İŞLE İLİŞKİLİ BİRİKİMSEL ZEDELENME HASTALIKLARI (İİBZH)

(1)

1

BİRİKİMSEL ZEDELENME HASTALIKLARI

(İİBZH)

Prof. Dr . Songül Acar Vaizoğlu

17 Mayıs 2013

Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi

Halk Sağlığı Anabilim Dalı

(2)

BİRİKİMSEL ZEDELENME HASTALIKLARI

İş kaybı,

İşten kalma, Tazminatların

“en önemli nedeni ”

ERGONOMİ KURSU Ergonomi -İİBZH

(3)

TANIM

AĞIR,

TEKRARLANAN, KÖTÜ DURUŞ ya da

SÜREKLİ GÜÇ HARCAMASI

gerektiren iş etkinliklerinin yol açtığı, ya da ağırlaştırdığı kas iskelet sistemi

hastalıklarıdır.

3

(4)

TANIM

Tendonlar,

Tendon kılıfları,

İlişkili kaslar ve kemikler, El, bilek, dirsek, omuz, Boyun, bel ve sırtı

ilgilendiren hastalıklardır.

ERGONOMİ KURSU - Ergonomi -İİBZH

(5)

Ağrı, sızı, rahatsızlık, Kütlük ya da yanma,

“İğnelenme”,

Bitkinlik ve sarsaklık , Hareket kısıtlılığı,

Sakatlık, Depresyon,

Yaşam kalitesinin bozulması

5

(6)

BİRİKİMSEL ZEDELENME DÖNGÜSÜ

SÜRTÜNME, BASINÇ, GERGİNLİK

YIRTILMA YA DA ZEDENLENME ADEZYON VE

FİBROZİS

ZAYIF ve GERGİN

1. Akuıt Yaralanma 2. Tekrarlayan Yaralanma

3. Sabit basınç ve gerginlik

ÇALIŞMA

KOŞULLARI

(7)

YENİ DEĞİLDİR

– Bernardino Ramazzini, 1713- doğal olmayan postür ve düzensiz hareketler hastalıklara neden olur.

– Gray, 1893

– Mayo klinik, 1910, Carpal Tünel Sendromu

– İsviçre sigortası (1927) Tekrarlanan zorlamaya bağlı tenosinovit

– 1931, sigorta tazminatları arasına kas-iskelet sistemi hastalıkları dahil edilmiştir.

– İşle ilgili kas-iskelet sistemi hastalıkları ABD’nin bir çok eyaletinde tazminatlı olmuştur.

– 1970’den itibaren ABD’de Mesleki Güvenlik ve Sağlık yasasının çıkartılması ile İİBZH bildirimi artmıştır.

⁷

(8)

ERGONOMİ KURSU - Ergonomi - İİBZH

Bazı kaynaklarda sağlık sigortası harcamalarının yaklaşık %20’sinin kas-iskelet sistemi hastalıkları için olduğu belirtilmektedir. Maliyeti işe devamsızlık da dikkate alındığında çok daha fazla. Kas iskelet sistemi hastalıkları ağır, ergonomik olmayan

MODERN YAŞAMIN GİDEREK ARTAN

KRONİK HASTALIĞI

(9)

YAYGINLIK

Hollanda’da 10.813 işçide yapılan bir araştırmada (1998),

İşçilerin %30.5’inin Son 12 ayda

“Boyun ya da üst ekstremite” sorunu olduğu belirlenmiştir.

Belçika’da %39.7 İngiltere’de %17.0

İsveç’te erkeklerde %20 (Her hafta iş bitimi) kadınlarda %33

9

(10)

YAYGINLIK

ABD’ de yapılan bir araştırmada,

1993 yılında 94.309 yeni olgu saptanmış, Bu olguların;

%64’ü kadın,

%70’i üretim, işleme ve hizmet sektörlerinde çalışmakta

%5 Yönetim işleri

(11)

YAYGINLIK

• Hemşirelerde aşırı yüklenmeye bağlı zorlanma ve incinmeler, pek çok iş kolundaki incinmelerden çok daha sık, birikimsel zedelenme hastalığı da

yaygındır.

