ÖDEME ŞEKİLLERİ VE

(1)

3. Bölüm

ÖDEME ŞEKİLLERİ VE

MUHASEBE KAYITLARI

(2)

(3)

3. ÖDEME ġEKĠLLERĠ VE MUHASEBE KAYITLARI¹⁷⁷

Düşüncelerle karşılaşınca, zayıflar korkar,

aptallar karşı gelir, akıllılar karar verir, ustalar da yönetir.

Mme Jeanne Roland

ÖDEME ġEKĠLLERĠ¹⁷⁸

 Peşin Ödeme

 Mal Mukabili Ödeme

 Vesaik Mukabili Ödeme

 Akreditif

 Kabul Kredili Ödeme

 Karşı-Ticaret

 Müşterek Hesap ve Konsinye Satışlar

 Mahsuben Ödeme

Bu ödeme Ģekillerinden hangisinin kullanılacağını;

1. Sektör ve ürün bazında yerleşik gelenekler, 2. Alıcı ile satıcı arasındaki güvenin derecesi, 3. Ülkenin genel politikası,

4. İthalatçının nakit ödeme gücü belirlemektedir. İthalatçı ve ihracatçılar yukarıda sayılan faktörleri göz önünde bulundurarak koşullarına en uyun ödeme şeklini seçerler.

3.1. PEġĠN ÖDEME ġEKLĠNDE ĠHRACAT (Advance Payment/Prepayment) İhracatçı tarafından ihraç edilen malların bedellerinin, ithalatçı tarafından ma- lın teslim alınmasından önce, gerek bankalar yolu ile ve gerekse alıcının kendisi veya vekili ya da onun adına hareket eden üçüncü bir kişi tarafından satıcıya peşin olarak ödenmesidir. Kısaca ithalatçının mal bedelini ödedikten sonra, ihracatçının malları sevk etmesi şeklidir. Bu ödeme şeklinde tüm risk malın alıcısı tarafından üstlenilmektedir. Bu risk ihracatçının bankasından temin edilecek teminatlar ile garanti altına alınabilir. Bu ödeme şekli kambiyo mevzuatına göre kredi niteliği taşıdığı için bir yıl içinde kapatılması gereklidir.¹⁷⁹

177 İhracat Ödeme Şekilleri ve Muhasebe Kayıtları bölümünün hazırlanmasında, yazarın; Dış Ticaret İşlemleri Yönetimi, Dış Ticaret İşlemleri ve Muhasebe Uygulamaları kitaplarından faydalanılmıştır.

178 TPKK Hakkında 32 Sayılı Karara ilişkin 13.05.2003 tarih ve 2003/YB-42 sayılı TCMB genelgesi.

179 Yaser Gürsoy (2005), DıĢ Ticaret ĠĢlemleri, Bursa: Ekin Kitabevi, ss.114-115.

(4)

İthalat bedelinin, GB ve eklerinin gümrük idaresine onay için ibraz edildiği ta- rihe kadar ödendiği bu ödeme şeklinde, bankalarca firma talebine istinaden transfer işlemleri gerçekleştirilir. Bu ödeme yöntemi nakit, ön ödeme ve kırmızı renkte yazılmış akreditif şekilde gerçekleşmektedir.

Nakit Ödeme: İthalatçı mal bedelini,ihracatçının bankasına öder. İhracatçının ban- kası döviz alımı yaptıktan sonra mallar ihracatçıya gönderilir.

Ön Ödeme (Avans) ġeklinde: İthalatçı, ihracatçının bankasından garanti aldıktan sonra ödeme yapar. Şayet ihracatçı mal teslimini yapmazsa garantör banka faiziyle birlikte ön ödemeyi ithalatçıya geri öder.

Kırmızı Renkte (Red Klauslu) YazılmıĢ Akreditif: Kırmızı renkle yazılmış akreditif, ihraç edilecek malın bedelinin karşılanması amacıyla ihracatçıya garantör bankanın avans niteliğinde peşin ödeme yapma yetkisidir.

3.1.1. PeĢin Ödeme Tarafları ve ĠĢlem AkıĢı

Mal ve hizmet ihracı ile ihracat sayılan satış ve teslimler karşılığında gelen pe- şin bedeller ihracatçı veya yurt dışında yerleşik kişiler adına açılan DTH'lere alına- bilir ve bu hesaptan kısım kısım alışı yapılabilir.

DTH'ye alınan söz konusu dövizlerin ihracat hesabının kapatılmasında kullanı- labilmesi için mutlaka DAB düzenlenmesi gerekir.

DTH'ye alınan peşin bedelin, diğer ödeme şekillerine göre gerçekleşen ihraca- tın bedeli olarak da alışı yapılabilir.

Tahsil edilen peşin bedelle ilgili olarak düzenlenecek DAB üzerinde;

 Bedelin peşin ihracat bedeli olduğu,

 Ne şekilde gönderildiği (havale, efektif, çek veya kredi kartı),

(5)

 Peşin bedelin süresi belirtilir.

Peşin bedel karşılığında ihracat bedeli gönderen veya getiren ithalatçıya ya da bedeli gönderen veya getiren ithalatçının beyan edeceği bir diğer ithalatçıya yapıla- bilir.

Peşin bedeller, gönderenin muvafakati ile devreden ihracatçı firmanın yazılı beyanının alınması ve devralan tarafından tekrar devredilmemek kaydıyla başka bir ihracatçı firmaya devredilebilir.¹⁸⁰

Devir işlemi, DAB veya DTH'ye alınış tarihinden itibaren peşin bedelin kulla- nım süresi içinde kısmen veya tamamen ancak bir firmaya yapılabilir. Kısmi devir yapılan işlemlerde aynı firmaya bilahare devir yapılması mümkündür. DAB düzen- lenen işlemlerde;

 Peşin bedelin tamamının devri halinde devralan ihracatçı firma adına yeni bir DAB düzenlenerek üzerine DAB'ın değişiklik sonucu yeniden düzenlendiğine dair not konulur ve eski DAB yenisine iliştirilir,

 Peşin bedelin kısmen devredilmesi halinde ise devredilen kısım için devralan ihracatçı firma adına DAB düzenlenir, daha önce peşin bedelin alışı sırasında devreden adına düzenlenen DAB devredilen kısım kadar iptal edilir.

Peşin bedel karşılığı ihracatın, DAB’ın düzenlendiği tarihten, bu dövizlerin DTH'ye alınmış olması halinde ise bu hesaba alınış tarihinden itibaren 18 ay içinde yapılması gereklidir. Ancak gemi inşa ve ihracının (hazır gemi hariç) finansmanı amacıyla getirilecek peşin bedelin kullanım süresi 24 aydır. Gemi inşa ve ihracı için gelen peşin bedel karşılığında başka bir mal ihraç edilmesi halinde bu süre 18 ayla sınırlıdır.

Dâhilde işleme izin belgesi, vergi, resim ve harç istisnası belgesi kapsamında ihracat, ihracat sayılan satış ve teslimler ile döviz kazandırıcı hizmet ve faaliyetlerle ilgili olarak sağlanan peşin dövizlerin kullanım süresi belge süresi (ek süreler dâhil) kadardır.

Bankalarca 18 aydan kısa vadeli peşin bedelin süresi l8 aya, gemi inşa ve ihracı amacıyla getirilen peşin bedelin süresi de 24 aya kadar uzatılabilir.

Peşin bedel faiz şartıyla gönderilmiş ise peşin bedelin ihracat taahhüdü, gelen bedele faiz tutarının ilavesiyle elde edilen tutardır.

Peşin bedelin, ihracat taahhüdü karşılığında ihracat yapılması şartıyla aşağıdaki şekillerde kapatılır.

 Peşin bedelin mal ihracı suretiyle kapatılması,

 Peşin bedelin mahsuben iadesi suretiyle kapatılması,

 Peşin bedelin tasfiye suretiyle iade edilerek kapatılması,

 Peşin bedelin iadesi suretiyle kapatılabilir.

Peşin bedelin iade edilmesi veya ihracatın süresi içinde gerçekleştirilememesi halinde peşin bedel, DAB'ın düzenlendiği tarihten itibaren prefinansman kredisi

180 Hazine Müsteşarlığının 3 Mayıs 2006 tarih ve 23689 sayılı yazısı.

(6)

hükümlerine tabi tutulur. Peşin bedel hesabının kapatılamaması halinde kambiyo müdürlüğüne herhangi bir ihbar yapılmaz.

