Alacağın devri nitelik itibariyle iki taraflı hukuki iĢlem, yani bir sözleĢmedir79. Bu nedenle devir sözleĢmesi, devredenle devralanın devir iradesine sahip olmalarını ve açıkladıkları iradelerin karĢılıklı ve birbirine uygun olmasını gerektirir. Alacağın devri bir sözleĢme olduğuna göre her Ģeyden önce genel olarak sözleĢmelerin geçerliliği için aranan koĢullara uymak zorundadır80. Alacağın devri sözleĢmesi emredici hukuk kurallarına kiĢilik haklarına ve genel ahlâka aykırı olmamalıdır.
Alacağın devri, bir tasarruf iĢlemi olduğundan tarafların birbirine uygun karĢılıklı iradeleri sonucunda baĢkaca iĢleme gerek duymaksızın alacağı devralanın malvarlığına geçmesini sağlar. Alacağın devri sözleĢmesinin kurulabilmesi için, borçlunun onayına gerek yoktur. Devir beyanın el yazısıyla yazılmıĢ olması Ģart değildir. Bilgisayar, daktilo, matbaa vb. Ģekilde de hazırlanabilir81.
Devir iĢleminin geçerli olabilmesi için alacağı devredenin ve devralanın kimler olduğu, devre konu alacağın ne olduğu ve tarafların devir iradesi, sözleĢme metninden anlaĢılmalıdır82. Borçlu bu sözleĢmede taraf değildir dolayısıyla borçlunun devir sözleĢmesinde yer alması gerekmemektedir.
Bir kimse sahibi olduğu veya olacağı tüm alacakları devrederse bunun geçerliliği sorunu Türk Medeni Kanunu m. 23 uyarınca değerlendirilecektir. Böyle
77OĞUZMAN/ÖZ, C.II, 2017, s.563.
78GÜNERGÖK, s.75.
79BĠLGĠLĠ/DEMĠRKAPI, s.202.
80DAYINLARLI, s.22.
81ġAFAK/DĠREN/BAKLACI/ÖZTÜRK, s.36.
82DĠREN, Alacağın Temlikinin Hüküm ve Sonuçları, s.38.
bir anlaĢma Türk Medeni Kanunu m.23 uyarınca kiĢilik haklarına aykırı olduğu gerekçesiyle geçersiz sayılabilir83.
2. SözleĢme Ġçin Öngörülen ġekil ġartı
Kanun alacağın devrini yazılı geçerlilik Ģartına tabi tutmuĢtur. Yargıtay‟ın kararları da bu yöndedir84. Devir sözleĢmesinin geçerliliği devreden ve devralan alacaklı arasında yazılı Ģekilde yapılmasına bağlıdır. Alacağın devri sözleĢmesinin adi yazılı Ģekilde yapılması yeterlidir. Yazılı Ģekil kuralına uyulmaksızın akdedilen sözleĢme batıldır85. Alacağı doğuran hukuksal iliĢki sözlü olarak kurulabilse dahi, yazılı olarak devredilmedikçe alacağın devri geçersiz olacaktır86. Alacağın devrinde borcun kaynağına bakılmadığından, devredilen alacağın doğumuna sebep olan borç iliĢkisi daha ağır Ģekil Ģartına tabi olsa da, alacağın devrinin adi yazılı Ģekilde yapılması yeterlidir87.
Doktrinde, tarafların alacağın devrini sağlamaya yönelik sözleĢmeyi yazılı yapmamaları durumunda, geçersiz sayılan bu sözleĢmeyi dönüĢtürme (tahvil) yoluyla alacağın devri sözü verme olarak kabul eden görüĢler de vardır88.
Taraflar aralarında sözleĢmenin Ģekil Ģartlarını ağırlaĢtırabilir fakat hafifletemez ve ortadan kaldıramaz89. Kanunun yazılı Ģekle yer vermesinin sebebi, ileride ortaya çıkabilecek uyuĢmazlıkların önüne geçilmek istenmesidir. Çünkü devrin yazılı olması uyuĢmazlıkların çözümünde ispat açısından önemli rol oynayacaktır.
ġekil Ģartının amacı devreden alacaklıyı düĢünmeye sevk etmek, alacağın devri konusunun açıklığa kavuĢturulması, yaĢanacak tereddütlerin ortadan
83GÜNERGÖK, s.80; GÜMÜġ, Mustafa Alper, “Alacağın Temliki SözleĢmesinin ġekli”, Ġstanbul Kültür Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, C.10, S.2, Y.2011, s. 13.
84Yargıtay 12. HD., 07.10.2008 Tarih, 2008/17108 E., 2008/16625 K. (www.kazancı.com, EriĢim Tarihi: 19.10.2017).
85GÜNERGÖK, s.57 ; Yargıtay 19. HD., 2012/921E., 2012/11202K., T.05.07.2012, (www.kazancı.com.tr, EriĢim Tarihi: 19.10.2017).
86GÜNERGÖK, s.57.
87GÜNERGÖK, s.58; “…818 Sayılı Borçlar Kanunu'nun 163. maddesine göre alacağın temliki yazılı yapılmadığı müddetçe geçerli değildir. Somut olayda davacının tedavi gideri yapan ve bu gideri Kurumdan isteme hakkı bulunan sigortalı D.Y.'den alınmıĢ yazılı bir temliknamesi bulunmadığı müddetçe davacı sıfatına sahip olduğu söylenemez. 01/03/2007 tarihli vekaletname Kurum nezdinde sağlık giderlerini tahsiline yönelik takip yetkisi vermekte olup, alacağın temliki hükümlerini içermemektedir. Bu sebeple davanın sıfat yokluğundan reddine karar verilmesi gerekirken yazılı Ģekilde hüküm verilmesi hatalıdır.” ( Yarg. 10. HD. 2015/17364 E., 2017/6464, T.9.10.2017;
www.kazancı.com.tr, EriĢim Tarihi:22.01.2018).
