993. 42 p.

FRIZZONE, J. A. Funções de resposta do feijoeiro (Phaseolus vulgaris L.) ao uso de

nitrogênio e lâmina de irrigação. 1986. 133 p. Tese (Doutorado em Solos e Nutrição de

Plantas) – Escola Superior de Agricultura “Luiz de Queiroz”, Piracicaba, SP, 1986.

FURTADO, L. F. Vazões de aplicação de solução nutritiva, teor de nitrato em alface sob

cultivo hidropônico e aceitabilidade sensorial. 2008. Dissertação (Mestrado em Engenharia

Agrícola) – Universidade Estadual do Oeste do Paraná, Cascavel, PR, 2008.

GOMES, E. P.; SOUSA, A. de P. Produtividade da alface (Lactuca sativa L.) em função dos valores de lâminas de água aplicados por gotejamento superficial e subsuperficial. Irriga, Botucatu, SP, v. 7, n. 1, 2002.

HAMADA, E.; TESTEZLAF, R. Desenvolvimento e produtividade da alface submetida a diferentes lâminas de água através da irrigação por gotejamento. Pesquisa Agropecuária

Brasileira, Brasília, DF, v. 30, n. 9, p. 1201-1209, set. 1995.

HUSSAIN, I.; OLSON, K. R.; EBELHAR, S. A. Long term tillage effects on soil chemical properties and organic matter fractions. Soil Science Society of America Journal, v. 63, p. 1335-1341, 1999.

ICID. Desenvolvimento e meio ambiente no semiárido. Fundação Grupo Esquel Brasil, Brasília, DF, 1992. 166 p.

KATAYAMA, M. Nutrição e adubação de alface chicória e almeirão. In: SIMPÓSIO SOBRE NUTRIÇÃO E ADUBAÇÃO DE HORTALIÇAS. Anais... Piracicaba: POTAFOS, 1993.

KLEPER, D.; ANGHINONI, I. Características físicas e químicas do solo afetadas por métodos de preparo e modos de adubação. Revista Brasileira de Ciência do Solo, v. 19, p. 395-401, 1995.

KOETZ, M.; COELHO, G.; COSTA, C. C. C.; LIMA, E. P.; SOUZA, R. J. Efeito de doses de potássio e da frequência de irrigação na produção da alface-americana em ambiente protegido.

Engenharia Agrícola, Jaboticabal, v. 26, n. 3, p. 730-737, 2006.

LIMA, M. E. de. Avaliação do desempenho da cultura da alface (Lactuca sativa) cultivada em sistema orgânico de produção, sob diferentes lâminas de irrigação e coberturas do solo. 2007. Dissertação (Mestrado em Fitotecnia) – Universidade Federal Rural do Rio de

Janeiro, Instituto de Agronomia, Seropédica, RJ, 2007.

LEITE, L. F. C. Compartimentos e dinâmica da matéria orgânica do solo sob diferentes

manejos e sua simulação pelo Modelo Century. 2002. 146 p. Tese (Doutorado em Solos e

LIMA, S. C. R. V.; FRIZZONE, J. A.; MATEOS, L.; FERNANDEZ, M. S. Estimativa da produtividade de água em uma área irrigada no sul da Espanha. Revista Brasileira de

Agricultura Irrigada, v. 6, n. 1, p. 51-60, 2012. ISSN 1982-7679.

LIMA JUNIOR, J. A. de; PEREIRA, G. M.; GEISENHOFF, L.O.; BOAS, R. C. V.; SILVA, W. G. da; SILVA, A. L. P. da. Produtividade da alface americana submetida a diferentes lâminas de irrigação. Semina, Ciências Agrárias, Londrina, PR, v. 33, p. 2681-2688, 2012.

LLORACH, R.; MARTÍNEZ-SÁNCHEZ, A.; TOMÁS-BARBERÁN, F. A.; GIL, M. I.; FERRERES, F. Characterisation of polyphenols and antioxidant properties of five lettuce varieties and escarole. Food Chemistry, p. 1028-1038, 2008.