3.1.2. PeĢin Ödeme Sürecinde Ġhracatçının Avantaj ve Dezavantajları

 Genellikle satıcı tekeli olan mallarda ve alıcı bakımından peşin ödeme iskota- larının yüksekliği nedeniyle bu tür ödemeler cazip olabilmektedir. Bu ödeme şekli, piyasada fazla talep gören malların satışında kullanılmaktadır.

 İhracatçı açısından bir finansman niteliğini taşımaktadır.

 Mallar gönderilmeden parası ödendiği için riskin tümü alıcı üzerindedir. Bu nedenle birbirlerini iyi tanıyan alıcı ve satıcı arasında yapılan ve güvene daya- nan bir ödeme şeklidir. Uluslararası piyasalarda yoğun rekabet ortamı ve kısıtlı pazar olanakları nedeni ile pek sık kullanılan bir ödeme şekli değildir.

 Malların sevki, satıcı firmadan ya da ülke koşullarından kaynaklanan sebepler ile gecikebilir.

 Peşin bedellerin üçüncü kişilere devri mümkün değildir.

Örnek:

1) Hilal A.Ş, Azerbaycan’daki Yahşi firması ile 1000 adet tanesi 50. Euro’ya ofis koltuğu ihracatına ilişkin sözleşme imzalanmıştır. Halk Bankası 01.10.2011 tarihinde döviz tevdiat hesaplarına 50.000 Euro’nun ulaştığının ve hesaba işlendiği bildirilmiştir. (İşlem günü döviz kuru 1 Euro= 2.- TL’dir) 2) Banka bu işlemler ile ilgili olarak 250.- TL’lik masrafı Hilal AŞ’nin ticari

mevduat hesaplarımızdan tahsil etmiştir.

3) İhracat ile ilgili 50.000.- Euro’luk 1000 adet ofis koltuğunun üretimi tamam- lanmıştır. 15.10.2011 tarihinde faturası düzenlenmiş ve aynı gün fiili ihracat yapılmıştır. (15.10.2011 tarihli döviz kuru 1 Euro = 2.10 TL’dir.)

4) İhracat ile ilgili alınan avans, 16.10.2011 tarihinde kapatılmıştır.

Ġstenilenler: Hilal AŞ’nin yevmiye kayıtlarını düzenleyiniz.

1)

Hesap Kodu Hesap Adı ^Borç Alacak

102 102.01 340 340.03

BANKALAR HESABI HS Halk Bankası

ALINAN SĠPARĠġ AVANSLARI HS Ofis Koltuğu

100.000.-

100.000.- Açıklama Alınan Yurt Dışı Sipariş Avansları kaydı. 50 * 1.000 adet * 2 TL= 100.000.- TL

2)

760 760.01 102 102.02

PAZARLAMA SATIġ DAĞITIM GĠD HS.

Banka Masrafları BANKALAR HESABI Halk Bankası

250.-

250.- Açıklama Alınan sipariş avansına ait banka masrafı kaydı

(7)

3)

120 120.02 120.01.02

601 601.01

ALICILAR HS Yurt Dışı Alıcılar Yahşi Firması

YURT DIġI SATIġLAR HS Azerbeycan

105.000.-

105.000.- Açıklama Azerbeycan’da yerleşik Yahşi firmasına 100.000.- Euro tutarında ihracat kaydı

(50.000 x 2.10 TL = 105.000.-TL)

4)

Hesap Kodu Hesap Adı ^Borç ^Alacak

340 656

120 120.01

ALINAN SĠPARĠġ AVANSLARI HS KAMBİYO ZARARLARI

ALICILAR HS Yahşi Firması

100.000.- 5.000.-

105.000.- Açıklama Alınan Yurt Dışı Sipariş Avansları hesabının kapatılması kaydı.

(50.000 x 2.10 TL = 105.000.-TL)

3.2. MAL MUKABĠLĠ ÖDEME (Açık Hesap/Open Account)

İhraç edilen malın bedelinin, malın ithalatçı tarafından teslim alınmasından sonra ödenmesi şeklinde yapılan bir ödeme biçimidir. Mal mukabili ödeme türünde belgeler ihracat konusu mallar ile birlikte ithalatçıya gönderilmekte ve bu belgeleri alan ithalatçı bu belgeleri yetkili birimlere ibraz etmek suretiyle malları teslim ala- bilmektedir.

9 Şubat 2007 tarih ve 26429 sayılı Resmi Gazete'de yayımlanan Türk Parası Kıymetini Koruma Hakkında 32 Sayılı Karara İlişkin 2007/32–33 Sayılı Tebliğde, ithalat iĢlemlerinde hesap kapatma yükümlülüğü kaldırılmıĢtır. Bankalarca mal mukabili ödeme şekline göre gerçekleştirilen ithalata ilişkin transfer işlemlerinde belge olarak; firmanın ilgili gümrük beyannamesinin tarih ve sayısını belirten yazılı beyanı veya gümrük beyannamesinin aslı veya fotokopisinin ibrazı kabul edilir.

İthalatçının gelen malı teslim almasıyla bu malın mülkiyeti değil, ancak zilyet- liği kendisine geçer. Malların mülkiyetinin devri ise ancak bu malların devir ve teslimine ilişkin belgelerin ithalatçıya teslim edilmesi ile mümkündür. Alıcı ve satıcının uzun zamandan beri birbirleriyle iş yaptıkları ve birbirlerine tam güven duydukları durumlarda uygulanabilen bir yöntemdir. İthalatçı için ideal bir ödeme yöntemdir fakat ihracatçı için en riskli ödeme biçimidir. Bir başka ifade ile ihracat- çı gönderdiği malın parasını alamama ya da eksik alma gibi risklerle karşı karşıya kalabilir.¹⁸¹ İhracatçı tarafından mal bedelinin diğer bir firmaya transfer edilme- sinin yazılı olarak istenmesi halinde gümrük beyannamesinde kayıtlı ihracatçı firma yerine diğer bir firmaya transfer yapılabilir. Ayrıca,

 İthalatta haksız rekabetin önlenmesine dair tebliğler çerçevesinde gönderici firmalara göre oranları değişen “dampinge karşı vergi” esasına dayalı Gümrük

181 Yaser Gürsoy (2005), Dış Ticaret İşlemleri, Bursa: Ekin Kitabevi, s.115-116.

(8)

Müsteşarlığınca uygulamaya konulan BİLGE^() sisteminde, yabancı gönderici firma ile menşe ülke ve firmalara göre oluşturulan kodlar kapsamında gönderi- ci firma ile üretici firmanın farklı olması,

 Malların aynı grubun üretici firması tarafından sevk edilmesi,

 Malların, üçüncü ülkedeki üretici firmadan alınıp bu firmanın düzenlendiği belgelerle Türkiye’ye sevk edilmesi,

 Sebebiyle firmalar arasındaki ticari ilişkinin yukarıda sayılan hallerden birine uygunluğunun tevsiki veya ithalatçı firma tarafından yazılı olarak beyan edilmesi halinde Gümrük Beyannamesinde kayıtlı ihracatçı firma yerine diğer bir firmaya da transfer yapılabilir.¹⁸²

Türkiye'deki bankalar aracılığı olmaksızın bedelleri doğrudan ihracatçıya öde- nen malların gümrük işlemleri de mal mukabili ödeme şekline göre sonuçlandırılır.

3.2.1. Mal Mukabili Ödemede ĠĢlem AkıĢı

() BĠLGE,Gümrük Müsteşarlığınca bütün gümrük işlemlerinin gerçek zamanlı olarak bilgisayar ortamında yürütülmesine ilişkin kullanılan bir yazılımdır.

182 Hazine Müsteşarlığının 14 nisan 2005 tarih ve 21971 sayılı yazısı.

(9)

3.2.2. Mal Mukabili Ödeme Tarafları¹⁸³

Ġhracatçı (Drawer, Exporter, Principal): İhracatçı, ihraç konusu malları ithalatçıya iletilmek üzere taşıyıcısına teslim eder. Malların sevkinden sonra, bu sevke ilişkin sevk evraklarını kendi ülkesindeki bankasına(muhabir bankaya) verir.”

Muhabir Banka: İhracatçının seçtiği bir bankadır. İhracatçının belgelerini ithalat- çının ülkesindeki bankaya göndermektedir.

Ġthalatçı (Dravee, Importer): İthalatçı mallarını gümrükten çektikten sonra malların bedelinin transferi için amir bankaya müracaat ederek bedelini öder.

Tahsil Eden (Amir Banka): Amir banka tarafından tahsil edilen mal bedeli Türk Parası transfer belgesi veya Döviz Satış Belgesi düzenlenerek, muhabir bankaya transfer edilir.

