PARKİNSON PARKİNSON
HASTALIĞINDA HASTALIĞINDA
KULLANILAN KULLANILAN
İLAÇLAR İLAÇLAR
N.ARI
Parkinson hastalığı Parkinson hastalığı
Beyinde nigrostriatal Beyinde nigrostriatal dopaminerjikdopaminerjik nöronların nöronların azalmasına bağlı olarak
azalmasına bağlı olarak bazal gangliyonlardaki bazal gangliyonlardaki ((özellikle corpus striatumdakiözellikle corpus striatumdaki) dopaminin fazla ) dopaminin fazla
azalması sonucu oluşur. Kolinerjik sistem ile azalması sonucu oluşur. Kolinerjik sistem ile dopaminerjik sistem arasında var olan denge dopaminerjik sistem arasında var olan denge
bozulur. İlerleyici dejeneratif bir hastalıktır.
bozulur. İlerleyici dejeneratif bir hastalıktır.
özellikle özellikle hareketlerde belli bozukluklarhareketlerde belli bozukluklar ile ile seyreder
seyreder
Genellikle orta ve ileri yaşlarda belirir. Genellikle orta ve ileri yaşlarda belirir.
İLAÇLA RADİKAL TEDAVİ MÜMKÜN DEĞİL İLAÇLA RADİKAL TEDAVİ MÜMKÜN DEĞİL
http://parkinsonsdysarthria.weebly.com/pathology--associated-msd.html
Semptomlar
• Tremorlar
• Bradikinezi /akinezi (istemli hareketlerin başlatılması ve sürdürülmesinde yavaşlık ve zorluk)
• Rijidite (özellikle bacaklarda yorgunluk, sertlik)
• Postüral bozukluk ( duruş bozukluğu, denge problemleri)
Diğer
Mimiklerde azalma (Yüz ifadelerinde
donukluk) Disartri ( Kısık sesle konuşma ) Depresyon ve anksiyete
https://www.shutterstock.com/tr/image-vector/parkinsons-disease-sy mptoms-illustration-about-health-763720675
ETİYOLOJİ ETİYOLOJİ
İyi bilinmiyor İyi bilinmiyor
Yaşlanma süreçleri Yaşlanma süreçleri
Genetik yatkınlık Genetik yatkınlık
Çevresel toksinler Çevresel toksinler
Serbest radikallerin oluşması Serbest radikallerin oluşması (oksidatif stres)
(oksidatif stres)
TEDAVİ STRATEJİSİ TEDAVİ STRATEJİSİ
SSS’ de zalmış olan Dopamin’ in SSS’ de zalmış olan Dopamin’ in yerine konması
yerine konması
Kolinerjik sistemin etkinliğinin Kolinerjik sistemin etkinliğinin azaltılması
azaltılması
SONUÇ SONUÇ
Dopaminerjik sistem ile kolinerjik Dopaminerjik sistem ile kolinerjik sistem arasındaki dengenin yeniden sistem arasındaki dengenin yeniden
sağlanması sağlanması
http://docs.neu.edu.tr/staff/banu.kesanli/NEPHAR%20305%20Antipa rkinson_11.pdf
Keşanlı B
http://www.discoverymedicine.com/Ming-ming-Wen/2012/12/24/advances-and -challenges-in-the-dosage-form-design-for-the-treatment-of-parkinsons-
disease/
M.M. MEN
https://parkinsonsdisease.net/medications/ by editorial team, 2017
İLAÇLAR İLAÇLAR
L-DOPAL-DOPA
Tek başına değil, periferik DOPA Dekarboksilaz Tek başına değil, periferik DOPA Dekarboksilaz
inhibitörleri (Karbidopa ya da Benzerasid) ve KOMT inhibitörleri (Karbidopa ya da Benzerasid) ve KOMT
inhibitörü ( Entakapon) ile birlikte.
inhibitörü ( Entakapon) ile birlikte.
