30 Tablo 4: Dünya çapında açık enflasyon hedeflemesi rejimleri uygulayan ülkelerin merkez bankası hesap verebilirliği ve politika şeffaflığının değerlendirilmesi. Çalışmanın ilk bölümünde döviz kuru hedeflemesi, parasal hedefleme ve enflasyon hedeflemesi gibi alternatif para politikası stratejileri açıklanmakta ve bunların özellikleri, avantajları ve dezavantajları sıralanmaktadır.
Döviz Kuru Hedeflemesinin Özellikleri
Döviz Kuru Hedeflemesinin Dezavantajları
PARASAL HEDEFLEME STRATEJĠSĠ
Parasal Hedeflemenin Özellikleri
Parasal hedefleme politikasında sabit parasal büyüme kurallarının etkili olması miktar teorisi analizinin yapılabileceğini göstermektedir. Enflasyon oranları ile parasal büyüme oranı arasındaki ilişkinin istikrarlı olması parasal hedefleme stratejisine olan ilgiyi daha da artırmıştır.
Parasal Hedeflemenin Avantajları
Çünkü söz konusu veriler para otoritesinin amacı ve para politikasının gidişatı hakkında bilgi vermektedir (Erdoğan, 2005:41). Parasal hedefleme stratejisi, para otoritesinin otoritesini sınırlayan ve para politikasının şeffaflığını daha da artıran para kuralları olarak görülmektedir.
Parasal Hedeflemenin Dezavantajları
ENFLASYON HEDEFLEMESĠ STRATEJĠSĠ
Enflasyon Hedeflemesinin Özellikleri
Enflasyon hedeflemesi, enflasyonun akışının önceden belirlenmiş bir süreç içerisinde kamuoyuna duyurulması için belirli bir hedef düzeyi veya aralığını gerektiren bir stratejidir.
Enflasyon Hedeflemesinin Avantajları
Enflasyon hedeflemesi politikasını uygulamaya başlayan tüm ülkeler, merkez bankalarının bağımsızlığını sağlayacak yasal düzenlemeler yapmışlardır. Çünkü merkez bankasının bağımsızlığı enflasyon hedeflemesi stratejisi için bir gereklilik ya da vazgeçilmez bir kuraldır.
Enflasyon Hedeflemesinin Dezavantajları
ENFLASYON HEDEFLEMESĠNĠN ÖNKOġULLARI
Merkez Bankası Bağımsızlığı
Tablo 4'te dünyada açık enflasyon hedeflemesi sistemini uygulayan ülke merkez bankalarının politikalarının hesap verebilirliği ve şeffaflığına ilişkin değerlendirme yer almaktadır. Bir başka ifadeyle enflasyon hedeflemesi sistemi hem duruma hem de kurala göre para politikası bileşenlerinden oluşmaktadır. Para Politikası Stratejisi Olarak Enflasyon Hedeflemesi Rejimi: Teori, Politika ve Türkiye Üzerine Bir Değerlendirme, Doktora Tezi, Selçuk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Konya.
Kurala Bağlı Politika
Bu tür politika uygulamalarında, ekonominin potansiyeli dikkate alınarak ekonomik aktivite düzeyi belirlenmekte ve çıktı açığı sonrasında politika uygulamaları hayata geçirilmektedir (Orphanides, 2000:2-3). Bu noktada bu kural yalnızca merkez bankasının elde ettiği verilere vereceği tepkiye indirgenmekte ve bu tür politikalar basit araç kuralı olarak ifade edilmektedir (Svensson, 2003:3). Merkez bankasının faiz oranlarına vereceği tepki, enflasyondaki veya üretimdeki hangi sapmayı daha çok önemsediğine göre belirlenecek.
Kurala Dayalı Takdire Dayalı Para Politikaları: Taylor Kuralı ve Türkiye'de Enflasyon Hedeflemesi Uygulaması'', Marmara Üniversitesi İ.İ.B.F. Böyle bir durumda enflasyon hedeften sapabilir ve merkez bankası faiz oranlarının artırılmasıyla gelir düzeyi Y0'dan Y1'e düşebilir.
Mali Disiplin
Enflasyon hedeflemesi stratejisi uygulayan ülkelerin fiyat istikrarını yakalaması bu stratejinin Türkiye'de de gündeme gelmesine neden olmuştur. Yeni Bir Para Politikası Stratejisi Olarak Enflasyon Hedeflemesi Yaklaşımı ve Türkiye'de Uygulanabilirliği, Banka-Finansal ve Ekonomik Yorumlar Dergisi.