Örnek:Bilge AŞ. Hollanda’da yerleşik ZET firması ile 10/10/2010 tarihinde 200.000 Euro’luk (1000 adet) bisiklet ihracatı konusunda proforma fatura üzerindeki fiyattan anlaşmaya varmışlar ve sözleşme imzalamışlardır.

1) 200.000 Euro tutarındaki bisikletlerin fiili ihracatı 20.10.2010 tarihinde (1 Euro = 2.10 TL kuru üzerinden) yapılarak beyannamesi düzenlenmiştir. İhraç edilen bisikletler için yapılan masraflar şunlardır.

 Akreditif masrafları 1.000 TL

 Yükleme - Boşaltma ücreti 200.- TL (Antrepo giderleri )

 Ardiye gideri 250 TL (Antrepo giderleri )

 Gümrük vergisi 300 TL

 Gümrük müşavir ücreti 150 TL

 Sigorta masrafı 1.000 TL

 Yurt içi nakliyesi 2.000 TL

 A.TR onayı 50.- TL

 Konsolosluk ihracatı 100- TL

 T. İhracatçılar birliği aidatı ( TİM ) 200.- TL

 TSE onay ücreti 150. TL

 Satılan malın maliyeti 315.000.- TL

2) ZET firması ihraç edilen bisikletlerin bedelini 15.11.2010 tarihinde Bilge AŞ’nin Vakıflar Bankasında bulunan vadesiz döviz tevdiat hesabına transfer etmiştir.

Vakıflar Bankası DAB düzenleyerek (1 Euro = 2.25- TL kuru üzerinden) Bilge AŞ’nin hesabına 100.- TL DAB masrafı kestikten sonra bakiyeyi işlemiştir.

Ġstenilenler:

1) İhracat maliyet tablosunu düzenleyiniz ve tablodan edinilecek bilgileri listeleyiniz.

2) Bilge AŞ’nin ihracat yevmiye kaydını düzenleyiniz.

3) Bilge AŞ’nin ihracat bedelini alış kaydını düzenleyiniz.

183 MEGEP, http://megep.meb.gov.tr/mte_program_modul/modul_pdf/344MV0042.pdf, [Erişim:

20.04.2011].

(10)

Ġstenilen: 1 Ġ H R ACA T M A L Ġ Y E T T A B L O SU ÜRÜN: 1.000 Adet Bisiklet FATURA NO: 0012 ÜRÜN KODU : 0116 ĠġLEM TÜRÜ Döviz Tutarı Döviz Fiyatı TL Tutarı Toplam 1.ĠHRAÇ EDĠLEN ÜRÜN BEDELĠ 150.000 2.10 315.000 315.000.-

2. NAKLĠYE GĠDERLERĠ 2.000.-

2.1. Yurt Dışı Nakliye Gideri 2.000.-

2.2. Yurt İçi Nakliye Gideri 2.3. Konşimento Masrafı

3. SĠGORTA PĠRĠMĠ GĠDERĠ 1.000.- 1.000

4. GÜMRÜK MASRAFLARI 300.-

4.1. Gümrük Vergisi 300.-

4.2. Damga Vergisi

4.3. Deniz İşletmeleri Antrepo Gideri 4.4. Gümrük Fazla Mesai Ücreti 4.5. Ordino-Tahliye-Demuraj Gideri 4.6. Anti Damping bedeli

5. BANKA MASRAFLARI 1.000.-

5.1. Banka Havale Bedeli 5.2. Banka Komisyon Ücreti 5.3. Muhabir Banka Ücreti 5.4. Döviz Alım Belge Ücreti

5.5. Akreditif Masrafları 1.000.-

6. ANTREPO GĠDERLERĠ 450.-

6.1. Ardiye Ücreti 250.-

6.2. Yükleme-Boşaltma ücreti 200.-

7. ĠSTEK-KOġULLU GĠDERLER 500.-

7.1. TSE Onay Gideri 150.-

7.2. Tercüme Gideri 7.3. Kimya hane Raporu

7.4. Menşe Şahadetnamesi Yolluk Gideri 7.5. Tam Tespit Raporu Gideri

7.6. A.TR Onay Ücreti 50.-

7.7. EUR-1 Onay Ücreti

7.7. İhracatçı Birliği Aidatı 200.-

7.8. Konsolosluk Giderleri 100.-

8. KUR FARKI GĠDERLERĠ 8.1. İhracat Bedeli Kur Farkı 8.2. Diğer Kur Farkları 9. KREDĠ GĠDERLERĠ 9.1. Kredi Faiz Giderleri 9.2. Kredi Faizi Kur Farkları 10. TEMĠNAT MEKTUBU GĠDERĠ 11. ARACI KURULUġ GĠDERLERĠ 11.1. Yurt Dışı Temsilci Gideri 12. ORDĠNO BEDELĠ+Damga Vergisi 13.KONTEYNER GĠDERĠ

13.1. Ara Taşıma–Ek Konteyner Gideri

14. GÜMRÜK MÜġAVĠRĠ ÜCRETĠ 150.-

14.1. Güm. Müşaviri Hizmet Bedeli 150.-

15. PAZARLAMA GĠDERLERĠ 15.1. Yurt Dışı Tutundurma Giderleri 16. DĠĞER GĠDERLER

TOPLAM TUTAR 320.400.-

BĠRĠM MALĠYET Türk Lirası Dövizli Fiyatı

Birim Maliyet = Toplam Tutar/Birim Sayısı 320.400 / 1000 = 320,40 TL

320,40 / 2.10 = 152,57 Euro Birim Maliyeti

DÖVİZ FİYATI 152,57

TL FİYATI

320,40

Kaynak: GÜRSOY, Yaser. DıĢ Ticaret ĠĢlemleri Muhasebesi Ekin Yayınları, Bursa 2005:138

(11)

Ġhracat maliyet tablosundan Ģu bilgilere ulaĢabilirsiniz.

1. Bir tane bisikletin satış fiyatı 200 Euro’dur. (200.000 Euro % 1.000 adet = 200 Euro) 2. Satılan bisikletlerin ambar çıkış maliyeti 315 TL’dir. (315.000 ÷1.000=315 TL) 3. İhracat sonunda 1 adet bisiklet maliyeti 320.40 TL’ye (152.57 Euro’ya) ulaşmaktadır.

(320.400.-TL % 1.000.- adet = 320.40 TL) 320.40.- TL % 2.10 (1 Euro) = 152.57 Euro’dur

4. İhraç edilen bisikletin ambar çıkış maliyeti 315 TL iken ihracat sonunda maliyeti 320.40.- TL’ye ulaşmıştır. (320.40 - 315.=5.40 TL) Her bir bisiklet için 5.40 TL ihracat maliyeti ortaya çıkmıştır.

2. ZET firmasına 1.000 tane bisiklet satış kaydı.

Bilge Aġ Mahsup FiĢi

FiĢ Tarihi 20/10/ 2010 Kaynak Program: Muhasebe

Hesap Kodu Hesap Adı Detay Borç Alacak

120 120.01 120.02.06 120.02.06.01

601

ALICILAR HESABI Yurt dışı alıcılar hesabı Hollanda

ZET şirketi

YURT DIġI SATIġLAR

420.000

420.000 Açıklama 0122 nolu fatura ile ZET firmasına 1.000.- adet bisiklet satış kaydı.

(200.000 × 2.10= 420.000.- Euro)

3. Bisikletlerin bedelinin banka hesaplarında görülmesinden sonra düzenlenen kayıt.

FiĢ Tarihi: 15/11/ 2010 Kaynak Program: Muhasebe

102 102.04 102.04.02 760 120 120.02 120.02.06 120.02.06.01

601 601.03

BANKALAR HESABI T.Vakıflar Bankası Vadesiz döviz tevdiat hesabı PAZ. SAT. DAĞ. GĠDERLERĠ

ZET şirketi

YURT DIġI SATIġLAR İhracat kur farkı gelirleri

449.900

100

420.000

30.000

TOPLAM 450.000 450.000

Açıklama İhracat konusu olan bisikletlerin bedelinin ZET firması tarafında Bilge AŞ’nin bankasına transfer kaydı. 200.000 × 2.25= 450.000.- TL

3. 3. BELGE KARġILIĞI (VESAĠK MUKABĠLĠ) ÖDEME / POLĠÇELĠ SATIġ (Documentary Collections /Cad)

İhraç konusu malın ihraç ülkesinden nakliye vasıtasına yüklenerek sevk edil- mesinden sonra sevk edildiğini gösteren belgeleri ihracat bedelinin ödeyerek ban- kadan teslim alınması yoluyla yapılan ödeme şeklidir. Bir başka ifade ile bankanın ihraç bedelini tahsil ettikten sonra vesaikleri ithalatçıya teslim ettiği ödeme türü- dür. Bu ödeme şekline belge (vesaik) karşılığı ödeme şeklide denir. İthalatçı bu belgeler ile malı gümrükten çekebilecektir. Uluslararası ticarette yaygın olarak kul- lanılan bir ödeme aracıdır. Tahsil vesaiki ihracatçı için açık hesaba göre daha gü- venli bir ödeme yöntemi iken akreditifle karşılaştırıldığında daha az güven verici

(12)

olduğu görülür. Bu ödeme şeklinde ithalat hesabı, ithalatçının GB ile yapacağı başvuruya istinaden transferi yapan bankaca kapatılır. Vesaik bedelinin kısım kısım ödendiği durumlarda belgeler, ödemenin tamamının yapılmasına müteakip firmaya verilir.