88 OĞUZMAN/ÖZ, C.II, s.537; EREN, s.1233.
89 OĞUZMAN/ÖZ, C.II, s. 539; NOMER, s.448; EREN, s.1223.
kaldırılmasıdır90. Borçlu ancak alacaklıya ödeme yaptığı takdirde borcundan kurtulmuĢ olacaktır. Bunun içindir ki, ödeme yapmıĢ olan borçlunun, ödeme yapmıĢ olduğu kimsenin alacaklı olduğu hususunda, hiç Ģüphesi olmaması gerekir91. Devir sözleĢmesinin alacağı devreden kiĢi tarafından imzalanması gereklidir. TBK m. 14/I hükmü, yazılı geçerlilik koĢuluna bağlı bir sözleĢmede, “borç altına girenlerin”
imzalarının bulunması gerektiğini öngörmüĢtür92. Alacağın devrinde devreden alacaklı borç altına girdiğine göre, devir sözleĢmesinde devredenin imzasının bulunması yeterlidir. TBK m. 14/I hükmünden kıyasen bu sonuca varılmaktadır.
Ancak devir sebebinin belirtildiği karĢılıklı (ivazlı) bir devrin söz konusu olduğu durumlarda, hem devredenin hem de alacağı devralanın imzası gerekmektedir.
Devralanın kabul beyanının yazılı Ģekilde olması Ģart değildir. Devralanın kabul beyanı örtülü de olabilmektedir.
Alacağın devri sözleĢmesi elektronik imza ile de yapılabilir. 5070 sayılı Elektronik Ġmza Kanunu “güvenli elektronik imzanın hukukî sonucu ve uygulama alanı” kenar baĢlıklı 5. maddesinde güvenli elektronik imzanın, elle atılan imza ile aynı hukukî sonucu doğurduğu hüküm altına alınmıĢtır. Kanunların resmî Ģekle veya özel bir merasime tabi tuttuğu hukukî iĢlemler ile banka teminat mektupları dıĢındaki teminat sözleĢmeleri, güvenli elektronik imza ile gerçekleĢtirilemeyecektir. Ancak alacağın devri TBK‟ da resmi Ģekle veya özel merasime tabi tutulmayıp geçerliliği için adi yazılı Ģekil yeterli görüldüğünden elektronik imza ile de yapılabilecektir.
Devir sözleĢmesinde tarih bulunması da zorunlu değildir. Ancak, alacaklının alacağını birden fazla kiĢiye devretmesi durumunda ilk devir geçerli sayılacağından, tarih belirtilmesi devralanın yararına olacaktır.
SözleĢme, adî yazılı Ģekilde olabilir ancak ileride alacaklının imzasını inkâr etmesi nedeniyle doğabilecek uyuĢmazlıkları önlemek açısından devir sözleĢmesinin noterde resmi Ģekilde düzenlenmesinde fayda vardır93.
90FRANKO Nisim, Alacağın Temliki, Ankara Üniversitesi Siyasal Bilgiler Fakültesi Dergisi, C. 49, S.
1-2, Y.1994, s. 181; BAĞCE, s.17.
91FRANKO, s.181.
92KILIÇOĞLU, s.792.
93DĠREN, Alacağın Temlikinin Hüküm ve Sonuçları, s.35-36; “…Alacağın temliki, mahiyeti itibariyle iki taraflı bir hukukî muamele, yani akit olup; temlik eden ile temellük edenin iradelerini karĢılıklı ve birbirine uygun suretle beyan etmeleriyle meydana gelir. Kanunumuz alacağın temlikinin yazılı Ģekilde yapılmasını öngörmektedir. Bu itibarladır ki, bir muteberlik Ģekli olarak yazılı Ģekle uyulmadıkça alacağın temlikinin hiçbir hükmü yoktur. Bununla birlikte, temlik senedinde
Alacağın devrinin adi yazılı Ģekilde mümkün olacağına iliĢkin TBK.
m.184‟ün istisnasını TBK. m.239/II‟ de alım ve geri alım hakkından doğan alacakların devri sözleĢmeleri oluĢturmaktadır. Bu madde hükmüne göre: “Bu hakların devredebileceği sözleĢmeyle kararlaĢtırılmıĢsa, devir iĢlemi hakkın kurulması için öngörülen Ģekilde yapılmadıkça geçerli olmaz.”
Alacağı devir sözü verme de Ģekle bağlılığın istisnalarından biridir. TBK m.
184‟te kanun koyucu alacağı devir sözü vermenin herhangi bir Ģekle bağlı olmadığını açıkça düzenlemiĢtir. Alacağın devrini vaat etmek yalnızca bir sözleĢme yapma vaadi değildir. Burada bir tasarruf iĢlemi yapma taahhüdü söz konusudur. Alacağın devrini vaat emek baĢlı baĢına bir sözleĢmedir. Bu nedenle hüküm olmasaydı dahi alacağın devri vaadi gene de Ģekle tabi olmayacaktı94.
Alacağın devri vaadinde bulunan kimse vaadini yerine getirmediği takdirde, mahkemeye baĢvurarak ile, davalının TBK‟ ya göre yazılı bir devir sözleĢmesi yapması istenecektir. Mahkemenin vereceği karar, vaatte bulunan kiĢinin iradesi yerine geçer. Bundan dolayıdır ki, alacağın devir vaadi TBK madde 29‟ a istisna teĢkil etmez95.