June 1-2, 2020 – Seoul, South Korea 20
MUHASEBEDE YENİ BİR RAPORLAMA MODELİ OLARAK ENTEGRE RAPORLAMA
Cevdet KIZIL
İstanbul Medeniyet Üniversitesi Vedat AKMAN
Beykent Üniversitesi Arif ERGÜN
İstanbul Medeniyet Üniversitesi Özet
Günümüzde, geleneksel mali tablolar ve finansal raporlar işletmenin halihazırdaki gerçek finansal performansı ile geleceğine ışık tutmakta yetersiz kalmaktadır. Aynı zamanda, çağımızda finansal bilgiler tek başlarına işletmelerin durumunu yansıtmaktan uzaktır. Finansal olmayan bilgilerin önemi yıllar geçtikçe daha fazla artmıştır. Geniş bir yelpazeye yayılan işletme paydaşları, işletmenin geleceği ile köprü kurabilen, tüm riskleri bütünsel bir bakış açısıyla değerlendirebilen ve sürdürülebilirlik kavramına önem veren yeni bir raporlama modeline ihtiyaç duymaktadırlar. Entegre raporlama, işletme paydaşlarının belirtilen ihtiyaçlarına cevap verebilen modern bir raporlama konseptidir.
Anahtar Kelimeler: Muhasebe, Finans, Entegre Raporlama, Sürdürülebilirlik, Risk
INTEGRATED REPORTING AS A NEW REPORTING MODEL IN ACCOUNTING
Abstract
Traditional financial statements and reports are inadequate to shed light to the current actual financial performance and the future of business today. Also, financial information is far away to solely reflect the condition of firm in our era. The significance of non-financial information increased gradually over the years. Wide range of business stakeholders are in need of a new reporting model, which can lay a bridge to the firm’s future, evaluate all risks within a total perspective and put emphasis on sustainability concept. Integrated reporting is a modern reporting ceoncept, which can satisfy the mentioned needs of business stakeholders.
Keywords: Accounting, Finance, Integrated Reporting, Sustainability, Risk
1. GİRİŞ
Muhasebe, para ile ifade edilebilen işlem ve olayların kaydedilmesi, sınıflandırılması, özetlenmesi, raporlanması ve analiz edilmesi ile ilgili bir bilim ve bilgi sistemidir ( Kızıl ve Kızıl, 2007). Ancak, muhasebe de yıllar içerisinde kayda değer bir evrime sahne olmuştur. Muhasebenin ilk ortaya çıktığı yıl ve yer hususunda hala evrensel bir görüş birliği mevcut değildir. Bazı kaynaklar muhasebenin doğduğu yer olarak Mısır’ı, bazı kaynaklar Mezopotamya’yı, bazı kaynaklar ise Çin’i göstermektedir.
Muhasebenin ilk ortaya çıktığı yıl ve yer konusunda tartışmalar devam etse de, muhasebenin başlangıç aşamasında yalnızca bir kayıt aracı olduğu kabul edilen bir gerçektir. Muhasebenin modern bir bilim haline gelmesi hususunda genel kabul gören görüş Luca Pacioli’nin çift taraflı kayıt sistemini sunmasıdır (Kızıl ve Kocur, 2017).
Çağımızda ise muhasebe artık teknoloji ile iç içe gelmiş bir haldedir. E-defter, e-fatura, e-arşiv uygulamaları, muhasebe ve denetim yazılımları, bulut muhasebe, muhasebede yapay zeka, makine öğrenmesi ve muhasebe ilişkisi, entelektüel sermayenin muhasebeleştirilmesi ve raporlanması, blok zinciri teknolojisi ve kripto paraların muhasebeleştirilmesi ile entegre raporlama gibi konular gündemde olup, sıkça tartışılmaktadır. Dolayısıyla, muhasebenin geleceğini belirtilen konuların belirleyeceği bir gerçektedir (Kızıl ve diğ., 2019; Kızıl, Selvi Hanişoğlu ve Aslan, 2019, Kızıl ve Doğan, 2017).