Belge KarĢılığı Ödeme ĠĢlemi Ġle Ġlgili Kurallar

Vesaik mukabili ödeme yöntemi ile ilgili mevcut kuralları Uluslararası Ticaret Odası Tahsiller İçin Yeknesak Kurallar (Uniform Rules for Collections/U:R:C) başlığı altında 522 sayılı broşürde toplamıştır. 522 sayılı broşür vesaik sözcüğünü iki bölümde değerlendirmiştir.

I) Mali Vesaik (Financal Documents): Poliçeler, çekler, ödeme taahhütleri, ödeme makbuzları gibi para tahsilinde kullanılan belgelerdir.

II) Ticari Vesaik (Commercial Documents): Faturalar, konşimentolar, FCR, vb. nakliye belgeleri, navlun belgeleri ve mali olmayan herhangi bir senet ticari belgedir.

Bu broşürde tahsilât sözcüğünü, aldıkları talimat üzerine bankaların yukarıda belirtilen mali ve ticari belgeleri ödeme veya kabul (acceptance) karşılığında işleme koymaları olarak tanımlanmakta ve tahsilâtı iki bölüme ayırmaktadır.

Temiz Tahsil (Clean Collection): Ticari senetler olmadan yalnızca mali senet- lerin tahsili anlamındadır.

Vesaik KarĢılığı Tahsilât: Ticari belgeler ekindeki mali belgenin bedelinin tahsilidir. (Konşimento ve ticari fatura ekindeki poliçe bedelinin tahsil edilmesi gibi.) Ekinde mali belge olmayan ticari belgelerin bedelinin tahsilidir. (Poliçesi olmayan yükleme vesaikinin fatura bedelinin tahsil edilmesi gibi.)

Vesaik mukabili ödeme iĢleminin baĢlıca özellikleri Ģunlardır.

 İhracatçı için risk taşıyan bir ödeme şeklidir.

 Vesaik mukabili ödemede ithal konusu malın ülkeye gelmiş olması şart değildir.

 Bu tür ödemede ihracatçı sevk ettiği mallar karşılığı bu malların sevk edildiğini gösteren belgeler (vesaik) karşılığında bir kredi kullanmaktadır.

 Gerek ithalatçının ülkesindeki bankanın ve gerekse ihracatçının ülkesindeki bankasının hiçbir ödeme taahhüdü bulunmamaktadır. Vesaik Mukabili Ödeme yönteminde bankalar aval veya garanti vermemişlerse satış işleminin aksamadan gelişmesini garanti edecek herhangi bir yükümlülükleri söz konusu değildir.

Bankalar sadece ihracatçının kendilerine verdiği vesaikin ithalatçının ülkesinde- ki muhabirlerine gönderilmesini ve tahsil emrindeki direktifler uyarınca alıcıya teslimi sorumluluğunu taşırlar.

 Vesaik mukabili ödemenin birinci türü “görüldüğünde ödemeli poliçe” (sight bill of exchange), sevk belgeleri ithalatçıya ancak ödemeyi yaptığı takdirde teslim edilir. Vesaik mukabili ödemenin ikinci türü “ticari kabul” (commercial acceptance) olup, belgeler alıcıya, adına çekilen poliçedeki bedeli ödeyeceğine

(13)

dair “kabul” alındıktan sonra teslim edilir. İhracatçının bankası kabul edilmiş poliçeyi saklar ve süresi geldiğinde tahsil eder.

 Kabul edilmiş poliçe “bir borcun hukuki delili” sayılır. En azından alıcı, senetle- rini ödemeyen birisi olarak ilan edilecek ve uluslararası piyasada ciddi bir itibar kaybı olacaktır. Fakat satıcılar, ödememe riskine karşı genellikle ibraz bankası- nın veya birinci sınıf bir diğer bankanın aval veya garanti vermesini istemelidir.

 Kabul edilmiş poliçenin ihracatçıya bir finansman imkânı sağlama özelliği de vardır. İhracatçı bu poliçeyi bankasına cari faiz haddinden “ıskonto” ettirebilir.

 Uluslararası ticarette vesaik mukabili yanında, “mal mukabili ödemeler” de yapılabilmektedir. Bu uygulama da ise, ihracatçı, herhangi bir ödeme yapılma- dan veya bir poliçe tanzim etmeden, malları ithalatçıya gönderir. Mal bedeli sözleşmede belirlenen ilerdeki bir tarihte veya mallar satıldıktan sonra ödenir.

Görüldüğü gibi, böyle bir uygulama ihracatçı için oldukça risklidir.

 Vesaik mukabili ödeme şeklinde kullanılan belgelerden biri konşimentodur.

Konşimento ithalatçının bankası adına kesilmektedir. Bir başka ifade ile konşi- mentoda gönderilen bölümünde ithalatçının bankasının isim, unvan ve adresi yazılır. Bildirim yapılacak kişi bölümünde ise alıcı firmanın isim, unvan ve adresi yazılır. İthalatçının bankası (tahsil bankası) mal bedelini tahsil edince kon- şimentoyu ithalatçıya ciro eder. Böylece ithalatçı, bankanın kendisine konşimen- toyu ciro etmesi üzerine malların alıcısı sıfatını kazanmaktadır.

3.3.1. Belge KarĢılığı Ödemede ĠĢlem AkıĢı

(14)

3.3.2. Belge KarĢılığı Ödemede Ġhracatçının Riskleri ve Korunma Yöntemleri Belge KarĢılığı SatıĢta Ġhracatçı Riskleri

 Ġthalatçı Tarafından Malların Kabul Edilmemesi: Bunun nedeni o malın piyasa fiyatının saptanan fiyatın altına düşmesi olabilir. Alıcı malları reddederek yeni ve kendi lehine olan düşük fiyattan yararlanma yoluna gidebilir. Böyle bir tutum karşısında ihracatçı güç bir durumda kalabilmektedir. Malları yabancı bir ülkede beklemekte depolama giderleri artmaktadır. Yeni bir alıcı bulunsa bile mallar daha düşük bir fiyattan satılabilmektedir. İthal konusu malların ithal ülke- sinden geri getirilmesi gerekmektedir.

 Poliçenin Vadesinde Ödenmemesi: İhracatçı, görüldüğünde ödemeli bir poliçe karşılığında satış yapmaya göre çok daha dezavantajlı bir durumdadır. Çünkü it- halatçı poliçeyi kabul etmekle belgeleri almaya hak kazanmıştır. Bunun sonucu olarak da malları çekecektir. Görüldüğünde ödemeli bir poliçenin bedelini öde- meyen ithalatçıya belgeler verilmeyecek, malları çekemeyecek, ihracatçı da mallar üzerindeki sahipliğini koruyor olacaktır.

 Kambiyo kısıtlamaları: İthalatçı iyi niyetli olduğu halde, ülkesinin döviz tahsisi uygulaması ihracat- çının parasını almasını geciktire- bilir veya tümüyle engelleyebilir.

Ülke riski ihracatçı için düşünül- mesi ve değerlendirilmesi gereken bir konudur.

 Alıcının Mali Güçlük Ġçinde Olması: Alıcı belgeleri almak için gerekli tutarı ödemeyecektir.

 Alıcının Basiretli Bir Tacir Gibi Davranmaması: Satıcı bilmeden

ticari ahlaktan yoksun bir alıcı ile bağlantıya girmiş olabilir. Bu kişi geçerli hiçbir neden bulunmaması durumunda malları almama tehdidinde bulunarak satıcıyı ma- lını düşük fiyattan satmaya zorlayabilir.

Vesaik Mukabili SatıĢtan Doğan Riskleri Azaltmanın Yöntemleri

 İthalatçı ve ülkesi konusunda sürekli olarak sağlıklı ve yeni bilgilere sahip olmak. Eğer o ithalatçıya ilk kez mal satılacaksa çeşitli kaynaklardan bilgi toplamaya çalışılmalıdır.