Levodopa + Benserazid: Levodopa + Benserazid: MadoparMadopar (4:1) (4:1) Levodopa + Karbidopa: Levodopa + Karbidopa: SinemetSinemet (10:1) (10:1)
AGONİSTLERAGONİSTLER Bromokriptin (
Bromokriptin (ParlodelParlodel), Pergolid (), Pergolid (PermaxPermax), ), Lizurid (
Lizurid (DoperginDopergin)), Ropinirol (, Ropinirol (RequipRequip), ), Pramipeksol (
Pramipeksol (MirapeksMirapeks ))
ENZİM İNHİBİTÖRLERİENZİM İNHİBİTÖRLERİ
Selejilin (Selejilin (Seldepar Seldepar , Deprenil , Deprenil ) (MAOI-B), ) (MAOI-B), Rasajilin (
Rasajilin (AzilectAzilect ) (Tolkapon (terkedildi)(periferik ) (Tolkapon (terkedildi)(periferik ve santral KOMTI), Entakapon (periferik KOMTI)
ve santral KOMTI), Entakapon (periferik KOMTI)
AMANTADİNAMANTADİN
SANTRAL ANTİKOLİNERJİKLERSANTRAL ANTİKOLİNERJİKLER
Örn, benzatropin, triheksifenidil (Örn, benzatropin, triheksifenidil (Artane Artane ) , ) , biperiden (
biperiden (MadoparMadopar, Akineton , Akineton ))
https://step2.medbullets.com/neurology/121704/parkinsons-disease-d rugs
LEVODOPA LEVODOPA
SSS’ e geçerek dopamin’ e SSS’ e geçerek dopamin’ e dönüştürülür
dönüştürülür
Büyük kısmı periferde Dopa-Büyük kısmı periferde Dopa-
Dekarboksilaz enzimi ile dopamine Dekarboksilaz enzimi ile dopamine
dönüştürülür.
dönüştürülür.
O nedenle: TEK BAŞINA KULLANILMAZ O nedenle: TEK BAŞINA KULLANILMAZ KARBİDOPAKARBİDOPA ya da ya da BENZERAZİDBENZERAZİD ile ile
kullanıldığında levodopa dozu %75 kullanıldığında levodopa dozu %75
oranında azaltılabilir ve böylece advers oranında azaltılabilir ve böylece advers
etkiler azaltılabilir.
etkiler azaltılabilir.
L-DOPA’ nın metabolizması: COMT ve AAD (Dopa dekarboksilaz) ‘ nin yeri
October 2008
Journal of Food and Drug Analysis 16(5) Wang Li Hsuan et al.
LEVODOPA aç karnına kullanılmalı LEVODOPA aç karnına kullanılmalı (proteinli besinler ile alınmamalı) (proteinli besinler ile alınmamalı)
Yarılanma ömrü kısa Yarılanma ömrü kısa (“on-off” (“on-off” olayı olayı görülebilir)
görülebilir)
B6 vit (piridoksin) ile kullanılmamalıB6 vit (piridoksin) ile kullanılmamalı
MAOI ile kullanılmamalı (hipertensif MAOI ile kullanılmamalı (hipertensif kriz riski)
kriz riski)
Antipsikotik ilaçlar ile kullanılmamalıAntipsikotik ilaçlar ile kullanılmamalı
Yüksek dozlarda kardiyak aritmiler Yüksek dozlarda kardiyak aritmiler oluşabilir
oluşabilir
LEVODOPA
LEVODOPA: advers LEVODOPA: advers
etkiler etkiler
PERİFERİK PERİFERİK
Bulantı, kusma (kusma merkezi uyarılır)Bulantı, kusma (kusma merkezi uyarılır)
Ciltte geçici sıcak basması (flushing)Ciltte geçici sıcak basması (flushing)
Taşikardi (Taşikardi (kalp hastalarında dikkatli kalp hastalarında dikkatli olunmalı)
olunmalı)
Ortostatik hipotansiyonOrtostatik hipotansiyon
Tükürük ve idrar kahverengi olabilir (aşırı Tükürük ve idrar kahverengi olabilir (aşırı katekolamin oksidasyonu)
