T.C. MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI MEGEP (MESLEKÎ EĞİTİM VE ÖĞRETİM SİSTEMİNİN GÜÇLENDİRİLMESİ PROJESİ) TESİSAT TEKNOLOJİSİ VE İKLİMLENDİRME

(1)

T.C.

MİLLÎ EĞİTİM BAKANLIĞI

MEGEP

(MESLEKÎ EĞİTİM VE ÖĞRETİM SİSTEMİNİN GÜÇLENDİRİLMESİ PROJESİ)

TESİSAT TEKNOLOJİSİ VE İKLİMLENDİRME

KAZAN DAİRESİ GAZ HATTI

(2)

Milli Eğitim Bakanlığı tarafından geliştirilen modüller;

 Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığının 02.06.2006 tarih ve 269 sayılı Kararı ile onaylanan, Mesleki ve Teknik Eğitim Okul ve Kurumlarında kademeli olarak yaygınlaştırılan 42 alan ve 192 dala ait çerçeve öğretim programlarında amaçlanan mesleki yeterlikleri kazandırmaya yönelik geliştirilmiş öğretim materyalleridir(Ders Notlarıdır).

 Modüller, bireylere mesleki yeterlik kazandırmak ve bireysel öğrenmeye rehberlik etmek amacıyla öğrenme materyali olarak hazırlanmış, denenmek ve geliştirilmek üzere Mesleki ve Teknik Eğitim Okul ve Kurumlarında uygulanmaya başlanmıştır.

 Modüller teknolojik gelişmelere paralel olarak, amaçlanan yeterliği kazandırmak koşulu ile eğitim öğretim sırasında geliştirilebilir ve yapılması önerilen değişiklikler Bakanlıkta ilgili birime bildirilir.

 Örgün ve yaygın eğitim kurumları, işletmeler ve kendi kendine mesleki yeterlik kazanmak isteyen bireyler modüllere internet üzerinden ulaşabilirler.

 Basılmış modüller, eğitim kurumlarında öğrencilere ücretsiz olarak dağıtılır.

 Modüller hiçbir şekilde ticari amaçla kullanılamaz ve ücret karşılığında satılamaz.

(3)

AÇIKLAMALAR ...ii

GİRİŞ ... 1

ÖĞRENME FAALİYETİ-1 ... 3

1. KAZAN GAZ BESLEME HATTI BORUSU TESİSATI ... 3

1.1. Kazan Dairelerinin Havalandırılması ... 3

1.2. Kazan Gaz Besleme Hattı... 6

1.3. Kazan Gaz Besleme Hattı Montajında Dikkat Edilecek Hususlar ... 6

1.4. Kazan Daireleri Havalandırma ve Gaz Tahliye Boruları ... 7

1.5. Gaz Brülörlerinin Kazan Üzerinde Montajı ... 9

1.6. Kazanların Bacaya Bağlanması... 10

1.7. Servis Hattının Döşenmesi ... 13

UYGULAMA FAALİYETİ... 17

ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME... 18

2. SAYAÇ MONTAJI... 22

2.1. Tanımı ve Tesisattaki Yeri ... 22

2.2. Çeşitleri ... 22

2.2.1.Körüklü Sayaçlar ... 22

2.2.2. Rotary Sayaçlar ... 23

2.2.3. Türbinli Sayaçlar ... 23

2.3. Montajı ... 24

3. GAZ YOLU ARMATÜRLERİ MONTAJI ... 31

3.1. Gaz Yolu Armatürleri... 31

3.1.1. Tanımı ve Tesisattaki Yeri ... 31

3.1.2. Çeşitleri ... 33

3.2. Gaz Yolu Armatürleri Montajı ... 38

3.3. Gaz Brülörlerinin Kazana Montajında Dikkat Edilecek Hususlar ... 38

MODÜL DEĞERLENDİRME ... 43

CEVAP ANAHTARLARI ... 45

ÖNERİLEN KAYNAKLAR... 46

KAYNAKÇA ... 47

İÇİNDEKİLER

(4)

AÇIKLAMALAR

KOD 582YIM260

ALAN Tesisat Teknolojisi ve İklimlendirme DAL/MESLEK Isıtma ve Doğal gaz İç Tesisatı MODÜLÜN ADI Kazan Dairesi Gaz Hattı

MODÜLÜN TANIMI

Kazan dairesi sayaç çıkışından brülöre kadar olan kazan gaz besleme hattı boru tesisatının ve armatürlerinin döşenmesi ile ilgili bilgi ve becerilerin anlatıldığı öğrenme materyalidir.

SÜRE 40/32 + 40/32

ÖN KOŞUL Doğal gaz Kolon Hattı modülünü almış olmak.

YETERLİK Kazan dairesi kazan gaz besleme hattı boru tesisatını döşeyebilmek.

MODÜLÜN AMACI

Genel Amaç

Gerekli ortam sağlandığında kazan gaz besleme hattı boru tesisatını ve armatürlerini gaz tesisatı yönetmeliklerine uygun olarak güvenli bir şekilde döşeyebileceksiniz.

Amaçlar

1.Bu faaliyet ile gerekli ortam sağlandığında gerekli donanımı kullanarak tekniğine uygun kazan gaz besleme hattı boru tesisatını döşeyebileceksiniz.

2.Gerekli donanımı kullanarak uygun sayaç montajını yapabileceksiniz.

3.Tekniğine uygun gaz yolu armatürleri montajı yapabileceksiniz.

EĞİTİM ÖĞRETİM ORTAMLARI VE DONANIMLARI

Boru anahtarı, kurbağacık, iki ağızlı anahtar takımı, mengene, metre, keten, doğal gaz macunu, elektrik ark kaynak makinesi takım ve avadanlıkları, oksi-asetilen kaynak postası takım ve avadanlıkları, matkap, çekiç, murç, kılıf borusu, mastik dolgu, atölye ortamı.

ÖLÇME VE

DEĞERLENDİRME

 Modülde yer alan her faaliyetten sonra, verilen ölçme araçlarıyla kazandığınız bilgileri ölçerek kendi kendinizi değerlendirebileceksiniz.

 Öğretmen, modül sonunda size ölçme aracı ( Test, çoktan seçmeli, doğru yanlış vb.) uygulayarak modül uygulamaları ile kazandığınız bilgi ve becerileri değerlendirecektir.

AÇIKLAMALAR

(5)

GİRİŞ

Sevgili Öğrenci,

Doğal gazın Türkiye’de yakıt olarak kullanılmaya başlanmasıyla özellikle ısıtma alanında önemli avantajlar sağlanmıştır. Doğal gazın avantajlarını en iyi biçimde kullanabilmek için doğal gazın özelliklerini ve kullanım imkânlarını iyi bilmek gerekir.

Isıtma alanında doğal gazın kullanılabilmesi için mevcut kazan sistemlerinin dönüşümü söz konusudur. Sistem dönüşümlerinde en önemli iki konu kazan ve baca sistemleridir. Bu sistemler ne kadar iyi tasarlanırsa verim o kadar iyi olacaktır.

Doğal gaz homojen bir yakıt olduğundan yakma kontrollü olarak otomatik yakma sistemleriyle hassas bir şekilde gerçekleştirilir. Dolayısıyla da kazan dairelerine kadar çekilen gaz borularıyla brülöre kolayca ulaşabilmektedir.

Gerek kazan dairelerinin tasarımı, gerekse kazanların dönüşümü ve kazan dairelerine gaz hatlarının çekilmesi uzmanlık isteyen, bilgiye projeye dayalı çok ciddi ve önemli çalışmalardır. Sizler; bu modül sayesinde, kazan gaz besleme hattını çekebilecek, gaz armatürlerini tanıyıp onların güvenli bir şekilde bağlantılarını gerçekleştirecek, kazan baca bağlantısını yaparak zararlı gazları dışarı atacak ve sistemi işler hale getirebileceksiniz.

Doğa harikası güzel Türkiye’mizin her bölgesinde hava kirliliğine son vermek için daha bilinçli davranmalıyız. Zira biz bu doğayı atalarımızdan miras almadık;

çocuklarımızdan ödünç aldık. O halde emaneti daha temiz bir şekilde devretmeliyiz.

GİRİŞ

(6)

(7)

ÖĞRENME FAALİYETİ-1

Bu faaliyetle; gerekli ortam sağlandığında kazan gaz besleme hattı boru tesisatını standartlara uygun döşeyebileceksiniz.

 Farklı tipte ve çeşitte yapılmış olan kazan dairelerini gezerek kazan gaz besleme boru hatlarının benzer ve farklı yönlerini tespit edip bunları arkadaşlarınızla paylaşınız.

Kazan gaz besleme boru hattı birleştirmeleri nasıl yapılmıştır, gözlemleyiniz.

1. KAZAN GAZ BESLEME HATTI BORUSU TESİSATI

1.1. Kazan Dairelerinin Havalandırılması

Kazan daireleri, yakma düzenini etkilemeyecek şekilde doğal yollarla veya havalandırmaya uygun düzeneklerle havalandırılmalıdır.

Kazan dairesine temiz hava temini için yeterli büyüklükte en az bir giriş bulunmalıdır. Gerekli temiz hava miktarı kw başına 1,6m³/holmalıdır.

Kazan dairesi havalandırması için gerekli hava miktarı; teorik yanma havası, hava fazlalığı ve kazan dairesinin havalandırılması için gerekli olan hava miktarının toplamıdır.

Resim 1.1: Kazan dairesi havalandırma menfezi Kazan dairesi havalandırılması, kazan dairesi sıcaklığının ısıtma sezonunda 32 C aşmayacak şekilde olması göz önüne alınarak yapılmalıdır.

