KISA
GAZETECILIK TARIHI
Öğr. Gör. Gül KEÇELİOĞLU1
Haber kağıtları ve haber mektupları
◦İlk gazeteler 17. yüzyılda Avrupa’da ortaya çıkmıştır.
◦18. yüzyılda dünyada gazete çıkaran ülke sayısı artmış, 19. yüzyılda ise gazetecilik gelişmiş ve kurumsallaşmaya başlamıştır.
◦14. yüzyıldan itibaren kullanılan haber kağıtları ve haber mektupları ilk gazetelerin öncülleridir.
◦Haber kağıtları aristokratlarla ilgili bilgi taşırken, haber mektupları burjuvazinin ticari faaliyetlerinde kullanılmıştır.
◦Aynı yüzyıl içinde Avrupa’daki haber kağıtlarının benzerlerine Japonya’da da rastlanmaktadır. Bu haber mektuplarına «kawara- ban» adı verilmektedir.
İlk gazeteler
◦Çoğu araştırmacıya göre dünyanın ilk gazetesi 1609’da Bremen yakınlarında yayımlanan Avis Relation Oder Zeitung’dur.
◦Aynı yıl Strasbourg’da Relation adlı başka bir gazetenin yayımlanmaya başladığı da bilinmektedir.
◦İlk gazetelerin ortaya çıkışında savaşlar hakkında bilgi edinme isteği, sermaye birikimi ve ticaretin gelişmesi önemli rol
oynamıştır.
◦İlk gazetelere merkezi otoritenin hüküm sürdüğü mutlak
monarşilerden ziyade birliği zayıf olan, ticaretin gelişmesi ile ekonomik gücü artan kentlerde daha çok rastlanmaktadır.
18. yüzyıl
◦ 18. yüzyılda gazetenin ve gazeteciliğin
yönünü değiştiren iki önemli olay Amerikan Bağımsızlık Savaşı ve Fransız İhtilalidir.
◦ 18. yüzyılda «basının özgür olması anlayışı» Amerikan Bağımsızlık
Bildirgesi’ne ve İnsan Hakları Evrensel
Bildirgesi’ne yazılı olarak girmiştir.
19. yüzyıl
◦19. yüzyılda endüstri devriminin başlaması gazete ve gazeteciliğin gelişmesi ve kurumsallaşması bakımından pek çok köklü
değişikliği beraberinde getirmiştir.
◦Endüstri Devrimi ile birlikte ulaşım ve iletişim teknolojilerindeki gelişmeler enformasyonun toplanmasını ve dağıtılmasını
kolaylaştırmış, gazetelerin nitelik ve niceliğini de dönüştürmüştür.
◦Gazeteler sadece seçkinlerin okuduğu yayınlar olmaktan çıkmış, geniş kitlelere ulaşmaya başlamıştır.
◦Kitle gazeteciliğine geçişle birlikte insanın ilgisini çekme ve dolayısıyla duygulara yönelme ön plana çıkmaya başlamıştır.
20. Yüzyıl
◦ 20. yüzyılın ilk yarısında kitle iletişim araçları olarak gazete, dergi ve kitap egemenken, ikinci yarısında
önce radyo sonra televizyon bu araçlara eşlik etmiştir.
◦ 20. yüzyılın ilk yarısında gerçekleşen iki büyük dünya savaşı, 19. yüzyıl boyunca sürdürülen geleneksel
gazeteciliğin dönüşmesine etki etmiştir.
◦ Ticari ve siyasi yönlendirme popüler kitle
gazetelerine duyulan güveni azaltmaya başlamıştır.
21. yüzyılda gazeteciliğin durumu
◦Artan Yöndeşme
◦Artan Tabloitleşme
◦21. Yüzyılda Savaşlar, Savaş Gazeteciliği, Haber Yönetimi (News Management), İliştirilmiş Gazetecilik (Embedded Journalism)
◦Otoriter Yönetimlerin Basına Müdahalesinin Artması
◦Propaganda Savaşları ve Gazetecilik
◦Post-truth, Manipülasyon, Dezenformasyon, Misenformasyon, Fake News vb. Kavramlar
◦Gazetecilik ile Halkla İlişkiler, Propaganda, Pazarlama Gibi Etkinlikler Arasındaki Ayrımın Flulaşması
◦Yeni Medya ve Bunun Geleneksel Gazetecilik Pratiklerini Sarsması
◦Yeni Teknolojilerin İstihdama Etkileri ve İşsiz Kalan Gazeteciler
◦Çoğulculuk, Katılımcılıkla İlgili Talepler ve Yeni Medyanın Sunduğu İmkanlar
◦Gazetecilik Yapmanın Kendisinin Bir Aktivizme Dönüşmesi
◦Alternatif Gazetecilik Pratikleri (Aktivist Gazetecilik, Gazetecilik Aktivizmi, Yurttaş Gazeteciliği, Hak Gazeteciliği, Barış Gazeteciliği vb. Kavramlar)
◦Gazetecilerin Çalışma Koşullarının Dönüşmesi (İstihdam, Gelir, İş Tatmini, Meslek Örgütleri)