 Mallarını, varış limandaki antrepoyu da kapsayacak biçimde sigorta ettirmelidir,

 Dış ticaret işlemine başlamadan önce ithalatçıdan bir miktar nakit sağlamak veya malın bir bölümünü peşin olarak almalıdır.

(15)

Örnek: Yapı A.Ş. ile Hollanda’daki ithalatçı Beta Şirketi arasında 100.000 dolarlık mısır ihracatının vesaik mukabili olarak ödemesi konusunda sözleşme yapılmıştır.

Ġhracatın teslim Ģekli: FOB, Ödeme Ģekli: Vesaik Mukabilli

1) Tüm yasal işlemler tamamlandıktan sonra 01.10.2011 tarihinde Mısırların fiili ihraca- tı Haydarpaşa Gümrüğünden yapılmıştır ( 1 Dolar = 1.50 TL kuru üzerinden).

2) İhracat bedeli 15.12.2011 tarihinde Akbank aracılığı ile ( 1 dolar = 1.40 TL) tahsil edilmiştir.

3) İhracat ile ilgili Geçer Gümrük Müşavirliğine 180 TL’si KDV olmak üzere 1.180 TL ödenmiştir.

Ġstenilen: Yapı AŞ’nin yevmiye kayıtlarını düzenleyiniz.

1) 01.10.2011 tarihindeki ihracat işlemi.

FiĢ Tarihi 01/10/ 2011 Detay Borç Alacak

120 120.01 120.02.06 120.02.06.01

601

Beta şirketi

YURT DIġI SATIġLAR

150.000

150.000 Açıklama 0122 nolu fatura ile Beta firmasına mısır satış kaydı.

(100.000 × 1.50= 150.000.- TL)

2) İhracat Bedelinin tahsil kaydı.

FiĢ Tarihi: 15/12/2011 Kaynak Program: Muhasebe

Hesap Kodu ve Hesap Adı Detay Borç Alacak

656 KAMBĠYO ZARARLARI 102 BANKALAR HS

102.03 Akbank

102.03.02 YP Tevdiat HS 102.03.02.01 Vadesiz Tevdiat HS 120 ALICILAR HS

120.03 Yurt Dışı Alıcılar 120.03.01 AB Ülkeleri Alıcıları

120.03.01.02 Hollanda

100.000.$

10.000 140.000

150.000.-

TOPLAM 150.000.- 150.000.-

Açıklama Yapı AŞ’nin ihracat bedelinin Akbank’a transfer edilmesi kaydı.

3) Gümrük Müşavirliğine yapılan ödemenin yevmiye kaydı.

FiĢ Tarihi 01/10/ 2011 Kaynak Program: Muhasebe

Hesap Kodu Hesap Adı Borç Alacak

760 191 103

PAZARLAMA VE SATIġ GĠD. HS ĠND. KDV

VER. ÇEK VE ÖD. EMĠR. HS

1.000 180

1.180

3.4. KABUL KREDĠLĠ ÖDEME / (Acceptance Credit)

Alıcının mal bedelini belli bir vadede ödemesini taahhüt eden ve bu ödemeye ilişkin bir poliçenin araç olduğu ödeme biçimidir. Bir başka ifade ile kabul kredisi ile satılan malın bedelinin poliçeye bağlandığı vadede satıcıya ödendiği bir ödeme biçimidir. Bu kredi vesaik ile birlikte ibraz edilen poliçenin ithalatçı veya buna

(16)

ilaveten ithalatçının bankası tarafından kabul edilmek suretiyle kullanılır. Kabul kredili ödemede alıcı ve satıcıya bankalar aracılık ederler ve bu işlemden komisyon alırlar. Satıcının düzenlediği poliçe sadece alıcı tarafından kabul edilmiĢ ise

“trade acceptance” vardır. Poliçenin bir banka tarafından kabul edilmesi öngö- rülebilir. Bu durumda banka poliçeyi kabul eder veya ithalatçının kabulüne aval verebilir. Buna “banker’s acceptance” denilmektedir. Bu ödeme şeklinde vadeli alım yapmak isteyen ithalatçıya karşı ihracatçı, poliçeye bankanın kabul veya aval vermesiyle kendini garanti altına almış olmaktadır. Kabul kredili ödemenin üç çeşidi vardır.

I) Kabul Kredili Mal Mukabili Ödeme: Mal mukabili işlemlerde ithalatçı önce malı çeker sonra mevzuatta belirlenen sürede mal bedelini öder. Bu işlemde ise ödeme yapması gereken süre içerisinde poliçe kabul edilecek poliçe vadesinde ise ödeme yapılacaktır. Böylece süre açısından ithalatçıya ikinci bir finansman ko- laylığı yaratılmaktadır.

II) Kabul Kredili Akreditifli Ödeme: İhracatçının küşat mektubuna uygun vesaiki bankaya ibraz ettiğinde mal bedelini tahsil etmeyip banka tarafından kabul edilmiş poliçenin vadesinde ödeneceğini taahhüt altına alan bir ödeme biçimidir.

Poliçe vesaik ekine ilave edilerek, teyitli akreditifte teyit bankası adına, teyitsiz akreditifte ise genellikle amir banka adına düzenlenir.

III) Kabul Kredili Vesaik Mukabili Ödeme: Bu ödeme şeklinde malların alıcıya gönderilmesinden sonra bankanın mal bedelini tahsil etmesi yerine poliçeyi alıcıya kabul ettirdikten veya bu kabule kendisinin de avalını verdikten sonra vesaiki alıcıya teslim edip daha sonra poliçe vadesinde mal bedelinin ihracatçıya ödendi- ği ödeme şeklidir.

3.4.1. Kabul Kredili Ödemede ĠĢlem AkıĢı ve Tarafları

(17)

3.4.2. Kredili Ödeme ġeklinde Ġhracatın MuhasebeleĢtirilmesi

Örnek: Türker AŞ’nin İtalya’da yerleşik bir firma ile ihracat faaliyetleri şöyledir.

1. Türker AŞ. 01.10.2010 tarihinde İtalya’da yerleşik bir firmaya 200.000 Euro tutarında ürünün kredili ihracatı için gerekli yasal işlemleri tamam- lamış ve 10/10/2010 tarihinde faturayı düzenlenmiştir. İhracata konu olan ürünün fiili ihracat tarihi 10/10/2010 dır. Gümrük çıkış beyannamesinin düzenlendiği tarihteki (10/10/2010) döviz kuru 1 Euro = 1.65 TL’dir.

2. 31.12.2010 tarihinde Türker AŞ VUK’un 280. maddesi gereği bilanço gü- nünde 1 Euro = 1,67 TL kuru üzerinden senetsiz alacaklarını değerleme iş- lemine tabi tutmuştur.

3. 10.01.2011 tarihinde ihraç konusu olan ürünün bedeline Türker AŞ 2.000.- Euro faiz tahakkuk ettirmiştir. (1 Euro = 1,67 TL’dir.)

4. 20.01.2011 tarihinde (1 Euro=1,65 TL kuru üzerinden) yurt dışı alıcıların- dan olan alacak, Akbank’ta bulunan döviz tevdiat hesabına yatırıldığı eks- trede gözlenmiştir.

5. 20.01.2011 tarihinde Türker AŞ’nin talimatı üzerine Akbank bakiyeyi (1 Euro =1,65 TL kuru üzerinden) vadeli tevdiat hesabına virman etmiştir.

Ġstenilen: Türker AŞ’nin yevmiye kayıtlarını düzenleyiniz.

1. Türker AŞ’nin 02.01.2010 tarihinde İtalya’ya yerleşik bir işletmeye 200.000 Euro’luk işlenmemiş deri faturası düzenlemiştir.

TÜRKER Aġ Mahsup FiĢi

FiĢ Tarihi: 01.10.2010 Borç Alacak

150. ĠLK MADDE VE MALZEME 150.05 Yoldaki Stoklar Ve Tedarik Giderleri

150. ĠLK MADDE VE MALZEME 150. 01 İlk Madde Stokları

150.01.05 Ham Deri

Maliyet Bedeli

Maliyet Bedeli Açıklama 00110 nolu fatura ile bir şirkete 200.000 Euro’luk ham deri ithalatına ait

faturanın düzenlenmesinden sonraki kayıt

İhracat gerçekleşecek ham derinin fiili ihracatının 10.10.2010 tarihinde gerçek- leşmesinden sonraki kayıt şu şekildedir.