Havalandırma açıklıkları dış ortama direkt olarak açılmalı, bunun mümkün olmadığı durumlarda havalandırma kanallarla yapılmalıdır. Mahaller indirekt olarak

ARAŞTIRMA

ÖĞRENME FAALİYETİ–1

AMAÇ

(8)

Kanal uzunluğu (Yatay ve düşey uzunluklar ile dirsek eşdeğer uzunlukları toplamı) 10 m. ve üzerinde ise havalandırma cebri (Mekanik) olarak yapılmalıdır. Havalandırma kanallarında 90’lık dirsek eşdeğer uzunluğu 3 m.,45’lik dirsek eşdeğer uzunluğu 1,5 m ve ızgaralar için eşdeğer uzunluk 0,5 m alınmalıdır. Üst havalandırma, havalandırma bacası ile tabii olarak yapılabilir. Alt havalandırma kanalı brülör seviyesine kadar indirilmelidir.

Alt ve üst havalandırmaların her ikisi de tabii veya cebri (Mekanik) yapılabilir.

Tek başına üst havalandırma cebri olamaz.

Alt havalandırma cebri, üst havalandırma tabii olabilir.

Taze hava veya egzost fanlarının herhangi bir nedenle devre dışı kalması durumunda brülörün de devre dışı kalmasını sağlayan otomatik kontrol sistemi kullanılmalıdır.

Üst ve alt menfezler mümkün olduğu kadar mahallin üst ve alt seviyelerine kısa devre hava akımının engellenmesi için birbirlerinden mümkün olduğunca uzak yerleştirilmelidir.

Üst havalandırma menfezi tavandan en fazla 40 cm aşağıda, alt havalandırma menfezi döşemeden en fazla 50 cm yukarıda olacak şekilde açılmalıdır.

Sıvı yakıtlı kazanların gaz yakıtlı kazanlar ile aynı kazan dairesinde kullanılması durumunda, bu kazanların da kapasiteleri hesaba dahil edilerek havalandırma açıklıkları bulunmalıdır. Havalandırma ve yanma için gerekli hava miktarı aşağıda belirtilen üç metottan biri ile yapılır.

 Tabii Havalandırma: Yakma havasını bulunduğu ortamdan alan yakıcı cihazların bulunduğu mahallerin havalandırmasının dış atmosfere açık bölümden tabii olarak yapılmasını sağlayan sistemdir (Kanal, menfez vb.).

 Alt Havalandırma: Yakıcı cihaz için gerekli yakma havasını temin için tesis edilen sistemdir.

 Üst Havalandırma: Ortamda bulunabilecek atık ve/veya çiğ gazların dış ortama tahliyesi ve yakma havasının alt havalandırma noktasından ortama girişinin rahat yapılabilmesi için tesis edilen sistemlerdir.

Kazan dairelerinin havalandırılmalarında genellikle doğal yoldan; yani iç ve dış ortam arasındaki sıcaklık farkından ve rüzgâr kuvvetlerinden yararlanılarak yapılabilir. Doğal havalandırmanın yapılabilmesi için alt ve üst menfezlerin dış hava ile direkt temas etmesi sağlanmalıdır. Kazan dairesinin dış hava ile teması sadece üst menfez sayesinde ise taze hava uygun boyutlarda kanal ile sağlanmalıdır.

Kazan dairesi toprak kotunun altında kalıyor ise havalandırma uygun boyutlarda kanallar ile sağlanmalıdır.

Havalandırma menfez ve kanalları korozyona karşı mukavim, kolay yanmayan;

galvaniz, alüminyum, bakır, DKP sac vb. malzemelerden imal edilebilir (TS 3419). DKP sac kullanılması durumunda menfez ve kanallar antipas üzeri yağlı boya ile boyanacaktır.

Kazan dairelerinde pis hava atış miktarı, toplam anma ısıl gücünün her 1 kW’ı için 0.5 m³/h olmalıdır. Buradan hareketle pis hava atışı için gerekli menfez kesit alanı hesaplanmalıdır. Menfez üzeri dikdörtgen deliklerde kısa kenar en az 10 mm olmalıdır.

Izgara kafes vb.lerin göz aralıkları en az 10x10 mm olmalıdır. Havalandırma için kanatların

(9)

kullanılması durumunda hesaplamalar için TS 7363 standardı uygulama kuralları dikkate alınmalıdır.

 Tabii Havalandırma Hesabı Alt Havalandırma Hesabı:

Aa= 540 + (Qbr- 60) x 4.5 (cm²) net alan Üst Havalandırma Hesabı:

Aü=Aa/2 (cm²) Net alan, formülde;

Qbr= Brülör kapasitesi (kw)

Net alan, havalandırma menfez kanatları arası kalan alanların toplamıdır. Kullanılacak havalandırma menfezlerinin boyutları net alanın 1.50 ile çarpılmasıyla hesaplanır.

 Yarı Cebri Havalandırma: Taze hava alt menfezlerden fan vasıtası ile cebri üst havalandırma tabii olarak sağlanır.

 Cebri Havalandırma: Alt ve üst havalandırmanın, vantilatör, aspiratör gibi mekanik sistemlerle havalandırma kanalları kullanılarak sağlandığı sistemdir.

Tabii havalandırılması mümkün olmayan kazan dairelerinin cebri olarak havalandırması gerekir. Taze hava alt menfezden fan vasıtası ile sağlanır ve içerideki pis hava (Egzost) yine bir fan vasıtası ile üst menfezden dışarı atılır.

Cebri havalandırma için gerekli en az taze hava ve egzost havası miktarları brülör tipine ve kapasitesine göre hesaplanmalıdır.

 Cebri Havalandirma Hesabı (Fanlı Brülörler İçin) Alt havalandırma (Taze Hava):

Havadebisi= Qbrx 0.9 x 3.6 (m³/h) Üst Havalandırma (Ekzost Havası):

Hava Debisi = Qbrx 0.6 x 3.6 (m³/h) Qbr= Brülör Kapasitesi (kw)

 Cebri havalandırma hesabı (Atmosferik yakıcılı kazanlar) Alt Havalandırma (Taze Hava)

Hava Debisi = Qbrx 1.1.x 3.6 (m³/h) Üst Havalandırma (Ekzost Havası):

Hava Debisi = Qbrx 0.45 x 3.6 (m³/h)

(10)

1.2. Kazan Gaz Besleme Hattı

Kazan sayaç çıkışından brülöre kadar olan boru hattına, kazan besleme hattı denir.

Merkezi ısıtma sistemlerine ait doğal gaz boru hatlarının birleştirilmesi kaynaklı yapılmalıdır. Boru hattı üzerindeki ayar kumanda ölçüm ve kontrol cihazlarının dişli bağlantı ile yapılması durumunda TS 61’e uyulmalıdır. Bağlantılar;

Çap ≤ DN 65 Kaynaklı, Flanşlı, Vidalı Çap >DN 65 Kaynaklı, Flanşlı Şeklinde olmalıdır.

Kazan gaz besleme boru hattı, boru çapı brülör kapasitesine göre tespit edilir. Hatta verilecek gaz basınçları ise ısı merkezlerinin müstakil olması durumunda kullanım ünitelerine orta basınç hattından, direkt kazan besleme hattına gaz verilebilir. (1 Barın üzerinde basınçla kazan besleme hattına girilmemesi emniyet açısından tavsiye edilir.) Ancak binaların altında bulunan ısı merkezlerine, brülör çalışma basıncına uygun bir basınçla girilmelidir (Bu basınç 350 m bardan fazla olmamalıdır.).

Kazan dairelerinde solenoid vana ile irtibatlandırılmış ve üst havalandırmadan daha yüksek bir seviyeye ex-proof gaz alarm cihazı tesis edilmelidir.

Solenoid vana, oluşabilecek bir gaz kaçağı durumunda gaz alarm cihazından aldığı sinyal doğrultusunda kazan dairesine gaz girişini engelleyecek bir noktaya yerleştirilmelidir.

Resim 1.2: Kazan gaz besleme boru hattı

1.3. Kazan Gaz Besleme Hattı Montajında Dikkat Edilecek Hususlar

 Kazan gaz besleme hattı borularının birleştirme işlemi en güvenilir bağlantı biçimi olan kaynaklı birleştirmedir. Çelik doğal gaz boru hatlarının birleştirilmesinde, merkezi sistemlere ait tesisatlar kaynaklı birleştirme uygulaması yapılmalıdır. Kaynak yöntemi seçilirken DN65’e (Dahil) kadar elektrik ark veya oksi-asetilen kaynağı, DN 80 dahil üstü çaplar için sadece elektrik ark veya argon kaynağı uygulanmalıdır. Kaynak işlemi TS 6868-1 EN 287-1’e göre sertifika almış kaynakçılar tarafından yapılmalıdır.

(11)

 Besleme hattı gaz boruları, armatürleri, flanşları, sızdırmazlık malzemeleri vb TSE standartlarına uygun olmalıdır. Kaynak işleri belge almış kaynakçılar tarafından yapılmalı, mukavemet ve sızdırmazlık testi uygulanmalıdır.

 Kazan gaz besleme boru hattı çapı, brülörlerin yeterli çalışma basıncında normal çalışmasını temin edecek çapta seçilmelidir.

 Kazan ana gaz besleme boruları kelepçe ve konsollarla sabitlenmeli sabitlenemiyorsa alttan desteklenmelidir.

Resim 1.3: Kazan gaz besleme borularının desteklenmesi

 Boru çapı güzergâhı seçilirken, gelecekte olabilecek kapasite artışları göz önüne alınmalıdır.

 Kazan gaz besleme hattı, boru güzergâhı mümkün olduğu kadar kısa olmalı, dış darbelere karşı emniyetli yerlerden geçirilmeli, korozyona maruz bırakılmamalıdır.

