TÜRKİYE'DEKİ SU ÜRÜNLERİ ÜRETİMİNE GENEL BİR BAKIŞ

TÜRKİYE'DEKİ SU ÜRÜNLERİ ÜRETİMİNE GENEL BİR BAKIŞ

Hazırlayan: Yavuz ERDEN

Danışman : Prof. Dr. Ahmet ALTINDAĞ

Aralık- 2015



Başta balık olmak üzere su ürünleri, hayvansal protein kaynağı olarak insan beslenmesinde ve gıda temininde önemli bir yere sahiptir. Dengeli ve sağlıklı beslenmenin bilincinde olan uluslar, hayvansal protein kaynaklarını zenginleştirmek için yoğun çaba göstermekte, bu anlamda su ürünlerinden faydalanma imkanlarını aramaktadırlar.



Sağlıklı ve bilinçli tüketimin vurgulandığı dünyada, ülkeler mevcut su kaynaklarını su ürünleri yetiştiriciliğinde kullanarak gıda temini ve ekonomik fayda sağlama anlamında büyük gelişme göstermektedirler.



Bugün dünyada yaklaşık 2014 yılı itibariyle 166 milyon ton su ürünleri üretimi yapılmakta olup, bunun yaklaşık 74 milyon tonu yetiştiricilik yolu ile elde edilmektedir. Geçmiş yıllarda yetiştiriciliğin toplam su ürünlerindeki payı % 10 iken bu oran giderek artarak bugün % 44.5 lere ulaşmıştır.

GİRİŞ



Ülkemizde de su ürünleri yetiştiriciliği dünyadaki gelişmeye paralel bir seyir izlemiştir. İlk alabalık çiftliği 1968 yılında, çipura ve levrek çiftliği ise 1985 yılında kurulmasına rağmen sektörün gelişimi özellikle 2000 yılından sonra büyük hız kazanmıştır. 2014 Yılında ülkemizin toplam 537.345 ton olan su ürünleri üretiminin 235.133 tonunu yetiştiricilik ürünleri teşkil etmektedir. Yaklaşık olarak Sofraya giden her 100 balığın 44 adeti yetiştiricilik yolu ile elde edilmektedir.



Ülkemiz Avrupa’da bugün; alabalık ve levrek üretiminde birinci sırada, çipura üretimin de ise ikinci sırada yer alarak büyük bir başarı göstermektedir.



Bu gelişmede su ürünleri yetiştiriciliği sektörüne verilen destek ve teşviklerin,

yerli sanayide sağlanan ileri teknolojinin, modern üretim tekniklerinin ve balık

kalitesinde yakalanan yüksek kalite standartlarının büyük rolü olmuştur.



Bütün bu gelişmelere rağmen İç tüketimde henüz hedeflenen düzey yakalanamamıştır. Ülkemizde kişi başına balık tüketimi 7,8 kg dır. Bu rakamın en az dünya ortalaması olan 16 kg çıkarılması gerekmektedir.



İç pazarlara sunumda yaşanan sıkıntılara rağmen ihracatta büyük gelişmeler sağlanmıştır. Bu gün AB pazarlarında % 25 oranında yer alan ülkemiz, çeşitli pazarlara yönelmiş bulunmaktadır. Rusya, Orta ve Yakın Doğunun yanında Amerika ve Uzak Doğu ülkelerine de ihracat yapmaktadır. 600 milyon dolara yaklaşan ihracatımızın daha da artacağı bir gerçektir. Ürünlerimize katma değer yaratılarak, taze-soğutulmuş yerine işlenmiş ürün olarak ihracatı büyük önem taşımaktadır.



Sektörde yaşanan olumsuzluklara rağmen su ürünleri yetiştiriciliği sektörü

ülkemiz ekonomisine; üretim, tüketim, istihdam ve kırsal kalkınma boyutu ile

katkıda bulunmaktadır. Gelecek yıllarda bölgesinde lider ve dünyada önemli bir

aktör olma yolunda hızla ilerlemektedir.



2023 yılı yetiştiricilik sektör hedefi üretimde 500.000 tona yükselmek, ihracatta

ise 1 milyar dolar rakamına ulaşmaktır. Bu hedeflere ulaşmak öncelikle

sürdürülebilir, sağlıklı ve kaliteli bir üretim ile gerçekleşebilir. Ayrıca iç pazarlarda

tüketimi artırmak, fiyat istikrarı oluşturarak üretici ve tüketici menfaatlerini

korumak önemlidir. İhracatta ise, pazar imkanlarını geliştirmek, işlenmiş ürünlere

ağırlık vererek, ihraç edilen ürün yelpazesini genişletmek amaçlanmaktadır.

Dünya Su Ürünleri Üretim Trendi (milyon ton)

Kaynak: FAO

Dünya toplam su ürünleri 2014 yılı itibariyle yaklaşık 165,9 milyon tona ulaşmış olup, bu

üretimde % 44,5’lik pay yetiştiriciliğe sahiptir. 2010 yılı için grafikte görüldüğü üzere

avcılık üretimi 89.099.961 Ton, yetiştiricilik üretimi 59.100.786 Ton olarak toplam da 148

milyon ton civarında olduğu anlaşılmıştır.