LORITE, I. J.; MATEOS, L.; FERERES, E. Evaluating irrigation performance in a Mediterranean environment. II. Variability among crops and farmers. Irrigation Science, Amsterdam, v. 23, p. 85-92, 2004.

MACEDO, P. B. Curso de hortaliças. Uruçuca: EMARC, 2006.

MADEIRA, N. R.; REIFSCHNEIDER, F. J. B.; GIORDANO, L. B. Contribuição portuguesa à produção e ao consumo de hortaliças no Brasil: uma revisão histórica. Horticultura

Brasileira, v. 26, n. 4, 2008.

MADER, P.; FLIESSBACH, A.; DUBOIS, D.; GUNST, L.; FRIED, P.; NIGGLI, U. Soil fertility and biodiversity in organic farming. Science, v. 296, p. 1694-1697, 2002.

MAIA, C. E.; LEVIEN, S. L. A. Estimativa de dimensões de bulbo molhado em irrigação por gotejamento superficial aplicando modelo de superfície de resposta. Ciência Rural, Santa Maria, RS, v. 40, n. 6, p. 1302-1308, 2010. ISSN 0103-8478.

MAPURUNGA, L. F. Análise da sustentabilidade da agricultura orgânica: um estudo de

caso. 2000. 132 p. Dissertação de Mestrado – Universidade Federal do Ceará, Fortaleza, CE,

2000.

MARTIN, J. D.; CARLESSO, R.; AIRES, N. P.; GATTO, J. C.; DUBOU, V.; FRIES, H. M.; SCHEIBLER, R. B. Irrigação deficitária para aumentar a produtividade da água na produção de silagem de milho. Irriga, Botucatu, Edição Especial, p. 192 - 205, 2012. ISSN 1808-3765.

MARTINS, E. de A. Rentabilidade da produção de acerola orgânica sob condição

determinística e de risco. 2013. Dissertação (Mestrado em Economia Rural) – Universidade

Federal do Ceará, CE, 2013.

MASSAD, M. D.; OLIVEIRA, F. L.; FÁVERO, C.; DUTRA, T. R. Acúmulo de nutrientes na cultura do milho em pré-cultivo com crotalária, na região do Vale do Jequitinhonha – MG.

Horticultura Brasileira, v. 28, n. 2, jul. 2010. S3676-S3684.

MINISTÉRIO da Integração Nacional destaca produção orgânica no Piauí. Agricultura

Rural BR , Piauí, PI, jan. 2014. Disponível em: <

http://agricultura.ruralbr.com.br/noticia/2014/01/ministerio-da-integracao-nacional-destaca- producao-organica-do-piaui-4386984.html>. Acesso em: 29 out. 2014.

MIRANDA, F. R.; GONDIM, R. S.; COSTA, C. A. G. Evapotranspiration and crop

coefficients for tabasco pepper (Capsicum frutescens L.). Agricultural Water Management, v. 82, p. 237-246, 2006.

MONTEIRO, R. O. C. Função de resposta da cultura do meloeiro aos níveis de água e

adubação nitrogenada no Vale do Curu, CE. 2004. Dissertação (Mestrado em Engenharia

Agrícola) – Universidade Federal do Ceará, Fortaleza, 2004.

MORETTI, C. L; MATTOS, L. M. Processamento mínimo de alface crespa. Embrapa, Brasília, DF, dez. 2006. ISSN 1414-9850.

NICOULAUD, B. A. L.; MEURER, E. J.; ANGHINONI, I. Rendimento e absorção de

nutrientes por alface em função de calagem e adubação mineral e orgânica em solo “areia quartzosa hidromórfica”. Horticultura Brasileira, Brasília, DF, v. 8, n. 2, p. 6-9, 1990.

OELOFSE, M.; HOGH-JENSEN, H.; ABREU, L. S.; ALMEIDA, G. F.; HUI, Q. Y.; SULTAN, T.; NEERGAARD, A. de. Certified organic agriculture in China and Brazil: market accessibility and outcomes following adoption. Ecological Economics, v. 69, p. 1785- 1793, 15 jul. 2010.