Bu çalışmada, muhasebede yeni bir raporlama modeli olarak entegre raporlama ele alınmıştır.
Araştırmada, finansal bilgilerin yanında finansal olmayan bilgilere de yer veren entegre raporlamanın önemine odaklanılmıştır. İşletmenin çevresi, stratejileri, vizyonu, riskleri, karşı karşıya olduğu fırsatlar ve zorluklar gibi unsurların bütünsel bir perspektifle dahil olduğu entegre raporlama hakkında bilgi sunulmuştur.
2. LİTERATÜR TARAMASI
İşletmelerin faaliyetleri ile ilgili bilgiler finansal tablolar aracılığıyla yatırımcılara, kredi kuruluşlarına, müşterilere, tedarikçilere ve işletme ile ilgili bilgi kullanıcılarına aktarılmaktadır. Finansal tablolar uzun süre boyunca şirketlerin yalnızca kârlılık performansını değerlendiren bir araç olarak görülmüştür.
Ancak rekabet koşullarının gittikçe zorlaştığı günümüz dünyasında şirketlerin sadece kârlılık düzeyleri yatırımcının ilgisini çekmemektedir. Dolayısıyla, yatırım yapacakları firmaya ilişkin kârlılık oranı, yatırımcıyı tatmin etmemektedir. Bilgi teknolojilerinin gelişmesi ve bilgiye kolay ulaşmanın verdiği avantaj ile yatırımcılar, kararlarını iyi analiz ederek verebilmekte ve işletmelerin sahip olduğu finansal verilerin dışında finansal olmayan verileri de göz önünde bulundurmaktadır (KPMG, 2020).
Yatırımcının güvenini kazanmak isteyen firmalar, günümüzde finansal bilgilerin bulunduğu raporlar ile birlikte sosyal sorumluluk projelerini ve sürdürebilirlik stratejilerini açıkladıkları finansal olmayan bilgilerin olduğu bir rapor hazırlamaktadır. Bu şekilde finansal ve finansal olmayan bilgilerin tek bir rapor halinde düzenlenmesine “entegre rapor” adı verilmektedir. Sermayenin daha etkin ve verimli dağıtılması için gerekli kaliteyi ve bilgiyi oluşturan entegre raporlama, kurumsal raporlama ile birlikte hesap verilebilirlik kavramını destekleyerek daha başarılı bir raporlama yaklaşımı olarak gündeme gelmektedir. Kısa, orta ve uzun vadede değer yaratmaya odaklanan bu yaklaşım, firmaların bugün gerçekleştirdiği faaliyetler sonucunda elde ettiği performansı değerlendirmekte ve gelecekteki stratejilerini kamuoyuna açıklamaktadır. Uluslararası alanda da oldukça önemli bir gündeme sahip olan entegre raporlama, çeşitli kuruluşların çalışması sonucunda temel standartlara ve ilkelere sahip olmakta ve sürekli geliştirilmektedir. Günümüzde isteğe bağlı olan entegre raporların, belirli bir süre sonra zorunlu hale getirileceği düşünülmektedir (Solak,Gönen ve Rasgen, 2017).
Dünya genelinde kurumsal raporlamanın temelleri ilk tarım faaliyetlerinin gerçekleştirildiği yıllarda tutulan muhasebe kayıtlarına kadar uzanmaktadır. Ancak finansal kayıtların yasal bir zorunluluk haline gelmesi 1930’larda ABD’de gerçekleşmiştir. Dünya üzerinde yaşanan Büyük Buhran sonrası yatırımcılar şirketlere ve borsaya olan güvenlerini kaybetmiş, dolayısıyla piyasalar olumsuz yönde etkilenmiştir. Bu sorunun çözümü için Amerika Birleşik Devletleri (ABD), Genel Kabul Görmüş Muhasebe Standartları’nı yayınlamış ve Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu’nu kurmuştur.
Yatırımcıyı koruma amaçlı atılan bu adımlar, şirketlerin finansal kayıtlarını yayınlamalarını zorunlu kılmış, bu gelişmelerle birlikte dönemin olumsuz etkileri ortadan kaldırılmış, piyasaya olan güven artmıştır. Piyasalardaki olumlu etkiyi gören diğer devletler de benzer standartlar belirlemişlerdir.
