Aras EDAŞ, İhale Salonu 07 Temmuz 2012, Erzurum
Elektrik Piyasasında Lisanssız Elektrik Üretimine İlişkin Değerlendirmeler
Lisanssız Elektrik Üretiminde Şebeke Bağlantıları
Bilal Şimşek
Elektrik Y. Mühendisi TEDAŞ Genel Müdürlüğü Ankara
www.neoenerji.com
Sunum İçeriği
1) Türkiye Elektrik Piyasası ve Dağıtım Şirketleri 2) Lisanssız Elektrik Üretimi
3) Sonuçlar
www.neoenerji.com
• Elektrik Üretim A.Ş.(EÜAŞ)
• Türkiye Elektrik Ticaret ve
Taahhüt A.Ş.
(TETAŞ) Yİ, YİD, İHD
• Serbest Üretim Şirketleri
• Otoprodüktör ve Otoprodüktör Grupları
• Türkiye Elektrik İletim A.Ş.
(TEİAŞ)
• Türkiye Elektrik Dağıtım A.Ş.
(TEDAŞ)
• Özel Dağıtım Şirketleri
• Organize Sanayi Bölgeleri (OSB)
• Türkiye Elektrik Dağıtım A.Ş.
(TEDAŞ)
• Özel Dağıtım Şirketleri
• Toptan Satış Lisansına Sahip Şirketler
Üretim İletim Dağıtım Perakende Satış
Türkiye Elektrik Sektörünün Yapısı
www.neoenerji.com
ELEKTRİK DAĞITIM BÖLGELERİ / ELECTRICITY DISTRIBUTION REGIONS
.
Tokat Çanakkale
İstanbul Anadolu Y.
Kırklareli
Tekirdağ Edirne
Balıkesir
Bursa
Manisa
Kütahya Bilecik Kocaeli Yalova
Sakarya Düzce
Zonguldak
Bartın Sinop
Çorum Çankırı
Karabük
Bolu
Eskişehir Ankara
Konya Aksaray
Niğde
Karaman Antalya
Burdur Muğla
Denizli Aydın
İzmir
Kırşehir Kırıkkale
Yozgat Sivas
Kayseri Amasya
Samsun Kastamonu
Adana
Mersin
Hatay Kilis
Gaziantep Şanlıurfa
Mardin Diyarbakır
Batman Siirt
Şırnak Bitlis Van
Hakkari Muş
Ağrı
Bingöl Erzurum
Kars
Iğdır
Osmaniye
Tunceli Erzincan
Malatya
K.Maraş
Elazığ
Adıyaman
Bayburt Rize
Artvin
Trabzon Giresun
Ordu
Gümüşhane
Nevşehir
Uşak Afyon
Isparta
Ardahan İstanbul
Avrupa Y.
1
3
2 4
5 6
7 8
9
10 11
12 13
14
15
16 17
18
19
20 21
1. Dicle E. Dağıtım A.Ş. / Dicle Elec. Distr. Co. (Diyarbakır, Mardin, Siirt, Şanlıurfa, Batman, Şırnak) 2. Vangölü Elektrik Dağıtım A.Ş. / Vangölü Electricity Distribution Co. (Bitlis, Hakkari, Muş, Van) 3. Aras E. Dağıtım A.Ş. / Aras E. Distr. Co. (Ağrı, Erzincan, Erzurum, Kars, Bayburt, Ardahan, Iğdır) 4. Çoruh Elektrik Dağıtım A.Ş. / Çoruh E. Distribution Co. (Artvin, Giresun, Gümüşhane, Rize, Trabzon) 5. Fırat Elektrik Dağıtım A.Ş. / Fırat Electricity Distribution Co. (Bingöl, Elazığ, Malatya, Tunceli) 6. Çamlıbel Elektrik Dağıtım A.Ş. / Çamlıbel Electricity Distribution Co. (Sivas, Tokat, Yozgat) 7. Toroslar E. Dağıtım A.Ş. / Toroslar E. Distr. Co. (Adana, Gaziantep, Hatay, Mersin, Kilis, Osmaniye) 8. Meram E. Dağıtım A.Ş. / Meram E. Distr. Co. (Kırşehir, Konya, Nevşehir, Niğde, Aksaray, Karaman) 9. Başkent E.D.A.Ş. / Başkent E.D.Co. (Ankara,Çankırı,Kastamonu,Zonguldak,Kırıkkale,Bartın,Karabük) 10. Akdeniz Elektrik Dağıtım A.Ş. / Akdeniz Electricity Distribution Co. (Antalya, Burdur, Isparta)
12. Uludağ Elektrik Dağıtım A.Ş. / Uludağ Electricity Distribution Co. (Balıkesir, Bursa, Çanakkale, Yalova) 13. Trakya Elektrik Dağıtım A.Ş. / Trakya Electricity Distribution Co. (Edirne, Kırklareli, Tekirdağ)
14.İstanbul Anad.Y. E.Dağ. A.Ş. / İstanbul Anatolian Side E.D.Co. (İstanbul ili Anad.Yakası / İstanbul Anatolian Side) 15. Sakarya Elektrik Dağıtım A.Ş. / Sakarya Electricity Distribution Co. (Bolu, Kocaeli, Sakarya, Düzce)
16. Osmangazi Elektrik Dağıtım A.Ş. / Osmangazi E. Distr. Co. (Afyonkarahisar, Bilecik, Eskişehir, Kütahya, Uşak) 17. Boğaziçi Elektrik Dağ. A.Ş. / Boğaziçi Elec. Distribution Co. (İstanbul ili Avrupa Yakası / İstanbul European Side) 18. Kayseri ve Civarı Elektrik T.A.Ş. / Kayseri and Its Vicinity Electricity Turkish Inc. Co. (Kayseri)
19. Aydem Elektrik Dağıtım A.Ş. / Aydem Electricity Distribution Co. (Aydın, Denizli, Muğla) 20. Akedaş Elektrik Dağıtım A.Ş. / Akedaş Electricity Distribution Co. (Adıyaman, Kahramanmaraş)
21. Yeşilırmak Elektrik Dağıtım A.Ş. / Yeşilırmak Electricity Distribution Co. (Amasya, Çorum, Ordu, Samsun, Sinop)
ELEKTRİK DAĞITIM BÖLGELERİ / ELECTRICITY DISTRIBUTION REGIONS
.