• Bir çalışma’da son 12 aylık bel/sırt ağrısı prevalansı hemşirelerde % 85,5 ( Değişik araştırmalarda %33-86)

• Manisa’da yapılan bir araştırma’da hemşirelerin

%83,8’inde yaşamın herhangi bir döneminde,

%37.5’inde halen bel ağrısı belirlenmiştir.

• Ekokardiyografi yapanlarda da sırt ağrısı sıklığı %54 bulunmuştur .

Çalışma süresi arttıkça yakınmalar artmakta

.

5

(12)

YAYGINLIK

• 2002 yılında hemşire ve diğer sağlık çalışanlarında 623,600 ölümcül olmayan yaralanma görülmüştür.

İnsidansı 12.6/100’ dır. Bu yaralanmaların % 40’ı sırt- bel yaralanmaları

• Çok sayıda ülkede yapılan 80 araştırmanın

sonuçlarına göre tüm dünyada hemşirelerde sırt-bel yaralanmaları’nın sıklığı %17 olarak belirlenmiştir.

• Bir başka çalışma da da yıllık kas iskelet sorunları

%40-50 yaşam boyunca prevalans %35-80 arasında

ERGONOMİ KURSU

(13)

YAYGINLIK

• Son 35 yılda araştırmalar sağlık çalışanlarında kas iskelet

sorunlarının azaltılması için bazı teknikler üzerinde odaklanmış ancak bunların uzun dönemli incinmelerde/ zedelenmelerde etkisinin olmadığını görülmüş.

• Son 10 -15 yılda hemşireler ve hastabakıcıların hasta taşınması ve bakımında yardımcı olan araçlar geliştirilmiştir.

Pille çalışan hasta kaldırma aracı

(14)

YAYGINLIK Diş hekimleri

• Tayland’da diş hekimlerinde bir yılda kas-iskelet sistemi ağrılarının prevalansı %78,0 dir.

• ABD’de ise diş hekimlerinde yapılan benzer çalışmada son 12 aylık dönemdeki kas-iskelet sistemi rahatsızlıkları %93.0’dür .

• Polonya’da sırt-bel ağrısı %60.1’dir. Danimarka’da

%60.0’dır.

• İsveç’te kadın diş hekimlerinin %81’inde üst ekstemite sorunları (Hekimlerde diş

Ergonomi Kursu

-

(15)

BİRİKİMSEL ZEDELENME HASTALIKLARI

Repetitive Strain Injuries (RSIs)

Cumulative Trauma Disorder (CTD)

Work Related Musculoskletelal Disorders Strain Injuries

Sprain Injuries

15

(16)

BİRİKİMSEL ZEDELENME HASTALIKLARI

Kümülatif travma hastalıkları Travma hastalıkları

İşle ilgili kas-iskelet sistemi hastalıkları Tekrarlayan zorlanma zedelenmeleri, Aşırı zorlanma zedelenmeleri,

Aşırı kullanım sendromları.

ERGONOMİ KURSU Ergonomi - İİBZH

(17)

1. Patogenezlerinde mekanik ve fizyolojik süreçleri birlikte bulundururlar.

2. Gelişmesi için haftalar, aylar ya da yıllar gerekir.

3. İyileşme için de aylar, yıllar gerekmekte ve tam iyileşme sağlanamamaktadır.

