Eger kasabas› Eylül sonunda aralar›nda biz Türklerin de bulundu¤u bir istilaya he- def oldu ama bu kez çat›flmalar bilimsel a¤›rl›kl›yd›.

Do¤rusu Macaristan’›n önde gelen ta- til beldelerinden Eger’de Hotel Minaret (Minareli otel) diye bir yer bulaca¤›m hiç akl›ma gelmezdi. Cami gitmiflti ama mina- re dimdik ayaktayd›. Osmanl› atalar›m›z burada yüz y›l kalm›fl. Bu “misafirli¤in”

hâlâ unutulmad›¤›, kentin ortas›ndaki parkta k›l›ç k›l›ca yap›lan üçlü bir çat›fl- may› betimleyen heykelden belli oluyor.

Eger kasabas› Eylül sonunda aralar›nda biz Türklerin de bulundu¤u bir istilaya he- def oldu ama bu kez çat›flmalar bilimsel a¤›rl›kl›yd›.

The Society for Conservation Biology (Koruma Biyolojisi Derne¤i), ço¤unlu¤unu akademisyen ve profesyonellerin olufltur- du¤u, hemen hemen her ülkede 12.000 civar›nda üyesi bulunan bir kurulufltur. Bu kurulufla ba¤l› ama daha çok Avrupa’n›n ihtiyaçlar›na cevap verecek Avrupa Koru- ma Biyolojisi Derne¤i ise 2002 y›l›nda ku- rulmufltur. Bizim kat›ld›¤›m›z, bu çiçe¤i burnunda derne¤in ilk uluslararas› toplan- t›s›yd›. Belki an›msars›n›z, bundan birkaç ay önce sizlere Irmak Okullar›’n›n ev sa- hipli¤i yapt›¤› ve ço¤unlu¤unu ilk, orta ve lise ö¤rencilerinin oluflturdu¤u çevre flenli-

¤inden bahsetmifltim; bu kez de büyükle- rin bu ifli nas›l yapt›klar›n› genç okuyucu- lar›m›za anlatmak isterim. .

Bilim toplant›lar›nda kat›l›mc› genellik- le ya konuflma yapar ya da bulduklar›n›

poster olarak s›rf o ifl için ayr›lm›fl bir sa- londa sergiler. Bazen, bizim toplant›m›z- da oldu¤u gibi, bunlara ilaveten uzmanlar taraf›ndan bir veya iki günlük dersler de verilir. Kat›l›mc›lar›n masraflar› genellikle kendi üniversiteleri veya baflka bir kuru- lufl (örne¤in bizde TÜB‹TAK) taraf›ndan karfl›lan›r. Organizatörlerin bizzat davet

etti¤i ve konunun uzman› kabul edilen ki- flilerin masraflar›n›ysa toplant›y› düzenle- yen kurulufl öder.

Tanr›’n›n bildi¤ini kuldan ne saklaya- l›m, önemli bir bulufl, e¤er bilimsel bir dergide bas›lmad›ysa veya en az›ndan derginin editörü taraf›ndan kabul edildi¤i- ne dair mektup gönderilmediyse aç›klan- maz. (Maalesef, baflkas›n›n yapt›¤›n› afl›r- mak bilim dünyas›nda pek de nadir görü- len bir olay de¤ildir.) Öte yandan daha önce piyasaya sürülmüfl ama sizin kaç›r- m›fl oldu¤unuz bir çal›flmadan haberdar olmak, yeni meslektafllar tan›mak, fikir al›flveriflinde bulunmak, ortak projeler planlamak, en önemlisi “bilim borsas›nda- ki” göstergeleri ö¤renmek aç›s›ndan bu toplant›lara kat›lmak, özellikle genç arafl- t›rmac›lar için çok faydal›d›r.

Bu kongrenin flimdiye kadar kat›ld›k- lar›mdan en önemli fark›, kat›l›mc›lar aras›nda yaln›z biliminsanlar› de¤il, ko- rumayla ilgili çok say›da dernek üyesi, devlet memuru, ekonomist - k›sacas›, ko- ruma alan›nda faaliyet göstermifl kiflile- rin de bulunmas›yd›. Aç›l›fl konuflmas›n›

yapan Sir John Lawton, ki sayg›n bir bi- liminsan›d›r, “biliminsanlar› belki k›za- caklar ama” dedikten sonra korumada bilim kadar ekonomik, sosyal, politik ve kültürel faktörlerin de önemli oldu¤unu vurgulad›. Bu sütunun okuyucular› ve ö¤rencilerim zaten bilirler; bu tür yakla- fl›m› ben de defalarca önermifltim ama do¤rusu böyle bir toplant› düzenlemek hiç akl›ma gelmemiflti. Lawton, hedefle- rinin 2010 y›l›nda Avrupa’da biyolojik çeflitlili¤in azalmas›na son vermek oldu-

Yaflam

90 Ekim 2006 B‹L‹M

TEKN‹K

S a r g u n A . T o n t

Kongre...