GeliĢmiĢ Finansal Sistem
ENFLASYON HEDEFLEMESĠNĠN ÖZELLĠKLERĠ
Güvenilirlik
Bu tanıma göre para politikasının kredibilitesi, ekonomik birimlerin beklentileri ile açıklanan politikaların tutarlılığına bağlı olacaktır. Ancak gerekli kurumsal düzenlemelerin hayata geçirilmesiyle fiyat istikrarının sağlanmasında olumlu ilerleme kaydedilmesi ve para politikasının güvenilirliğinin ortaya konularak artırılması mümkün olacaktır (Yiğit, 2009:25). Merkez bankasının olmazsa olmazı olan şeffaflık ve hesap verebilirlik özellikleri, kredibilitenin referansıdır (Alparslan ve Erdönmez, 2000:17).
Ancak kredibilite, hem enflasyon hedeflemesinin başarısı hem de merkez bankası açısından hayati öneme sahiptir (Akyazı. Merkez bankasının bağımsız olması durumunda yasal bağımsızlığın yanı sıra merkez bankası başkanının kimliği ve atama süreci de önemlidir) Dolayısıyla cumhurbaşkanının kişiliğiyle bütünleşmesi gerekmektedir.Merkez bankasının para politikasını uygularken enflasyonla mücadeleye siyasi otoriteden daha fazla önem verdiği görülecektir (Karaçor vd.).
Ancak genel olarak merkez bankası başkanlarının görev süresi özellikle gelişmekte olan ülkelerde çok uzun değildir. Ancak merkez bankası başkanının değişmesi, hedeflenen politika açısından belirsizlik durumunun yaşanacağı öngörüsüne yol açıyor.
Esneklik
Kurallara Dayalı Takdire Dayalı Para Politikaları Taylor Kuralı ve Türkiye'de Enflasyon Hedeflemesi Uygulaması”, Marmara Üniversitesi, İ.İ.B.F.
Ġleriye Yönelik YaklaĢımların Benimsenmesi
ENFLASYON HEDEFLEMESĠ STRATEJĠSĠNĠN UYGULAMAYA
Enflasyon Hedefinin Belirlenmesi
Enflasyon hedeflemesi sistemini uygulayan birçok ülkede, sunduğu avantajlar nedeniyle enflasyonun ölçülmesinde TÜFE tercih edilmektedir (Yiğit, 2009:26). Enflasyon hedeflemesi sistemine alternatif ölçü olarak GSYİH deflatörü ve üretici fiyat endeksleri de kullanılmaktadır. Tablo 8'e göre; Enflasyon hedeflemesi sistemini benimseyen ülkelerin önemli bir kısmı enflasyon hedefi olarak TÜFE'yi kullanmaktadır.
Endonezya Manşet Enflasyon 1/Yıllık. Ermenistan Çekirdek Enflasyonu Yıllık 1. Yıl 1. Yıl %3 Filipinler Çekirdek Enflasyonu Yıllık. Gana Çekirdek Enflasyon Yıldan yıla 18-24 ay 1 yıl +/-2 Guatemala Çekirdek Enflasyon Yıldan yıla Yıl sonu 1 yıl ±%1.
Enflasyon Tahmini
Nokta Hedef ya da Bant Hedeflemesi
Kaynak: Hakan Acet, "Para Politikası Stratejisi Olarak Enflasyon Hedeflemesi: Teori, Politika ve Türkiye Üzerine Bir Değerlendirme", Doktora Tezi, Selçuk Üniversitesi: Sosyal Bilimler Enstitüsü, 2008, s.109. Bant aralığını benimseyen ülkeler arasında hedef aralığı en küçük olan ülke Avustralya, en fazla hedef aralığı olan ülke ise Güney Afrika'dır.
Zaman Seçimi
Kaynak: Hakan Acet, 2008, Para Politikası Stratejisi Olarak Enflasyon Hedeflemesi Rejimi: Teori, Politika ve Türkiye Üzerine Bir Değerlendirme, Doktora Tezi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Selçuk Üniversitesi, s.164. Tablo 12'de enflasyon hedeflemesi uygulayan ülkeler gelişmiş ülkeler ve gelişmekte olan ülkeler olmak üzere iki gruba ayrılmaktadır. Kaynak: Hakan Acet, 2008, Para Politikası Stratejisi Olarak Enflasyon Hedeflemesi Rejimi: Teori, Politika ve Türkiye Üzerine Bir Değerlendirme, Doktora Tezi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Selçuk Üniversitesi, s.169.