Milyon ton

Kaynak: FAO

2010 :59,1 Milyon Ton

Dünya Yetiştiricilik Üretim Trendi

Kaynaklar Adet Alan (ha)

Doğal Göl 200 906.118

Baraj Gölü 264 451.000

Gölet 952 27.032

Deniz 4 24.607.200

TOPLAM 1.420 25.991.350

Türkiye’nin Su Ürünleri Potansiyeli

Türkiye 177.714 km uzunluğunda, 33 adet nehir ve 8.333 km kıyı uzunluğu ile

Akdeniz’in ikinci en uzun kıyı uzunluğuna sahiptir.

toplam üretim: 537.345 Ton

Türkiye 2014 Yılı Toplam Su Ürünleri Üretimi (ton)

Kaynak: TUİK

Yetiştiriciliğin Toplam Su Ürünleri İçindeki Payı - 2014

Avcılık ve

Yetiştiricilik(Üretilen) Miktarın % si

Avcılık ve Yetiştiricilik (Üretilen) Miktarına Karşılık Gelen Parasal Değer’in % si

Kaynak: TUİK

33

67

Avcılık

Yetiştiricilik

56.2 43.8

Avcılık

Yetiştiricilik

İç Su Ürünleri Yetiştiriciliği Alabalık

Sazan Mersin Tilapia Kurbağa

108.239 ton 107.983 157 17 32 50 Deniz Ürünleri Yetiştiriciliği

Alabalık Çipura Levrek Granyoz Orkinoz Diğer

126.894 ton 5.610

41.873 75.657 3.281 1.136 341

TOPLAM 235.133 ton

Su Kaynakları İtibariyle Yetiştiricilik Üretimi - 2014

Türler İtibariyle Yetiştiricilik Miktarları – 2014 (%)

Kaynak: TUİK

Su Ürünleri Yetiştiriciliğinin Büyüme Trendi (ton)

Kaynak: TUİK

Turkey Greece Egypt Spain Italy France Others

0 10,000 20,000 30,000 40,000 50,000 60,000 70,000

64,000

47,000

14,000 15,000

8,000

6,000

11,000

Türkiye Dünya Levrek Üretiminde Lider (ton)

Türkiye 2013 yılı Dünya toplam levrek üretiminin % 40’nı yetiştirmiştir.

Kaynak: FAO

Dıcentrarchus labrax

Greece Turkey Spain Egypt Italy Tunisia Cyprus Malta France Israel Others

0 10,000 20,000 30,000 40,000 50,000 60,000 70,000 80,000

71,000

47,000

19,000

17,000

7,000 7,000

3,000 3,000 2,000 2,000

11,000

Türkiye Çipura Üretiminde Zirveyi Zorluyor (ton)

Kaynak: FAO

Türkiye Dünya 2013 yılı çipura üretiminin % 25’ini yetiştirilmiştir.

Sparus aurata

Türkiye Avrupa’nın Alabalık Yetiştiricilik Lideri (ton)

Türkiye Avrupa’nın 2013 yılı toplam alabalık üretiminin % 45’ini karşılamaktadır.

Kaynak: FAO, TUIK

Salmo gairdneri

Türkiye’nin Son 10 Yıldaki Ticaret Trendi (1.000 $)(Değer)

Kaynak: TÜİK

 Yetiştiricilik Üretimi : 500.000 ton

 İhracat :1 milyar $

 Su Ürünleri Tüketimi :16 kg/kişi

2023 Hedefleri

Su ürünleri yetiştiriciliği çok genç bir sektör olmasına rağmen çok kısa bir sürede çok önemli gelişmeler kaydedilmiştir:

 2002-2013 yıllarında, üretim olarak % 288 oranında artış sağlanmıştır.

 Türkiye, Avrupa çipura ve levrek pazarında % 20’lik bir paya sahiptir.

 Son üç yıldır, Ülkemizde tüm sektörler arasında en hızlı büyüyen sektör su ürünleri yetiştiriciliğidir.

 Türkiye, FAO tarafından 2004 yılında, Dünyada su ürünleri yetiştiriciliği konusunda en hızlı büyüyen 3 Ülke olarak ilan edilmiştir.

 Türkiye ,Avrupa’da alabalık ve levrek yetiştiriciliği konusunda birinci , çipura yetiştiriciliği konusunda ikinci sıraya yükselmiştir.

 Sektör yaklaşık 25.000 kişiye istihdam sağlamaktadır.

 Yukarıda zikredilen gelişmeler sonucu Türkiye, bölgesinde lider konumuna yükselmiştir.

Kaydedilen Gelişmeler

2010 – 2013 Yılları Dünya Su Ürünleri Toplam Üretimi

2010 2011 2012 2013

0.00 10,000,000.00 20,000,000.00 30,000,000.00 40,000,000.00 50,000,000.00 60,000,000.00 70,000,000.00 80,000,000.00 90,000,000.00 100,000,000.00

Avcılık Toplam Yetiştiricilik Toplam

Yıllar

Avcılık Toplam (Ton) 2010 89.099.961

2011 93.747.951 2012 91.350.174 2013 92.586.660

Yetiştiricilik Toplam (Ton) 2010 59.100.786 2011 62.065.176 2012 66.655.656

2013 72.223.556

Kaynak: TUİK (

Türkiye Su Ürünleri Avcılık ve Yetiştiricilik Toplam Üretimi (ton)