Eger’deki minareli otel

yasamekim 9/15/05 11:36 AM Page 90

¤unu ekledi. Bu bize biraz fazla iyimser geldi ama umar›m baflar›rlar.

Toplant›ya 850’si konuflmac› olmak üzere 1000’e yak›n kifli kat›ld›. Bu kadar kiflinin konuflabilmesi için organizatörler program› 17 ayr› oturuma bölmüfller. Bu yüzden toplant›y› bir haftaya s›¤d›rabil- mek için konuflmalar iki ayr› binada, 8 salonda ayn› anda verildi. Baflka toplant›- larda da bu tür problemlere s›k s›k rast- lan›r. Bu durumda kat›l›mc› do¤al olarak önce kendi çal›flma konusuyla ilgili ko- nuflmalar› dinler. Fakat arada s›rada di-

¤er disiplinlerde ne olup bitti¤ine bir göz atmak çok faydal› olabilir, çünkü birçok

“orijinal” bulufl sizin çal›flman›za yabanc›

bir kaynaktan gelebilir. Örne¤in ton bal›-

¤›n›n göç yollar›n› izlemek için gelifltiri- len bir yöntem, geyik sürüleri için de kul- lan›labilir. DNA’n›n keflfinin bir biyolog ve fizikçinin ortak çal›flmas›yla yap›ld›¤›- n› da unutmayal›m. Genç arkadafllar›m›- z›n bu konuda yapacaklar› en ak›ll› hare- ket, toplant› öncesi bas›lan konuflma özetlerini dikkatlice gözden geçirmek ve ona göre bir dinleme stratejisi belirlemek olacakt›r.

Kongreye ülkemizden 20’nin üzerinde akademisyen, yüksek lisans ve doktora ö¤rencisi kat›ld›. Bu birbirinden ilginç poster ve konuflmalar›n birkaç tanesini sizlerle paylaflmak isterim.

ODTÜ ö¤rencisi Emre Can, Bozay›-‹n- san iliflkileri adl› bir proje yürütüyor. “Bo- zay›ya olan ilgim 1998-2000 y›llar›nda Avrupa Birli¤i taraf›ndan desteklenen kurtlar üzerine yürüttü¤üm proje s›ras›n- da bafllad›” diyor Emre ve ekliyor: “Daha sonraki y›llarda özellikle Bat› ve Do¤u Ka- radeniz Bölgeleri’nde bozay›n›n göreceli yo¤unluklar› konusunda fikir sahibi ol- mak ve bozay›-insan iliflkisi konusunda bilgi toplamak için çal›flt›m.” Tez dan›fl- man› Prof. ‹nci Togan’a ilaveten Emre en büyük deste¤i Prof. Dr. Wilfried Buetzler (Almanya), Dr. John Beecham (ABD) ve Dünya Hayvanlar› Koruma Derne¤i Direk- törü Victor Watkins’ten (‹ngiltere) ald›¤›- n› söylüyor. 2002 y›l›nda Norveç’te yap›- lan Ay› Kongresi’nde Emre’nin yapt›¤› ko- nuflma en iyi ikinci sunum seçilmifl. ODTÜ ö¤rencisi Hüseyin Ambarl› da Dr. Can Bil- gin’in yönlendirdi¤i, yine ay›yla ilgili bir çal›flmay› Artvin civar›nda yap›yor. Ne günlere geldik. Daha birkaç y›l öncesine kadar zavall› ay›lar›n burunlar›na halka tak›p sokak ortas›nda oynat›yorduk! fiim- di ay›lar için ayn› üniversitede iki proje yap›l›yor.

Samsun 19 May›s Üniversitesi’nden Prof. Sancar Bar›fl’›n doktora ö¤rencisi Ki- raz Erciyas, K›z›l›rmak Deltas›’nda konuk- layan kufllar›n göçlerini inceliyor. O zama- na kadar yaln›z ‹skandinav ülkelerinde rastlanan Kuzey Ç›vg›n› ilk kez Kiraz ve ar- kadafllar› taraf›ndan ülkemizde tespit edil- mifl. Kiraz’›n yapt›¤› çal›flma o kadar ilgi- mi çekti ki e¤er serçeyle devekuflunu ay›r- makta zorluk çekmesem ben de bu proje- de asistan olarak yer almak isterdim.

Kafkas Üniversitesi’nden Dr. Fatma Günefl bitkilerle çal›fl›yor. Yo¤un bir çal›fl- ma sonucu bölgede yüzlerce endemik tü- rü (sadece o yörede bulunan) ve di¤er bit- ki türlerini s›n›fland›rmay› baflarm›fllar.

Bo¤aziçi Üniversitesi’nden Dr. Zühre Ak- soy organik tar›m›n biyolojik çeflitlili¤e et- kisi üzerine çok güzel bir konuflma yapt›.

