Dr. Meral Çilem Ökcün-Akçamuş

1. Çocuğu Tanıma

Çocuğun Tercihleri

— Çocuğun sevdiği oyun/oyunlar, oyuncaklar neler?

— Sevdiği yiyecekler neler?

— Sevdiği fiziksel oyunlar neler?

— En çok kiminle birlikte olmayı tercih ediyor?

Bunları saptamak her çocukta her zaman kolay olmayabilir. Bazı çocuklar çevredeki uyaranlara aşırı duyarlı olabilir (örneğin elektrikli süpürgeye aşırı tepkiler verme) ya da bazıları daha az duyarlı olabilir (örn. aşırı hareketli ve çevreyle kısa bir süre de olsa ilgilenemeyen çocuklar). Ya da bazen her iki durum da yani bazı uyaranlara aşırı tepki bazı uyaranlara beklenenden az tepki gözlenebilir (örn. konuşmaya tepki vermeme ancak diğer çevresel seslere aşırı tepki verme gibi).

1. Çocuğu Tanıma

Çocuğun Öğrenme Stili

— Mekanik Öğrenme: Bazı çocuklar ezberleyerek öğrenirler. Bu çocuklar pek çok şeyi hatırlayabilirler (örn., sayılar, alfabe gibi). Bu çocukların ezbere sayabildikleri şeyleri anladıkları söylenemez. Örneğin bir çocuk 1 den 10 kadar ritmik sayabilir ancak iki parmağınızı göstererek kaç parmağım var diye sorduğunuzda yanıt alamayabilirsiniz.

1. Çocuğu Tanıma

Çocuğun Öğrenme Stili

— Görsel Öğrenme: Bazı çocuklar kitaplara bakmayı, televizyon izlemeyi sevmektedir. Bu çocuklar görsel yolla öğrenmeye yatkın olabilirler. Bu çocuklar sözel yönergelerden çok görsel desteklerden yararlanabilirler (örn. resimli kitaplar, videolar)

— Yaparak/Uygulamalı Öğrenme: Eğer çocuk oyuncakların düğmelerine basmayı, kapıları açıp kapama gibi davranışları tekrarlamayı seviyor veya karmaşık bir oyuncakla nasıl oynanacağını kolayca çözebiliyorsa muhtemelen uygulamalı yani nesnelere dokunarak öğrenmeden yararlanacaktır.

1. Çocuğu Tanıma

Çocuğun Öğrenme Stili

— Eğer çocuğun iyi bir ezberi varsa yani hafızası güçlü ise aynı şekilde gerçekleşen etkinliklerden daha çok yararlanacaktır.

— Eğer çocuk gestatl öğrenmeye yatkın ise sözcüklerden önce cümlenin öğretimi yapılabilir. Daha sonra cümlenin parçaları öğretilebilir.

— Çocuk görsel öğrenen ise bilgi görselleştirilerek sunulabilir. Örneğin sözcüğün söylenmesi sırasında sözcüğe ait nesne ya da resim gösterilebilir. Resimli hikaye kitapları ve videolar öğretimde kullanılabilir.

1. Çocuğu Tanıma

Çocuk neden ve nasıl iletişim kuruyor?

İletişim nedir?

— İletişim bir kişinin diğer bir kişiye mesaj iletmesi ile başlar.

— Mesaj pek çok şekilde iletilebilir: mimikleri kullanarak, jestleri veya sözcükleri kullanarak.

— Ayrıca mesajın pek çok amacı bulunabilir: yardım istemek için veya bir fikri paylaşmak için (yorumlama).

Etkileşim nedir?

— Etkileşim çocuk ve yetişkin beraber bir şey yaparken ya da birbirlerini yanıtlarken başlar.

— Etkileşimin kurulduğu her anda iletişimle ilişkili bağlam da oluşmaktadır.

1. Çocuğu Tanıma

Çocuk nasıl ve neden iletişim kuruyor?

— Çocuklar eylemlerle, seslerle ya da sözcüklerle iletişim kurabilirler. Çocuğun nasıl iletişim kurduğunu bilmek bir sonraki adımın ne olacağına karar vermede önemlidir. Örneğin eğer çocuk hiç ses çıkarmıyorsa henüz konuşma için hazır olmayabilir. Böyle bir çocukta iletişim için daha kolay yolların öğretimi tercih edilir (örn. jestler gibi).

1. Çocuğu Tanıma

Çocuk nasıl ve neden iletişim kuruyor?

İletişimde tercih edilebilen yollar şunlar olabilir: — Ağlama veya bağırma

— İlgilendiği nesne veya kişinin yakınında vücudunu hareket ettirme — Jestleri ve mimikleri kullanma

— İstediği şeye doğru avuç içini açarak uzanma

— Yetişkinin elini tutarak istediği şeye yönlendirme — İstediği şeye bakma

— İstediği şeyi işaret etme ancak yetişkinin yüzüne bakmama

— İstediği şeye bakma veya istediği şeyi işaret etme ve sonrada yetişkine bakma (ortak dikkat)

— Resimlerle iletişim kurma — Ses çıkarma

1. Çocuğu Tanıma

Çocuk nasıl ve neden iletişim kuruyor?

Neden İletişim Kuruyor: Amaçlı iletişim öncesindeki amaçlar

— Amaçlı iletişim öncesinde, çocuğun yanında bir diğer kişi olmadan eylemde bulunması ya da konuşması söz konusudur. Çocuk kendi davranışları ile diğerlerinin davranışlarını değiştirmek gibi bir amaç içermeyen iletişim davranışları sergiler. Bu aşamada çocuk:

- Kendisini sakinleştirmek için

- Alıştırma yapmak için

- Bir şeye odaklanmak için

- Hoşa giden veya gitmeyen bir deneyime tepki olarak

- İstediği şeye ulaşmak için

1. Çocuğu Tanıma

Çocuk nasıl ve neden iletişim kuruyor?