 Gürültü olmaması için ses giderici elemanlar ( Konpansatör) kullanılmalıdır.

 Gaz boru hattına mutlaka topraklama yapılmalıdır.

 Kazan üzerindeki brülörler, kazan dairesi dışında yerleştirilmiş bir elektrik şalteri ile her zaman kapatılabilmelidir.

 Boru hattında kazan dairesi dışından el ile kapatılabilen bir vana bulunmalıdır.

 Doğal gazlı büyük kazan dairelerinde en az bir doğal gaz detektörü bulunmalıdır. Bu detektör küçük kazan dairelerinde sadece alarm verebilir.

Büyük sistemlerde ise aynı zamanda, kazan dairesi dışında aynı bir bölmede bulunan emniyet vanasını otomatik olarak kapatır ve alarm verir.

1.4. Kazan Daireleri Havalandırma ve Gaz Tahliye Boruları

Kazan dairelerinde aşağıda belirtilen sebeplerden dış havaya ihtiyaç vardır:

 Kazandaki yanma için gerekli olan yakma havası

 Kazan dairesinin havalandırılması, kirlenmesinin önlenmesi, sızabilecek gazların ve oluşacak pis ortam havasının dışarı atılması için gerekli olan havalandırma havası

(12)

Yanma için gerekli olan temiz havanın hangi yollarla temin edildiğini yukarıda açıklamıştık. Ancak kazan dairelerinde ayrıca oluşan pis hava ve gazları dışarı atmak üzere bir hava tahliye tertibatı oluşturmak güvenlik açısından gereklidir. Atık hava debisi 1 kw ısı gücüne karşılık en az 0,5m³/holmalıdır.

Gaz tahliye hava çıkış delikleri mümkün olduğu kadar tavana yakın ve temiz hava girişinden mümkün olduğunca uzak olmalıdır. Kesitleri 180 cm²den küçük olmamalıdır. Bu delikler kazan dairelerinde etkin bir havalandırma sağlar. Eğer bu şekilde yapılmış özel tahliye delikleri yoksa doğal havalandırmalı ve yarı cebri havalandırmalı kazan dairelerinde gaz tahliyesi ve pis hava uygun boyutlarda yapılmış üst menfezlerden dışarı atılır. Bunun için gerekli enerji sıcaklık değişimi doğal olarak sağlanır.

Cebri havalandırmalı kazan dairelerinde ise hem içeriye alınan temiz hava hem de içeride birikmiş olan gazlar dışarıya fanlar vasıtasıyla atılır.

Şekil 1.1: Kazan dairesi havalandırma ve gaz tahliyesi

(13)

1.5. Gaz Brülörlerinin Kazan Üzerinde Montajı

Gaz brülörleri kazan üzerinde bulunan montaj plakası üzerindeki saplamalara vidalanmak suretiyle sabitlenir. Brülör montajında:

 Gaz brülörleri, yerine sabit ve sağlam bir şekilde tutturulmalı, amyant levhalar uygun aralıklarla vidalarla tespit edilmelidir.

 Brülör kazan bağlantı sac kalınlığı en az 10 mm olması gerekir.

 Bağlantı sacına alev gözetleme deliği ve kapağı yapılmalıdır.

 Sacın arka kısmına kazanın yapısına bağlı olarak 10 mm ısı yalıtım plakası veya uygun kalınlıkta malzeme konacaktır.

 Brülör kazan gövdesine, ön kapakta standart olarak bulunan brülör adapte sacından faydalanılarak bağlanmalıdır.

 Brülörün yanma başlığı uzunluğu, en az kazan yanma haznesinin ön bölümüne ulaşacak şekilde olmalıdır. Eğer yanma başlığı uzunluğu aşırı uzun veya kısa ise kazan üreticisinden sorunsuz çalışma için onay alınız.

 Eğer brülör yanma başlığı çapı ile kazan ön kapağındaki refrakter arasındaki boşluk 10 mm’den fazla ise kalan boşluğu kazan ile birlikte gönderilen ısı izolasyonumalzemesi ile sıkıca doldurunuz.

 Brülör flanş bağlantısı daima gaz kaçırmayacak şekilde monte edilmelidir. Bu sağlanamadığı takdirde kazan dairesine zehirli gaz kaçağı oluşur ve bu sıcak gazlarkazan ön kapağına kalıcı hasarlar verir.

 Brülör bağlantı cıvatalarının boyu, brülör flanşı, contası ve adapte plakası kalınlıklarının toplamını geçmemelidir.

 Büyük ve ağır brülörlerin tüm ağırlığı kazan ön kapağına taşıtılmamalı, brülörün ağırlığı ayarlı uygun bir destekle yere taşıtılmalıdır.

Şekil 1.2: Gaz brülörünün kazan üzerine bağlantı detayı Brülörün montajı;

 2 nu’lu flanşı kazan üzerine 3 nu’lu cıvatalar ve 4 nu’lu contayı kullanarak, şekilde gösterildiği gibi tespit ediniz. Brülörü flanşın içine sürüp 1 nu’lu cıvata ve 5 nu’lu somun ile birlikte tespit ediniz.

(14)

Resim 1.4: Brülörün kazana bağlantısı

1.6. Kazanların Bacaya Bağlanması

Bacanın görevi, duman çıkışlarını çevreye zarar vermeyecek bir şekilde dışarı atmak ve kalorifer kazanında sıcak gazların istenilen hızda dolaşabilmesi için gerekli doğal çekişi sağlamaktır.

Doğal gaz kazan bacaları TS 2165’e göre bacada kullanılacak malzeme olarak yüzeyleri pürüzsüz, düzgün ve 500 C sıcaklık farklarına dayanabilen kalıplaşmış ateş tuğlası veya asbestli çimentodan yapılmış özel biçimde prefabrik elemanlar kullanılmalıdır.

Sürtünme kayıplarının azaltılması bakımından baca iç yüzeylerinin düzgünlüğü çok önemlidir. Ayrıca dışarıdan içeri hava sızmasının da önlenmesi gerekir.

Doğal gaz kazanları için hazır çift cidarlı paslanmaz çelik bacalar da kullanılabilir.

Doğal gaz kazanları bacaya duman kanalları vasıtası ile bağlanır.

Doğal gaz kazanlarının baca bağlantılarında şunlara dikkat edilmelidir:

 Kazan bacalarına soba, şofben, kombi vb. bacaları bağlanmamalıdır.

 Doğal gaz kazanlarının bacaya bağlanması esnasında eğer sistemde birden fazla kazan varsa yönetmelik her kazan için ayrı bir duman bacası bulunmasını şart koşmaktadır. Her ne sebeple olursa olsun iki kazan aynı bacaya bağlanmayacaktır.

 Uygun baca çekişi için yatay duman kanalı çapının baca kesitinden küçük olmaması, boyunun 60 cm’den kısa ve 3 m’den uzun olmaması, baca yüksekliğinin 1/4’ünü geçmemesi, %10 artan eğimle ve mümkünse dirsek kullanılmadan bacaya bağlanması tavsiye edilir. Dirsek kullanılması zorunlu ise yuvarlak ve geniş açılı dirsek kullanılması, dirseklerin sayısının ikiden çok olmaması önerilir. Dirsek kullanılan uygulamalarda duman kanalı boyu baca yüksekliğine oranlanırken her dirsek 1 m düz boru olarak kabul edilmelidir.

 Duman kanallarının temizlenmelerine imkan verecek, sızdırmaz, ısı yalıtımlı, kolay açılıp kapanabilen ve yeterli sayıda temizleme kapağı bulunacaktır.

(15)

Resim 1.5: Duman kanallarının bacaya bağlanması

 Duman kanalları bacaya doğrudan veya zorunlu durumlarda yuvarlak dirseklerle bağlanacak, 90 keskin dirsek kullanılmayacaktır.

 Duman kanalı baca girişi çevresi ısıya dayanıklı elastik dolgu veya cam yün ile doldurulmalıdır. Baca ve kazan bağlantıları sızdırmaz olmalıdır.

 Duman kanalı bacanın içinden dışarıya doğru taşmayacaktır.

 Duman kanalları izole edilmelidir.

 Baca boru çapı ile dış ortamdan geçiyorsa açıktaki boru yalıtılmalıdır.

 Baca çatının en yüksek noktasından 1 metre daha yüksek olmalıdır.

 Kazan yeterli çekişi sağlayacak normlara uygun bir bacaya (Minimum -0,15 mbar, maksimum -0,20 mbar) bağlanmalıdır. Yeterli çekişe sahip olmayan bacalar kapasite ve verimi önemli ölçüde düşürür ve kazan duman borularının sık sık tıkanmasına sebep olur.

 Baca bağlantısı kazandan sökülebilecek ve gaz sızdırmayacak şekilde imal ve monte edilmelidir. Baca yüksekliği 6 m’den az olmamalı ve bacanın üst ucu bina çatısının mahya seviyesinden minimum 1 m yüksek olmalıdır. Aşırı rüzgar etkilerine karsı baca çıkışına koruyucu şapka konulmalıdır.Bacanın sızdırmaz ve izolasyonlu olmasının çekişe büyük faydası olacaktır.

(16)

Şekil 1.3: Kazan baca bağlantısı detayı

 Doğal gaz yanması sırasında (CO 2 ) karbondioksit ve ( H2O) su buharı oluşur.

Yani yaklaşık olarak 1 m³ doğal gaz, 2 m³ oksijenle birleşir ve sonuçta 1 m³ karbondioksit ile 2 m³ su buharı oluşur. Bacanın belirli bir sıcaklığa kadar soğuması ile buhar halindeki gaz yoğuşmaya (Sıvılaşmaya ) başlar. Su buharı oluşumu doğal gazda daha fazladır. Bu nedenle bacalarda yoğuşmaya karşı önlem alınmalıdır.