2010 2011 2012 2013 2014

0 100,000 200,000 300,000 400,000 500,000 600,000

Avcılık Toplam Yetiştiricilik Toplam

Yıllar

Avcılık Toplam 485.939 514.755 432.442 374.121 302.212

Yetiştiricilik Toplam 167.141

188.790 212.410 233.394 235.133

Yıllar 2010 2011 2012 2013 2014

Kaynak: TÜİK&FAO

2010 – 2013 Yılları Türkiye’nin Dünya Su Ürünleri Üretimindeki Sıralaması

2010 2011 2012 2013

0 5 10 15 20 25 30 35 40

28 29

36

38

30 32

35 35

24 23

22

21

31 32 31

34

Deniz Avcılığında

İçsu Avcılığında

Yetiştiricilikte

Toplam Üretimde

Yıllar

Yıllar Deniz

Avcılığında İçsu

Avcılığında Yetiştiricilikte Toplam Üretimde

2010 ^{28 30 24 31}

2011 ^{29 32 23 32}

2012 ^{36 35 22 31}

2013 ^{38 35 21 34}

Kaynak: TÜİK

2010 – 2013 Yılları Su Ürünleri Üretiminde, Türkiye’nin 28 Avrupa Birliği Ülkesi İçerisindeki Sıralaması

2010 2011 2012 2013

0 1 2 3 4 5 6

4 4

5 5

1 1 1 1

4

3

2

1 5

4

3

5

Deniz Avcılığında

İçsu Avcılığında

Yetiştiricilikte

Toplam Üretim

Yıllar

Yıllar Deniz Avcılığında İçsu Avcılığında Yetiştiricilikte Toplam Üretim

2010

2011

2012

2013

Kaynak: TÜİK

Su Ürünleri Üretimi, İhracatı, İthalatı 2000-2014 (ton)

2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 0

100,000 200,000 300,000 400,000 500,000 600,000 700,000 800,000 900,000 1,000,000

İthalat İhracat Üretim

Yıllar

Yıllar Üretim İhracat İthalat

2000 582.376 14.533 44.230

2001 594.977 18.978 12.971

2002 627.847 26.860 22.532

2003 587.715 29.937 45.606

2004 644.492 32.804 57.694

2005 544.773 37.655 47.676

2006 661.991 41.973 53.563

2007 772.323 47.214 58.022

2008 646.310 54.526 63.222

2009 622.962 54.354 72.686

2010 653.080 55.109 80.726

2011 703.545 66.738 65.698

2012 644.852 74.007 65.384

2013 607.515 101.063 67.530

2014 537.345 115.682 77.545

Kaynak: TÜİK&FAO

Türkiye Su Ürünleri Tüketimi (ton)

2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 0

100,000 200,000 300,000 400,000 500,000 600,000 700,000 800,000 900,000

İşlenen*

İç tüketim

Yıllar

Yıllar İç tüketim

2000 538.764 71.000 2001 517.832 62.755 2002 466.289 156.000 2003 470.131 120.000 2004 555.859 105.000 2005 520.985 30.000 2006 597.738 60.000 2007 604.695 170.000 2008 555.275 95.742 2009 545.368 90.211 2010 505.059 168.073 2011 468.040 228.709 2012 532.347 94.201 2013 479.708 87.896 2014 420.361 73.667

* Balık unu ve yağı fabrikalarında işlenen miktar 25

Türkiye Su Ürünleri Kişi Başı Tüketim (kg)

2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014

0 1 2 3 4 5 6 7 8 9

10 Kişi Başına Tüketim (kg)

Yıllar

Yıllar Kişi Başına Tüketim (Kg)

2000 8

2001 7,5

2002 6,7

2003 6,7

2004 7,8

2005 7,2

2006 8,1

2007 8,6

2008 7,8

2009 7,6

2010 6,9

2011 6,3

2012 7,1

2013 6,3

2014 5,4

Kaynak: BSGM

Ülkemiz Denizlerinde Yıllara Göre Balıkçı Gemisi Sayıları

2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 0

2,000 4,000 6,000 8,000 10,000 12,000 14,000 16,000 18,000 20,000

<12 m 12+ m Toplam

Yıllar

Yıllar <12 m 12+ m Toplam

2000 13.701 1274 14.975

2001 14.805 1327 16.132

2002 17.033 1663 18.696

2003 16.884 1895 18.779

2004 17.035 1964 18.999

2005 16.898 1938 18.836

2006 16.829 1961 18.790

2007 16.610 1953 18.563

2008 15.863 1869 17.732

2009 15.573 1896 17.469

2010 15.540 1900 17.440

2011 15.326 1839 17.165

2012 15.179 1819 16.998

2013 14.917 1520 16.437

2014 14.457 1420 15.877

Kaynak: TÜİK

Ülkemiz İçsularında Yıllara Göre Balıkçı Gemisi Sayıları

2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 0

500 1,000 1,500 2,000 2,500 3,000 3,500 4,000

İçsu

Yıllar

Yıllar İçsu

2000 2.500

2001 3.000

2002 3.282

2003 3.221

2004 3.027

2005 3.422

2006 3.414

2007 3.199

2008 3.171

2009 3.149

2010 3.234

2011 3.124

2012 3.102

2013 3.232

2014 3.065

Kaynak: TÜİK

Ülkemizde Yıllara Göre Balıkçı Gemisi Sayıları Toplamı

2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 0

5,000 10,000 15,000 20,000 25,000

TOPLAM

Yıllar

Yıllar TOPLAM

2000 17.475

2001 19.132

2002 21.978

2003 22.000

2004 22.026

2005 22.258

2006 22.204

2007 21.762

2008 20.903

2009 20.618

2010 20.674

2011 20.289

2012 20.100

2013 19.669

2014 18.942

Kaynak: TÜİK

Balıkçı Gemilerinin Boy Dağılımı (2014)

30

Faaliyet Alanı

Boy Grubu (m)

TOPLAM (adet)

0-4,9 5-7,9 8-9,9 10-11,9 12-14,9 15-19,9 20-29,9 30-49,9 50+

Deniz Avcı

İçsu

TOPLAM

Kaynak: GTHB

Not: Ayrıca, denizde faaliyet gösteren 67 adet yardımcı gemi bulunmaktadır.