Hesap Kodu ve Hesap Adı Borç Alacak

120 ALICILAR HS 120.03 Yurt Dışı Alıcılar 120.03.01 AB Ülkeleri Alıcıları 120.03.01.02 İtalya

601 YURT DIġI SATIġLAR HS

330.000

330.000 Açıklama İtalya’ya Ham deri ihracatı için 05001 nolu gümrük çıkış belgesinin

düzenlendiğindeki kaydı. 1,65 X 200.000 = 330.000 TL

(18)

2. 31.12.2010 tarihinde 1 Euro = 1,67 TL olması halinde dönem sonunda de- ğerleme işlemleri şu şekildedir.

FiĢ Tarihi: 31/12/ 2010 Kaynak Program: Muhasebe

601 YURT DIġI SATIġLAR HS 601.02 İhracat Kur Farkı Gelirleri

(1.670–1.650) = 0.02 x 200.000 = 4.000

4.000.-

Açıklama 31/12/2010 tarihinde (dönem sonunda) alıcılar hesabındaki 200.000 Euro’luk bakiyenin 1,670 Euro’dan VUK’ un 280. maddesine göre değerleme kaydı.

(1,670–1,650) = 0.02 x 200.000 = 4 .000)

3. Türker AŞ ihracat konusu ürünün bedelinin zamanında ödenmemesi nedeni ile ithalatçı firmaya 2.000.- Euro’luk faiz tahakkuk etmiştir.

TÜRKER Aġ Mahsup FiĢi FiĢ Tarihi:

FiĢ Sıra No: 10/01/2011 01036

Kaynak Program:

Yevmiye FiĢ No: Muhasebe

642 FAĠZ GELĠRLERĠ HS

642.05 Y.Dışı Ticari Alacaklardan Alın Faiz 2.000 €

3.340

TOPLAM 3.340 3.340

Açıkla- ma

Türker AŞ 10/12/2010 tarihinde ihraç ettiği ürünün bedelinin gecikmesi nedeniyle alıcılar üzerine 2.000 Euro faiz işlettirmiştir.

4. Türker AŞ’nin yurt dışındaki müşterisi borcunu Akbank’taki vadesiz tevdiat hesabına transfer kaydı aşağıdaki gibidir.

656 KAMBĠYO ZARARLARI 102 BANKALAR HS

102.03 Akbank

102.03.02 YP Tevdiat HS 102.03.02.01 Vadesiz Tevdiat HS 120 ALICILAR HS

120.03 Yurt Dışı Alıcılar 120.03.01 AB Ülkeleri Alıcıları

120.03.01.02 İtalya

202.000.€

4.040 333.300

337.340.-

TOPLAM 337.340 337.340.-

Açıklama Türker AŞ’nin yurt dışı müşterilerine borcunu 20/01/..tarihinde ihracatçı firmanın banka hesabı olan Akbank’a transfer etmesi kaydı 1.650 × 202.000 = 333.300.-TL

(19)

5. Türker AŞ’nin Döviz Tevdiat hesabında bulunan 202.000 Euro’nun vadeli tevdiat hesabına aktarılması kaydı aşağıdaki gibidir.

102 BANKALAR HS

102.03 Akbank

102.03.02 Yabancı Paralı Tevdiat HS.

102.03.02.01 YP. Vadeli Tevdiat HS.

102.03.02.01.01 Euro

102 BANKALAR HS

102.03 Akbank

102.03.02 Yabancı Paralı Tevdiat HS.

102.03.02.01 YP. Vadesiz Tevdiat HS.

102.03.02.01.01 Euro HS

202.000.€

333.300

TOPLAM 333.300 333.300

Açıklama Türker AŞ’nin Akbank’ta bulunan vadesiz tevdiat hesabını vadeli tevdiat hesabına çevirmesi kaydı.

3.5. KONSĠNYE ĠHRACAT - KONSĠNYASYON (Consignations) Satışı sonradan yapılmak üzere ithalatçı-

lara, komisyonculara, ihracatçının yurt dışın- daki şube temsilciliklerine mal gönderilmesi şeklinde yapılan ihracat biçimidir. Satılmak üzere gönderilen malları teslim alan kişi veya kuruluşlar malı rayiç değerinden satar, komisyon vb. giderleri satış gelirinden düşer ve kalan tutarı yetkili banka aracılığıyla döviz cinsinden ihracatçıya transfer eder. Bu ödeme biçimi genellikle yeni üretimi yapılan, pazara yeni sürülen ve ya tanıtım ihtiyacı duyulan ürünlerde benimsenir. Bu ödeme biçiminin baĢlıca özellikleri Ģunlardır.

 Güvene dayalı bir ödeme yöntemdir.

 Dış pazarda, satışta kesinlik olmaması nedeniyle daha çok risk söz konusudur.

Beklemeden doğan zararlar ihracatçı hesabına kaydedilir. Ayrıca malın satılın- caya kadar her an için satıcıya, alacak ve satış masrafları dikkate alınmaksızın, geri gönderilmesi ihtimali vardır. İhracatçının malı, kontrolü olmaksızın ülke dışında politik nedenlerle kambiyo kısıtlamalarından ve hatta iklim sebebiyle doğacak riskler altındadır. Bu durumda, satıcının elinde bir kambiyo senedi bu- lunmadığı gibi, alıcının kusurlarından doğacak zararını karşılayacak bir garantisi de bulunmamaktadır.

 Konsinye satış açık hesaptakiyle hemen hemen aynıdır.

 Konsinye satışların riskli oluşu, uygulamada “müşterek hesap” denilen ve kon- sinye satışları kısmen garanti altına alan yeni bir satış şeklini doğurmuştur. Bu şekilde yapılan ihracat yine konsinye olmakla birlikte, konsinyatör tarafından

(20)

ihracatçıya asgari bir satış fiyatı garanti edilir ve bu fiyatla satış fiyatı arasında- ki farkın giderler düşüldükten sonra kalan kısmı ihracatçı ile alıcı (konsinyatör) arasında paylaşılır.

 Konsinye ve müşterek hesap yoluyla yapılan ihracat genellikle, bir piyasaya ilk defa giren ve tanıtılmak üzere gönderilen mallar ile niteliği itibariyle satışı uzun süren, çürüyebilir ve bozulabilen malları kapsamaz.

 Konsinye ihracat talepleri ihracatçı birliklerine yapılır. Konsinye ihraç izinleri- nin süresi 90 gündür. Konsinye olarak gönderilen malların fiili ihraç tarihinden itibaren 1 (bir) yıl içinde satılması gerekmektedir.

3. 5.1. Konsinye SatıĢ ġeklinde Ġhracat ĠĢlemlerinin MuhasebeleĢtirilmesi Konsinye SatıĢ: Ürün bedelinin, ithalatçı tarafından ürünün satışı gerçekleş- tikçe kısım kısım ödenmesi şeklindedir. Satış işlemine aracılık eden dağıtım kanalı üyesine konsinyatör denir. Piyasaya yeni giren ürünleri, pazarda tutundurabilmek ve pazar payını artırabilmek için konsinye satış yöntemi tercih edilir. Bu yöntem ulus- lar arası pazarlara açılmak isteyen işletmelerinde benimsediği yöntemler arasında- dır. Konsinye satıĢ yöntemi aĢağıdaki Ģekilde gerçekleĢtirilir.

 Satışa konu olan ürünler yurt içindeki ve/veya yurt dışındaki satışa aracılık eden firmaya (konsinyatöre) sevk edilir.

 Satışa sunulan ürünler konsinyatör işletme tarafından alıcı bulunana kadar sergilenir (depolanır).

NOT: Mülkiyeti üretici işletmeye aittir. Üretici işletmenin stoklarından çıkmasın- dan itibaren tanzim hesaplarında veya ilgili stok hesaplarında alt hesap olarak izlenmesi tavsiye edilir. İhracat kapsamındaki konsinye ürünlerin satışı gümrük çıkışından itibaren 1 yıl içinde yapılması gerekir.

 Satışa sunulan ürünlere alıcı bulunmasından sonra üretici (ihracatçı veya imalatçı işletme) konsinyatör işletme adına fatura düzenler.

 Konsinye satışa konu olan ürünün bedeli konsinyatör tarafından imalatçı veya ihracatçı işletmeye anlaşmalar süresince ödenir.

 Konsinye satış neticesinde konsinyatör işletme (satışa aracılık eden işletme) konsinye ticaret sözleşmesinde belirtilen komisyon bedelini imalatçı veya ihracatçı firmaya fatura düzenleyerek tahsil eder. (Bilgilendirme: İmalatçı veya ihracatçı bu komisyon bedelini 760 PAZARLAMA SATIġ VE DAĞITIM GĠDERLERĠ he- sabına borç kaydeder. Dönem Sonlarında ise gider hesaplarına yansıtır.)