Doğal gaz bacalarında yoğuşan suların toplanması için baca tabanında bir hazne oluşturulmalıdır. Şekil 1.4’te görüldüğü gibi bu haznede toplanan sular bir sifon ile dışarı alınabilmelidir.

Şekil 1.4: Bacada yoğuşan suların sifonla alınması

(17)

Baca gazları ortam havasından daha sıcak ve hafif olduğundan bacada bir negatif basınç oluşur ve çekiş olur. Baca çekişi baca yüzeyinin pürüzsüz ve düzgün olması, baca yüksekliği ve sıcaklığının artmasıyla da artar. Bacalar ısı kaybına karşı yalıtılmalıdır. İç çeperleri hafif beton veya şamot olan çok çeperli bacalar, çok çeperli paslanmaz çelik bacalar, havalandırmalı bacalar şeklinde doğal gaz kullanımına uygun baca tasarımı gereklidir.

Şekil 1.4: Bir bacada kaçınılması gereken durumlar

1.7. Servis Hattının Döşenmesi

Servis hattı olarak isimlendirilen bina bağlantı hattı, gaz teslim noktası ile ana kesme vanası arasındaki hattır.

Servis hattı bina dışındaki vana bağlantısı, yalıtım parçası, ana vana, basınç regülatör kutusunu kapsar. Servis hatları çelik veya polietilen (PE) borulardan çekilir.

Bina bağlantı hatları binaya, binanın girişine yakın, yeterince aydınlatılmış, kuru, kendi kendine havalanabilen ve kolayca ulaşılabilen bir yerinden girmelidir. Gaz borusu hasara uğramayacak bir biçimde korunmuş olmalıdır. Doğal gaz boruları, bina ortak mahalli olmayan yerler, kapıcı dairesi, sığınak, yakıt deposu bulunan vb. yerlerden geçemez (TS7363). Doğal gaz hattı yangın merdiveninin içinden ve bitişiğinden geçirilmemelidir.

Doğal gaz boruları işletme tarafından her zaman kolayca görülebilecek, kontrol edilebilecek ve gerektiğinde kolayca müdahale edilebilecek yerlerden geçirilmelidir.

Doğal gaz bina bağlantı hattı üzerinde(Bina ana giriş kapısına mümkün olduğunca yakın ) rahatça ulaşılabilecek, hasar görmeyecek bir noktaya tüm tesisatın gaz akışını gerektiğinde kesip açma işlevini yerine getirecek bir “Ana Kesme Vanası” konulmalıdır. ( TS 9809 veya TS EN 331 ). “Ana Kesme Vanası” bina dışında bir noktaya koyulacak ise havalandırılmış bir kutu içine alınmalıdır. Yalnızca DN 50 dişli vana konulabilir. DN 65 ve

(18)

Doğal gaz hatlarının, duvar ve döşemelerden geçişlerinde koruyucu kılıf borusu kullanılmalıdır. Duvar ve döşeme geçişlerinde gaz borusu ve koruyucu borunun eş merkezli olmasına özen gösterilmelidir. Koruyucu borunun iç çapı, gaz borusunun dış çapından en az 20 mm daha büyük olmalıdır. Koruyucu boru bina dış duvarı içine sıkı ve tam sızdırmaz bir biçimde yerleştirilmeli ve duvarın her iki yüzünden dışarıya doğru en az 20 mm taşmalıdır.

Koruyucu boru ile gaz borusu arasında kalan boşluk duvarın her iki tarafından zamanla katılaşıp çatlamayacak özellikte uygun macunla (TS EN 751-1, TS EN 751-2, TS EN 751-3) doldurularak tam sızdırmaz hale getirilmelidir. Koruyucu boru içinde kalan gaz borusunda ek yeri bulunmamalıdır.

Aşağıda hem bina içinde, hem de bina dışında bırakılan servis hattının nasıl döşendiğini gösteren şekiller verilmiştir.

Şekil 1.5: Servis hattının bina içindeki bağlantı detayı

Servis hattı bina içine girerek burada son bulabileceği gibi, bina girişinde (Bina dışında) yapılacak duvar tipi regülatör kutusu veya servis kutusunda da bitebilir.

(19)

Şekil 1.6: Servis hattının bina dışındaki bağlantı detayı

(20)

Şekil 1.7: Yer tipi servis kutusundan bina bağlantı detayı

Şekil 1.7: Duvar tipi servis kutusundan bina bağlantı detayı

Şekil 1.8:Duvar tipi servis kutusundan bina bağlantı detayı Servis Kutusu

Esnek Bağlantı Elemanı

Polietilen Boru

İzolasyon Flanşı Çelik Kılıf Kelepçe

(21)

UYGULAMA FAALİYETİ

İşlem Basamakları Öneriler

 Sistemde gaz mevcut ise ana vanayı kapatınız.

 Gaz besleme hattı borularının geçeceği yerleri proje üzerinden tespit ediniz.

 Gaz borularının geçeceği duvar ve döşemeleri kırarak montaja hazır hale getiriniz.

 Kaynaklı bağlantı için gerekli donanımları hazır hale getiriniz.

 Kazan gaz besleme boru hattı borularını kaynatmaya başlayınız.

 Gerekli güvenlik tedbirlerini alınız.

 Gaz boruları gelişi güzel döşenmemeli gaz yönetmeliklerine uyulmalıdır.

 Boru geçiş yerlerine boru kılıfı koymayı unutmayınız.

 Kaynağa başlamadan önce kaynak yapacağınız makine ve aparatları hazırlayınız.

 Büyük çaplı gaz borularını boru destekleri ile destekleyiniz.

UYGULAMA FAALİYETİ

(22)

ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME

Bu faaliyette kazanmış olduğunuz bilgileri aşağıda verilen soruları cevaplayarak değerlendiriniz.

1. Aşağıdakilerden hangisi kazan dairesi havalandırma sistemlerinden değildir?

A) Tabii havalandırma B) Yarı cebri havalandırma C) Ferdi havalandırma D) Cebri havalandırma

2. Aşağıdakilerden hangisi kazan gaz besleme hattını tarif etmektedir?

A) Kazan sayaç çıkışından brülöre kadar olan boru hattına denir.

B) Kolon ile sayaç girişine kadar olan hatta denir.

C) Servis hattından kazan girişine kadar olan hatta denir.

D) Kolon hattından başlayarak brülöre kadar olan hattır.

3. Aşağıdakilerden hangisi kazan dairelerinin havalandırma nedenlerinden biri değildir?

A) Kazandaki yanma için gerekli olan yakma havası için havalandırma yapılır.

B) Kazan dairesinin havalandırılması için havalandırma yapılır.

C) Kazan dairesinde sıcaklığın aşırı yükselmemesi için havalandırma yapılır.

D) Gaz akışının daha iyi olması için havalandırma yapılır.

4. Aşağıdakilerden hangisi servis hattını tanımlar?

A) Sayaçtan sonra döşenen hatta denir.

B) Ana gaz dağıtım şebekesini müşteri iç tesisatı veya kazan besleme hattı ile birleştiren hattır.

C) Kolon ile sayaç girişine kadar olan hatta denir.

D) Ana gaz dağıtım şebekesinden brülöre kadar döşenen hattır.

5. Duman kanalı bacaya % kaç eğim ile bağlanır?

A) % 8 B) % 5 C) % 10 D) % 9

6. Bacanın görevi nedir?

A) Duman çıkışını çevreye zarar vermeyecek bir şekilde dışarı atmaktır.

B) Havalandırmayı sağlamaktır C) Yanmayı kontrol etmektir.

D) Ortam havasını dışarı atmaktır.

ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME

(23)

7. Aşağıdakilerden hangisi doğal gaz kazanlarının baca bağlantısında dikkat edilmesi gereken hususlardan biridir?

A) Bacalar dairesel veya dikdörtgen yapılabilir.

B) Yanma verimi baca ile ilişkilidir.

C) Bacalar tuğladan veya paslanmaz çelik olabilir.

D) Duman kanalı bacanın içinden dışarı doğru taşmayacaktır.

8. Brülörler kazana nasıl tutturulur?

A) Flanşla tutturulur.

B) Lehimle tutturulur.

C) Bağlantı plakaları ile tutturulur.

D) Kaynakla tutturulur.

9. Gaz tahliye hava çıkış delikleri mümkün olduğu kadar tavana yakın olmalıdır.

A) Doğru B) Yanlış

10. Servis hatları genellikle polietilen (PE) borulardan çekilir.

A) Doğru B) Yanlış

DEĞERLENDİRME

Cevaplarınızı cevap anahtarıyla karşılaştırınız ve doğru cevap sayınızı belirleyerek kendinizi değerlendiriniz.

(24)

PERFORMANS DEĞERLENDİRME

Aşağıda resmi verilen kazan gaz besleme hattı boru tesisatı gibi bir hat çekiniz ve boru destekleri ile destekleyiniz.

Araç ve Gereçler

1- 50 mm çapında doğal gaz borusu 7- Kurbağacık

2- Kaynak makinesi 8- Gaz sızdırmazlık macunu

3- Boru kesme makinesi 9- Flanş

4- Boru kılıfları 10- Terazi

5- Boru destekleri 6- Boru anahtarı

(25)

UYGULAMALI TEST

Bir arkadaşınızla birlikte yaptığınız uygulamayı değerlendirme ölçeğine göre değerlendirerek, eksik veya hatalı gördüğünüz davranışları tamamlama yoluna gidiniz.

DEĞERLENDİRME ÖLÇEĞİ

DEĞERLENDİRME KRİTERLERİ

İşlem Basamakları Evet Hayır

Gazı ana gaz kesme vanasından kestiniz mi?

Projeden gaz borularının geçeceği yerleri tespit ettiniz mi?