Balıkçı Filosu

31

Faaliyet

Alanı Gemi

Sayısı Deniz 15.877

İçsu 3.065 TOPLAM 18.942

Balıkçı Filosu (2014) Deniz ve iç Sularımızda Faaliyet Gösteren Gemilerin

Boylarına Göre Dağılımı (2014)

0-4.9

5-7,9

8-9,9

10-11,9

12-14,9

15-19,9

20-29,9

30-49,9

50+ 0

2,000 4,000 6,000 8,000 10,000 12,000 14,000

1,100

12,314

3,201

832 495 299 462 233 6

Gemi Sayısı (adet)

12 m ve üzerindeki gemi sayısı (Deniz) : 1.420 (%8,9)

Ülkemiz (Deniz) Avcılık Üretim miktarı(ton)

2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 0

100,000 200,000 300,000 400,000 500,000 600,000

Balıklar

Diğer

Toplam

Yıllar

Yıllar Balıklar Diğer Toplam

2000 441.634 18.831 460.465

2001 464.987 19.230 484.217

2002 493.446 29.298 522.744

2003 416.126 46.948 463.074

2004 456.752 48.145 504.897

2005 334.248 46.133 380.381

2006 409.945 79.021 488.966

2007 518.201 70.928 589.129

2008 395.660 57.453 453.113

2009 380.636 44.410 425.046

2010 399.656 46.024 445.680

2011 432.246 45.412 477.658

2012 315.637 80.686 396.323

2013 295.168 43.879 339.047

2014 231.058 35.019 266.077

Kaynak: TÜİK

33

Denizlerimizdeki Su Ürünleri Avcılık Miktarları (339.047 ton) (2013)

Black Sea; 246,501; 72.71%

Sea of Marmara; 40,704; 12.01%

Agean Sea; 31,906; 9.41%

Mediterranean Sea ; 19,906; 5.87%

2005-2014 Yılları Arasında Avlanan Deniz Balıkları Miktarı ile Avlanan Hamsi Miktarının Karşılaştırılması (ton)

34

Yıllar 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014

Toplam -

Total 334 248,0 409 945,0 518

201,0 395 660,0 380 636,0 399 656,0 432

246,0 315 636,5 295 167,9 231 058,3 Hamsi -

Anchovy 138 569,0 270 000,0 385

000,0 251 675,0 204 699,0 229 023,0 228

491,4 163 981,9 179 615,2 96 440,0

2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014

0 100,000 200,000 300,000 400,000 500,000 600,000

334,248

409,945

518,201

395,660

380,636 399,656

432,246

315,637

295,168

231,058

138,569

270,000

385,000

251,675

204,699

229,023 228,491

163,982 179,615

96,440

Toplam Hamsi

2014 Yılında En Çok Avlanan Deniz Balıkları ve Miktarları (ton)

35

Hamsi - Anchovy 96 440,0

Çaça - Sprat 41 647,9

Palamut-Torik - Atlantic bonito 19 031,5

Sardalya - Pilchard 18 077,2

İstavrit(Kraça)-Horse mackerel 12 213,2

Mezgit - Whiting 9 555,1

Lüfer - Blue fish 8 386,3

İstavrit (Karagöz) – Scad 4 110,4

Tekir - Striped red 3 616,5

Kupez - Bogue 2 208,4

Tirsi - Twaite shad 2 094,4

Kefal - Grey mullet 1 721,0

Kolyoz - Chup mackerel 1 695,0

Barbunya mullet 1 426,1

2014 Yılında En Çok Avlanılan Deniz Balıkları (ton)*

36

Barbunya - Red mullet Çaça - Sprat

Hamsi - Anchovy

İstavrit(Kraça)-Horse mackerel İstavrit (Karagöz) - Scad

Kefal - Grey mullet Kolyoz - Chup mackerel

Kupez - Bogue Lüfer - Blue fish

Mezgit - Whiting

Palamut-Torik - Atlantic bonito Sardalya - Pilchard

Tekir - Striped red Tirsi - Twaite shad 0

20000 40000 60000 80000 100000 120000

Diğer avlanan 51 adet türün toplam miktarı : 8.835 Ton

*

37

Ahtapot – Octopus ……….253,7 Ayna - Spider crab *

Böcek - Spiny lobster ………1,1 Çağanoz - Crab *

Çalpara - Swimming crabs * Deniz anası - Common jelly fish *

Deniz kereviti - Norway lobster ………...1,1 Deniz salyangozu - Sea snail ………..……….7.003,6 İstakoz - Common lobster ………1,4 İstiridye – Oystre ………..…....0,1 Kalamerya - Long finned squid ………..……..409,5 Karides - Prawn .. ………..…….4.416,3 Midye - Mussel …. ………22.040,2 Mürekkepbalığı - Cuttle fish ………..696,8 Pavurya - Common shore crab ………...4,5 Tarak - Great Scallop ………..…0,1 Yengeç - Edible crab

Mavi yengeç - Blue crab( Yengeç dahil)...………..….1,5 Diğer – Other* ( Ayna, Çağanoz,Çalpara,

Deniz Anası) ………....189,4 Genel TOPLAM………..35.019,3

2014 Yılında Avlanılan Diğer Deniz Ürünlerinin Dağılımı (ton)

Avcılığı En Çok Yapılan Pelajik Deniz Balıklarının Üretim Miktarları (ton)

38

  Hamsi Sardalya İstavrit* Palamut-Torik Lüfer Çaça

2013 179.615 23.919 28.424 13.158 5.225 9.764

2014 96.440 18.077 16.324 19.032 8.386 41.648

  Mezgit Bakalorya-

Berlam Tekir Barbunya& Paşa

Barbunu Kalkan

2013 9.397 676 2.333 2.144 209

2014 9.555 642 3.617 1.461 198

Avcılığı En Çok Yapılan Diğer Deniz Ürünleri Üretim Miktarları (Ton)

Kum Midyesi (Akivades ve Beyaz

Kum M.)