İngiltere'de enflasyonun hedeflenmesi konusunda merkez bankasının görevi, hesap verebilirlik ve şeffaflık ilkeleri kapsamında kamuoyunu bilgilendirmektir. Türkiye'de uygulanan örtülü yaklaşım kapsamında 2002-2005 yılları arasında enflasyon belirlenen hedeflerin altında kalmıştır. Para politikası tercihleri ile finansal istikrar arasındaki ilişki, enflasyon hedeflemesi politikasında finansal istikrar ve Türkiye analizi.
Hedefin Ġlanı
Yeni Zelanda
Çünkü Yeni Zelanda, enflasyon hedeflemesi stratejisini resmi olarak ilan eden ve uygulayan ilk ülke konumundadır. Enflasyon hedeflemesi stratejisi uygulanmadan önce Yeni Zelanda ekonomisinde yüksek enflasyon ve düşük büyüme sorunu mevcuttu. Enflasyon hedeflemesi rejimi, diğer para politikası stratejilerine göre fiyat istikrarını sağlamada en başarılı para politikası uygulamasıdır.
Açık enflasyon hedeflemesi stratejisi uygulayan merkez bankalarının uygulayacakları politikalarda hesap verme sorumluluğu yüksek olmalıdır. Türkiye'de örtülü enflasyon hedeflemesi döneminde elde edilen başarılı sonuçlar nedeniyle, başlangıçta açıklanan hedeflerin optimal enflasyon oranlarını yansıtmadığını görüyoruz. Türkiye'de para politikası stratejilerinin fiyat istikrarına etkisi: Enflasyon hedeflemesi örneği‖ ZKU Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt.7, Sayı.13, s.15-35.
2006 Yılında Enflasyon Hedeflemesi Rejimi ile Para ve Kur Politikasının Genel Çerçevesi‖, http://www.tbb.org.tr,. Enflasyon Hedeflemesi Rejimi‖, Ankara, www.tcmb.gov.tr/yeni/evds/yayin/kitaplar/EnflationHedefleriniRej imi.php, s.
Kanada
Kanada'nın enflasyon hedeflemesi rejimini uygulamaya koymasının temel nedeni yüksek enflasyon beklentilerini kırmaktır (Bernanke vd., 1999:30). Meksika, 1990'lı yıllarda uygulamaya başladığı enflasyon hedeflemesi stratejisiyle oldukça başarılı olmuş ve fiyat istikrarını sağlamıştır (Ceylan, 2013: 51). TCMB'nin 2001 yılında bağımsızlığını kazanmasıyla birlikte "örtük enflasyon hedeflemesi", 2006 yılında ise açık enflasyon hedeflemesi uygulanmaya başlanmıştır.
Kaynak: Hakan Acet, Para Politikası Stratejisi Olarak Enflasyon Hedeflemesi Rejimi: Teori, Politika ve Türkiye Üzerine Bir Değerlendirme, Doktora tezi, YSK, Selçuk Üniversitesi, 2008, s.232. TCMB, 2002 yılında temel amacını fiyat istikrarının sağlanması olarak belirlemiş ve bu amaçla örtülü enflasyon hedeflemesi sistemini uygulamaya koymuştur. Türkiye'de enflasyon hedeflemesi sistemine geçiş sürecinde hedefler, anlaşılması kolay, iletişim açısından faydalı ve beklentileri belirlemede etkili olması nedeniyle "nokta hedef" olarak belirlendi.
Türkiye'de örtülü enflasyon politikasında elde edilen başarı, açık enflasyon politikasında da başta dış şoklar olmak üzere birçok nedenden dolayı tekrarlanamadı. Enflasyon hedeflemesi stratejisinin, güvenilir bir para politikasının sahip olması gereken temel özellikleri içermesi ve enflasyon hedeflemesi stratejisini uygulayan ülkelerin fiyat istikrarını sağlamada oldukça başarılı olması nedeniyle en etkili para politikası stratejisi olduğu söylenebilir.
Ġngiltere
Brezilya
Ancak Uzak Doğu Asya'da başlayan mali kriz ve Rusya'nın borç moratoryumu ilan etmesi Brezilya'nın kriz yaşamasına neden oldu. Para politikasını yönlendirecek ve piyasalara güven getirecek bir politika olan enflasyon hedeflemesi stratejisine karar verilmiştir (Tuna, 2007:243). Brezilya'da 2008 yılında başlayan küresel krize rağmen enflasyon hedeflerine ulaşılmış, küresel krizin olumsuz etkileri nedeniyle 2010 ve 2011 yıllarında enflasyon oranları hedeflenen oranların üzerinde gerçekleşmiştir.
Brezilya'da enflasyon hedeflemesinin başarısında hedeflemenin şeffaflığı ve hesap verebilirliğinin yanı sıra merkez bankasının bağımsızlığı da etkili olmuştur.