Gaz borularının geçeceği duvar ve döşemelere kılıf koydunuz mu?

Kaynak için uygun ortamı hazırladınız mı?

Büyük çaplı borular için boru destekleri yaptınız mı?

İçerde kaynak yapılacaksa gerekli havalandırma tertibatını sağladınız mı?

Düzenli ve Kurallara Uygun Çalışma Mesleğe uygun kıyafet giydiniz mi?

Çalışma alanını tertipli-düzenli kullandınız mı?

Yapacağınız işe göre takım ve aparat seçtiniz mi?

Takımları düzgün kullandınız mı?

Güvenlik tedbirlerini aldınız mı?

Zamanı iyi kullandınız mı?

DEĞERLENDİRME

Yaptığınız değerlendirme sonunda “Hayır” şeklindeki cevaplarınızı bir daha gözden geçiriniz. Kendinizi yeterli görmüyorsanız öğrenme faaliyetini tekrar ediniz. Eksikliklerinizi araştırarak ya da öğretmeninizden yardım alarak tamamlayabilirsiniz.

Cevaplarınızın tamamı “Evet” ise bir sonraki faaliyete geçiniz.

(26)

ÖĞRENME FAALİYETİ-2

Bu faaliyette verilecek bilgiler doğrultusunda, uygun ortam sağlandığında tekniğine uygun kazan sayaç montajını yapabileceksiniz.

 Çevrenizdeki merkezi ısıtmalı binaların kazan sayaçlarını inceleyiniz, sayaçtan önce ve sonra hangi elemanların olduğunu not ederek edindiğiniz bilgileri arkadaşlarınızla atölye ortamında paylaşınız.

 Konut tipi sayaçlarla kazan sayaçları aynı mı? Benzer ve farklı yönlerini araştırarak bulunuz.

2. SAYAÇ MONTAJI

2.1. Tanımı ve Tesisattaki Yeri

Tüketilen gazı m³olarak ölçen cihazlara sayaç denir. Sayaçlar nemsiz, havalandırılan, dış etkenlere karşı korunmuş, endeksi kolay okunabilir, bakım ve değiştirilmesine imkân veren yerlere konmalıdır.

2.2. Çeşitleri

Doğal gaz tesisatında 3 tip sayaç kullanılır.

2.2.1.Körüklü Sayaçlar

TS 5910 EN 1359’ a uygun olmalıdır. Bu sayaçlar 2,5 m³/h’den 160 m³/h kapasitelere kadar üretilmektedir.

1. Küresel vana 2. Filtre

3. Regülatör

4. Esnek bağlantı elemanı 5. Doğalgaz sayacı 6. Sayaç konsolu

ÖĞRENME FAALİYETİ–2

ARAŞTIRMA

AMAÇ

(27)

Şekil 2.1: Körüklü sayaç bağlantısı Resim2.1: Körüklü sayaç

2.2.2. Rotary Sayaçlar

Genellikle 40 m³/h’ in üzerinde imal edilen sayaçlar rotary tip sayaçlardır.

Resim2.2: Rotary sayaç

Bu sayaçlar daha çok kazan girişlerine yere yapılmış beton kaideler üzerine monte edilir.

2.2.3. Türbinli Sayaçlar

TS 5477’ye uygun olmalıdır. 40 m³/h ile 25.000 m³/h kapasitelere kadar üretilir. Sayaç içinden geçen gazla döndürülen türbin çarkının devir adedi ile geçen gaz hacminin kaydedildiği bir ölçü cihazıdır.

(28)

Eksenel akışlı türbin çarklı gaz sayacı ve radyal akışlı türbin çarklı gaz sayacı olmak üzere iki çeşidi vardır.

2.3. Montajı

Kazan sayaçlarının montajı, ilgili gaz kuruluşu veya yeterlilik verdiği firmalar tarafından yapılır. Gaz kuruluşuna kaydı yapılmayan hiçbir sayaç monte edilmez.

Kazan sayaç montajlarında uyulması gereken kurallar şunlardır:

 Sayaçlar elektrik anahtarı, elektrik sayacı, priz, buat ve zil gibi elektrikle çalışan alet ve cihazlardan, sıcak su borularından en az 15 cm uzağa yerleştirilmelidir.

 Sayaç ve bağlantı boruları, duman bacaları üzerine yerleştirilmemelidir.

Sayaçlar duvar ile arasında en az 2 cm aralık kalacak şekilde duvara yerleştirilmelidir

 Kazan sayaçlarında sayaçtan önce bir gaz kesme vanası, filtre ve basınç regülatörü mutlaka olmalıdır

 65 m³/h’ ve daha küçük kapasitedeki körüklü tip sayaçlar duvara konsol ile daha büyük kapasitedeki 100 ve 160 m³/h’ kapasiteli körüklü sayaçlar yere yapılacak beton kaide üzerine monte edilmelidir. Körüklü tip sayaç bağlantılarında ön gerilme oluşturmayacak ve değişik tip sayaçların kullanımına imkân sağlayabilecek şekilde esnek bağlantı elemanı kullanılmalıdır. Esnek bağlantı elemanı TS 10878’ e uygun olmalıdır.

Şekil 2.2: Sayaçların konsol ve kaideler üzerine oturtulması

Resim 2.4: Sayaçların konsol üzerine oturtulması

(29)

 Tüm sayaçlarda sayaç girişine ve 100 m³/h üzerinde tüketime sahip her türlü sayaç çıkışına TS 9809’ a uygun küresel gaz kesme vanası konmalıdır. Vanalar kolay müdahale edilebilir ve açılıp kapatılabilir bir konumda monte edilmelidir.

Bu vanalarda herhangi bir tehlike anında abonenin veya bir başkasının kolayca kapatmasını sağlayacak şekilde bir açma kapama kolu olmalıdır.

 Sayacın bina dışına konması durumunda sayaç ve sayaç hattı elemanları korozyona dayanıklı malzemeden yapılmış bir koruyucu muhafaza içine alınmalıdır. Muhafaza kutusu tabii havalandırmayı sağlayacak şekilde olmalı ve sayaç göstergesi okuma penceresi bulunmalıdır. Sayaç ve sayaç vanasına gerektiğinde müdahale etmek için sayaç kutusu kilitli olmamalıdır

 Sayaçlar, ilgili görevlilerin kolayca girip muayene edebilecekleri ve göstergeleri kolayca okuyabilecekleri, ayrıca gazı rahatça kesip açabilecekleri şekilde aydınlık, havalandırılabilen, rutubetsiz ve donmaya karşı korunan çok sıcak olmayan (En çok 35 C) yerlere yerleştirilebilir. Sayaçlar yanıcı ve patlayıcı maddelerin bulunduğu yerlere yerleştirilemez.

 Rotary ve türbinli sayaçlar imalatçı katalog ve talimatlarına göre ve yağlanabilecek şekilde yerleştirilmelidir. Bu tip sayaç kullanılması durumunda sayaç öncesinde filtre bulunmalıdır. Kullanılacak olan filtrenin gözenek açıklığı 50 µm olmalıdır.

Şekil 2.3: Türbinli sayaç bağlantısı

Türbinli tip sayaçlarda sayaç giriş ve çıkışında 5D(çapın beş katı) mesafesinde bağlantı elemanı kullanılmamalıdır.

Şekil 2.4: Rotary sayaç bağlantısı

Rotary tip sayaçlarda giriş ve çıkışta 5D mesafesi bırakılmamalıdır.

 Merkezi sistemlerde kullanılan sayaçlar kazan daireleri içine 1. Küresel vana 2. Filtre

3. Türbinli sayaç 4. Flanş

5. Boru

1. Küresel vana 2. Filtre

3. Rotary sayaç 4. Flanş 5. Boru

(30)

 G4 (dâhil) ile G25(dâhil) arası körüklü tip sayaç kullanılacaktır,G40 (dahil) üzeri sayaçlar rotary veya türbin tip olmalıdır.

Şekil 2.5: Sayaçların muhafaza içine alınması Resim 2.5: Sayaç muhafazası

 Flanşlı bağlantılarda uygun sızdırmazlık contaları kullanılmalıdır. Vidalı bağlantılı sayaçların sayaç girişinde fleks esnek bağlantı elemanı kullanılacaktır.

 Sayaçlar yanıcı ve patlayıcı maddelerin bulunduğu yerlere yerleştirilemez.

(31)

UYGULAMA FAALİYETİ

 Sistemde gaz varsa ana vanayı kapatınız.

 Proje üzerinden doğal gaz sayacının yerini tespit ediniz.

 Sayaç askı konsolunu duvara ölçüsünde sabitleyiniz.

 Gaz sayacını askı konsoluna yerleştiriniz.

 Sayaç bağlantısından önceki elemanları birleştirmek için bağlantı flanşlarını hazırlayınız.

 Sayaçtan önce bağlanması gereken küresel vana bağlantısını yapınız.

 Sayaç filtresini flanşlı olarak birleştiriniz.

 Sayaç basınç regülatörünü flanşlı olarak bağlayınız.

 Gaz boruları ile rotary veya türbinli sayacı birbirine birleştiriniz.

 Sayaç çıkışına test nipelli dirsek bağlayarak kazan gaz hattını döşemeye başlayınız.

 Gerekli güvenlik önlemlerini alınız.

 Sayaç gaz hattının proje üzerinden yapıldığını unutmayınız.

 Konsolun terazide olup olmadığına bakınız.

 Sayacın konsol üzerine oturup oturmadığına dikkat ediniz.

 Flanşların arasına sızdırmazlık contaları koymayı unutmayınız.

 Borularda gaz varsa katodik koruma yapmayı unutmayınız.

 Filtre küresel vana ile regülatörün arasına bağlanmalıdır.