Tokat Çanakkale
İstanbul Anadolu Y.
Kırklareli
Tekirdağ Edirne
Balıkesir
Bursa
Manisa
Kütahya Bilecik Kocaeli Yalova
Sakarya Düzce
Zonguldak
Bartın Sinop
Çorum Çankırı
Karabük
Bolu
Eskişehir Ankara
Konya Aksaray
Niğde
Karaman Antalya
Burdur Muğla
Denizli Aydın
İzmir
Kırşehir Kırıkkale
Yozgat Sivas
Kayseri Amasya
Samsun Kastamonu
Adana
Mersin
Hatay Kilis
Gaziantep Şanlıurfa
Mardin Diyarbakır
Batman Siirt
Şırnak Bitlis Van
Hakkari Muş
Ağrı
Bingöl Erzurum
Kars
Iğdır
Osmaniye
Tunceli Erzincan
Malatya
K.Maraş
Elazığ
Adıyaman
Bayburt Rize
Artvin
Trabzon Giresun
Ordu
Gümüşhane
Nevşehir
Uşak Afyon
Isparta
Ardahan İstanbul
Avrupa Y.
1
3
2 4
5 6
7 8
9
10 11
12 13
14
15
16 17
18
19
20 21
1. Dicle E. Dağıtım A.Ş. / Dicle Elec. Distr. Co. (Diyarbakır, Mardin, Siirt, Şanlıurfa, Batman, Şırnak) 2. Vangölü Elektrik Dağıtım A.Ş. / Vangölü Electricity Distribution Co. (Bitlis, Hakkari, Muş, Van) 3. Aras E. Dağıtım A.Ş. / Aras E. Distr. Co. (Ağrı, Erzincan, Erzurum, Kars, Bayburt, Ardahan, Iğdır) 4. Çoruh Elektrik Dağıtım A.Ş. / Çoruh E. Distribution Co. (Artvin, Giresun, Gümüşhane, Rize, Trabzon) 5. Fırat Elektrik Dağıtım A.Ş. / Fırat Electricity Distribution Co. (Bingöl, Elazığ, Malatya, Tunceli) 6. Çamlıbel Elektrik Dağıtım A.Ş. / Çamlıbel Electricity Distribution Co. (Sivas, Tokat, Yozgat) 7. Toroslar E. Dağıtım A.Ş. / Toroslar E. Distr. Co. (Adana, Gaziantep, Hatay, Mersin, Kilis, Osmaniye) 8. Meram E. Dağıtım A.Ş. / Meram E. Distr. Co. (Kırşehir, Konya, Nevşehir, Niğde, Aksaray, Karaman) 9. Başkent E.D.A.Ş. / Başkent E.D.Co. (Ankara,Çankırı,Kastamonu,Zonguldak,Kırıkkale,Bartın,Karabük) 10. Akdeniz Elektrik Dağıtım A.Ş. / Akdeniz Electricity Distribution Co. (Antalya, Burdur, Isparta)
12. Uludağ Elektrik Dağıtım A.Ş. / Uludağ Electricity Distribution Co. (Balıkesir, Bursa, Çanakkale, Yalova) 13. Trakya Elektrik Dağıtım A.Ş. / Trakya Electricity Distribution Co. (Edirne, Kırklareli, Tekirdağ)
14.İstanbul Anad.Y. E.Dağ. A.Ş. / İstanbul Anatolian Side E.D.Co. (İstanbul ili Anad.Yakası / İstanbul Anatolian Side) 15. Sakarya Elektrik Dağıtım A.Ş. / Sakarya Electricity Distribution Co. (Bolu, Kocaeli, Sakarya, Düzce)
16. Osmangazi Elektrik Dağıtım A.Ş. / Osmangazi E. Distr. Co. (Afyonkarahisar, Bilecik, Eskişehir, Kütahya, Uşak) 17. Boğaziçi Elektrik Dağ. A.Ş. / Boğaziçi Elec. Distribution Co. (İstanbul ili Avrupa Yakası / İstanbul European Side) 18. Kayseri ve Civarı Elektrik T.A.Ş. / Kayseri and Its Vicinity Electricity Turkish Inc. Co. (Kayseri)
19. Aydem Elektrik Dağıtım A.Ş. / Aydem Electricity Distribution Co. (Aydın, Denizli, Muğla) 20. Akedaş Elektrik Dağıtım A.Ş. / Akedaş Electricity Distribution Co. (Adıyaman, Kahramanmaraş)
21. Yeşilırmak Elektrik Dağıtım A.Ş. / Yeşilırmak Electricity Distribution Co. (Amasya, Çorum, Ordu, Samsun, Sinop)
Dağıtım Şirketleri
www.neoenerji.com
Özelleştirilen Şirketler
1 Aras’ın devri ile ilgili yürütmeyi durdurma kararı vardır. Nihai karar beklenmektedir
2 Özelleştirme portföyünden çıkarılan Aydın,Denizli,Muğla dağıtım bölgesinin AYDEM A.Ş.’ye devri Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı tarafından yapılmıştır.