Meksika
Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası, 18 Aralık 2000 tarihinde IMF'ye sunduğu Niyet Mektubu'nda enflasyon odaklı stratejiye geçeceğini duyurmuştur. Ancak Şubat 2001'de yaşanan mali kriz sonucunda enflasyon hedeflemesi stratejisine ve sabit döviz kuruna doğrudan geçişin koşulları ortadan kalktı (Karahan, 2005:36). Açık enflasyon hedeflemesi stratejisi, hesap verebilirlik ve şeffaflık ilkelerinin gereği olarak kamuoyunu bilgilendirme, uygulanacak politikalarda esneklik ve güvenilirlik sağlama gibi pek çok avantajı ve özelliği bünyesinde barındıran başarılı bir politika uygulamasıdır.
Açık enflasyon hedeflemesi rejiminin ilk üç yılında açıklanan hedefin etrafında her iki yönde de %2'lik bir belirsizlik marjı vardı. Öte yandan, enflasyon hedeflemesi stratejisinde politikanın uygulanmasına karar verilirken parasal büyüklüklere ilişkin veriler dikkate alındığından parasal hedefleme stratejisi, enflasyon hedeflemesi stratejisinin özel bir durumu olarak değerlendirilebilir. Enflasyon hedeflemesi genel olarak; Resmi bir hedef veya hedef aralığında belirli bir süre boyunca düşük ve istikrarlı bir enflasyon oranının korunmasını sağlamak amacıyla uygulanan para politikası rejimidir.
Enflasyon hedeflemesi rejiminde siyasi ve parasal otoritelerin ortak hedefi, para otoritesinin temel amacı olan fiyat istikrarını sağlamaktır ve bunun hükümetin uyguladığı politikalarla desteklenmesi bir mesaj verilmesi açısından önemlidir. topluma rıza göstermek. Fiyat İstikrarını Sağlamaya Yönelik Enflasyon Hedeflemesi Politikaları: Türkiye Örneği, Yüksek Lisans Tezi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İktisat Bölümü, Hacettepe Üniversitesi, Ankara, (Çalışma No: 321958).
TÜRKĠYE‘DE ENFLASYON HEDEFLEMESĠ DENEYĠMĠ
Örtük Enflasyon Hedeflemesi Uygulaması
Bu program çerçevesinde fiyat istikrarı hedefine daha fazla odaklanmak amacıyla döviz kurlarının geniş bir aralıkta dalgalanmasına izin verileceği açıklandı. Nominal çıpa olarak belirlenen para tabanının, büyüme tahmini ve enflasyon hedefi (TCMB) doğrultusunda 2002 yılında %40 oranında artacağının tahmin edilmesi, enflasyondaki düşüşün devam edeceği algısını güçlendirdi.
Yüzde 6,5 faiz dışı fazla hedeflenmesi, Türkiye'nin kredi notunun durağandan pozitife çekilmesi ve IMF'den ek finansman sağlanması bu olumlu beklentileri daha da güçlendirdi. Yaşanan gelişmeler sonucunda Merkez Bankası 2005 yılının ilk yarısında kısa vadeli faiz oranlarını kademeli olarak düşürmeyi başarmıştır. Aynı zamanda Merkez Bankası, 2005 yılının ikinci yarısından 2006 yılı sonuna kadar enflasyona odaklanmış ve enflasyondaki düşüşü yavaşlatan faktörleri dikkate alarak temkinli yaklaşımını daha da artırmıştır.
Son otuz yılda fiyat istikrarını sağlamaya yönelik herhangi bir yapısal düzenlemenin hayata geçirildiği görülmemektedir. Bu dönemde hem merkez bankasının bağımsızlığı hem de yapısal düzenlemelerin olmayışı pek çok soruna neden oldu.
Açık Enflasyon Hedeflemesi Uygulaması
Kaynak: Durmuş Yılmaz, TCMB, ‗'Enflasyon Raporunun Tanıtımına İlişkin Basın Toplantısı'' TCMB Bülteni (http.//www.tcmb.gov.tr), 2006a, s.3. Kaynak: Durmuş Yılmaz, TCMB, ‗'Enflasyon Raporunun Tanıtımına İlişkin Basın Toplantısı'' TCMB Bülteni (http.//www.tcmb.gov.tr), 2006a, s.3. Bu durum para politikası stratejilerinin netleştirilmesini zorunlu kılmış; Uzun vadede para politikasının hedeflenen hedefi fiyat istikrarını sağlamaktı.
Aynı zamanda merkez bankalarının para politikası araçlarını serbestçe kullanabilmesi de bir diğer başarı unsurudur.
DEĞERLENDĠRME