 Regülatör filtreden sonra bağlanmalıdır.

 Keteni ve macunu yeterli miktarda sürünüz.

 Sayaç bağlantılarında gaz girişi daima soldan, çıkışı daima sağdandır.

 Test nipelli dirsek ile gaz kaçağı olup olmadığını kontrol ediniz.

UYGULAMA FAALİYETİ

(32)

ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME

Aşağıdaki cümleleri doğru veya yanlış olarak değerlendiriniz.

1. ( ) Doğal gaz sayaçları tüketilen gazı kw/h olarak ölçer.

2. ( ) Sayaçlar nemsiz, havalandırılan, dış etkenlere karşı korunmuş ve kolay ulaşılabilen aydınlık yerlere konmalıdır.

3. ( ) Sayaçlar duvarlara genellikle tellerle asılarak tutturulur.

4. ( ) Körüklü, rotary ve türbinli olmak üzere üç çeşit sayaç vardır.

5. ( ) Doğal gaz sayaçlarının baca duvarlarına monte edilmelerinde herhangi bir sakınca yoktur.

6. ( ) Doğal gaz sayaçları sayaç takmayı bilen herkes tarafından montaj edilebilir.

Aşağıda boş bırakılan yerleri doğru sözcüklerle doldurunuz.

7. Doğal gaz sayaçları elektrik kabloları, elektrik sayaçları, buat ve prizlerden en az

…….……..cm uzaklıkta monte edilmelidir.

8. Büyük kapasiteli sayaçlarda vana, filtre ve regülatör birbirlerine ……… ..

birleştirilir.

9. Doğal gaz sayaçlarında gaz girişi……….dır.

10. Kazan sayaçlarında sayaçtan önce ………….., ………., ………….mutlaka olmalıdır.

Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız.

DEĞERLENDİRME

Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız. Doğru cevap sayınızı belirleyerek kendinizi değerlendiriniz. Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap verirken tereddüt yaşadığınız sorularla ilgili konuları faaliyete dönerek tekrar inceleyiniz.

Tüm sorulara doğru cevap verdiyseniz diğer faaliyete geçiniz.

ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME

(33)

Aşağıda montaj detay şekli verilen gaz sayacını montaj kurallarına uyarak bağlayınız.

1. Küresel gaz vanası 2. Filtre

3. Gaz sayacı ( Rotary veya Türbinli ) 4. Flanş

5. Gaz borusu 6. Boru anahtarı 7. Kurbağacık

8. Sızdırmazlık macunu 9. İki ağızlı anahtar takımı 10. Vida somun

11. Sızdırmazlık contası

(34)

UYGULAMALI TEST

DEĞERLENDİRME ÖLÇÜTLERİ

İşlem Basamakları Evet Hayır

Projeden gaz sayacının konacağı yeri tespit ettiniz mi?

Gaz sayaç konsolunu duvara sabitlediniz mi?

Sayaçtan önce konulan küresel gaz kesme vanasını bağladınız mı?

Filtre ve regülatörü flanşla bağlantı yaptınız mı?

Sayacı gaz borularına bağlarken vidalı bağlantılara sızdırmazlık macunu sürdünüz mü?

DEĞERLENDİRME

(35)

ÖĞRENME FAALİYETİ-3

Bu faaliyette verilecek bilgiler doğrultusunda, uygun ortam sağlandığında tekniğine ve yönetmeliklere göre gaz yolu armatürleri montajını yapabileceksiniz.

 Çevrenizde merkezi ısıtma ile ısıtılan bir site veya işletmenin kazan dairesine giderek burada brülörden önce bağlantısı yapılan elemanları inceleyiniz, elemanların isimlerini ve görevlerini öğrenmeye çalışınız. Öğrendiklerinizi arkadaşlarınızla sınıf veya atölye ortamında paylaşınız.

 Gaz brülörlerinin kazana nasıl tutturulduklarını yerinde incelemeler yaparak araştırınız.

3. GAZ YOLU ARMATÜRLERİ MONTAJI

3.1. Gaz Yolu Armatürleri

3.1.1. Tanımı ve Tesisattaki Yeri

Brülöre gaz akışını kontrol eden elemanlara gaz yolu kontrol hattı armatürleri adı verilir.

Bu armatürler, kazan dairesine havalandırılabilen, nemsiz, dış etkenlere karşı korunmuş, bakım ve değiştirilmelerine imkân veren bir yere brülörden hemen önce monte edilmelidir.

Gaz hattı armatürleri brülörlerin atmosferik veya üflemeli olmasına göre değişmez.

Elemanlar ve uygulama aynıdır. Bu elemanlara kontrol elemanları da denir. Bu elemanlar, küresel vana, gaz filtresi, regülatör, basınç otomatiği, selenoid vanalar, titreşim giderici, test nipelleri gibi elemanlardır.

Şekil 3.1: Gaz yolu armatürleri montaj sırası

ÖĞRENME FAALİYETİ–3

ARAŞTIRMA

AMAÇ

(36)

1- Küresel vana (TS EN 331, EN 331, TS 9809) 2- Kompansatör (TS 10880, DIN 30681) 3- Test nipeli

4- Filtre (TS 10276, DIN 3386)

5- Manometre (musluklu) (TS EN 837, EN 837)

6- Gaz basınç regülatörü (TS EN 88, EN 88,TS 10624, TS11390 EN 334, EN 334) 7- Relief valf (TS 11655, DIN 3381) (Regülatör ani kapamalı ise)

8- Tahliye hattı (vent)

9- Presostat (Min. gaz basınç) (TS EN 1854, EN 1854) 10- Solenoid valf (TS EN 161, EN 161)

11- Brülör (TS 11392 EN 676, EN 676)

12- Sızdırmazlık Kontrol Cihazı (TS EN 1643, EN 1643)

Resim 3.1: Gaz yolu armatürleri

Küresel vana açıldığında gaz filtreye girer. Filtrenin görevi gazı filtre ederek katı maddelerin ekipmanlara girişini engellemektir. Filtreden geçen gaz, basınç regülatörüne gelir. Regülatörde gazın basınç ayarı yapılarak sürekli aynı basınçta geçmesi sağlanır. Gaz şebeke basıncı regülatör basıncından düşük duruma gelirse regülatörden gaz geçmez;

dolayısı ile istenen basınç elde edilemezse brülör çalışmaz. Regülatörden geçen gazın basıncı manometre ile gözlenir. Manometre gazın basıncını ölçer. Manometreden geçen gaz basınç presostatına gelir. Basınç presostatı brülöre göre ayarlanmıştı, brülör için gerekli basınç oluştu ise brülör kumanda merkezine (Beyne) sinyal gönderir. Presostattan geçen gaz test nipeline gelir. Burada sistemde gaz kaçağının olup olmadığı kontrol edilir. Test nipelinden geçen gaz solenoid vanaya gelir. Solenoid vana normalde kapalıdır. Beyinden gelen sinyal ile açılır ve doğal gaz vana gaz kaçak kontrol ünitesine gelir. Burada son kaçak kontrolü yapılır. Kaçak olursa basınçta düşme olacaktır. Yani kaçak var ise beyin bunu algılayacak ve brülörü arızaya geçirecektir. Gaz kaçağı yok ise normalde kapalı olan 2. Solenoid vana açılarak brülöre gaz girişi olacaktır.

(37)

Gaz kontrol hattının uygulaması projelendikten sonra ilgili gaz kuruluşunun onayı alınır proje uygulanır.

3.1.2. Çeşitleri

3.1.2.1. Ana Kapama Vanası

Gaz besleme hattına giren gazı elle kesmek için kullanılan küresel vanalardır. Vana kolu doğru takılmış olmalı ve sürekli vana üzerinde bulunmalıdır.

Resim 3.2: Ana gaz kesme vanası 3.1.2.3. Kompansatör (Titreşim Giderici)

Brülördeki titreşimin tesisata geçişini zayıflatmak için kullanılan donanımdır.

Üniversal tip olmalıdır. (TS10880, DIN 30681)

Kazan devrede iken oluşabilecek vibrasyonun tesisat ve cihazlar üzerinde titreşime bağlı kasıntı ve/veya çatlamalara yol açmaması için yatay olarak kullanılan elemanlardır.

Kompansatör tipleri şartnamelere bağIı olarak kullanılır ve çapları da tesisat boru çapında seçilir.

Resim 3.3: Kompansatör (Titreşim giderici )

(38)

3.1.2.3. Gaz Basınç Test Nipeli

Gaz besleme borusunda mevcut gazın basıncını ölçmek için kullanılan, küresel vanadan sonra konulan elemanlardır.

Sistemi havadan yâda gazdan arındırmaya, sistemdeki basıncı seyyar manometreler yardımıyla ölçmeye yarar. Gerekmediğinde sürekli kapalı tutulmalıdır. Birden fazla basınç değeri gerektiren tesisatlarda, her basınç gurubu için ayrı test nipeli gereklidir.

Resim 3.4: Test nipeli 3.1.2.4. Filtre

Gaz borularından gelebilecek toz vb. pisliklerin hassas kontrol vanalarına zarar vermemeleri için hattın başında kullanılır. Filtreler kaset içinde yıkanabilir, sentetik, üç kat malzemeden yapılır. Filtre kapağının üzerinde diferansiyel manometre veya presostat bağlamak için iki adet ölçü nipeli bulunur. Tesisattan gelebilecek toz ve pisliklerin gaz armatürlerine ve yanma başlığında bulunan gaz nozullarına zarar vermesini engelleyecek filtre kullanılması zorunludur.

