İNGİLTEREDE PARA KIYMETİNİN DÜŞÜRÜLMESİ KARŞISINDA İNŞAAT MASRAFLARI
(The Architects' Journal'ctan 6 october 1949)
Geçen yıl ortalarına doğru dolar buhranı şiddetlen-meseydi, harp sonrası inşaat masraflarında 1949 yılı bir dönüm noktası teşkil edebilirdi.
Birinci cihan harbinden sonra olduğu gibi bu defa da bu masraflar umumî fiyat yükselişlerine mütevazi olarak fırlamıştır. Bu yılın nisan ayında bütçedeki gider-den artan fazla gelirle yüksek vergi tarhiyatmın sıkı tat-biki sayesinde umumî fiyat yükselişini durdurmak müm-kün olacak gibi görünüyordu. Derken İngilterenin ve Avrupanın dolar açığına dair fena haberler gelmeye baş-ladı ve bu vaziyet adım adım sterlinin düşürülmesine ka-dar götürdü. Son adımı hükümet zorla mı, yoksa kendi isteğiyle mi attı meselesi —siyasî bakımdan bunun az çok ehemmiyeti varsa da— vasat vatandaş için sadece laf-ta kalan bir farktır. Kendi isteğiyle atmış bile olsa bu ka-rar çok zor şartlar altında alınmıştır.
Sterlinin dolara kıyasla kıymetten düşürülmesinin ilk neticesi dolarla yapılan bütün ithalât mallarının fi-yatlarım yükseltmek oldu. Bu da bazı mühim inşaat mal-zemesinin fiyatlarını artıracaktır. Kullandığımız bütün kereste dolar sahasından gelmiyor; gelenler dörtte bir nisbetinde kadarsa kereste fiyatları yüzde 8-10 arası bir yükselme kaydedebilir. Hükümet şimdiden esas maden-lerin fiyatlarım artıracağını ilân etti. Bakır 107 lira 10 şilinden, 140 liraya kurşun 87 lira 5 şilinden, 122 liraya; çinko 63 lira 10 şilinden, 87 lira 10 şiline fırladı. Bütün bu fiyat yükselmelerinin mesken inşaatı üzerindeki te-siri maliyeti yüzde 2-3 nisbetinde arttırmak olabilir. Bu çeşit hesaplar yapmak, husule gelen fiyat değişiklikleri-ni pek mühimsememek neticesideğişiklikleri-ni doğurabilir.
Böyle bir kayıtsızlığa düşmek, geçim endeksine gi-ren maddelerden yalnız ekmeğin fiyatında bir yükselme olacağı görüşü kadar yersizdir. Paranın kıymetten düşü-rülmesiyle çok daha geniş iktisadî meseleler baş göste-riyor. Evvelâ, memleketten harice daha fazla mal gön-dermek gayreti, emeğin randımanını artırmaktan başka istihsali çoğaltma yolu olmadığı için (atıl duran kaynak-larımız yoktur) fiyatların yükselme temayülünü kuvvet-lendirecektir. İkincisi, yevmiyeleri tesbit meselesi var-dır. Bugünkü yevmiye buhranı atlatılabilse bile hayat pahalılığının artmasiyle bu mesele tekrar meydana
çı-kacaktır. Paranın kıymetinin düşürülmesi hâdisesi, «İn-gilterede umumî olarak fiyatları düşürmek siyasî bakım-dan mümkün müdür?» sualini ancak muvakkaten berta-raf etmiştir. Fiyatların umumiyetle düşmesi artık muh-temel görünmüyor. Üçüncüsü, sadece dolarla ithal edi-len malların fiyatları yükselmekle kalmıyacaktır. Yalnız İngilterede değil, bütün Batı Avrupada paralar kıymet-ten düşürülecektir. Bu vaziyet umumiyetle Avrupa ih-racatını canlandıracaktır ve bazı hallerde Avrupa mem-leketleri arasındaki ticarette mal darlığına ve bu yüzden fiyatların yükselmesine sebep olacaktır. Eğer tahmin et-tiğimiz gibi, sıkı bir baskı altında tutulmasına rağmen fiyatlarda devamh bir yükselme olursa inşaat sanayii bundan menfi tesirler görecektir. İnşaat malzemesi fiyat-ları yükselecek, umumî bütçelerden inşaat ödenekleri bahsinde ciddî meseleler doğacak ve ergeç bu ödenekler kısılacaktır. Dördüncüsü, faiz nisbetleri yükselecek ve zamanla istikraz şartları üzerine tesir edecektir. Bugün inşaattan vazgeçebilen bir kimse, yarın şartların daha iyi olacağını az çok emniyetle umabilir.