Deniz Salyangozu

Karidesler (Tüm

Türler) Midye (Kara ve Kıllı Midye)

Mürekkep Balığı

2013 28.113 8.655 4.028 887 1.244

2014 21.836 7.004 4.416 204 697

* Kraça+Karagöz

Avcılığı En Çok Yapılan Demersal Deniz Balıklarının Üretim Miktarları (Ton)

Kaynak: TÜİK

39

Hamsi 96,440

Sardalya 18,077 İstavrit*

16,324 Palamut-Torik

19,032 Lüfer

8,386 Çaça41,648

Mezgit 9,555

Diğer 9,774

Barbunya& Paşa Barbunu 1,461

Kum Midyesi 21,836

DenizSalyangozu 7,004

2014 Yılında Avcılığı En Çok Yapılan Deniz Ürünlerimizin

Üretim Miktarları (ton)

Ülkemiz İçsu Avcılık Üretim Miktarı (ton)

2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 0

5,000 10,000 15,000 20,000 25,000 30,000 35,000 40,000 45,000 50,000

Balıklar Diğer Toplam

Yıllar

Yıllar Balıklar Diğer Toplam

2000 39.474 3.350 42.824

2001 39.215 4.108 43.323

2002 39.209 4.729 43.938

2003 39.873 4.825 44.698

2004 40.586 4.999 45.585

2005 42.630 3.485 46.115

2006 40.990 3.092 44.082

2007 40.213 3.108 43.321

2008 38.553 2.458 41.011

2009 35.604 3.583 39.187

2010 36.458 3.801 40.259

2011 34.328 2.769 37.099

2012 33.787 2.333 36.120

2013 32.281 2.793 35.074

2014 33.263 2.871 36.134

Kaynak: TÜİK

2014 Yılı içinde Avlanılan Tatlı Su Ürünleri İsim ve Miktarları (ton)

41

Ton

Balık Türü 2014 Yılı

Toplam 36 134,0

Akbalık - Chub 59,0

Alabalık - Trout 431,0

Çapak - Bream 91,0

Gökçe 60,0

Gümüş - Sand smellt 6 471,0

İnci kefali - Tarek 8 310,0

Kadife - Tench 68,0

Kara balık - Catfish 351,0

Kaya balığı - Bighand goby 35,0

Kefal - Mullet 1 192,0

Kızılkanat - Rudd 170,0

Kurbağa - Frog 742,0

Levrek(Sudak) - Pike perch 521,0

Salyangoz - Snail 1 547,0

Sazan - Common Carp 8 036,0

Siraz - Transcaucasian barb 706,0

Yayın - Wels 629,0

Yılan - Eel 56,0

Turna - Pike 240,0

Kerevit - Cray fish 582,0

Gümüşi Havuz Balığı - Gibel Carp 5 408,0

Diğer - Other 429,0

İçsularımızda En Çok Avlanan Türler ( 2014 Yılı)

42

İnci Kefali 8,600 24.52%

Sazan 8,277 23.60%

Gümüş 5,012 14.29%

Diğer 13,186 37.59%

2014 Yılı İçinde Avlanan Tatlısu Ürünleri Miktarı (ton)*

43

Alabalık - Trout

Gümüş - Sand smellt

İnci kefali - Tarek

Kefal - Mullet

Levrek(Sudak) - Pike perch

Salyangoz - Snail

Sazan - Common Carp

Siraz - Transcaucasian barb

Yayın - Wels

Kerevit - Cray fish

Gümüşi Havuz Balığı - Gibel Carp

Diğer - Other 0

1000 2000 3000 4000 5000 6000 7000 8000 9000

* 400 ton/yıl altında kalan türler grafikte yer almamaktadır.

Ülkemiz Toplam Avcılık Miktarı (ton)