OHSE, S.; DOURADO NETO, D.; MANFRON, P.A.; SANTOS, O. S. Qualidade de

cultivares de alface produzidos em hidroponia. Scientia Agrícola, Piracicaba, SP, v. 58, n. 1, p. 181-185, 2001.

OLIVEIRA, A. C. B.; SEDIYAMA, M. A. N.; PEDROSA, M. W.; GARCIA, N. C. P.; GARCIA, S. L. R. Divergência genética e descarte de variáveis em alface cultivada sob sistema hidropônico. Acta Scientiarum, Maringá, PR, v. 26, n. 2, p. 211-217, 2004.

OLIVEIRA, E. Q. de; SOUZA, R. J. de; CRUZ, M. do C. M. da; MARQUES, V. B.; FRANÇA, A. C. Produtividade de alface e rúcula, em sistema consorciado, sob adubação orgânica e mineral. Horticultura Brasileira, v. 28, p. 36-40, 2010.

OLIVEIRA, F. H. T.; NOVAIS, R. F.; ALVAREZ, V. H.; CANTARUTTI, R. B.; BARROS, N. F. Fertilidade do solo no sistema plantio direto. In: ALVAREZ V., V. H.; SCHAEFER, C. E. G. R.; BARROS, N. F.; MELLO, J. W. V.; COSTA, L. M. Tópicos em ciência do solo. Viçosa, MG, Sociedade Brasileira de Ciência do Solo, p. 393-486. 2002.

OLIVEIRA NETO, D. H. de. Necessidade hídrica, função de resposta e qualidade da

beterraba (Beta vulgaris L.) sob diferentes lâminas de irrigação e coberturas do solo em sistema orgânico de cultivo. 2009. Dissertação (Mestrado em Fitotecnia) – Universidade

Federal Rural do Rio de Janeiro, Instituto de Agronomia, Seropédica, RJ, 2009.

PEREIRA, A. R.; VILLA NOVA, N. A.; SEDIYAMA, G. C. Evapo(transpi)ração. Piracicaba, SP, FEALQ, 1997. 183 p.

PEREIRA, L. S.; CORDERY, I.; IACOVIDES, I. Coping with water scarcity. Addressing the challenges. Springer, Dordrecht, 2009.

PERRY, C.; STEDUTO, P.; ALLEN, R. G.; BURT, C. M. Increasing productivity in irrigated agriculture: agronomic constraints and hydrological realities. Agricultural Water

Management, Amsterdam, v. 96, p. 1517–1524, 2009.

PIMENTEL, M. S.; DE-POLLI, H.; LANA, A. M. Q. Atributos químicos do solo utilizando composto orgânico em consórcio de alface-cenoura. Pesquisa Agropecuária Tropical, Goiânia, GO, v. 39, n. 3, p. 225-232, 2009. ISSN 1517-6398.

PLAYÁN, E.; MATEOS, L. Modernization and optimization of irrigation systems to increase water productivity. Agricultural Water Management, v. 80, p. 100-116, 2006.

QUADROS, B. R. de. Doses de composto orgânico, com e sem fósforo adicionado ao solo,

na produção e qualidade de sementes de alface. 2010. Dissertação (Mestrado em

Agronomia) – Universidade Estadual Paulista“Júlio de Mesquita Filho”, Botucatu, SP, 2010.

READMAN, R. J.; KETTLEWELL, P. S.; BECKWITH, C. P. Effects of spray application of urea fertilizer at stem extension on winter wheat yield. Journal of Agricultural Science, Cambridge, v. 139, n. 1, p. 1-10, 2002.

REGANOLD, J. P. Effects of alternative and conventional farming systems on

agricultural sustainability. Food & Fertilizer Technology, 1992.

RESENDE, F. V.; SAMINÊZ, T. C. O.; VIDAL, M. C.; SOUZA, R. B.; CLEMENTE, F. M. V. Cultivo de alface em sistema orgânico de produção. Embrapa, Circular Técnica 56. Brasília, DF, 2007.