3 Göksu EDAŞ 2009 yılında özelleştirme portföyünden çıkarılmıştır.Bu bölgenin devir süreci, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı tarafından yürütülmüştür.
4 Gediz EDAŞ ihalesi yeniden yapılacak.
Boğaziçi Trakya
Uludağ
Akdeniz Osmangazi
Ayedaş Sakarya
Başkent
Meram
Toroslar
Çamlıbel Yeşilırmak
Çoruh
Aras1
Fırat
Dicle
Van Gölü
Göksu3 Kcetaş
Menderes2
Sakarya
Onay/devir süreci devam etmekte olan bölgeler
Özel sektöre devredilmiş bölgeler
Gediz4
www.neoenerji.com
Dünyada Güneş Enerjisi
2011 Yılında 67,4 GW olmuştur. (EPIA)
www.neoenerji.com
Almanya ve Güneş
www.neoenerji.com
Almanya ve Güneş
www.neoenerji.com
Lisans Çeşitleri
1) Üretim lisansı,
2) Otoprodüktör lisansı,
3) Otoprodüktör grubu lisansı, 4) İletim lisansı,
5) Dağıtım lisansı,
6) Toptan satış lisansı,
7) Perakende satış lisansı.
www.neoenerji.com
Elektrik Piyasasında Lisanssız Elektrik Üretimi Yeni Düzenleme
www.neoenerji.com
Süreç
Tarih
Temmuz 2008 5784 sayılı Kanunda yapılan değişiklik
Eylül 2008 EPDK tarafından yayınlanan ilk yönetmelik taslağı
23 Ocak 2009 EPDK tarafından Yönetmelik 2.kez revize edildi.
13 Temmuz 2009 EPDK tarafından Yönetmelik 3.kez revize edildi.
3 Aralık 2010 Elektrik Piyasasında Lisanssız Elektrik Üretimine İlişkin Yönetmeliğin ilk hali yayınlandı.
(Resmi Gazete) 29 Aralık 2010
6094 -Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Elektrik Enerjisi Üretimi Amaçlı Kullanımına İlişkin Kanun’un bazı maddeleri Yönetmeliğinin yeniden düzenlenmesini gerektirdi. (HES-İl Özel İdareleri, Gerçek ve Tüzel kişilere ödeme konusu gibi)
21 Temmuz 2011 EPDK tarafından hazırlanan ve revize edilen Elektrik Piyasasında Lisanssız Elektrik Üretimine İlişkin Yönetmelik tekrar yayınlandı. (Resmi Gazete)
10 Mart 2012 Elektrik Piyasasında Lisanssız Elektrik Üretimine İlişkin Yönetmeliğin Uygulanmasına Dair Tebliğ yayınlandı ve fiilen uygulamaya geçildi.
www.neoenerji.com
Lisanssız Elektrik Üretimi (Mevzuat)
Elektrik Piyasasında Lisanssız Elektrik Üretimine İlişkin Yönetmelik 4628
Elektrik Piyasası Kanunu
5346
Yenilenebilir Enerji Kaynaklarının Elektrik Enerjisi Üretimi Amaçlı Kullanımına İlişkin Kanun
(Teşvik)
5627
Enerji Verimliliği Kanunu
Elektrik Piyasasında Lisanssız Elektrik Üretimine İlişkin Yönetmeliğin Uygulanmasına Dair Tebliğ
www.neoenerji.com
• Embedded Generation (EG),
• Distributed Generation (DG),
• Decentralized Generation (DG)
• Dispersed Generation (DG)
Alçak Gerilim (AG) ya da Orta Gerilim (OG)
seviyesinde (0,4-36 kV) yapılan ve şebeke ile paralel çalışan elektrik enerjisi üretimi ve enerji
depolamadır.
Dağıtık (Dağıtılmış) Üretim Nedir?
?
www.neoenerji.com
Hangi Tesisler Kurulabilir?
•Lisans alma yok,
•Şirket kurma yok,
•Gerçek/Tüzel kişi başvuru yapabilir,
•Kurulu güç kısıtı yok,
•Sisteme enerji veremez.
•Kaçan enerji için bedel ödenmez.
1-Kojenerasyon Santralleri
•Lisans alma yok,
•Şirket kurma yok,
•Gerçek/Tüzel kişi başvuru yapabilir,
•Tüzel kişi ihtiyaç fazlasını satabilir, gerçek kişi satamaz,
•Kurulu güç en fazla 50 kW olabilir.
•Tüzel kişi ihtiyaç fazlası enerji için YEK Cetvel 1’deki en düşük fiyat.
2-Mikrokojenerasyon Santralleri
•Lisans alma yok,
•Şirket kurma yok,
•Gerçek/Tüzel kişi başvuru yapabilir,
•Gerçek/Tüzel kişi ihtiyaç fazlasını satabilir,
•Kurulu güç en fazla 500 kW olabilir.
•Kaynak bazında YEK Cetvel 1
•Aksam bazında Cetvel 2’deki fiyatlar.