2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 0

100,000 200,000 300,000 400,000 500,000 600,000 700,000

TOPLAM

Yıllar

Yıllar Deniz İçsu TOPLAM

2000

503.289

2001

527.540

2002

566.682

2003

507.772

2004

550.482

2005

426.496

2006

533.048

2007

632.450

2008

494.124

2009

464.233

2010

485.939

2011

514.757

2012

432.443

2013

374.121

2014

302.211

2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 0

200 400 600 800 1,000 1,200 1,400 1,600 1,800

Balıklar Diğer Toplam

Yıllar

Deniz Avcılığı Üretim Değeri (milyon ) ₺

Yıllar Balıklar Diğer Toplam

2000 318 15,3 333,3

2001 422,1 25,4 447,5

2002 514,2 51,4 565,6

2003 688,8 106,6 795,3

2004 900,4 121 1.021,4

2005 1.286,1 173,5 1.459,6

2006 1.380,7 193 1.573,6

2007 1.073,5 116,8 1.190,4

2008 868,9 112,5 981,4

2009 646,6 64,4 711,1

2010 835 97,4 932,4

2011 923,1 99,8 1.022,9

2012 979,8 120,2 1100

2013 974,7 113,4 1.088,1

2014 888,8 102,6 991,4

Kaynak: TÜİK

İçsu Avcılık Üretim Değeri (milyon ) ₺

2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014 0

20 40 60 80 100 120 140 160

Balıklar Diğer Toplam

Yıllar

Yıllar Balıklar Diğer Toplam

2000 31 3,4 34,5

2001 37,8 5,5 43,3

2002 53,2 11,5 64,7

2003 67,1 14,6 81,7

2004 82,6 15,9 98,4

2005 102,4 10,5 113

2006 117,3 11 128,4

2007 117,4 11,3 128,6

2008 105,5 8,7 114,2

2009 113,9 11 124,9

2010 129,6 13,1 142,7

2011 104,9 10,7 115,6

2012 97,8 9,5 107,4

2013 85,6 13,4 99

2014 92,1 16,2 108,4

46

Avcılık Toplam Üretim Değeri (milyon ) ₺

2000 2001 2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014

0 200 400 600 800 1,000 1,200 1,400 1,600 1,800

Yıllar

Yıllar TOPLAM (milyon )₺

2000 367,8

2001 490,8

2002 630,3

2003 877,1

2004 1.119,8

2005 1.572,6

2006 1.702,0

2007 1.319,0

2008 1.095,6

2009 835,9

2010 1.075,1

2011 1.138,5

2012 1.207,3

2013 1.187,1

2014 1.099,7 ₄₇

Deniz ve İçsu Yetiştiricilik Üretim Miktarı ve Toplamdaki Pay Oranı

Yıllar Yetiştiricilik Üretimi Toplam

Yıllar

Payı (%) İçsu (ton) Toplamdaki Payı

(%)

(ton)

Göre Artış (%)

2000 35.646 45,1 43.385 54,9 79.031 25,4

2001 29.730 44,2 37.514 55,8 67.244 -14,9

2002 26.868 43,9 34.297 56,1 61.165 -9

2003 39.726 49,7 40.217 50,3 79.943 30,7

2004 49.895 53,1 44.115 46,9 94.010 17,6

2005 69.673 58,9 48.604 41,1 118.277 25,8

2006 72.249 56 56.694 44 128.943 9

2007 80.840 57,8 59.033 42,2 139.873 8,5

2008 85.629 56,3 66.557 43,7 152.186 8,8

2009 82.481 52 76.248 48 158.729 4,3

2010 88.573 53 78.568 47 167.141 5,3

2011 88.344 46,8 100.446 53,2 188.790 13

2012 100.853 47,5 111.557 52,5 212.410 12,5

2013 110.375 47,3 123.018 52,7 233.393 9,8

2014 126.894 54 108.239 46 235.133 0,7

48

Deniz ve İçsu Yetiştiricilik Üretim Değeri ve Toplamdaki Pay Oranı

Yıllar Yetiştiricilik Üretimi Toplam

Yıllar

Payı (%) İçsu ( )₺ Toplamdaki

Payı (%)

( ) ₺

2000 85.565.600 61,3 53.987.350 38,7 139.552.950 -

2001 106.846.300 61,4 67.044.300 38,6 173.890.600 24,6

2002 126.800.500 59,7 85.447.500 40,3 212.248.000 22,1

2003 271.391.900 65,3 144.183.900 34,7 415.575.800 95,8

2004 349.511.000 67,1 171.092.300 32,9 520.603.300 25,3

2005 505.235.000 71,7 199.048.000 28,3 704.283.000 35,3

2006 525.447.250 68,6 240.782.500 31,4 766.229.750 8,8

2007 574.264.000 68,4 265.498.500 31,6 839.762.500 9,6

2008 584.091.000 68,7 266.555.080 31,3 850.646.080 1,3

2009 628.438.250 65,9 324.497.250 34,1 952.935.500 12

2010 728.573.500 68,3 338.205.100 31,7 1.066.778.60

0 11,9

2011 799.748.350 63 470.279.790 37 1.270.028.14

0 19,1

2012 1.048.726.390 65,3 556.567.310 34,7 1.605.293.70

0 26,4

2013 1.128.626.767 66,2 575.844.384 33,8 1.704.471.15

1 6,2

2014 1.522.889.290 70,5 637.181.600 29,5 2.160.070.89

0 26,7

Toplam Su Ürünleri Üretim Miktarı (ton)

2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014

0 100,000 200,000 300,000 400,000 500,000 600,000 700,000 800,000 900,000

AVCILIK

YETİŞTİRİCİLİK TOPLAM

Yıllar

AVCILIK YETİŞTİRİCİLİK TOPLAM

Yıllar Miktar Miktar Miktar

2002 566.682 61.165 627.847

2003 507.772 79.943 587.715

2004 550.482 94.010 644.492

2005 426.496 118.277 544.773

2006 533.048 128.943 661.991

2007 632.450 139.873 772.323

2008 494.124 152.186 646.310

2009 464.233 158.729 622.962

2010 485.939 167.141 653.080

2011 514.755 188.790 703.545

2012 432.442 212.410 644.852

2013 374.121 233.394 607.515

2014 302.212 235.133 537.335 ₅₀

Toplam Su Ürünleri Üretim Değeri ( ) ₺

AVCILIK YETİŞTİRİCİLİK TOPLAM

Yıllar Değer Değer Değer

2002 630.759.100 212.248.000 843.007.100

2003 878.154.800 415.575.800 1.293.730.600

2004 1.120.965.400 520.603.300 1.641.568.700

2005 1.574.988.300 704.283.000 2.279.271.300

2006 1.706.983.000 766.229.750 2.473.212.750

2007 1.323.151.750 839.762.500 2.162.914.250

2008 1.097.178.400 850.646.080 1.947.824.480

2009 837.387.880 952.935.500 1.790.323.380

2010 1.078.515.200 1.066.778.600 2.145.293.800

2011 1.143.272.172 1.270.028.140 2.413.300.312

2012 1.209.028.426 1.605.293.700 2.814.322.126

2013 1.188.432.525 1.704.471.151 2.892.903.676

2014 1.099.749.495 2.160.070.890 3.259.820.385₅₁

2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013 2014

0 500 1,000 1,500 2,000 2,500 3,000 3,500

AVCILIK YETİŞTİRİCİLİK TOPLAM

Yıllar

Türkiye’nin Su Ürünleri İhracat ve İthalatı (ton)