katekolamin oksidasyonu)
Çoğu KARBİDOPA ile önemsiz derecede Çoğu KARBİDOPA ile önemsiz derecede
görülür görülür
LEVODOPA/advers etkiler LEVODOPA/advers etkiler
SSS SSS
Halüsinasyonlar, uykusuzluk, öfori, Halüsinasyonlar, uykusuzluk, öfori, mani, zihinsel bulanıklık, anksiyete mani, zihinsel bulanıklık, anksiyete
Diskinezi (el, dil, yüz, ağız, çene ve Diskinezi (el, dil, yüz, ağız, çene ve bacaklarda istemsiz hareketler:
bacaklarda istemsiz hareketler:
bazal gangliyonlardaki reseptörlerde bazal gangliyonlardaki reseptörlerde
aşırı duyarlılık) aşırı duyarlılık)
Libido artışı Libido artışı (mezolimbik dopamin (mezolimbik dopamin sisteminin etkilenmesi
sisteminin etkilenmesi ) )
DOPAMİN AGONİSTLERİ DOPAMİN AGONİSTLERİ
YARI SENTETİK ERGO BİLEŞİKLERİ YARI SENTETİK ERGO BİLEŞİKLERİ
Hastalığın başlangıcında tek ilaç olarak Hastalığın başlangıcında tek ilaç olarak
önerilirler önerilirler
BROMOKRİPTİN BROMOKRİPTİN İlk tedaviye girenİlk tedaviye giren
PERGOLİD Daha güçlü ve uzun süreli etkiye sahipPERGOLİD Daha güçlü ve uzun süreli etkiye sahip
LİZURİD LİZURİD Parenteral kullanılabilir (maleat tuzu Parenteral kullanılabilir (maleat tuzu suda çözünür)
suda çözünür)
Advers etkiler:
Advers etkiler: L-DOPA ya benzerL-DOPA ya benzer. . Ancak, ergot Ancak, ergot alkaloidleri vazokonstrüktör etkili olduklarından alkaloidleri vazokonstrüktör etkili olduklarından periferik damar hastalığı ve koroner hastalığı periferik damar hastalığı ve koroner hastalığı olanlarda problem oluştururlar
olanlarda problem oluştururlar
--ERGO TÜREVİ OLMAYAN AGONİSTLERERGO TÜREVİ OLMAYAN AGONİSTLER
ROPİNİROL ( ROPİNİROL ( Requip Requip ) ) tb tb
PRAMİPEKSOL ( PRAMİPEKSOL ( Mirapex Mirapex ) ) tb tb
ROTIGOTINE : ROTIGOTINE : patch patch formu formu yapılmış
yapılmış
Bunlar daha yeni ilaçlardır Bunlar daha yeni ilaçlardır
DOPAMİN AGONİSTLERİ
ENZİM İNHİBİTÖRLERİ ENZİM İNHİBİTÖRLERİ
DOPA-DEKARBOKSİLAZ İNHİBİTÖRLERİDOPA-DEKARBOKSİLAZ İNHİBİTÖRLERİ
BENZERAZİD, KARBİDOPA BENZERAZİD, KARBİDOPA -Yanlızca periferde etkililer -Yanlızca periferde etkililer
-L-DOPA ile birlikte kullanılırlar -L-DOPA ile birlikte kullanılırlar
-Piyasadaki kombine preparatlar 4: 1 -Piyasadaki kombine preparatlar 4: 1
ve 10:1 oranında.
ve 10:1 oranında.
--Madopar Madopar (L-Dopa+Benzerazid)’ ın (L-Dopa+Benzerazid)’ ın kontrollü yavaş salıveren preparatı kontrollü yavaş salıveren preparatı
da var da var
KOMT İNHİBİTÖRLERİKOMT İNHİBİTÖRLERİ
L-DOPA ve Dekarboksilaz inhibitörleri ile L-DOPA ve Dekarboksilaz inhibitörleri ile
birlikte kullanılırlar, böylece SSS’ e daha fazla birlikte kullanılırlar, böylece SSS’ e daha fazla
L-DOPA geçer.
L-DOPA geçer.
TOLKAPON
TOLKAPON periferik ve santral KOMT ‘u inhibe periferik ve santral KOMT ‘u inhibe eder.
eder.