Tesisat içinde kalan çapak, curuf, kum, toz vb. kirlilik yaratacak malzemeleri süzmek, gaz ile birlikte taşınabilecek parçacıkları durdurmak ve bu maddelerin cihaz ve/veya gaz armatürlerine zarar vermesini önlemek amacı ile kullanılırlar. Filtreler bu fonksiyonları gereği, sistemin emniyetli çalışmasına yardımcı olurken diğer yandan cihaz ve armatürlerin çalışma ömrünü uzatırlar.

Bazı tip filtre kovanlarının üzerlerinde yer alan giriş-çıkış test nipelleri yardımı ile sistemi durdurmadan ve sökme işlemi yapmadan basınç farkı ölçülerek filtrelerin temizliği incelenebilir. Giriş-çıkış basınç farkı büyükse kovan sökülerek filtre değiştirilir.

(39)

Resim 3.5 Gaz filtresi Resim 3.6 Regülatör

3.1.2.5. Regülatör

Şebeke basıncını brülörde sabit besleme basıncına dönüştürür. Girişteki basınç ne kadar değişirse değişsin, regülatör çıkışında sabit bir değer elde edilir. Bu brülörün düzgün çalışması için şarttır. Çıkış basıncı isteğe göre ayarlanabilir. Basınç regülatörü, aynı zamanda, kullanılacak doğal gaz debisini de ayarlar. Çıkış basıncı yay kuvvetini değiştirerek ayarlanır. Bu da geçen debi değerini değiştirir.

Tesisattan gelen basıncı gaz armatürlerine girmesi planlanan basınç değerine düşürmek, düşük basınçlı sistemlerde de gaz akışında oluşabilecek dalgalanmaları stablize etmek amacıyla kullanılırlar. Shut-off tipleri sayesinde gaz çıkış basıncında limit değerlerin aşılmaması için kullanılır.

Bu tip regülatörler sistem emniyeti açısından limit değerler aşıldığında gaz geçişini engellerler. Gaz akışındaki dalgalanmalardan etkilenerek gereksiz kapatma yapmamaları için solenoid valflere çok yakın yerleştirilmezler (Kapasitelere göre değişen uzaklıklar, emniyet mekanizmalarının sinyal aldığı (İmpuls) noktalar ise çıkış gazının dengeli akışa dönüştüğü uzaklıklara konmalıdır.

(40)

3.1.2.6. Minimum Gaz Basınç Prosestatı

Basınç otomatiği (Presotat): Tesisattaki gaz basıncı brülörün çalışabileceği minimum basınç değerlerinin altına düşünce selenoid vanaya kumanda ederek gaz beslemesini keser.

Büyük sistemlerde üst basıncı kontrol eden ayrı bir basınç otomatiği kullanılır.

Bir kazan sisteminde uygun yanma koşullarının sağlanması için, hava/gaz karışımının olması gereken oranlarda sağlanması ve hava ile gazın ideal basınçlarda kazan içersine üflenmesi gereklidir. Gaz basıncının belirli bir değerin altına düşmesi durumunda, uygun yanma şartları sağlanamayacağı gibi alev kopması ya da alevin fürbülatöre kaçması şeklinde tehlikeli sonuçlar doğabilir. Bu durumlarda sistem, termostat da ayarlanan sıcaklık değerine ulaşamayacağı için brülör sürekli yükte kalacaktır yada alev kopması oluşursa sistem arızaya geçecektir. Minimum gaz basınç prosestadı, gaz basıncında ayarlanan değerlerin altına düşüldüğünde sistemi bloke eden (Bu amaçla beyine sinyal gönderen) bir emniyet ünitesidir.

Bu tür prosestadlar selenoid vanalara akuple edilirler ya da bu vana gruplarının yakınına yerleştirilirler.

Resim 3.7 Manyetik vanalar ve gaz prosestatı

(41)

3.1.2.7. Servis Selenoid Vanası

Gaz kontrol hattının sonunda manyetik vanalar kullanılır. Bu vanalar brülör durunca gazı kesen, çalışmaya başlayınca da açan ana elemanlardır ve kesinlikle sızdırmaz olmalıdır.

Resim 3.8: Selenoid Vanalar

Manyetik vanaların çeşitli tipleri vardır. Ancak bütün tipler hızlı kapamalıdır(1 saniyenin altında).Açma süreleri ise hızlı veya yavaş olabilir. Ayrıca manyetik vanaların tek veya çift kademeli olması söz konusudur. Selenoid vanalar normalde kapalı ve yay geri dönüşlü olmalıdır.

3.1.2.8. Hava Basınç Test Nipeli

Kazan gaz besleme boru hattı ile gaz yolu armatürlerinin sızdırmazlık testinin yapılabilmesi için gaz boru hattının en başına konan elemanlardır.

Kazan içerisinde ve yanma sırasında oluşan basıncın ölçülmesinde ve minimum hava prosestadının ayarlanması sırasında kullanılır.

3.1.2.9. Maksimum Yakma Havası Prosestatı

Her brülör, hava debisinin ayarı için bir ayar cihazına sahip olmalıdır. Yanma havası miktarını ayar için brülör fanının emme veya basma kısmında tertibat bulunur. Fanın üfleme basıncı genelde 4 ile 8 mbar arasında olup 12 mbara kadar çıkabilir. Brülördeki ateşlemede alevin yanma odasında yayılması ve gazların patlaması nedeniyle en azından 1-2 mbar üfleme basıncı gereklidir. Üfleme basıncının istenilen basınç değerlerinin üstüne çıkmasını önlemek amacıyla kullanılan elemanlardır.

3.1.2.10. Emniyet Selenoid Vanası

Otomatik emniyet valflarının (selenoid vanaların) gaz girişini etkin bir şekilde kapatıp kapatmadığını kontrol eden ve valflardaki gaz kaçaklarını anında algılayan ve gazı kesen ekipmanlardır.

Normalde (Enerji verilmeden önce) kapalı konumda olan, enerji verildiğinde ise tam açık olarak çalışan elektromanyetik bir vanadır. Bir tapa, yay kuvveti ile itilerek gaz yolunu kapatmaya çalışırken sisteme enerji verildiğinde tapa, piston ve yay etrafındaki bobin indüklenerek mıknatıs özelliği oluşturur. Mıknatıslanma sonucu oluşan manyetik alan yay kuvvetini yenerek tapayı geri çeker ve gaz yolunun açılmasını sağlar. Emniyet amaçlı solenoid vanalarda tapa, 2-3 sn. içinde ve tam olarak açılır. Problem anında ya da sistemin

(42)

3.2. Gaz Yolu Armatürleri Montajı

Gaz yolu armatürlerini birbirine birleştirirken belli standart ve kurallara uymak gerekir. Gaz yolu armatürleri brülörden hemen önce montaj edilir. Gaz yolu armatürleri montaj edilirken aşağıdaki hususlara dikkat edilmelidir:

 Vanalar, filtreler, regülatörler ve selenoid valflar kolay müdahale edilebilir, aydınlık, tamir ve bakımlarının kolay yapılabileceği bir konumda monte edilmelidir.

 Gaz yolu armatürleri birbirine birleştirilirken sızdırmaz bir şekilde flanşlı olarak birleştirilmelidir.

 Gaz yolu armatürlerinin vidalı bağlantılarında kullanılan sızdırmazlık macunu TS 10944 ve EN 751-1’e uygun olmalı flanşlı bağlantılarda ise uygun sızdırmazlık contaları kullanılmalıdır.

 Filtre ve regülatör kolayca sökülüp takılabilir, temizlenebilir, ölçümleri yapılabilir bir konumda montaj edilmelidir.

 Gaz yolu armatürleri montaj edilirken üzerlerine herhangi bir şeyin taşıp dökülmeyeceği yerlere yerleştirilmesine dikkat edilmelidir.

 Kullanılan regülatörlerde normal çalışma şartlarında geçen gaz miktarı regülatörün maksimum kapasitesinin 2/3’ü kadar olmalıdır.

 Regülatörün geçirebileceği minimum gaz miktarı, cihazın kullandığı maksimum gaz miktarının % 20’ si veya pilot kapasitesi kadar olmalıdır.

3.3. Gaz Brülörlerinin Kazana Montajında Dikkat Edilecek Hususlar

 Projede belirtilen kazan kapasitelerine uygun yakıt miktarını yakacak özelliklerde brülör seçilmelidir.

 Kazan üzerindeki brülörler, kazan dairesi dışında yerleştirilmiş bir elektrik şalteri ile her zaman kapatılabilmelidir.

 Brülör bağlantı montaj plakası ile brülör montaj flanşı arası sızdırmaz olmalı, iyi izole edilmelidir.

 Kazan brülör kapağı ve duman kutusu gibi alev ile doğrudan doğruya temasta olan ön kapakları uygun kalınlıkta refrakter malzeme ile kaplanmalıdır.

 Bakım ve onarım amaçları için brülörün yerinden geri çıkartılması veya yana alınması imkânını verecek yeterli alanlar mevcut olmalıdır.

 Bükülebilir fleks borular, ancak rijit (sabit) borular ile brülör arasında doğrudan bağlantı elemanı olarak kullanılabilir. Bükülebilir fleks borular, brülör gaz bağlantı hattı üzerine süpürme Te’si ile filtre arasına yerleştirilmiş olmalıdır.

Gaz sızdırmazlık kontrol cihazı kullanılan brülörlerde ise mutlaka iki manyetik valf arasında fleks boru kullanılmalıdır.

 Bükülebilir fleks borular, muhtemel işletme şartlarına yeterli, kolayca görülebilecek konumda yerleştirilmiş, kırılma ve burulmalara dayanabilecek yapı ve özellikte olmalıdır.

(43)

UYGULAMA FAALİYETİ

 Sistemde gaz mevcut ise ana vanayı kapatınız.

 Gaz yolu armatürlerinin geçeceği yerleri proje üzerinden tespit ediniz.

 Gaz yolu armatürlerini birleştirmeden önce montaja hazır hale getiriniz.