2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013

0 20,000 40,000 60,000 80,000 100,000 120,000

İHRACAT İTHALAT

Yıllar

İHRACAT İTHALAT

Yıllar Miktar Miktar

2002 26.860 22.532

2003 29.937 45.606

2004 32.804 57.694

2005 37.655 47.676

2006 41.973 53.563

2007 47.214 58.022

2008 54.526 63.222

2009 54.354 72.686

2010 55.109 80.726

2011 66.738 65.698

2012 74.006 65.384

2013 101.063 67.530

2014 115.682 77.545 ⁵²

Türkiye’nin Su Ürünleri İhracat ve İthalatı Değeri ($)

2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013

0 100,000,000 200,000,000 300,000,000 400,000,000 500,000,000 600,000,000

İHRACAT İTHALAT

Yıllar

İHRACAT İTHALAT

Yıllar Değer Değer

2002 96.728.389 18.754.783

2003 124.842.223 32.636.120

2004 180.513.989 54.240.304

2005 206.039.936 68.558.341

2006 233.385.315 83.409.842

2007 273.077.508 96.632.063

2008 383.297.348 119.768.842

2009 318.063.028 105.822.852

2010 312.935.016 133.829.563

2011 395.306.914 173.886.517

2012 413.917.190 176.402.894

2013 568.207.316 188.068.388

53

Türkiye’nin Su Ürünleri İhracat ve İthalatı Değeri ( ) ₺

2002 2003 2004 2005 2006 2007 2008 2009 2010 2011 2012 2013

0 200,000,000 400,000,000 600,000,000 800,000,000 1,000,000,000 1,200,000,000

İHRACAT İTHALAT

Yıllar

İHRACAT İTHALAT

Yıllar Değer Değer

2002 148.444.397 29.392.818

2003 186.152.895 48.123.816

2004 258.987.885 77.423.079

2005 277.963.150 92.425.248

2006 336.723.477 120.592.605

2007 356.293.408 126.432.371

2008 505.545.565 154.343.337

2009 494.899.926 163.633.104

2010 471.459.989 200.395.897

2011 664.333.252 290.826.203

2012 744.907.572 317.626.975

2013 1.083.243.678 359.490.196

Kaynak: TÜİK

2014 Yılı Toplam Su Ürünleri Yetiştiricilik Üretimimiz (ton)

55

Toplam - Total 235 133,0

İç su - Inland water

Alabalık (Gökkuşağı) - Trout (Rainbow trout) 107 533,0

Alabalık (Salmo sp.) - Trout (Salmo sp.)*

(Karadeniz Alabalığı) 450,0

Aynalı sazan - Carp 157,0

Mersin balığı - Sturgeon* 17,0

Tilapya - Tilapia* 32,0

Kurbağa - Frog* 50,0

İÇ SU GENEL TOPLAM 108 239,0

Deniz - Marine water

Alabalık (Gökkuşağı) - Trout (Rainbow trout) 4 812,0

Alabalık (Salmo sp.) - Trout (Salmo sp.)*

(Karadeniz Alabalığı ) 798,0

Çipura - Sea bream 41 873,0

Levrek - Sea bass 74 653,0

Fangri - Common seabream* 106,0

Minekop (Kötek) - Corb* 39,0

Grenyüz (Sarıağız) - Meagre* 3 281,0

Sinagrit - Dentex* 113,0

Sivri burun karagöz - Sharpsnout seabream* 8

Trança - Blue spatled bream* 75,0

Orkinos - Bluefin tuna* 1 136,0

Midye - Mussel -

Diğer - Other -

DENİZ GENEL TOPLAM 126 894,0

*2014 yılından itibaren derlenmeye başlanmıştır.

Kaynak: GTHB

Su Ürünleri Yetiştiricilik Tesisleri (2014)

56

Kapasite Grubu (ton/yıl)

Deniz İçsu Toplam

Adet Kapasite

(ton/yıl) Adet Kapasite

(ton/yıl) Adet Kapasite (ton/yıl)

0-50 171 4.036 1.397 22.431 1.568 26.467

51-100 20 1.700 110 9.710 130 11.410

101-250 18 3.385 172 34.050 190 37.435

251-500 74 25.098 126 55.003 200 80.101

501-1000 71 59.784 137 119.861 208 179.645

1001+ 66 129.670 3 7.400 69 137.070

TOPLAM 420 223.673 1.945 248.455 2.365 472.128

Kaynak: GTHB

57

Yavru Üretimi ve Kuluçkahaneler

Su ürünleri yetiştiriciliğinin temel girdilerinden birisi de anaç balık, bunlardan elde edilen yumurta ve yavru balıklardır. Ülkemizde yavru üretiminde çok büyük gelişmeler yaşanmıştır. Kuluçkahanelerde uygulanan modern ve ileri teknolojiler kaliteli ve verimli yavruların elde edilmesinde büyük rol oynamaktadır. Geçmiş yıllarda doğaya ve ithalata bağlı yavru temin etme yolları tarihe karışmış, sektörün ihtiyaç duyduğu yavru yerli üretimle karşılanmaya başlamıştır. Son iki yıldır ise yavru ihracatı da başlamıştır.