3-Yenilenebilir Enerji Kaynaklarına Dayalı Santraller
www.neoenerji.com
Genel Esaslar 1
1) Üretim tesisi kurabilmek için tüketim tesisi sahibi olmak gerekiyor.
2) Üretim tesisi yalnızca dağıtım sistemine bağlantısı yapılmalı ve aynı
dağıtım bölgesi içinde olması gerekiyor (üretim ve tüketim tesisi aynı veya ayrı yerde olabilir ancak aynı dağıtım bölgesi içinde olmalıdır).
3) Kojenerasyon tesisleri için 27 Ekim 2011 tarihli ve 28097 sayılı Resmi Gazetede yayımlanan Enerji Kaynaklarının ve Enerjinin Kullanımında Verimliliğin Artırılmasına Dair Yönetmelikte belirlenen değerin üzerinde olması,
4) Her bir tüketim noktası için bir mikrokojenerayon (<50 kW) veya toplam 500 kW’ı aşmamak üzere YEK tesisi kurabilir.
5) Rüzgar ve Güneş santralleri için TEİAŞ’ın her bir transformatör merkezine yönlendirilen toplam güç miktarı 2 MW’a ulaşıncaya kadar dağıtım
şirketince ilgili esas ve usullere göre bağlantı kapasitesi tahsisi yapılabilir.
6) Kurulu gücü 5 kW’a eşit veya daha düşük olan üretim tesisi şebekeye AG seviyesinden tek fazlı olarak bağlanabilir. Kurulu gücü 5 kW’ın üzerindeki üretim tesisleri ise şebekeye ancak üç fazlı olarak bağlanır.
www.neoenerji.com
7) AG seviyesinden bağlantılarda mevcut dağıtım trafosunun %30’u kadar bağlantıya izin verilmiştir.
8) 11 kW ve altı AG seviyesinden, 11 kW üstü AG veya YG seviyesinden dağıtım sistemine bağlanır.
9) Dağıtım şirketine yapılan başvurular aylık olarak biriktirilmesi ve takip eden ay içinde toplu olarak değerlendirilmesi öngörülmüştür.
10) Yapılacak toplu değerlendirmede sırası ile dikkate alınacak öncelikler;
a) Yenilenebilirler,
b) Kojenerasyon tesisi olması,
c) Üretim-tüketim tesisi aynı yerde olan projeler,
d) Daha önce tesis kurmamış/kurması uygun bulunmamış kişiler, e) Son bir yıl içindeki tüketim miktarının diğer başvurulardan yüksek
olması,
f) Başvuru sırası,
11) Kullanılan malzemeler; ilgili standartlara göre imal edilmiş, garanti kapsamında ve son beş yılın üretimi olmalıdır.
Genel Esaslar 2
www.neoenerji.com
12) Satış izni olmayan tesislerin sisteme enerji kaçırmayacak şekilde tasarlanması gerekiyor.
13) Teşvik’ten faydalanmak için, kullanıcının üretim tesisinde kullanılan makine ve/veya elektro-mekanik aksam için Bakanlıkça çıkarılan ve 19/6/2011
tarihli ve 27969 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Yenilenebilir Enerji Kaynaklarından Elektrik Enerjisi Üreten Tesislerde Kullanılan Aksamın Yurt İçinde İmalatı Hakkında Yönetmeliğe göre belirlenecek destek fiyatına
ilişkin belgeyi bölgesinde faaliyet göstereceği dağıtım şirketine sunması gerekir.
14) Başvurular ortak irtibat merkezlerine göre sınıflandırılır. Bu sınıflandırmada YG seviyesinden bağlanacak tesisler için iletim trafo merkezindeki dağıtım fideri, AG seviyesinden bağlanacak tesisler için dağıtım trafosu kıstasları kullanılır. Alternatif olarak başka bir TEİAŞ trafo merkezi ile dağıtım
fiderine açık ring şebekede, şebekenin normal çalışma koşullarına göre bağlı olduğu dağıtım fideri esas alınır.
Genel Esaslar 3
www.neoenerji.com
Başvuru Adımları
Projelerin Hazırlanması ve Onaylanması
Değerlendirme Başvuru Yapılması
Anlaşmaların İmzalanması
Tesisin Yapımı
Kabul İşlemleri ve Onay
İşletme
Faturalama ve Ödeme
www.neoenerji.com
Başvuru Adımları (HES Başvuruları Hariç)
www.neoenerji.com
Başvuru Adımları
www.neoenerji.com
Bağlantı Noktası Türleri
154 kV
Müşteriler
380 kV
1
5 4 3
2
(34,5-15,8-10,5-6,3 kV)
0,4 kV
Sisteme Bağlantı Noktaları:1- AG’den bağlantı
2- Gerilim düşümü ve güç kaybı hesaplarına göre hattın
kapasitesine bağlı olarak OG
dağıtım şebekesine gömülü olarak bağlanan santraller,
3- Genelde kurulu gücü 10 MW ile 50 MW arasında olan üretim
tesisleri, müstakil hat ve fiderle TM’lere direk bağlı santraller,
4- Rüzgar çiftliği, güneş tarlaları gibi büyük ölçekli santrallerin 154 /OG TM üzerinden iletime bağlı
santraller)
5- Kurulu gücü 50 MW’nın üzerinde olan üretim tesisleri, 154 kV gerilim seviyesinden direk olarak bağlanır.