Finansal raporlamanın yaygınlaşmasına neden olmasına rağmen, küreselleşen dünyada ortaya çıkan raporlama farklılıkları uluslararası standartlarının gerekliliğini ortaya koymuştur. Bu amaçla Uluslararası Muhasebe Standartları Komitesi 1973 yılında kurulmuştur (Büdeyri 2016).
Entegre raporlama, mali tablo okuyucularına önemli fikirler sunarak firmanın stratejisi, süreçleri ve uzun dönemli fırsat ile tehditleri hakkında bilgiler iletmeyi amaçlamaktadır (Fasan, Mio, Pauluzzo, 2016). Entegre raporlar finansal raporlar, finansal olmayan raporlar, sosyal sorumluluk raporları,
June 1-2, 2020 – Seoul, South Korea 22
sürdürebilirlik raporları ve çevresel raporları daha kapsamlı bir rapor etrafında birleştirmektedir.
Dolayısıyla, ortaya bütünsel bir perspektif koymaktadırlar (Türker ve Sayar, 2014).
Firma ile hissedarlar arasındaki bağı, işletme tarafından yayınlanan faaliyet raporları ve finansal raporlar gibi devam edegelen raporlar sağlamaktadır. Hissedarların iletişimini en iyi bir tarzda tesis edebilmek için gerekli olan raporlama şekli ise entegre raporlamadır. Entegre raporlama aynı zamanda stratejik faktörleri de entegre eden bir raporlama türüdür (Topçu ve Korkmaz, 2015).
Son yıllarda gündeme gelen, finansal veriler ile sürdürebilirlik verilerinin birbiriyle bağlantılı bir biçimde bir araya getirilmesini sağlayan entegre raporlama, bazı kaynaklarda bütünleşik ya da tümleşik raporlama şeklinde de isimlendirilmektedir. Entegre raporlamanın, kurumsal raporlama uygulamalarında küresel bir devrim niteliği taşıyacağı ve yeni raporlama standardı haline geleceği öngörülmektedir. Bir takım kaynaklara göre, entegre raporlama gelecekte tüm ülkelerde de zorunlu bir raporlama haline gelecektir (Kaya, 2015).
İşletmeler entegre raporlarını hazırlarken sürdürebilirlik raporlarının temellerinden ve bildirimlerinden yola çıkmalıdırlar. Entegre raporun amacı, işletmenin sürdürebilirlikle ilgili sonuç, hedef ve beklentilerini dikkate alarak ve finansal verilerle ilişkilendirerek, firmanın kısa, orta ve uzun vadedeki gelecek değerinin ortaya koyulmasını sağlamaktır. Dolayısıyla, entegre raporlama işletmenin geçmişini de geleceği ile ilişkilendirme özelliğine sahiptir (Özdemir, 2014).
Entegre raporlama kavramı yeni bir mefhum olarak karşımıza çıkmasına rağmen, önceki bazı raporlama kavramlarıyla aynı kategoride ele alınmasını savunan görüşler de vardır. Bazı şirketlerin, yıllık finansal raporları dışında diğer zamanlarda kaleme aldıkları sosyal sorumluluk ve sürdürebilirlik raporlarının, finansal raporlarla aynı anda yayınlanması ile benzerlik gösteren entegre raporlama, gerek akademik çevrelerde, gerekse uygulama sahasında geçtikçe çok daha fazla dikkat çekmektedir. Entegre raporlamanın öneminin önümüzdeki yıllarda daha da net anlaşılacağı düşünülmektedir (Budeyri, Kısa, 2016).
Entegre raporlama sonucu şirkette sağlam bir sahiplenme oluşur. Bu sebeplerden ötürü entegre raporlamanın sadece bir bölümün (departmanın) seviyesinde değil, işletmenin üst yönetimi tarafından tüm şirket düzeyinde takip edilmesi ve idaresi gereklidir. Entegre raporlamanın ancak bu sayede gerçekten başarılı olması ve etki yaratması mümkün olacaktır (Mitche, 2016).