4. Semptomlar nonspesifiktir, iyi lokalize edilemezler ve epizodiktir.

5. Sıklıkla bildirilmez.

17

BİRİKİMSEL ZEDELENME

HASTALIKLARI

(18)

Üst Ekstremitenin İşle İlgili Birikimsel Zedelenme Hastalıkları

RİSK FAKTÖRLERİ

KİŞİSEL

Yaralanma ya da DM, Romatoid artrit vb hastalıklar Hormonal faktörler

Yaş

Vitamin eksiklikleri Cinsiyet (kadınlar)

Bileğin şekli ve kalınlığı

(19)

İŞLE İLGİLİ

Yinelenen ya da sürekli yapılan iş

19

(20)

İŞLE İLGİLİ

Aşırı kuvvet uygulama

(21)

İŞLE İLGİLİ

Tekrarlayan ve sürekli zorlamalar Sürekli uygunsuz el-kol postürü Hızlı yinelenen hareketler

Mekanik baskı uygulanması Vibrasyon

Soğuk ortamda çalışmak İşin organizasyonu

21

(22)

İŞLE İLGİLİ

Belirli postürlerde çalışmak

Lokalize mekanik temas baskıları

(23)

23

(24)

BİRİKİMSEL ZEDELENME HASTALIKLARI

HASTALIK VÜCUT HAREKETİ TİPİK İŞLER, MESLEKLER

Karpal Tünel Sendromu

El bileğinin tekrarlayan şekilde öne-arkaya

bükülmesi

Hızlı bilek çevirme, eli bilekten sağa-sola

yatırma

Parmakla baskı uygulama

Tutma hareketi

Parlatma Cilalama, Bileme

Törpüleme

Çekiçle dövme Montaj

Daktilo, bilgisayar Ev işleri, halıcılık Müzik aleti çalma,

(25)

BİRİKİMSEL ZEDELENME HASTALIKLARI

25

HASTALIK VÜCUT HAREKETİ TİPİK İŞLER, MESLEKLER

Epikondilit, Tenisçi

dirseği

Dirsek

bükülmüşken el bileğinin dışa döndürülmesi, ya da arkaya bükülmesi,

Silkme tarzında

atma ya da çarpma hareketi

Vidalama ,

Küçük parçaların montajı

Çekiçle dövme Tenis ve bovling oynama

Müzik aleti çalma

(26)

BİRİKİMSEL ZEDELENME HASTALIKLARI

HASTALIK VÜCUT HAREKETİ TİPİK İŞLER, MESLEKLER

Boyun gerilim

sendromu

Boyun, omuz ve kolun uzun sürekli sabit duruşu,

Omuzda ya da elde uzun süreli yükler taşınması

Bant montajı Küçük parça montajı,

Paketleme

Elde ya da omuzda yük taşıma

(27)

BİRİKİMSEL ZEDELENME HASTALIKLARI

27

HASTALIK VÜCUT HAREKETİ TİPİK İŞLER, MESLEKLER

Pronator teres

sendromu

Önkolun hızla dışa çevrilmesi,

güçlü olarak dışa çevrilmesi, yada el bileğinin öne

bükülmesi ile beraber dışa çevrilmesi

Parlatma, Cilalama, Törpüleme, Bileme

(28)

BİRİKİMSEL ZEDELENME HASTALIKLARI

HASTALIK VÜCUT HAREKETİ TİPİK İŞLER, MESLEKLER

Radyal tünel

sendromu

Önkolun içe yada dışa doğru

çevrilmesi ile

birlikte el bileğinin tekrarlı şekilde öne bükülmesi

El aletleri kullanımı Diş hekimliği

Cerrahi

(29)

29

HASTALIK VÜCUT HAREKETİ TİPİK İŞLER, MESLEKLER

Omuz kirişleri yangısı,

rotator kaf sendromu

Kol gerilmiş, dirsekten 60

dereceden fazla bükülmüşken

omuzdan kaldırma ve çekme hareketi, sürekli dirsekten kaldırma, omuz hizası yukarısında elle yapılan işler, omuzda taşıma, fırlatma hareketi

Zımba pres operatörleri, Baş hizasının üstünde yapılan montaj, kaynak, boya, araba tamiri gibi işler,

Bant montajı, Paketleme,

yükleme, erişme hareketi, kaldırma işi

BİRİKİMSEL ZEDELENME HASTALIKLARI

(30)