Dağıtık EnerjiSantrali (DES) Büyük Santraller
www.neoenerji.com
Elektrik Ağacımız
Santral
154 kV
154 kV Enerji İletim Hattı
154.34.5 kV İndirici Güç Transformatörü
34,5 kV Bara
34,5 kV Dağıtım /Hatları Yeraltı kabloları 34,5/0,4
kV
0,4 kV Bara
Ev Yükseltici Güç
Transformatörü
G G
G
www.neoenerji.com
Uyulması Gereken Temel Standartlar
Santral Kurulu Gücü Standart Adı
< 11 kW TS EN 50438
> 11 kW ve AG’den Bağlı CLC/FprTS 50549-1:2011
> 11 kW ve YG’den Bağlı CLC/FprTS 50549-2:2011
www.neoenerji.com
OG Bağlantı Tahsisleri
3/0AWG (Pigeon) TEİAŞ 380 kV
veya 154 kV
Şebeke TEİAŞ TM
154/31,5 KV 25+25 MVA
RES 500 kW
PV 500 kW Fider 1
Fider 2 Fider 3
Rüzgar & Güneş > 2MW
Yük Fider nTEİAŞ Görüşü Alınacak!
OG İrtibat Merkezi
www.neoenerji.com
OG Teknik Değerlendirme
Genel olarak üretim santralının dağıtım sistemine bağlantısında;
1) Başvurular irtibat merkezine göre sınıflandırılacak;
OG için fider bazında değerlendirilecek.
2) Bağlanabilirlilik oranının >500 kW Kojenerasyon tesisleri için; >35 ve diğer üretim tesisleri için; >100 olmalıdır. Bunların dışında ise dağıtım şirketi tarafından alternatif bağlantı noktası önerilebilir.
3) E.P. Şebeke Yönetmeliğinin 5. maddesinde yer alan 50 MW kısıtının aşılmaması,
4) Sistem kısa devre arıza akım limiti olan 16 kA’in aşılmaması (TEİAŞ tarafından hesaplanmakta),
5) Rüzgar santralleri için; bağlanacak toplam RES kapasitesinin,
bağlantı noktasının minimum kısa devre gücünün en çok yüzde beşi (%5)’i kadar olması ve bu gücü aşmaması,
şartlarının sağlanması halinde uygun bağlantı görüşü verilmektedir.
www.neoenerji.com
OG’den Bağlantı Esasları
TR 50 MVA
34,5 kV
Mevcut DM veya KÖK
154 kV
3x3/0 AWG
11,3 km
630 kVA 3x3/0 AWG
TEDAŞ OTOP FİDER TEİAŞ
OTOP FİDERİ
RES 500 kW
0,69 kV 34,5 kV
www.neoenerji.com
Örnek: OG’den PV Santral Bağlantısı
TRAFOLU BETON KÖŞK BİNASI DAĞITIM ŞEBEKESİNE
BAĞLANTI HATTI
GES SANTRAL
www.neoenerji.com
Mevcut Tesisinde Üretici Olmak
154/34,5 kV TR-B 50 MVA 154/34,5 kV
TR-A 50 MVA
154 kV E.İ.H
Bara-A 34,5 kV Bara-B
34,5 kV 477 MCM - 7,8 km
34,5 kV 477 MCM – 12,6 km G
DM
Müşteri DM
… .kV/34,5 kV
AG Pano Fabrika 34,5/0,4 kV
1600 KVA
ö
www.neoenerji.com
AG’den Bağlantı Kapasitesi
Trafo Gücü S (kVA)
Bağlanabilir Toplam Kapasite
Pt (kW)
Bir kişiye bir yıl içerisinde
tahsis edilebilecek kapasite (kW)
t.g. < 100
Trafo Gücü (S) x 0,3
7,5
100 ≤ t.g. ≤ 1000 t.g. x 0,1
t.g. >1000 100 kW
www.neoenerji.com
AG Trafo Güç ve Kapasiteleri
Trafo Gücü (kVA) Bağlanabilir Toplam Kapasite (kW))
Bir kişiye bir yıl içerisinde tahsis edilebilecek kapasite
(kW)
50 15 7,5
100 30 10
160 48 16
250 75 25
400 120 40
630 189 63
800 240 80
1000 300 100
1250 375 100
1600 480 100
2000 600 100
2500 750 100
www.neoenerji.com
AG Teknik Değerlendirme
Trafo
OG Şebeke 33 kV
AG Hattı
Mesken
Mesken
www.neoenerji.com
DC Bölgesi
www.neoenerji.com
Mesken Uygulamaları (1-10 kW)
www.neoenerji.com
AG Şebeke Etkileri
Şebeke 33 kV
AG şebekeye fazla santral bağlantısında, AG şebekede yaşanan gerilim düşümü işaretini
değiştirebilir.(Ancak bu çok yüksek santral bağlantısı ve düşük yükte oluşabilecek bir durumdur.)
www.neoenerji.com
Güç Kalitesi
Tasarım
Kurulum
İşletme
Harmonikler
Toplam Talep Bozulması < %5
Fliker Şiddeti (YG):
Pst ≤ 1.0 Plt ≤ 0.8 Fliker Şiddeti (AG):
Pst ≤ 1.0 Plt ≤ 0.65
Gerilim Dalgalanmaları (YG-AG):
Devreye Girerken/Çıkarken: %3,3 Enjekte Edilen Doğru Akım < %0,5 Kısa Devre Gücü Artışı
Aktif Güç Kontrolü Reaktif Güç Kontrolü Topraklama
www.neoenerji.com
Uzaktan İzleme ve Kontrol
Kurulu gücü 11 kW’tan büyük üretim tesisleri uzaktan izleme ve kontrol sisteminin kurulması için uygun olmalıdır.