RICCI, M. S. F. Produção de alface adubadas com composto orgânico. Horticultura

Brasileira, Brasília, DF, v. 12, n. 1, p. 56-58, 1994.

RODRIGUES, E. T.; CASALI, V. W. D. Rendimento e concentração de nutrientes em alface, em função das adubações orgânica e mineral. Horticultura Brasileira, Brasília, v. 17, n. 2, p. 125-128, jul. 1999.

SANDHU, K. S.; ARORA, V. K.; CHAND, R. Magnitude and economics of fertilizer nitrogen response of wheat in relations to amount and timing of water inputs. Experimental

Agriculture, London, v. 38, n. 1, p. 65-78, 2002.

SANTOS, A. G. dos. Produtividade da alface cv. Isabela cultivada sob diferentes níveis

de composto orgânico e de biofertilizante. 2011. Dissertação (Mestrado em

Agroecossistemas) – Universidade Federal de Sergipe, São Cristóvão, SE, 2011.

SANTOS, L. L. T.; MACHADO, V. Os impactos socioeconômicos e ambientais do uso da compostagem em pequenas propriedades agrícolas: o caso do assentamento Sumaré – SP. Tekhne ε Logos, Botucatu, SP, v. 2, n. 3, jun. 2011.

SANTOS, R. H. S.; SILVA, F. da; CASALI, V. W. D.; CONDÉ, A. R. Conservação pós- colheita de alface cultivada com composto orgânico. Pesquisa Agropecuária Brasileira, Brasília, DF, v. 36, n. 3, p. 521-525, mar. 2001.

SANTOS, R. H. S.; CASALI, V. W. D.; CONDE, A. R.; MIRANDA, L. C. G. Qualidade de alface cultivada com composto orgânico. Horticultura Brasileira, v. 12, n. 1, p. 29-32, 1994.

SANTOS, S. R. dos; PEREIRA, G. M. Comportamento da alface tipo americana sob diferentes tensões da água no solo, em ambiente protegido. Engenharia Agrícola, Jaboticabal, v. 24, n. 3, p. 569-577, 2004.

SCHRAMSKI, J. R.; JACOBSEN, K. L.; SMITH, T. W.; WILLIAMS, M. A.; THOMPSON, T. M. Energy as a potential systems-level indicator of sustainability in organic agriculture: case study model of a diversified, organic vegetable production system. Ecological

Modelling, p. 102-114, 2013.

SENTELHAS, P.C. Class A pan coefficients (Kp) to etimate daily reference

evapotranspiration (ETo). Revista Brasileira de Engenharia Agrícola e Ambiental, Campina Grande, PB, v. 7, n. 1, p. 111-115, 2003.

SEVERINO, L. S. Desenvolvimento da agricultura orgânica no Nordeste. Banco do Nordeste, Fortaleza, CE, 2000. 22 p.

SHEPHERD, M.; PEARCE, B.; CORMACK, B.; PHILIPPS, L.; CUTTLE, S.; BHOGAL, A.; COSTIGAN, P.; UNWIN, R. An assessment of the environmental impacts of organic farming. Soil Use and Management, Defra-funded project OF0405, may 2004.

SOUSA, M. N. Compartimentação territorial e gestão regional do Ceará. Fortaleza: FUNECE, Fortaleza, CE, 2000.

SOUZA, J. L.; RESENDE, P. Manual de horticultura orgânica. Viçosa: Aprenda Fácil, Viçosa, MG, 2003. 564 p.

SOUZA, M. C. M. Certificação de produtos orgânicos e legislação pertinente. Informe

Agropecuário, Belo Horizonte, v. 22, n. 212, p. 68-72, 2001.

SOUZA, P. A.; NEGREIROS, M. Z.; MENEZES, J. B.; NET, F. B.; SOUZA, G. L. F. M.; CARNEIRO, C. R.; QUEIROGA, R. C. F. Características químicas de folhas de alface cultivada sob efeito residual de adubação com composto orgânico. Horticultura Brasileira, v. 23, n. 3, p. 754-757, 2005.