Halen ülkemizde 21 adet olan deniz balıkları kuluçkahanelerinde 300 milyon civarında yavru elde edilmektedir. Bu kuluçkahanelerimizin kapasitesi ise 755 milyon adet yavru üretimidir. Kuluçkahanelerde başta levrek ve çipura yavrusu olmak üzere sarıağız, minekop, fangri ,karagöz, sinagrit gibi deniz balıklarının da yavrusu üretilmektedir. Söz konusu kuluçkahanelerde toplam 23 adet deniz balığı türüne ait yavru elde edilmektedir.

İç sularda ise 40 adedin üzerinde bulunan kuluçkahanelerde, yaklaşık 600 milyon

yavru üretimi yapılmaktadır. Ancak bu kuluçkahanelerin ve damızlık işletmelerin

yapılanması, sınıflanması, belgelenmesi gibi konularda yapısal ve yasal düzenlemeler henüz

gerçekleşmemiştir. Bu durumun kısa zamanda çözümlenmesi gerekmektedir.

Deniz Balıkları Kuluçkahaneleri (2015)

58

İli

Kuluçkahane Sayısı

Adet

Toplam kapasite Milyon Yavru

Muğla 7 269,5

Aydın 4 254

İzmir 7 137,5

Adana 2 54

Çanakkale 1 40

Kaynak: GTHB

kapasite 755 milyon, üretim 300 milyon (adet)

Türkiye'de Yetiştiriciliği En Çok Yapılan Türlerin Üretim Miktarları (Ton)

59

Yıllar Alabalık (İçsu)

Alabalık (Deniz)

Alabalık

(Toplam) Çipura Levrek

2000 42.572 1.961 44.533 15.460 17.877

2001 36.827 1.240 38.067 12.939 15.546

2002 33.707 846 34.553 11.681 14.339

2003 39.674 1.194 40.868 16.735 20.982

2004 43.432 1.650 45.082 20.435 26.297

2005 48.033 1.249 49.282 27.634 37.290

2006 56.026 1.633 57.659 28.463 38.408

2007 58.433 2.740 61.173 33.500 41.900

2008 65.928 2.721 68.649 31.670 49.270

2009 75.657 5.229 80.886 28.362 46.554

2010 78.165 7.079 85.244 28.157 50.796

2011 100.239 7.697 107.936 32.187 47.013

2012 111.335 3.234 114.569 30.743 65.512

2013 122.873 5.186 128.059 35.701 67.913

2014 107.983 5.610 113.593 41.873 74.653

Kaynak: TÜİK

Balıklandırma (Sazan) Miktarları

60

Yıl İl Sayısı Balıklandırma Miktarı (Adet) Kaynak Sayısı (Adet)

2002 28 5.540.000 200

2003 48 5.920.000 274

2004 57 6.000.000 338

2005 48 6.485.000 315

2006 49 6.550.000 317

2007 55 4.450.000 326

2008 56 4.730.000 330

2009 58 4.100.000 401

2010 58 5.150.000 451

2011 62 4.550.000 449

2012 39 3.500.000 498

2013 49 4.250.000 554

2014 32 4.030.000 328

Kaynak: GTHB

Ayrıca 10 bin mersin balığı, 50 bin kalkan balığı yavrusu ve 5 bin Karadeniz alabalığı kaynaklarımıza bırakılmıştır.

Ülkemizde Su Ürünleri İşleme ve Değerlendirme

61

Ülkemiz, su ürünleri işleme ve değerlendirme sanayinde özellikle son yıllarda olumlu gelişmeler kaydedilmiştir. Bu olumlu gelişmelerin en önemli nedenlerinden biri AB mevzuatlarına uyum çerçevesinde sağlanan alt yapı, sağlık ve hijyen şartlarıdır. Ayrıca denetim ve kontrol prosedüründeki etkin uygulamalarda rol oynamıştır. Dünya trendine paralel olarak tüketim alışkanlıklarının değişmesi, hazır gıdalara erişim, iç ve dış pazar talepleri bu sektörün gelişmesinde etken olmuştur.

Ülkemizde yaklaşık 25-40 bin gıda işletmesi bulunmaktadır. Su ürünleri işleme ve

değerlendirme tesislerinin toplam gıda ürünleri içerisindeki payı oldukça düşüktür. 1995 ler de bu

oran % 0,14 iken AB ne yapılan ihracatın artması sonucu % 0,3 e çıkmıştır. Bu oran yeterli

değildir. Ancak diğer bir çok gıda ürününe karşın, işlenmiş su ürünlerinin ihracattaki payı dikkate

alınırsa sektörün önemi ortaya çıkmaktadır.

Ülkemizdeki Su Ürünleri İşleme ve Değerlendirme Tesisleri

62

İller İşletme Tesis sayısı İller İşletme Tesis Sayısı

İzmir 30 Ordu 4

İstanbul 27 Afyon 4

Muğla 12 Aydın 3

Trabzon 12 Bursa 3

Çanakkale 9 Giresun 3

Balıkesir 9 İçel 3

Samsun 7 Ankara 2

Antalya 7 Zonguldak 2

Adana 6 Bilecik 2

Sinop 6 Hatay 2

Konya 5 Kayseri, Malatya 1+1

Isparta 4 Elazığ, Maraş 1+1

Tekirdağ 4 Denizli 1

Türkiye Toplamı

173 Kastamonu, Yozgat,

Sakarya, Düzce

1+1+1+1

Kaynak: GTHB