Hepatotoksisitesi nedeniyle bir Hepatotoksisitesi nedeniyle bir çok ülkede artık kullanılmıyor
çok ülkede artık kullanılmıyor
ENTAKAPON
ENTAKAPON periferik KOMT’ u inhibe eder, periferik KOMT’ u inhibe eder, etkinliği daha düşük.
etkinliği daha düşük.
MAO-B İNHİBİTÖRLERİMAO-B İNHİBİTÖRLERİ
Besinlerdeki tiramin ile etkileşmediğinden hipertansif Besinlerdeki tiramin ile etkileşmediğinden hipertansif
krizlere neden olmazlar
krizlere neden olmazlar (MAO ya selektif özellik ☺)(MAO ya selektif özellik ☺) Yüksek dozlarda selektiflikleri kaybolur
Yüksek dozlarda selektiflikleri kaybolur
SELEJİLİN (Deprenil
SELEJİLİN (Deprenil , Eldepril , Eldepril ))
Tek başına etkinliği zayıf, genellikle L-DOPA ile birlikte kullanılırTek başına etkinliği zayıf, genellikle L-DOPA ile birlikte kullanılır Antidepresan etkinliği de var (daha yüksek dozlarda)Antidepresan etkinliği de var (daha yüksek dozlarda)
RASAJİLİN (Azilect
RASAJİLİN (Azilect ) )
Tek başına kullanım endikasyonu var, ileri vakalarda L-DOPA ile Tek başına kullanım endikasyonu var, ileri vakalarda L-DOPA ile birlikte kullanılabilir
birlikte kullanılabilir
Son veriler serbest radikal oluşumunu (oksidatif stres) Son veriler serbest radikal oluşumunu (oksidatif stres)
önleyerek hastalığın ilerlemesini geciktirdiklerini önleyerek hastalığın ilerlemesini geciktirdiklerini
ortaya koymuş (Nöroprotektif etki) ortaya koymuş (Nöroprotektif etki)
AMANTADİN (AMANTADİN (SymmetrelSymmetrel ))
Gerçekte antiviral ilaç, antiParkinson Gerçekte antiviral ilaç, antiParkinson etkinliği tesadüfen bulunmuş
etkinliği tesadüfen bulunmuş
Etki mekanizması iyi bilinmiyor. Etki mekanizması iyi bilinmiyor.
Nöronlarda dopaminin salıverilmesini Nöronlarda dopaminin salıverilmesini
arttırdığı, ve geri alımını (re uptake) arttırdığı, ve geri alımını (re uptake)
azalttığı düşünülmekte.
azalttığı düşünülmekte. Son veriler Son veriler glutamat reseptörlerini bloke ettiği glutamat reseptörlerini bloke ettiği
yönünde yönünde
Zayıf etkili, ancak yan etkileri L-Dopa Zayıf etkili, ancak yan etkileri L-Dopa dan daha az, genellikle L-DOPA ile
dan daha az, genellikle L-DOPA ile birlikte kullanılır.
birlikte kullanılır.
ANTİMUSKARİNİK ANTİMUSKARİNİK
İLAÇLAR İLAÇLAR
Yardımcı ilaç olarak kullanılırlarYardımcı ilaç olarak kullanılırlar
Özellikle tremor üzerine etkili olurlar:Özellikle tremor üzerine etkili olurlar:
BENZTROPİN (Cogentin
BENZTROPİN (Cogentin ), ), TRİHEKSİFENİDİL (Artane
TRİHEKSİFENİDİL (Artane ), BİPERİDEN ), BİPERİDEN (Akineton
(Akineton ), DİFENHİDRAMİN, ), DİFENHİDRAMİN, BORNAPRİN(Sormodren
BORNAPRİN(Sormodren ), PROCYCLIDINE ), PROCYCLIDINE (Kemadrin
(Kemadrin ), ORPHENADRINE (Norflex ), ORPHENADRINE (Norflex ), ), ETHOPROPAZINE (Parsitan
ETHOPROPAZINE (Parsitan ))
https://www.medscape.com/viewarticle/579828_0 Shen-Yang Lim, Susan H. Fox,
https://practicalneurology.com/articles/2018-may/pharmaceutical- treatment-of-parkinsons-disease Laura Buyan-Dent et al., , 2018