Yönetmelik kapsamında üretim faaliyetinde bulunan gerçek veya tüzel kişi uzaktan izleme ve kontrol için gerekli ekipman ve altyapıdan sadece bağlantı anlaşmasında belirlenen mülkiyet sınırına göre kendi mülkiyet alanında olanları temin ve tesis eder.
Dağıtım şirketi, kurulu gücü 11 kW’tan büyük üretim tesislerinden uzaktan izleme ve uzaktan kontrol sistemine ilişkin haberleşme altyapısının kurulması talebinde bulunabilmesi için kendisi gerekli altyapıya sahip olmalıdır.
Uzaktan izleme ile asgari olarak haberleşmenin durumu ile jeneratörün çalışma ve şebekeye bağlantı durumu izlenebilir; ilaveten aktif ve reaktif güç, güç faktörü, akım, gerilim, frekans, harmonikler ve toplam harmonik bozulma değerleri alınabilir.
Veri iletişimine ilişkin masraflar ilgili mevzuata göre tahakkuk ettirilir
www.neoenerji.com
Koruma
Tablo–1: AG seviyesinden bağlanan üretim tesisleri için koruma ayarı sınır değerleri;
Parametre En Uzun Temizleme Süresi a Açma Ayarı
Aşırı Gerilim (ANSI 59) 0,2 s 230 V + %15
Düşük Gerilim – Kademe 1 (ANSI 27) 1,5 s 230 V – (%15…%20) b
Düşük Gerilim – Kademe 2 (ANSI 27) 0,2 s 230 V – ( %50…%75) b
Aşırı Frekans (ANSI 81/O) 0,5 s 51 Hz
Düşük Frekans (ANSI 81/U) 0,5 s 47 Hz
Vektör Kayması c 0,2 s (6o…9o) b
ROCOF (df/dt) (ANSI 81R) c 0,2 s (1…2,5) b Hz/s
a) Arızayı tespit ve kesici açma süresi dâhildir.
b) Verilen aralıkta uygun değer dağıtım şirketi tarafından istenebilir ve ayarlanabilir.
c) Jeneratör, adalanma durumunda çalışmaya elverişli teknik özellikte ise ilave olarak bu koruma rölelerinden en az biri kullanılmalıdır.
Not: Gerilim değerleri etkin (r.m.s) değerlerdir ve faz-nötr gerilimi olarak verilmiştir.
www.neoenerji.com
Koruma
Parametre Temizleme Süresi Açma Ayarıa
Aşırı Gerilim (ANSI 59) –Kademe 1 0,2 s V≥ 120
Aşırı Gerilim (ANSI 59) – Kademe 2 1,0 s 110 < V < 120
Düşük Gerilim – Kademe 1 (ANSI 27) 2,0 s 50 ≤ V < 88
Düşük Gerilim – Kademe 2 (ANSI 27) 0,2 s V< 50
Aşırı Frekans (ANSI 81/O) 0,2 s 51 Hz
Düşük Frekans (ANSI 81/U) 0,2 s 47 Hz
Düşük Frekans (ANSI 81/U)
Dağıtım şirketi görüşüne uygun olarak 0,2–300 sn aralığında
ayarlanabilir.
Dağıtım şirketi görüşüne uygun olarak 47– 49,5 Hz aralığında
ayarlanabilir.
Vektör Kayması c 0,2 s (6o…9o) b
Frekans değişim Oranı (ROCOF) (df/dt)
(ANSI 81R) c 0,2 s (0,5…2,5) b Hz/s
Artık Gerilim (ANSI 59N) d d d
a) Gerilim ayarları anma gerilimin yüzdesi olarak verilmiştir
b) Verilen aralıkta uygun değer dağıtım şirketi tarafından ayarlanabilecektir.
c) Dağıtım şirketinin yapacağı etüt çalışmasına göre dağıtım şirketince gerek görülmesi halinde bu korumalardan birisi istenilebilir.
d) Topraklama sistemine bağlı olarak gerektiği durumda dağıtım şirketi tarafından istenebilir. Statik jeneratörler için uygulanabilir değildir. Bu koruma talep edildiğine temizleme süresi ve açma ayar değerleri dağıtım şirketi tarafından belirlenir.
Tablo–2: YG seviyesinden bağlanan üretim tesisleri için koruma ayarı sınır değerleri;
www.neoenerji.com
Koruma
www.neoenerji.com
Sayaç ve Ölçme Sistemi
B A
A: Bağlantı ve ölçme sistemi B: Üretim tesisi
Not 1: Yapılan gruplandırma, yerleşimi göstermek için düşünülmemiştir. Sadece ana kısımları belirtmektedir.
Not 2: Ölçme sistemleri mühürlenebilir ve erişilebilir özellikte olmalıdır.
Not 3: Bu şemada özellikle, ölçme sisteminin yapısı ve ölçüm noktalarının gösterimi amaçlandığından, diğer amaçlar ve kurallar kapsamında bulunması gerekli bütün teçhizat gösterilmemiştir.