Ortaya koyulan ana malın birçok boyutu ve çok bileşeni olan bir kaynak olduğu tespitiyle, anamalın etkili ve üretken bir biçimde gelişmesine destek olan entegre raporlama bir tarafta; finansal, sosyal ve çevresel boyutlara birlikte odaklanmış kurumsal sürdürebilirlik raporlaması diğer tarafta etkileşimli gelişmelerini devam ettirmektedirler. Yönetim kuruluna ve diğer ortaklara karar desteği sağlama, kurumsal işleyişlerde ortak bir iletişim aracı olma ve nihayet bilginin derinliğini, yetkinliğini ve zamanlılığını artırarak yığın içindeki gerçekçi sinyalleri gösterebilme yeterliliğine sahip bir kurumsal raporlama sistematiğin yaratılması süreci, bir evirilme süreci olarak nitelendirilebilir. Entegre rapor, bir kuruluşun stratejisinin, kurumsal yönetiminin, performansının ve beklentilerinin kuruluşun dış çevresi bağlamında kısa, orta ve uzun vadede değer yaratmayı nasıl sağlayacağının kısa ve öz bir şekilde bildirilmesidir. Bir entegre raporun asıl amacı, finansal sermaye sağlayan taraflara bir kuruluşun zamanla nasıl değer yaratacağının açıklanmasıdır (Aydın, 2015).
Geleneksel olarak kullanılan raporların ihtiyaçları karşılamaması ile değişen koşullar ve yenilikler nedeniyle yeni kurumsal raporlamalar ortaya çıkmıştır. İşletmeler ortaklarına bilgilendirme ve karar alma noktasında kendilerine destek olmaları için finansal olmayan bilgileri de artık iletmektedir.
Finansal bilgi içeren raporların yanında finansal bilgi içermeyen bu raporlar da günümüzde kritik bir role sahiptir. Zira, finansal raporların bilgi karmaşası ve kirliliğine yol açtığı ve istenen sonucu sağlayamadığı da vurgulanmaktadır (Gökten,2016).
Entegre raporlama ile yatırımcılara sunulan bilgiler arasında hazırlanan fikri mülkiyet hakları ve marka değeri gibi maddi olmayan etkenler artık raporlarda bulunmaktadır. Bu sayede, yatırımcılar şirketler
hakkında gerçek nitelikte bilgi sahibi olmakta ve maliyetler azalmaktadır. Bu husus, ekonomide kaynakların etkin ve verimli tahsisi noktasında da oldukça önemlidir (Topçu ve Korkmaz, 2015).
Entegre raporlamada şekil ve kuralların pek önemi yoktur. Ana doğrultular esasına göre; kurumsal görünüş, kurumsal yönetim, iş modeli, risk ve fırsatlar ile kaynak aktarımı temelindeki başlıklar altında bilgilerin yer alması yeterlidir. Finansal veriler performans başlığı altında ele alınmaktadır (Ergüden,2016).
Entegre raporlamanın amacına ulaşması için bazı özellikleri taşıması gerekmektedirler. Firmalar hazırladıkları raporlarda bilgi ihtiyacını karşılamayı ve yatırımcı ile hissedarların doğru karar vermesini amaçlamaktadır. Entegre raporu hazırlayan kişilerin amacı hayati ve önemli bilgilerin kısa, net ve öz bir biçimde rapora aktarılmadır. İhtiyaç fazlası bilgiler sadece raporun sayfa sayısını artırmaktadır ve hiçbir yararı olmamaktadır (Kaya, 2015).
İşletmenin hem finansal, hem de finansal olmayan performanslarını aynı anda araştıran entegre raporlar sürdürebilirlik açısından öneme haizdir. Dünya’da PepsiCo ve Novo Nordisk gibi firmalarca da kullanılmaktadır. Entegre raporlama konusunda henüz genel geçer ve herkesçe kabul edilen bir standart mevcut olmasa da, entegre raporlama uygulamaları belirgin bir şekilde artmaktadır (Eccles ve Saltzman, 2011).