 Flanşlı bağlantılar için flanş yerlerini hazırlayınız.

 Küresel ana gaz kesme vanasından başlayarak gaz yolu armatürlerini birleştiriniz.

 Gaz yolu armatürlerini birleştirirken yukarıda açıklanan montaj kurallarına ve standartlara mutlaka uyunuz.

 Gerekli güvenlik tedbirlerini alınız.

 Gaz yolu armatürlerinin geçeceği yerler gelişi güzel değil; gaz yönetmeliklerine göre uygulanır.

 Gaz armatürleri çok hassas imal edildikleri için dikkat edilmelidir.

 Flanşların borular üzerine sonradan kaynak edildiğini unutmayınız.

 Gaz yolu armatürleri projede belirtilen sıra ile montaj edilmelidir. Biri diğerinin yerini alamaz.

 Standartlardan TS-EN ve gaz yönetmelikleri anlaşılmalıdır.

UYGULAMA FAALİYETİ

(44)

ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME

Aşağıdaki cümleleri doğru veya yanlış olarak değerlendiriniz.

1. ( ) Brülöre gaz akışını kontrol eden elemanlara gaz yolu armatürleri adı verilir.

2. ( ) Gaz yolu armatürleri nemsiz, havalandırılan, dış etkenlere karşı korunmuş ve kolay ulaşılabilen aydınlık yerlere konmalıdır.

3. ( ) Brülör kapasitesine göre kazan seçimi yapılır.

4. ( ) Gaz yolu armatürleri birbirlerine vidalı bağlantılarla birleştirilir.

5. ( ) Gaz yolu armatürleri montaj edilirken selenoid vanalar en başa konur.

6. ( ) Regülatör sistemdeki gazın basıncını ölçmeye yarar.

Aşağıda boş bırakılan yerleri doğru sözcüklerle doldurunuz.

7. Brülör durunca gazı kesen, çalışmaya başlayınca açan

elemanlara………vana denir.

8. Büyük kapasiteli tesislerde vana, filtre ve regülatör birbirine ……… ..

birleştirilir.

9. Sistemin çalışması esnasında meydana gelen gürültü ve titreşimleri gideren elemanlara…….……….….denir.

10. Gaz borularından gelebilecek toz vb. pisliklerin hassas cihazlara zarar vermelerini önlemek amacıyla ……….kullanılır.

Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız.

DEĞERLENDİRME

Cevaplarınızı cevap anahtarı ile karşılaştırınız. Doğru cevap sayınızı belirleyerek kendinizi değerlendiriniz. Yanlış cevap verdiğiniz ya da cevap verirken tereddüt yaşadığınız sorularla ilgili konuları faaliyete dönerek tekrar inceleyiniz.

Tüm sorulara doğru cevap verdiyseniz diğer faaliyete geçiniz.

ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME

(45)

Aşağıdaki şekilde verilen gaz yolu armatürlerini siz de aynı sırayı izleyerek montaj ediniz.

1- Küresel gaz kesme vanası 8- Boru kesme makinesi

2- Gaz filtresi 9- Kaynak makinesi ve aparatları

3- Regülatör 10- Oksi-asetilen kaynak takımları

4- Selenoid vana 11- Boru anahtarı

5- Flanş 12- Kurbağacık

6- Sızdırmazlık macunu 1. Küresel Vana 2. Esnek Bağlantı

3. Gaz Giriş Basıncı Ölçüm Noktası 4. Gaz Filtresi

5. Gaz Basınç Presostatı 6. Emniyet Solenoid Vanası 7. Gaz Basınç Regülatörü 10. Gaz Sızdırmazlık Ünitesi 11. Hava Basınç Presostatı

12. Brülör Gaz Basıncı Ölçüm Noktası 13. Brülör

14. Solenoid Vana (Tek Kademe)

(46)

UYGULAMALI TEST

DEĞERLENDİRME ÖLÇÜTLERİ

İşlem Basamakları ^Evet ^Hayır

Projeden gaz armatürlerinin konacağı yeri tespit ettiniz mi?

Gaz armatürlerini hazırladınız mı?

Küresel gaz kesme vanasını bağladınız mı?

Filtre ve regülatörü flanşla bağlantı yaptınız mı?

Vidalı bağlantılara sızdırmazlık macunu sürdünüz mü?

Flanşların arasına sızdırmazlık contaları koydunuz mu?

DEĞERLENDİRME

(47)

MODÜL DEĞERLENDİRME

Öğretmeninizin size ölçülerini verdiği kazan dairesi gaz sayaç montajını yapınız.

Kazan gaz besleme boru hattını kaynaklı olarak çekiniz. Gaz yolu armatürlerini flanşlı olarak monte ediniz.

Sayaç bağlantı elemanları

Gaz Yolu Armatürleri

1- Küresel vana 2- Kompansatör

3- Test nipeli 4- Filtre

5- Manometre (musluklu) 6- Gaz basınç regülatörü 7- Relief valf 8- Tahliye hattı (vent) 9- Presostat (Min. gaz basınç) 10- Solenoid valf

11- Brülör 12- Sızdırmazlık Kontrol Cihazı

Araç ve Gereçleri

1. Değişik çaplarda doğal gaz borusu 7. Terazi

2. Gaz sayacı 8. Metre

3. Küresel gaz kesme vanası 9. Boru anahtarı

4. Filtre 10- Kurbağacık

5. Regülatör 11- Boru kesme aparatı

6. Selenoid vanalar 12- Kaynak takımları

MODÜL DEĞERLENDİRME

(48)

DEĞERLENDİRME ÖLÇÜTLERİ Evet Hayır 1 İş güvenliği kurallarına uydunuz mu?

2 Araç ve gereçlerinizi seçtiniz mi?

3 Boruları uygun ölçülerde kestiniz mi?

4 Gerekli ekipmanları hazırladınız mı?

5 Gaz yolu armatürlerini hazırladınız mı?

6 Sayaç öncesi monte edilecek elemanları hazırladınız mı?

7 Sayacı gaz hattı ile birleştirdiniz mi?

8 Kazan gaz besleme boru hattını kaynakla birleştirdiniz mi?

9 Gaz yolu armatürlerini flanşlı olarak birleştirdiniz mi?

10 İş bittikten sonra kaçak testini yaptınız mı?

11 Yaptığınız işin kullanılabilir olduğundan emin oldunuz mu?

12 Almış olduğunuz malzemeleri öğretmeninize teslim ettiniz mi?

Ölçme sonuçlarına göre sizin modül ile ilgili durumunuz öğretmeniniz tarafından değerlendirilecektir. Bu değerlendirme için öğretmeninize başvurunuz.

(49)

CEVAP ANAHTARLARI

ÖĞRENME FAALİYETİ-1’İN CEVAP ANAHTARI

1 C

2 A

3 D

4 B

5 B

6 A

7 D

8 C

9 Doğru

10 Doğruı

ÖĞRENME FAALİYETİ-2’NİN CEVAP ANAHTARI

1 Y

2 D

3 Y

4 D

5 Y

6 Y

7 30

8 Flanşlarla

9 Soldan

10

Küresel vana, Filtre,

Regülatör

ÖĞRENME FAALİYETİ-3’ÜN CEVAP ANAHTARI

1 D

2 D

3 Y

4 Y

5 Y

6 Y

7 Selenoid

8 Flanşlarla 9 Kompansatör 10 Filtreler

CEVAP ANAHTARLARI

(50)

ÖNERİLEN KAYNAKLAR

 ÇETİNKAYA Mevlüt, Hüseyin DEMİR, Temel İşlemler Meslek Bilgisi, Yüce Yayınları, İstanbul, 2001.

 DEMİR, Hüseyin, Mevlüt ÇETİNKAYA, Isıtma Atölyesi İş ve İşlem Yaprakları, Yüce Yayınları, İstanbul, 2001.

 Hüsnü KADIOĞLU, Doğal gaz Yetkili tesisatçının El Kitabı

 Isısan Çalışmaları Nu:43 Doğal gaz Tesisatı Kasım, 1991.

 KADIOĞLU Hüsnü; Hüseyin DEMİR, Baykal ERGİN, Yapıda Doğal gaz Tesisatı, İstanbul, 2006.

 Katalog ve Dokümanlar

 Konuyla İlgili İnternet Dokümanları

 MMO, Doğal Gaz Tesisatı Proje Hazırlama Teknik Esasları, Yayın Nu:133

ÖNERİLEN KAYNAKLAR

(51)

KAYNAKÇA

 ÇETİNKAYA Mevlüt, Hüseyin DEMİR, Temel İşlemler Meslek Bilgisi, Yüce Yayınları, İstanbul, 2001.

 DEMİR, Hüseyin, Mevlüt ÇETİNKAYA, Isıtma Atölyesi İş ve İşlem Yaprakları, Yüce Yayınları, İstanbul, 2001.

 Hüsnü KADIOĞLU, Doğal gaz Yetkili tesisatçının El Kitabı

 KADIOĞLU Hüsnü; Hüseyin DEMİR, Baykal ERGİN, Yapıda Doğal gaz Tesisatı, İstanbul, 2006.

 Katalog ve Dokümanlar

 Konuyla İlgili İnternet Dokümanları

 MMO, Doğal Gaz Tesisatı Proje Hazırlama Teknik Esasları, Yayın Nu:133

 MMO Doğal Gaz Tesisatı Proje Hazırlama Teknik Esasları, Yayın Nu:133

 TS 7363 Doğal Gaz Bina İç Tesisat Projelendirme ve Uygulama Kuralları, 1989.

 TTMO Temel Bilgiler, Tasarım ve Uygulama Ek Sayı:5

 www.alarko.com.

 www.demirdokum.com.tr

 www.vaillant.com.tr