BİRİKİMSEL ZEDELENME HASTALIKLARI

HASTALIK VÜCUT HAREKETİ TİPİK İŞLER, MESLEKLER

Bilekte kiriş yangısı

Bileğin güçlü olarak öne yada arkaya bükülmesi, güçlü olarak dışa

yatırılması

Zımba pres operatörleri, montaj işleri, telgraf ve pense kullanıcısı

(31)

BİRİKİMSEL ZEDELENME HASTALIKLARI

31

HASTALIK VÜCUT

HAREKETİ

TİPİK İŞLER, MESLEKLER

De Quarvain hastalığı

El bileği

hareketleri,

parmaklarla güç uygulayarak el bileğinin öne yada arkaya bükülmesi, el bileğinin hızlı döndürülmesi

Parlatma, cilalama, törpüleme, bileme,

zımba pres operatörleri, cerrah, kasap,

Pense kullanımı, testere kullanımı, elle kavranıp döndürülerek kontrol edilen araçlar

(motosiklet), vidayı

yatağına yerleştirme işi, elle burma işi

(32)

BİRİKİMSEL ZEDELENME HASTALIKLARI

HASTALIK VÜCUT HAREKETİ TİPİK İŞLER, MESLEKLER

Tetik

parmak

Parmakların tekrarlayan bükülmesi, el ayasının aşırı

gerilmesi hareketi

Çoğunlukla işaret parmağıyla yapılan işler, elin fazla

açılmasını

gerektiren aletlerin kullanımı

(33)

BİRİKİMSEL ZEDELENME HASTALIKLARI

33

HASTALIK VÜCUT HAREKETİ TİPİK İŞLER, MESLEKLER

Ulnar sinir tuzağı,

Guyon tüneli

sendromu

El bileğinin uzun süreli öne yada arkaya bükülmesi, hipotenar tepeye baskı, ulnar yarığa baskı

Halıcılık, pense kullanımı, askerlik, çekiçle dövmek, müzik aleti çalmak

(34)

BİRİKİMSEL ZEDELENME HASTALIKLARI

HASTALIK VÜCUT HAREKETİ TİPİK İŞLER, MESLEKLER

Raynaud fenomeni

Titreşimli aletler tutmak,

Kan akımını engelleyen el

aletleri ile çalışmak

Motorlu testere, Tepkili çekiç, Törpüleme, Boya kazıma, Soğuk ortamda çalışmak

(35)

BİRİKİMSEL ZEDELENME HASTALIKLARI

35

HASTALIK VÜCUT HAREKETİ TİPİK İŞLER, MESLEKLER

Bel Ağrısı

(Kas sıkışması ve spazm

Disk incinmesi veya dışa kayması

Diskin fıtıklaşması Akut incinmeler ve burkulmalar

Kronik incinmeler ve burkulmalar

Eklem sertliği Osteoartrit)

Ağır yükleri kaldırma, itme veya çekme vb; fleksiyon, lateral bükülme, aksiyal dönme, uzun süreli sabit bir pozisyonda durma gibi.

tüm vücut vibrasyonu, işle ilişkili psikolojik veya psikososyal stres

Ağır vasıta sürücüleri,

Hemşire ve hasta bakıcılar, Çöp toplayıcılar,

Depocular,

Mekanik işlerinde çalışanlar

(36)

National Institute for Occupational Safety and Health (NIOSH) tarafından 1981 yılında hazırlanan ve 1993 yılında revize edilen Aplications Manual for the Revised NIOSH Lifting Equation* isimli dokümanda çalışanların bu ağırlık kaldırma sırasında hasar görmemesi için uyulması gereken temel prensiplere yer verilmektedir.

*Dokümanın Internet Adresi:

http://www.cdc.gov/niosh/pdfs/94-110.pdf

(37)

37

1. Yükün ağırlığı (L): Kg olarak

2. Yatay durum (H): ayak bileklerini birleştiren çizginin orta noktasının zemindeki izdüşümü ile kaldırılacak ağırlığın orta noktasının zemindeki izdüşümü arasındaki mesafe. cm olarak.