~400/230 V
KKS Faturalamaya
esas çift yönlü sayaç
Bağlantı Hattı
kWh
* Ayırma Düzeni için açıklama:
Dağıtım şirketi tarafından dağıtım şirketi personelinin ihtiyaç duyduğu anda kolayca ulaşabileceği, dağıtım şirketince bağlantı noktasında kilitlenebilir, kontaklarının pozisyonu gözle görülebilir (üretim tesisinin dağıtım sisteminden ayrıldığının görülebildiği), ayırma düzeni.
Bu ayırma düzeni kullanıcının ihtiyacına ve isteğine bağlı olarak gösterilen noktalardan sadece birine tesis edilmelidir.
Alçak Gerilim Dağıtım Şebekesi
Koruma ve kontrol sisteminin (KKS) fonksiyonları:
Aşırı Gerilim Koruma
Düşük Gerilim Koruma
Aşırı Frekans Koruma
Düşük Frekans Koruma
Kısa devre koruma
Aşırı yük koruma
Vektör Kayması**
ROCOF (df/dt) (ANSI 81R)**
** Generatör, adalanma durumunda çalışmaya elverişli teknik özellikte ise ilave olarak bu koruma rölelerinden en az biri kullanılmalıdır.
Not: Eğer gerilim ve frekans kontrollü ve şebeke empedans ölçümlü otomatik ayrılma ile koruma düzeneği de varsa yeterli olabilir.
Ayırma düzeni*
Ayırma düzeni*
Generatör (veya Evirici) G
~
˜
Generatör (veya Evirici)
B
C A
A: Bağlantı ve ölçme sistemi B: Üretim tesisi C: Tüketim Tesisi
Not 1: Yapılan gruplandırma, yerleşimi göstermek için düşünülmemiştir. Sadece ana kısımları belirtmektedir.
Not 2: Ölçme sistemleri mühürlenebilir ve erişilebilir özellikte olmalıdır.
Not 3: Bu şemada özellikle, ölçme sisteminin yapısı ve ölçüm noktalarının gösterimi amaçlandığından, diğer amaçlar ve kurallar kapsamında bulunması gerekli bütün teçhizat gösterilmemiştir.
~400/230 V
KKS
~400/230 V Yapı Bağlantı Hattı
Yapı Bağlantı Kutusu
kWh
* Ayırma Düzeni için açıklama:
Dağıtım şirketi tarafından dağıtım şirketi personelinin ihtiyaç duyduğu anda kolayca ulaşabileceği, dağıtım şirketince bağlantı noktasında kilitlenebilir, kontaklarının pozisyonu gözle görülebilir (üretim tesisinin dağıtım sisteminden ayrıldığının görülebildiği), ayırma düzeni.
Bu ayırma düzeni kullanıcının ihtiyacına ve isteğine bağlı olarak gösterilen noktalardan sadece birine tesis edilmelidir.
Alçak Gerilim Dağıtım Şebekesi
kWh
Tüketim tesisi yükleri
Koruma ve kontrol sisteminin (KKS) fonksiyonları:
Aşırı Gerilim Koruma
Düşük Gerilim Koruma
Aşırı Frekans Koruma
Düşük Frekans Koruma
Kısa devre koruma
Aşırı yük koruma
Vektör Kayması**
ROCOF (df/dt) (ANSI 81R)**
** Generatör, adalanma durumunda çalışmaya elverişli teknik özellikte ise ilave olarak bu koruma rölelerinden en az biri kullanılmalıdır.
Not: Eğer gerilim ve frekans kontrollü ve şebeke empedans ölçümlü otomatik ayrılma ile koruma düzeneği de varsa yeterli olabilir.
Ayırma düzeni*
Tek yönlü Sayaç (2 nolu Sayaç)
G
˜
˜
Faturalamaya esas çift yönlü sayaç (1 nolu Sayaç)
www.neoenerji.com
Sayaç ve Fiyatlandırma
1) Tüketim tesisi ile aynı yerde olan üretim tesisleri için; DUY’da istenen haberleşmeyi sağlayacak çift yönlü ölçüm yapabilen saatlik sayaç ile üretim tesisinde üretilen enerjiyi ölçecek sayaç takılması gerekiyor.
2) Tüketim tesisi ile farklı yerde olan üretim tesisleri için; DUY’da istenen haberleşmeyi sağlayacak saatlik sayaç kullanılacak.
3) “Net ölçüm” yapılacak ve her fatura dönemi sonunda ilgili kişinin net üretici ise belirlenen fiyattan ödeme yapılacak, net tüketici ise tarife üzerinden tüketim bedeli ödeyecek.
4) Tüketim tesisi ile aynı yerde üretim tesislerine sahip gerçek veya tüzel kişilere net üretici ise sisteme verdiği enerji miktarı, net tüketici ise
sistemden çektiği enerji miktarı üzerinden sistem kullanım bedeli
ödeyecek. Farklı ise, hem çektikleri hem de verdikleri enerji miktarı için sistem kullanım bedeli ödeyecek.
5) YEK’ler için 5346 sayılı kanun çerçevesinde belirlenen fiyat esas alınacak.
www.neoenerji.com
Sayaç ve Fiyatlandırma
6) YEK dayalı üretim tesislerinden sisteme verilen ihtiyaç fazlası enerji YEKDEM kapsamında ve mikrokojenerasyon tesislerinden sisteme verilen ihtiyaç fazlası enerji perakende satış lisansı sahibi dağıtım şirketince tarife kapsamında değerlendirilir.
7) Mikrokojenerasyon tesislerinden sisteme verilen ihtiyaç fazlası enerji için için Cetvel 1 deki en düşük fiyat uygulanır.