Kurumsal sürdürülebilirlik yönetimi iletişiminde de entegre raporlamanın katkısı ölçülmüştür. Bulunan neticelere göre, sürdürebilirlik raporlarında firmaların uzun vadeli sürdürebilirlik faaliyetleri hakkında çok az bilgi paylaşılmaktadır. Zira firmalar, rakip firmaların sürdürebilirlik raporlarını görmelerini istememektedir. Bu nedenle, standartlara uygun entegre raporlama da uygulanamamaktadır (Stacchezzini, Melloni, Lai, 2016).
Şirketlerin entegre raporlama sürecinde ve sonrasında, şirketlerin değerlerindeki farklılıklar da incelenmiştir. Elde edilen verilere göre, entegre raporunu düzenli bir biçimde yayınlayan firmaların firma değerlerinde artış gözlemlenmektedir. Firmalardaki değer artışı, raporlama için katlanılan maliyetler hususunda da avantaj sağlamaktadır. Entegre raporlamanın bilgi edinmenin maliyetini azalttığı düşünülmektedir (Lee ve Yeo, 2015).
3.SONUÇ
Bir entegre raporun asıl hedefi finansal sermaye sağlayan taraflara bir kuruluşun zaman içinde nasıl değer yaratacağını iletmektir. Bir entegre rapor çalışanlar, müşteriler, tedarikçiler, iş ortakları, yerel toplumlar, yasa koyucular, düzenleyiciler ve politika yapıcılar dahil olmak üzere bir firmanın zaman içinde değer yaratma kabiliyeti üzerinde etkisi olan tüm paydaşları incelemeye dahil eder.
Entegre raporlama, Güney Afrika’da borsaya kote şirketlerin finansal bilgilerinin yanında çevresel ve sosyal etkilerini de raporlamalarının, raporlamıyorlarsa da neden raporlamadıklarını açıklamalarının (report or explain) zorunlu kılınmasını takiben ortaya çıkan bir kavramdır. Entegre raporun bir parçası olarak firmalar, bütün faaliyetlerini ve etkilerini, bir değer yaratma mekanizması sürecinde değerlendirerek raporlarlar.
Entegre rapor, firmanın gelecek stratejisi ve hedefleriyle harmanlanmasını içerir. Firmanın kısa, orta ve uzun dönemdeki hedef ve stratejileri, bu hedefler ve faaliyetler kapsamındaki risk ve fırsatların değerlendirilmesi ve performansın bu risk ve fırsatlar çerçevesinde analiz edilmesini ihtiva eder. Özetle, entegre rapor, firmaya katkı değer sağlamayı amaçlayan analitik bir düşünce aracıdır.
KAYNAKÇA
June 1-2, 2020 – Seoul, South Korea 24
Aydın, S. (2015). “Kurumsal Raporlamanın Evrilme Sürecine İlişkin Bir İrdeleme” Mali Çözüm Dergisi, Temmuz-Ağustos 2015, ss 61-72.
Solak B., Gönen S., Rasgen, M. (2017). “Muhasebe Meslek Mensuplarının Entegre Raporlamaya İlişkin Farkındalık Düzeylerinin Belirlenmesine Yönelik Bir Alan Araştırması”, Muhasebe Bilim Dünyası Dergisi, Mart 2017, 19(1), ss.166-168.
Budeyri, T., Kısa, A. (2016), “Entegre Raporlama”, Literatür Yayınevi.
Eccles, R. G, Saltzman, D. (2011). “Achieving Sustainability Through İntegrated Reporting”, Stanford Social İnnovation Review, ss.56-61.
Ergüden, E. (2016). “Kurumsal Raporlamada Yeni Dönem : Entegre Raporlama”, 11. Türkiye Muhasebe Formu, Ankara.
Fasan, M., Mio, C., Pauluzzo, R. (2016). “Internal Application of IR Principles: Generali’s Internal Integrated Reporting”, Journal of Cleaner Production 139, ss 1-42.