3. Dikey durum (V): Kaldırılacak cismin merkezindeki ellerin zeminden veya çalışma yüzeyinden yüksekliği. cm olarak.

4. Vertikal taşınma uzaklığı (D): kaldırma işlemiyle yükün bulunduğu yerden kaldırıldığı yere olan mesafenin santimetre olarak değeri.

5. Asimetri açısı (A): Yükün orijinden kaldırıldığı yere kadar vücudun önünden (midsagital düzlemde) açısal olarak yaptığı sapma. Derece olarak.

6. Kaldırma frekansı (F): dakikadaki kaldırma sayısı.

7. Kaldırma etkinliklerinin süresi, saat olarak ölçülmektedir.

Kavrama klasifikasyonu (C): (coupling classification) elin cismi kavrama kalitesi, iyi, ancak yeterli ve kötü olarak sınıflandırılır.

Önerilen ağırlık sınırı

=

Yük değişmezi x HM x VM x DM x AM x FM x CM

RWL=23 x HM x VM x DM x AM x FM x CM

(38)

GÜVENLİ KALDIRMA TEKNİKLERİ

10kg. 100 kg. 10 kg. 10 kg.

10kg.

100 kg.

10 kg.

10 kg.

Yükü kendine yakın taşı

(39)

39

GÜVENLİ KALDIRMA TEKNİKLERİ

(40)

GÜVENLİ KALDIRMA TEKNİKLERİ

(41)

41

(42)

KALDIRMA ALTERNATİFLERİ

Çatallı kaldırıcı ve vinç

Eğer taşınacak yük, el arabası ile

taşınamayacak kadar ağır ise yerine göre çatallı kaldırıcı veya vinç kullanılmalıdır.

DİKKAT!!!

Herhangi bir kişi nasıl kullanılacağını öğreten bir eğitim almadan ve kullanma yetkisi bulunmadan hiçbir kaldırma ekipmanını kullanmamalıdır.

(43)

43

(44)

İİBZH’nın KONTROLÜ

SÜRVEYANS UYGULAMALARI

1. Kas iskelet sistemi hastalıklarının işle ilişkileri yönünden değerlendirilmesini,

2. Var olan verilerin periyodik olarak değerlendirilmesini, 3. Programın uygulanmasına paralel olarak ya da işyeri ve

çalışma koşullarında önemli değişiklikler söz konusu olduğunda işyerlerinin risk faktörleri açısından

değerlendirilmesini kapsamaktadır.

(45)

İİBZH’nın KONTROLÜ

SÜRVEYANS UYGULAMALARI,

Çalışanlarda taramalar ve tıbbi muayeneler ile desteklenmelidir,

Ancak tarama yöntemlerinin sensitiviteleri ve spesifiteleri yüksek değildir.

45

(46)

ÜST EKSTREMİTE İİBZH’nın KONTROLÜ

GÖREV ANALİZİ

Çalışma ortamında risk faktörleri varsa, ayrıntılı değerlendirmeler gerekir,

Görev analizinin 4 evresi vardır;

1. İşin dökümentasyonu 2. Streslerin analizi

3. Müdahale tasarımı,

(47)

1. İşin dökümentasyonu

• Görev neden yapılmaktadır?

• Üretim miktarı ve kalite beklentisi nedir?

• Görevin yapılması için gerekli eleman sayısı nedir?

• Her bir görev aşamasının yapılabilmesi için gerekli adımlar nedir?

• Uzanım mesafelerinin belirlenmesi için çalışma yerinin basit krokisi ve ölçüleri nedir?

• Üretim sürecinde kullanılan parça ve maddeler nelerdir?

• İşin yapılması için gerekli araçlar nelerdir?

• İş istasyonu ve yakınındaki koşullar nasıldır?

47

(48)

2. İş Faktörlerinin Analizi

Stresler belirlenir ( işçi değerlendirmesi), sıralanır ve ağırlıklandırılır.