8) Kojenerasyon santralleri için ödeme olmayacak.
9) Cetvel 1 fiyatları 10 yıl süre ile geçerlidir.
10) Lisanssız üreticiler ikili anlaşmalar yapamazlar.
www.neoenerji.com
Muafiyetli Üretim Miktarı
Her bir perakende satış lisansı sahibi dağıtım şirketinin (EDAŞ) kendi bölgesinde, LÜY kapsamında yenilenebilir enerji kaynaklarına dayalı üretim tesisi kuran gerçek veya tüzel kişilerin üretim tesislerinde ilgili Yönetmelik hükümlerine uygun olarak üretip sisteme verdikleri ihtiyaç fazlası elektrik enerjisi miktarı (LÜY Madde 3.1.m)
1) Üretim tesisi ile tüketim tesisinin aynı yerde olması halinde bağlantı anlaşmasında belirlenen yere takılan sayaç verilerinden saatlik bazda ve/veya
2) Üretim tesisi ile tüketim tesisinin aynı yerde olmaması halinde üretim sayacından elde edilen saatlik verilerden, tüketim tesisine ilişkin saatlik sayaç verilerinin veya tüketim sayaçlarından saatlik bazda veri alınamayan tüketim tesisleri için DUY hükümleri uyarınca onaylanan profil uygulaması yapılarak elde edilen saatlik tüketim verilerinin mahsuplaştırılması suretiyle saatlik bazda,
tespit edilir (LUY 19.2)
www.neoenerji.com
İhtiyaç Fazlı Üretimin Değerlendirilmesi
Kaynak Türü Dağıtım Şirketi Ödemesi
PMUM Ödeme (Dağıtım Şirketine)
Enerjinin
Değerlendirilmesi Fiyatlandırma
YEK
(Kaynak Bazında Tasnif)
Var Üreticiler adına EDAŞ’a ödeme
YEKDEM Kapsamında
I ve II Sayılı Cetvel
Kojenerasyon Yok Yok YEKDEM
Kapsamında
Mikrokojenerasyon
(Gerçek Kişi) Yok Yok YEKDEM
Kapsamında
Mikrokojenerasyon
(Tüzel Kişi) Var Yok
Perakende Satış Tarifesi kapsamında
abonelere satış
I sayılı cetvel en düşük fiyat
www.neoenerji.com
Günlük Görev
Her bir UEVÇB için saatlik üretim tahminlerinin MYTM’ye bildirilmesi (G-1 saat 09.00 YEKDEM
11.2)
Aylık Görevler
İhtiyaç fazlası üretim sayaç değerlerinin PMUM’a bildirilmesi
(Ayın 4.Günü, LUT 24.4)
LUYTOP değerinin PMUM’a bildirilmesi
(Ayın 6.Günü, LÜT 26.2.6)
Üreticiye Ödeme Yapılması (LÜT 26.2.7)
Üreticilere Yapılacak Ödeme Tutarı = İhtiyaç Fazlası Üretim Miktarı X (I Sayılı Cetvel Fiyatı + II Sayılı Cetvel Fiyatı)
Dağıtım Şirketi Görevi
www.neoenerji.com
Teşvik Fiyatları (5346 Sayılı YEK Kanunu)
Tesis Tipi Cetvel-1 (Dolar sent/kWh)
Cetvel-2 katkı (Yurt İçinde Gerçekleşen İmalata göre
alınabilecek en yüksek değer) (Dolar
sent/kWh)
Toplam En Yüksek Değer (Dolar
sent/kWh)
Hidroelektrik 7,3 2,3 9,6
Rüzgar 7,3 3,7 11
Fotovoltaik Güneş 13,3 6,7 20
Yoğunlaştırılmış Güneş 13,3 9,2 22,5
Biyokütle 13,3 5,6 18,9
Jeotermal Enerjisi 10,5 2,7 13,2
www.neoenerji.com
Sonuçlar
Temel Konular
Teknik konularda çalışmaların ve projelerin geliştirilmesi,
Konuyla ilgili piyasa ve dağıtım şirketleri personellerine eğitimlerin verilmesi,
Enerji üretim tahmin sistemlerinin geliştirilmesi,
Üretim santrallerin dağıtım şebekeleri üzerindeki etkilerin araştırılması,
Üretim santrallerinin projelendirmesinde ve uygulanmasında teknik kriterlere (standartlara) uyulması.
Çözümler
Dağıtım şebekesinde yerel merkezi bir kontrol merkezinin kurularak üretim-tüketim dengesinin izlenmesi ve kontrol edilmesi,
Küçük güçteki üretim tesislerinin dağıtım şebekesi üzerindeki etkilerinin incelenmesi için AR-GE projelerinin gerçekleştirilmesi,
Akıllı şebeke uygulamalarının incelenerek kendi dağıtım sistemimize uygulanabilirliğinin araştırılması,
Yeni koruma sistemlerinin dağıtım şebekesinde uygulanması,
Dağıtım şirketlerinde konuyla ilgili birimlerin kurulması gerekir.
www.neoenerji.com
Teşekkür eder, saygılar sunarım.
Bilal ŞİMŞEK Elektrik Y .Müh.
TEDAŞ Genel Müdürlüğü
AR-GE Planlama ve Dış İlişkiler Daire Başkanlığı
Dağıtım Şebekeleri Planlama ve Güncelleştirme Müdürlüğü Tel: 0312 212 69 00 - 2574
E-posta: [email protected]