STEVENSON, F. J. Cycles of soil carbon, nitrogen, phosphorus, sulfur, micronutrients. New York, John Wiley & Sons Inc, 1986. 380 p.

STOCKDALE, E. A.; SHEPHERD, M. A.; FORTUNE, S.; CUTTLE, S. P. Soil fertility in organic farming systems – fundamentally different? Soil Use and Management, v. 18, p. 301-308, 2002.

TABULEIROS Litorâneos se destaca na produção de orgânicos. Ministério da Integração

Nacional, Brasília, DF, jan. 2014. Disponível em: <

http://www.integracao.gov.br/pt/web/guest/noticias/-

/asset_publisher/xW1t/content/tabuleiros-litoraneos-se-destaca-na-producao-de-

organicos;jsessionid=5F953783767B466C34B709C443F37657.lr1?redirect=http%3A%2F%2 Fwww.integracao.gov.br%2Fpt%2Fweb%2Fguest%2Fnoticias%3Bjsessionid%3D5F9537837

67B466C34B709C443F37657.lr1%3Fp_p_id%3D101_INSTANCE_xW1t%26p_p_lifecycle %3D0%26p_p_state%3Dnormal%26p_p_mode%3Dview%26p_p_col_id%3Dcolumn- 4%26p_p_col_count%3D2>. Acesso em: 29 out. 2014.

TRANI, P. E.; TAMISO, L. G.; TESSARIOLI NETO, J.; HASS, F. J.; TAVARES, M.; BERTON, R. S. Adubação orgânica da alface de verão sob cultivo protegido. In:

CONGRESSO BRASILEIRO DE OLERICULTURA, 42., 2000, São Pedro. Anais...São Pedro: SOB/FCAV-UNESP, 2000. p. 762-764.

VIDIGAL, S. M.; RIBEIRO, A. C.; CASALI, V. W. D.; FONTES, L. E. F. Resposta da alface (Lactuca sativa L.) ao efeito residual da adubação orgânica. II. Ensaio de casa de vegetação. Revista Ceres, v. 42, n. 239, p. 89-97, 1995.

WATSON, C. A.; ATKINSON, D.; GOSLING, P.; JACKSON, L. R.; RAYNS, F. W. Mananging soil fertility in organic farming systems. Soil Use and Management, v. 18, p. 239-247, 2002.

WILLER, H.; ROHWEDDER, M.; WYNEN, E. Organic agriculture worldwide: current statistics. WILLER, H.; KILCHER, L. (Organizadores), The World of Organic Agriculture.

Statistics and Emerging Trends 2009. IFOAM. ITC, Geneva, p. 25-58, 2009.

YAN, F.; SCHUBERT, S.; MENGEL, K. Soil pH increase due to biological descarboxylation of organic anions. Soil Biology and Biochemistry, v. 28, p. 617-624, 1996.

YURI, J. E.; RESENDE, G. M. de; RODRIGUES JÚNIOR, J. C.; MOTA, J. H.; SOUZA, R. J. de. Efeito de composto orgânico sobre a produção e características comerciais de alface americana. Horticultura Brasileira, v. 22, n. 1, p. 127-130, 2004a.

YURI, J. E.; RESENDE, G. M. de; MOTA, J. H.; SOUZA, R. J. de; FREITAS, S. A. C. de; RODRIGUES JÚNIOR, J. C. Comportamento de cultivares de alface americana em Santana da Vargem. Horticultura Brasileira, Brasília, DF, v. 22, n. 2, p. 249-252, 2004b. ISSN 0102-0536.

YURI, J. E.; MOTA, J. H.; SOUZA, R. J. de; RESENDE, G. M. de; FREITAS, S. A. C. de; RODRIGUES JÚNIOR, J. C. Alface americana: cultivo comercial. 1. ed. Lavras: UFLA, 2002. 51 p.

Belgede III. CİLT / VOLUME III / TOM III (sayfa 142-150)