• İşyeri gözlemi,

• Ölçümler,

• Video kayıtları

(49)

YİNELENEN HAREKETLERİN YAPILDIĞI SÜREKLİ ÇALIŞMA

• Her saatte ya da vardiyadaki çalışma sayısı iş standardı ve yöntem analizleri ile belirlenir.

• Yinelenen hareketler,

• Yapılan uygulamaların hızı ve frekansı

• Uygulama döneminin arasındaki toparlanma döneminin süresi

49

(50)

ZORLU ÇALIŞMA

Çalışma yönteminin basamaklarının gözlenmesiyle kuvvetler belirlenebilir. Kuvvetler, çalışma

döngüsünün başlangıcından uygulamanın sonuna kadar değişir.

Kuvvet gereksiniminin değerlendirilmesinde aşağıdaki faktörler gözönüne alınmalıdır;

• Ağırlık, direnç ve reaksiyon kuvvetlerinin boyutu,

• Sürtünme etkisi,

(51)

DURUŞ BİÇİMİNE BAĞLI STRESLER

• Uzanım mesafeleri,

• Dirsek yüksekliği,

• Gövdenin arkasına erişme,

• Tam dirsek fleksiyonu,

• Ulnar, radial bilek deviasyonu,

• Bilek fleksiyonu,

• Tam bilek ekstansiyonu

açılarından değerlendirme yapılmalıdır

• İşin gözlenmesi ya da video kayıtları kullanılır.

• Analizde, boyun, dirsek, bilek el vb tüm eklemler kapsanmalıdır.

51

(52)

LOKALİZE MEKANİK STRESLER

• Lokalize temas stresi, vücudu etkileyen kuvvetin temas yüzeyine bölünmesiyle hesaplanır.

• İş istasyonu ve araçların özelliği nedeni ile kuvvetler eşit yayılım göstermeyebilir.

• Analizde ortalama ve en yüksek stresler gözönüne alınmalıdır.

(53)

SOĞUKTA ÇALIŞMA

Aracın tutulması ve ince işin yapılmasını, periferik dolaşımı,

Var olan nörolojik bir hastalığın semptomlarını etkiler Deri sıcaklığının 20°C altına düşmesi

durumunda yan etkiler ortaya çıkabilir.

53

(54)

VİBRASYON

Vibrasyonun,

yumuşak doku üzerine doğrudan etki yaptığı çalışanların çalışma

aletini tutma ve

kullanma etkinliğini değiştirir.

(55)

ORGANİZASYONEL FAKTÖRLER

Ergonomik stres işçilerle görüşülerek belirlenir.

Tüm işçilere aynı sorular sorulmalı

Yönlendirici olunmamalıdır.

Değerlendirme için işçilerin algıladıkları çalışma şiddeti ya da rahatsızlığı puanlamaları istenebilir.

55

(56)

İİBZH’nın KONTROLÜ

YÖNETİM SORUMLULUĞU

İŞÇİ KATILIMI EĞİTİM

İŞÇİ BİLDİRİMLERİ

VAR OLAN KAYITLARIN ANALİZİ

İŞ

DEĞERLENDİRME Sİ

TARAMA SİSTEMİ

BZH TIBBİ YÖNETİM VE DEĞERLENDİRMESİ

TIBBİ

İŞ ANALİZİ VE DÜZENLENMESİ

(TASARIM) BZH RİSKLERİNE İİBZ

İİBZ KAYDI

B E Lİ R Gİ N

(57)

BİRİKİMSEL ZEDELENMELERİN KONTROLÜ

(58)

İİBZH’nın KONTROLÜ

1. Konuyu tanımla;

İhtiyaçları belirle,

Olası çözümleri araştır, Olası sonuçları belirle

Etkilenecek olan işçilerle işbirliği yap 2. Hedefini belirle

Ergonomik hedefler ne olacak

Bu hedeflere ulaşabilmek için stratejiler

Programın amaçları ve zaman çizelgesini oluştur.