Mesle¤i ekonomi olan Zühre han›m dok- tora çal›flmas›n› Massachusetts Üniversite- si’nde ayn› konuda yapm›fl.

Dr. Reflit Akçakaya, ABD’de bir çevre flirketinde çal›flan fakat ana vatanla ilgisi- ni kesmemifl ve koruma alan›nda hakl› bir üne sahip bir biliminsan›m›zd›r. Reflit Bey’e kat›l›mc›lar hakk›nda ne düflündü-

¤ünü sordu¤umda flu yan›t› verdi: “Türki- ye’den epey bir kat›l›m olmas›na çok se- vindim. Genellikle iyi çal›flmalar yapm›fl ö¤rencileriniz; ama poster yerine daha çok konuflma yapsalar daha iyi olurdu.”

Ben de ekleyeyim, TEMA’n›n yeni baflka- n› de¤erli arkadafl›m›z Dr. Uygar Özesmi d›fl›nda, di¤er yerli derneklerden kat›l›m- c›lara rastlamad›m.

Toplant›n›n benim için en mutlu anla- r›ndan biri Ça¤an fiekercio¤lu’yla tekrar bir araya gelmek oldu. 30 yafl civar›nda olan bu genç adam›n özgeçmifline bir göz atarsan›z ülkemizden ç›km›fl en iyi ekolo-

Ekim 2006 91 B‹L‹M

TEKN‹K

¤un kim oldu¤una karar vermekte hiç zorlanmazs›n›z. (Ça¤an’la ufak bir söyle- fli, dergimizin May›s 2005 say›s›nda ya- y›nlanm›flt›. Biz sadece birkaç ekleme ya- paca¤›z.)

Ça¤an küçük yafltan beri do¤aya me- rakl› biriymifl. 1991 y›l›nda TÜB‹TAK'›n matematik olimpiyatlar› kamp›ndayken o zamana kadar görmedi¤i bir böcek bul- mufl ve elindeki bütün kitaplar› araflt›rma- s›na ra¤men bir türlü türünü belirleyeme- mifl. “Robert'deki Boston'lu biyoloji ho- cam, Harvard Üniversitesi'nin çok büyük bir böcek koleksiyonu oldu¤unu ve resmi oraya yollamam› söyledi” diyor Ça¤an.

Gelen cevapta o böce¤in koleksiyonda bu- lunmad›¤›n› ve e¤er mümkünse bir örne-

¤in gönderilmesi istenmifl. Ça¤an da öyle yapm›fl. Bir y›l sonra Harvard’da okumak için müracaat eden Ça¤an onlardan ald›¤›

teflekkür mektubunu baflvurusuna ekle- mifl. “Böylelikle” diyor Ça¤an, “bu konu- yu okumakta ne kadar ciddi oldu¤umu göstermifl oldum”. Ça¤an, Harvard’da bi- yolojiye ilaveten antropoloji diplomas›n› 4 y›lda, hem de fleref listesine geçerek al- m›fl. Doktoras›n› da Stanford Üniversite- si’nden alan Ça¤an flimdi ayn› üniversite- de araflt›rma uzman› olarak çal›fl›yor.

Ça¤an, Alaska, Ekvator, Venezuela, Uganda, Peru ve Bolivya’da kufllar üzerine çal›flmalar yapm›fl. En önemlisi bu çal›fl- malar› üzerine yaz›lan makaleleri en pres- tijli dergilerde yay›nlanm›fl. Tabii bu arada kendi ülkesini de unutmam›fl. Bir süredir Kars’ta Kafkas Üniversitesi’ndeki meslek- tafllar›yla birlikte yürüttü¤ü projenin ama- c›n› kongrede bizlere flöyle özetledi:

“Kafkas Üniversitesi, Kars Belediyesi, çevre örgütleri, yurtiçi ve yurtd›fl› üniver- siteleriyle beraber, çok disiplinli, iflbirlik- çi ve yerel tabanl› bir yaklafl›mla,

1-Kars bölgesinin canl› (kufl, bitki, me- meli vs) zenginli¤ini araflt›rma, tan›tma, sevdirme ve korumaya teflvik etme,

2- Bu zenginli¤in yerel kültürdeki yer ve önemini anlama,

3-Yöredeki özellikle üniversite ö¤renci- lerine ve ilgilenen di¤er herkese farkl›

canl› gruplar›n› araflt›rma tekniklerini ö¤- retme,

4-Yerele önem veren eko turizm, bi- limsel projeler ve organik tar›m gibi yol- larla bu do¤al zenginlikten halk›n gelir el- de etmesini sa¤lama.”

‹flte dört dörtlük çevre projesi buna derler. Ne mutlu bana, kongrede en be-

¤endi¤im projeyi kendi ülkemin insan› yü- rütüyor!

Ça¤an fiekercio¤lu

yasamekim 9/15/05 11:36 AM Page 91