Gökten, S. (2016). “Entegre Raporlama Yaklaşımı İçin Uygulamaya Yönelik Sistematik Bir Öneri”, Muhasebe Bilim Dünyası Dergisi, 18(4), ss.741-765.
Kaya, P. (2015). “Entegre Raporlama Sisteminin Ortaya Çıkış Sebepler ve Şirketlere Sağlayacağı Faydalar”, Muhasebe ve Denetime Bakış, Haziran 2015, ss.113-130.
Kızıl, A., Kızıl C. (2007). "Accounting: Financial, Cost, Managerial". Bahar Yayınevi, İstanbul.
Kızıl, C., Doğan, E. (2017). "Audit Techniques for Protecting against Cyber Attacks: A Bilateral Approach of Case Studies and Interview" in "Societal Complexity, Data Mining and Gaming; State-of- the-Art 2017", Dorien DeTombe, Gerhard-Wilhelm Weber and Semih Kuter (Eds.), Amsterdam Europe: Greenhill & Waterfront. Versiyon: 001, Amsterdam, Hollanda, ISBN /EAN: 978-90-77171- 54-7. ss. 125-135.
Kızıl, C., Kocur, D. K. (2017). "Antik Çağlarda Muhasebe ve Dinlerin Muhsebeye Bakış Açısı", Kesit Akademi Dergisi (The Journal of Kesit Academy), Yıl: 3, Sayı: 10, ss. 327- 339, http://dx.doi.org/10.18020/kesit.1263,
http://www.kesitakademi.com/Makaleler/2002099859_1263%20CEVDET% 20KIZIL.pdf
Kızıl, C., Selvi Hanişoğlu, G., Aslan, T. (2019), "Kripto Paraların Finansal Piyasalara Etkileri ve Muhasebeleştirilmesi" ("Impacts of Cyrpto Currencies on Financial Markets and their Accountancy"), Ekin Yayınevi (Ekin Publishing), Bursa.
Kızıl, C. ve diğ. (2019). "İktisadi ve Sosyal Yönleriyle İnovasyon" kitabı içerisinde "Bölüm 5:
İnovasyonun Muhasebe ve Denetime Etkileri" kitap bölüm yazarlığı. Editörler: Birgül Uyan ve Musa Çakır, IKSAD Yayınevi (IKSAD Publications), Temmuz 2019, Ankara. https://www.iksad.net/product- page/iktisadi-ve-sosyal-y%C3%B6nleriyle-inovasyon
KPMG (2020). “Entegre Raporlama”, KPMG Websitesi,
https://home.kpmg/tr/tr/home/hizmetlerimiz/denetim-ve-guvence/denetim-ve-guvence- hizmetleri/guvence-hizmetleri/entegre-raporlama.html (Erişim Tarihi: 02.03.2020).
Lee, Kin-Wai ve G. Hian-Heng Yeo (2015). “The Association Between Integrated Reporting and Firm Valuation”, Review of Quantitative Finance and Accounting.
Mitche, S. (2016) “ Neden, Ne Zaman, Ne İçin? Entegre Raporlama Bir Bakış”, Hissedar Dergisi, Sayı 19, ss.38-39.
Özdemir, H. (2014) “Entegre Raporlama ve Değer Yaratma”, Sermaye Piyasası Kurulu Kurumsal Yönetim Tebliği Panel Konuşması.
Stacchezzini, R., G., Melloni, G., Lai, A. (2016). “Sustainability Menagement and Reporting: The Role of Integrated Reporting for Communicating Corporate Sustainability Management”, Journal of Cleaner Production, Vol. 136, Part: A., ss.102-110.
Topçu, M. K. ve Korkmaz, G. (2015) “Entegre Raporlama: Kavramsal Bir İnceleme”, Dokuz Eylül Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, Cilt: 30, Sayı: 1, Yıl: 2015, ss:1-22
Türker, İ. ve Sayar, Z. (2014), “The Relationship Between İntegrated Reporting and Financial Reporting”, Management Studies, Cilt: 2, Sayı: 7, ss. 465-478.