(59)

İİBZH’nın KONTROLÜ

3. Araştırma Yap

İşçilerle görüşme ya da araştırma yap İşçileri çalışırken videoya al

Durum analizi raporunu hazırla

Kaynaklar ve bilgi için ergonomistler ile görüş 4. Öneriler geliştir

Toplanan verileri değerlendir

Belirlenen problemleri sorgulamaya ya da önlemeye yönelik uygulamalar geliştir,

İşçiler ve yöneticiler için eğitim materyali geliştir

59

(60)

İİBZH’nın KONTROLÜ

5. Bu programları yürüt

Önerilen çözümleri test et

Çözümleri normal iş ortamında uygula

İşçilerin yorumlarını ve onların ürettikleri çözümleri dikkate al İşçileri eğit

İşin yeni biçimine uyumun sağlanması için işçilerin eğitimine devam et

Stresin azaltılması için egzersiz ve dinlenme aralarının etkili kullanılması konusunda eğitim ver.

(61)

İİBZH’nın KONTROLÜ

61

(62)

İLO MESLEK-HASTALIKLARI LİSTESİ

2.3. Kas iskelet sistemi bozuklukları

2.3.1. Tekrarlayıcı hareketler, zorlayıcı çabalar ve bileğin aşırı pozisyonlarına bağlı radial stiloid tenosinovitler

2.3.2. Tekrarlayıcı hareketler, zorlayıcı çabalar ve bileğin aşırı pozisyonlarına bağlı el ve bileğin kronik tenosinovitleri

2.3.3. Dirsek bölgesine uzun süren basınca bağlı olekranon bursiti

2.3.4. Uzun süre diz çökme pozisyonunda kalmaya bağlı prepatellar bursit 2.3.5. Tekrarlayıcı güçlü çalışmaya bağlı epikondilit

2.3.6. Uzun süre diz çökerek veya çömelerek iş yapmayı takiben menisküs lezyonları

2.3.7. Uzun süre tekrarlayıcı güçlü çalışma, titreşim içeren çalışma, bileğin aşırı pozisyonları veya bu üçünün kombinasyonu durumuna bağlı karpal tünel sendromu

2.3.8. Doğrudan bağlantısı bilimsel olarak gösterilmiş veya ulusal düzenlemeler ve uygulamalara uygun yöntemlerle belirlenmiş, iş

etkinliklerinden kaynaklanan risk faktörlerine maruz kalma ile arasında bağ kurulan, işyerindeki yukarıda sözü edilmeyen diğer kas iskelet sistemi

(63)

Yasalarda kas iskelet hastalıkları meslek hastalıkları arasında sayılıyor ama

sıklığı, risk faktörleri, işgünü kaybı ve tazminat ile ilgili veri yok .

63

ÜLKEMİZDE

(64)

YARARLANILAN BAZI KAYNAKLAR

Ahoren M, Launis M, Kuorinka T. Ergonomic Workplace Analysis. Finnish Institute of Occupational Health: Ergonomics Section; 1989.

Andrews, G. J. A. , Kornas, B. Ergonomics, Fundamentals of senior pupils. Edinburgh:

Napier College, Collington Road; 1982.

Anton D, Rosecrance J, Merlino L, Cook T. Prevalence of musculoskeletal symptoms and carpal tunnel syndrome among dental hygienists. Am J Ind Med.;42(3):248-57 2002 Bridger, R. S. , Introduction to ergonomics, pgs 27- 30, McGraw-Hill Inc. , New York,

1995.

Brouha, L; Physiology in Industry, (2 nd edition) , Pergamon Press, Riverside, NJ, 1967 Chapanis, A. , Introduction to human factors consideration in system design. In C. M.

Mitchell, P. Balen, and K. Moe (Eds) , Human factors considerations in system design (NASA Conference Publ. 2246) , National Aeoronautic and Space Administration,

Washington, 1983.

Christensen, J. M. ; Topmiller. , D. A. , Gill, R. . ; Human Factors Definitions Revisited, Human Factors Society Bulletin, 31, 7-8, 1988.