 İmalatçı veya ihracatçı firma ürünün satış faturasını düzenlediği tarih itibarı ile muhasebeleştirir ve ilgili stok hesaplarından düşer.

 Konsinye satışlarında, imalatçı ya da ihracatçı firmanın düzenlediği fatura tarihi aynı zamanda fiili ihracat tarihi olarak kabul edilir. (Faturanın düzenlendiği günkü TCMB kuru yabancı paralı satışlarda esas alınır.)

 Şayet Konsinye ürün yurt dışındaki konsinyatörler aracılığı ile gerçekleşmiş ise bu konsinyatörlerin aracılık hizmet bedeli için düzenlemiş oldukları faturaların tutarı Katma Değer Vergisine tabi değildir.

(21)

Örnek: ONUR AŞ ofis koltuğu üretimine başlamıştır. Bu ofis koltuklarını yurt içi ve yurt dışında pazarlamayı hedeflemektedir. Bu amaçla İspanya pazarında boşluk bulmuştur. Ofis koltuklarının konsinye ihracatı konusunda İspan- ya’da yerleşik Vox firması ile sözleşme imzalamış ve sonra da gerekli iş- lemleri tamamlamıştır.

1. Maliyeti 150.- TL olan koltuklardan 1 tanesini 150.- Euro’dan satılmak üzere Vox firmasına 01.10.2010 tarihinde Haydarpaşa gümrüğünden 1.000 adet sevkiyatı ger- çekleştirmiştir. (1 Euro = 2.20 TL’dir.)

2. 15.10.2010 tarihinde Konsinyatör Vox firması koltuklardan 50 tanesinin satıldığını Onur AŞ’ye bildirmiştir. Onur AŞ bu satılan koltuklar için fatura düzenlemiştir. (1 Euro= 2.20 TL)

3. Aynı gün sözleşme gereği konsinye satışa aracılık eden Vox firması her koltuğun satışından 20.- Euro olmak üzere 50 koltuk için toplam 1.000.- Euro’luk (1 Euro=2.20 TL kuru üzerinden) komisyon bedeli faturası düzenlemiştir. Onur AŞ’de İş Bankası’nda bulunan döviz tevdiat hesabından fatura bedelini transfer etmiştir.

4. 25.10.2010 tarihinde 7.500.- Euro’luk satış faturası düzenlenen koltukların bedelinin İş Bankası’na geldiği banka ihbarı sonucu anlaşılmıştır. (1 Euro=2.40 TL kuru üze- rinden) Onur AŞ’de 25.10.2010 tarihinde bankaya gelen tutarın döviz tevdiat hesap- larına aktarılması talimatını vermiştir. Banka 100 Euro işlem ücreti keserek bakiyeyi Onur AŞ’nin hesaplarına işlemiştir.

1.

ONUR Aġ Mahsup FiĢi

FiĢ Tarihi 01/10/2010 Kaynak Program Muhasebe

152 152.04 152.04.02 152 152.02 152.02.01

MAMÜLLER

Yurt dışı konsinye mamuller Ofis Koltuğu (deri)

MAMÜLLER Stoktaki mamuller Ofis koltuğu (deri)

330.000.-

TOPLAM 330.000.- 330.000.- Açıklama Vox firmasına konsinye satış için sevkıyatı gerçekleştirilen koltukların stok

çıkış kaydı. (1.000 adet x 150 Euro’dan=150.000.-Euro x 2.20 TL=330.000.-TL’dir) 2.

ONUR Aġ Mahsup FiĢi FiĢ Tarihi: 15/10/2010

120 120.02 120.02.03 120.02.03.01 601 601.04

601.04.01 601.04.01.02

ALICILAR HS Yurt dışı alıcılar İspanya Vox Firması

YURT DIġI SATIġLAR HS İspanya

Vox Firması Konsinye Koltuk Satışı

16.500.-

Açıklama Konsinye bırakılan koltuklardan 50 tanesi 150 Euro’dan (1 Euro = 2.20 TL kuru üzerinden) konsinyatör tarafından satılmıştır. Bunun üzerine Onur AŞ fatura düzenleyerek Vox firmasına gönderilmiştir.

ONUR Aġ

(22)

FiĢ Tarihi: 15/10/2010

Hesap Kodu Hesap Adı Borç Alacak

620 620.04 620.04.01 620.04.01.02 152 152.04 152.04.02 152.04.02.01

SATILAN MAMÜLLER MALĠYETĠ İspanya

Vox Firması

Konsinye koltuk satışı MAMÜLLER HS

Yurt dışı konsinye mamuller Ofis Koltuğu (deri) İspanya

7.500.-

TOPLAM 7.500.- 7.500.- Açıklama Konsinye olarak İspanya’ya sevkıyatı gerçekleştirilen koltukların maliyet hesaplarına

150 TL maliyet bedeli ile devredilmesi kaydı. (50 x 150.TL = 7.500.-TL) 3.

ONUR Aġ

760 760.08 760.08.02 760.08.02.02 102 102.02 102.02.02

PAZARLAMA SATIġ VE DAĞ. GĠDERLERĠ Komisyon Giderleri

Yurt dışı komisyon gideri Konsinye satış komisyon gideri BANKALAR HS T. İş Bankası Döviz Tevdiat Hs.

2.200

Açıklama İspanya’daki konsiye bırakılan koltukların satışına aracılık eden Vox firmasına ödenen komisyonun muhasebeleştirilmesi.

(50 adet x 20 Euro’ dan= 1.000.-Euro) 1.000 x 2.20= 2.200.-TL 4.

FiĢ Tarihi: 25/11/2010

102 102.02 102.02.02

760 760.08 760.08.01 760.08.01.01

120 120.02 120.02.03 120.02.03.01 601 601.02 601.02.01

BANKALAR HS T. İş Bankası Döviz Tevdiat Hs.

(150x50 adet=7.500 Euro-100=7.400 E) (7.400x2.40=17.17.760TL)

PAZARLAMA SATIġ VE DAĞ. GĠDERLERĠ Komisyon Gideri

Banka işlem gideri

T. İş Bankası (100.- x 2.40= 2.40TL) ALICILAR HS

Yurt dışı alıcılar İspanya Vox Firması

YURT DIġI SATIġLAR HS İhracat kur farkı geliri

Euro

17.760.-

240.-

16.500.-

1.500.-

TOPLAM 18.000.- 18.000.- Açıklama

Konsinye olarak sevk edilen koltukların bedeli (1 Euro=2.40 TL kuru üzerinden) ONUR AŞ’nin bankasına transferinin muhasebeleştirilmesi, T. İş Bankası 100.-Euro komisyon kestikten sonra bakiyeyi işletmenin döviz tevdiat hesabına aktarmıştır.

Not: Konsinyetörden alınan hizmetten yurt dışında yararlanıldığı için ödenen ko- misyon bedelleri için KDV hesaplanmaz.

(23)

Eğitim, meyvenin kendisi değil, ilgi ağacından meyve toplamaya yarayan bir merdivendir.

Bernard Shaw 3. 6. AÇIK HESAP ÖDEME ġEKLĠNDE ĠHRACAT

İhracatçı firma tarafından malın gönderilmesinden sonra,vade (30-60-90-180 gün) bitimine kadar, ithalatçı tarafından ödeme vaadi veya garantisi veren belge vermek- sizin teminata bağlanmış ödeme şeklidir.¹⁸⁴

Açık hesap ödeme Ģeklinde aĢağıdaki süreç izlenir:

 İthalatçı firma ile ihracatçı firma vade üzerinde anlaştıkları bir sözleşme imza- larlar.

 Dış ticarete konu malı, ihracatçı firma, ithalatçı firmanın ülkesine gönderir.

 İthalatçı firma ihracatçının gönderdiği vesaikler ile malı gümrükten çeker.

 İthalatçı firma vade sonunda malın bedelini ihracatçının bankası üzerinden ihracatçıya öder.

 Bu ödeme şeklinde ithalatçı firma için caziptir ve risk minimumdur. İhracatçı firma açısından risk yüksektir.

 İthalatçı firma mal bedelini vadesinde ödemeyip ihracatçının göndermiş olduğu poliçeyi kabul eder ise o zaman ödeme şekli kabul kredili mal mukabili şekline dönmüş olur.

Uygulama: Derya Anonim Şirketi Fransa’daki Next Firması ile 50.000 Euro Tuta- rında halı ihracatı konusunda sözleşme imzalamışlardır. 01.10.2011 tarihinde yasal işlemler tamamlanmış ve fatura düzenlenerek sevkiyat Haydarpaşa gümrüğünden sevkiyat yapılmıştır. Fiili ihracat 10.11.2011 tarihinde açık hesap ödeme şeklinde gerçekleşmiştir (1 Euro = 2 TL kuru üzerinden).

Ġstenilen: Açık hesap şeklinde yapılan ihracat kaydını muhasebeleştiriniz.

TÜMER Aġ Mahsup FiĢi

FiĢ Tarihi: 01/11/2011 Kaynak Program Muhasebe

120 120.02 120.02.01 601 601.03.02

ALICILAR HS Yurt Dışı Alıcılar W Firması

YURT DIġI SATIġLAR HS İplik

100.000.-

100.000.- TOPLAM 100.000.- 100.000.- Açıklama İhracat kaydı. 50.000 × 2.00 TL = 100.000.-

184 MEGEP, (2008). Muhasebe ve Finansman İhracat Kayıtları,Ankara, ss.40-41.

http://megep.meb.gov.tr/mte_ program_modul/modul_pdf/344MV0042.pdf, [Erişim: 20.04.2011].

(24)

3. 7. AKREDĠTĠF (Letter Of Credit-L/C)¹⁸⁵

Yurt dışı alımlarda ihracatçı ile ithalatçının birbirlerine yeterince güvenmediği durumlarda, araya uluslararası güvene sahip bankalar girmektedir. Bankalarda akreditif biçiminde bu işlemleri takip etmektedir. Akreditif hem ithalatçıyı hem de ihracatçıyı koruyan bir işlemdir. Akreditif, uluslararası ödemelerde;

 Vesikalı Kredi,

 Kredi Mektubu,

 Vesikalı Kredi Mektubu,

 Ticari Kredi Mektubu gibi aynı anlama gelen çeşitli deyimlerle kullanılmaktadır.

Akreditif; ihracat bedelinin ödenmesi konusunda, ithalatçının ve ihracatçının sözleşmede belirtilen yükümlülüklerini yerine getirmelerinden sonra ve buna dair belgeleri ibraz etmeleri koşulu ile ödemenin yapılabileceğine ilişkin ithalatçının bankası tarafından düzenlenen bir tür yazılı teminattır.¹⁸⁶ Şartlı bir ödeme taahhüdü olarak tanımlanabilir. İthalatçı (amir), bankasından (amir banka-issuing bank) ihra- catçı (lehtar-beneficiary) lehine bir akreditif açmasını (küşat mektubu) ve ihracatçı- nın ülkesindeki bankası (muhabir banka-negotiating bank) aracılığıyla haberdar edilmesini ister. İhracatçı akreditifte belirtilen şartlara uygun olarak ve belirtilen süre içinde malların yüklendiğine dair gerekli belgeleri (vesaikleri) doğru, eksiksiz, kurallara uygun ve kredinin geçerlilik süresi içerisinde bankasına sunar. Banka ihracatçı tarafından kendisine sunulan bu belgeleri inceleyerek sözleşme şartlarına uyulup uyulmadığını araştırır. Banka belgeleri inceledikten sonra, sözleşmeye uygun bulunan bu belgeleri ithalatçının bankasına (amir bankaya) gönderir. Amir banka akreditif şartlarına uygunluğu inceledikten sonra ihracata konu olan mal bedelini ihracatçının bankasına transfer eder.

Uluslararası platformda akreditife ilişkin düzenleyici kararlar, 1919 yılında ticari hayatta liberalizasyonu sağlamak, iş dünyası için ortak bir politika tespit etmek amacıyla kurulan ve merkezi Paris’te bulunan Milletlerarası Ticaret Odası (MTO- ICC)’nca alınmaktadır. MTO tamamen özerk nitelikli bir kuruluş olup, resmi bir niteliği yoktur. Bir başka deyişle, MTO’nun aldığı kararlar tavsiye niteliğindedir.

MTO akreditifler hakkında uygulanmak üzere yeknesak kurallar tespit etmiştir. Bu kurallar, ilk defa MTO’nun 1933 yılında Viyana’da toplanan 7. Kongre’sinde kabul edilmiş ve daha sonra 1951, 1962, 1974 ve 1983’de gözden geçirilmiştir. MTO’nun 1993’de gözden geçirerek 500 sayılı broşür ile uygulamaya koyduğu kurallar bugün de geçerlidir. 500 sayılı broşürde yer alan kurallar “emredici” nitelikte olmayıp, taraflar arasında başka türlü anlaşma olmayan hallerde uygulanır. Diğer bir ifadeyle 500 sayılı kuralların uygulanmasında, “sözleşme serbestîsi” ilkesi hâkimdir. Akre- ditif işleminde birbirinden farklı üç sözleşme vardır. Bunlar;

1. İthalatçı ile ihracatçı arasında yapılan bir satış sözleşmesi,

2. Akreditifin açılması için ithalatçı ile amir banka arasında akreditif açtırma teklif mektubu kullanılarak düzenlenen bir sözleşme,

185 Kaya, Ferudun, (2011). Dış Ticaret ve Finansmanı, Beta Yayıncılık, İstanbul: 2011, ss. 358-370.

186 Yaser Gürsoy (2005), Dış Ticaret İşlemleri, Bursa: Ekin Kitabevi, ss.118-119.

(25)

3. İthalatçı ile ihracatçı arasında alım-satımı kararlaştırılan malla ilgili ödemenin yapılmasına ilişkin sözleşmedir.

Milletlerarası Ticaret Odası (MTO) tarafından düzenlenen yeknesak kurallar genel kabul görmüş kurallar olup en son düzenleme 1 Temmuz 2007 tarihli 600 No’lu yayınla getirilmiştir.

3.7.1. Akreditif ĠĢleminin Özellikleri

 Uluslararası ticarette en sık kullanılan ödeme şeklidir.

 Akreditif hem ihracatçıyı, hem de ithalatçıyı koruyan bir işlemdir.

 Akreditif, ithalatçının verdiği talimat doğrultusunda, ithalatçının çalıştığı ban- kanın belirli bir meblağa kadar ve belirli bir vade için istenilen koşulların yerine getirilmesi ve ihracatçı tarafından ihraç edilen malların ihracına ilişkin belgelerin ibrazı karşılığında ihracatçıya ödeme yapılacağını taahhüt etmesidir.

 İthalatçı firma, kendi bankasına verdiği emirle ithal edeceği malın karşılığını ihracatçı firmanın bankasına, mal ihraç edildiği takdirde ödemeyi taahhüt etti- ğini bir kredi mektubu ile bildirir. Bu kredi mektubu akreditiftir.

 Bu sistem, diğer ödeme yöntemlerine göre daha pahalı olmasına rağmen, en güvenilir olanıdır. Hem satıcıya hem de alıcıya çeşitli faydaları vardır. Mal bedelinin banka taahhüdünde olması, transfer riskinin büyük ölçüde ortadan kalkması, satıcı ve alıcının kredi imkânı elde etmesi, gerekli koşulların yerine getirilmesinin bankaca sağlanması bu faydalar arasındadır.

 Akreditifte bankalar ve belgeler üzerinden işlem yaparlar. Çünkü akreditif iş- lemleri mallarla ilgili olmayıp yapılacak hizmet ve işlerle ilgilidir.

 Akreditifler dayandırıldıkları satış sözleşmelerinden veya diğer sözleşmelerden ayrı işlemlerdir.

Akreditif sözleĢmesi ile ilgili bir örnek: Beta Dış Ticaret Şirketi Kanada'ya ihra- cat yapmayı düşünmektedir firma Meksikalı alıcının kredi alabilirliliği ve iş hayatı hakkında son derece kısıtlı bilgiye sahiptir. Ayrıca alıcının ülkesindeki ithalat dü- zenlemeleri hükümet tarafından her an değişikliklere uğrayabilmektedir. Bu durumda ihracatçı ödemenin akreditifle yapılması ve kredinin Türkiye’deki bir banka tarafından teyit edilmesi konusunda ısrarlı olabilir. Beta A.Ş. böylece kendisini alıcının herhangi bir negatif davranışına ve politik risklere karşı garanti altına almış olur. Öte yandan ithalatçı malların yüklenip sevkiyatın yapılmakta olduğunu göste- ren belgeleri satıcı sunmadan, ödemenin yapılmayacağını bilmenin güveni içinde olacaktır. Fakat mal kalitesinin yeterliliği konusunda, ithalatçının herhangi bir garantisi bulunmayacaktır. Çünkü bankaların yükümlülüğü, ihracatçının verdiği belgelerin akreditif koşullarıyla uygun olup olmadığını ödemeden önce saptamaktır, ilgili satış sözleşmesine uygun olup olmadığını incelemek görevi değildir. Bu dörtlü ilişki aşağıdaki şekilde gösterilebilir.