Chowanidisai S, Leggat PA, Kukiattrakoon B, Yapong B, Kedrajarune U. Occopational

ERGONOMİ KURSU - Ergonomi –İİBZH

(65)

YARARLANILAN BAZI KAYNAKLAR

Crawford L, Gutierrez G, Harber P. Work environment and occupational health of dental hygienists: a qualitative assessment. J Occup Environ Med. 2005 Jun;47(6):623-32 Dan MacLeod, The Ergonomic Kit For General Industry, Second Edition 2006

Dawson AP, Steele EJ, Hodges PW, Stewart S. Development and test- test reliability of an extended version of the Nordic Musculoskeletal Questionnaire(NMQ-E): a screening instrument for musculoskeletal pain. J Pain. 2009 May;10(5):517-26

Finsen L, Christensen H, Bakke M. Musculoskeletal disorders among dentists and variation in dental work. Appl Ergon. 1998 Apr;29(2):119-25

Güler, Ç (ed) . , Ergonomiye Giriş (Ders Notları) , Ankara Tabip Odası, Ankara, (Ocak) 2003.

Güler, Ç (ed) . Sağlık Boyutuyla Ergonomi , Palme Yayıncılık, Ankara 2004.

Güler, Ç. , Ergonomiye Giriş, Çevre Sağlığı Temel Kaynak Dizisi No. 45, Sağlık Projesi Genel Koordinatörlüğü, Ankara, 1997.

Güler, Ç. , Akın L., Halk Sağlığı Temel Bilgiler, Cilt 2, Bölüm 11-Ergonomi, Güler Ç,.

Vaizoglu A.S., Hacettepe, Ankara, 2012.

Güllü G., İş Sağlığı Ve Güvenliği Kursui BOTAŞ, Ankara- 2002 Ogur R., Bel Ağrısı Ergonomi Kursu Sunumları, Ankara 2004

Owen B D., Kene K., Olson S., An ergonomic approach to reducing back/shoulder stress in hospital nursing personnel: a five year follow up International Journal of Nursing Studies 39; 295–302 2002

Özdener N., Akbaba N:. , Güler, Ç., Tıp ergonomisi, İçinde: Çağatay Güler. (ed);Sağlık Boyutuyla Ergonomi; Palme Yayıncılık, Ankara, 2004. ₆₅

,

(66)

YARARLANILAN BAZI KAYNAKLAR

Rempel, D. M. , Janowitz, I. L. , Ergonomics & the prevention of occupational injuries, in Occupational &Environmental Medicine, Joseph LaDou, (41-63) , Prentice Hall Int, Stamford, 1997

Rüschenschmidt, Reidt, Renteli Ergonomics in Occupational Health and Safety, 2006

Sanders, M. , S. , McCormick, E. J. , Human Factors in Engineering and Design, (pgs 6-9) 7 th. Ed. McGraw-Hill Inc. , NY, 1992.

Smith DR, Mihashi M, Adachi Y, Koga H, Ishitake T. A detailed analysis of musculoskeletal disorder risk factors among Japanese nurses. J Safety Res.2006;37(2):195-200. Epub 2006 May 5.

Stanton A N, Young M S. Giving Ergonomics Away?The Application of Ergonomics by Novices. Applied Ergonomics 2003;34: 479-490.

Szymańska J. Disorders of the musculoskeletal system among dentists from the aspect of ergonomics and prophylaxis. Ann Agric Environ Med. 2002;9(2):169-73

Şenel B.Diş hekimleri için risk taşıyan hastalıklar ve diş hekimlerinin mesleki rahatsızlıkları.

Gülhane Tıp Dergisi 2007; 49: 204-212

Tekbaş, Ö.F., Güler, Ç. Ergonominin tarihçesi, İçinde: Çağatay Güler. (ed);Sağlık

ERGONOMİ KURSU - Ergonomi –İİBZH

(67)

SORU ve KATKILAR

[email protected]

67