Neden İletişim Kuruyor: Amaçlı iletişimdeki amaçlar

Çocuk kendi davranışlarının diğerlerini etkilediğini anladığında iletişim amaçlı hale gelmektedir.

Amaçlar şunlar olabilir:

- Protesto etme- reddetme (teklif ettiğiniz şeyi istemeyebilir, etkinliğe başlamak ya da devam ettirmek istemeyebilir)

- İstemek (yiyecek, içecek, oyuncak, nesne, etkinlik, yardım ya da izin istemeyi içerebilir)

1. Çocuğu Tanıma

İletişim aşamasını belirleme

Daha önce verilen bilgiler ışığında iletişimde 4 aşama tanımlanabilir

a)Kendine yönelik olan aşama

b)İsteme aşaması

c)Erken iletişim aşaması

d)Sosyal aşama

1. Çocuğu Tanıma

a)Kendine yönelik olan aşama

Ayşe 2,5 yaşındadır. Birçok şeyi tek başına yapmaktan hoşlanmaktadır ancak oyuncaklarla oynamamaktadır. En sevdiği etkinlik parkta oynamaktır. Annesinin dışarı çıkmak için hazırlandığını gördüğünde heyecanla zıplamaktadır. Kendi başına dış kapıya yönelmekte ve kapıyı açmaya çalışmaktadır. Ancak kapı koluna boyu yetişmediğinden açamamakta ve ağlamaktadır. Ayşe annesinden hiç yardım istememektedir.

Bu aşamada çocuklar kendi başlarına oynamaktan hoşlanabilmekte, Diğerleriyle ilgilenmiyor görünmekte,

Diğerlerine mesaj göndererek onları etkileyebileceklerini henüz anlamamakta bu nedenle de iletişimleri amaçlı iletişim öncesi aşamadaki özellikleri taşımaktadır. Yani;

— Kendi başına eylemde bulunma, — İstediği şeye bakma ve uzanma, — Amaçlı iletişim kurmama,

— Uygun olmayan şekillerde oynama,

— Kendisini sakinleştirmek için sesler çıkarma, — Protesto etmek, reddetmek için ağlama,

1. Çocuğu Tanıma

b)İsteme Aşaması

Ali 3 yaşındadır. İstediği bir şeyi elde etmek için diğerlerini çekiştirerek ya da yönlendirerek iletişim kurmaktadır. Banyo zamanında babasının elini çekerek gıdıklama oyunu oynamak istediğini belirtmektedir. Dışarı çıkmak istediğinde annesini dış kapıya yönlendirmektedir. Annesi ve babası Ali’nin dikkatini çekmek ve dikkatini sürdürmesini sağlamakta güçlük çekmektedir.

Bu aşamada çocuklar kendi eylemlerinin diğerlerini etkilediğini fark etmeye başlamışlardır.

— Diğerleriyle kısa süreli etkileşimde bulunma,

— Kendini sakinleştirmek ve odaklanmak için sesler çıkarma,

— Kendini sakinleştirmek ve odaklanmak bazı sözcükleri tekrarlama,

— İstediği şeye uzanma,

— Çoğunlukla istediği şeye ulaşmak için yetişkini yönlendirme ya da elini tutma,

— Fiziksel oyunlardan hoşlanma ve bu oyunlar için istekte bulunma,

— Çok kullanılan yönergeleri yerine getirme,

1. Çocuğu Tanıma

c)Erken İletişim Aşaması

Ahmet, kovalama, gıdıklama gibi fiziksel oyunları oynamaktan hoşlanmaktadır. Annesi Ahmet’in omuzlarından tutarak “bir iki …” diyerek Ahmet’in kendisine bakarak “başla!” demesini beklemekte ve kovalama oyununu başlatmaktadır. Bu oyunu pek çok kez tekrarlamaktadırlar. Bazen Ahmet diğerleriyle de “başla!” diyerek bu oyunu oynamaktadır. Aynı zamanda Ahmet birkaç sözcük de kullanmaktadır. Bazen şeker kutusunu açması için annesine “aç” demektedir.

Bu aşamada çocuklar belirli jestleri, sesleri, resimleri ya da sözcükleri kullanarak istekte bulunabilmektedirler. Bu aşamanın başlangıcında ekolali gözlenebilir. Ortak dikkat yine bu aşamada gözlenir.

— Tanıdık kişilerle tanıdık ortamlarda etkileşim kurma,

— Oyun sırasında daha fazla sıra alma,

— Sevdiği fiziksel oyunların tekrarlanması için aynı eylemleri gerçekleştirerek, aynı sesleri ve sözcükleri kullanarak istekte bulunma,

— Bazen yetişkinin söylediğini tekrarlayarak cevap verme ya da istekte bulunma,

— aynı eylemleri gerçekleştirerek, aynı sesleri ve sözcükleri kullanarak reddetme ya da protesto etme,

— Diğerinin dikkatini çekmek ya da bir şey göstermek için vücut hareketlerini, jestleri, sesleri ya da sözcükleri kullanma,

— Basit tanıdık cümleleri anlama,

— Görsel ipucu olmadan tanıdık nesne ya da kişi isimlerini anlama,

1. Çocuğu Tanıma

d)Sosyal Aşama

Elif, iletişim ve oyun ortağıdır. Diğerleriyle etkileşim kurmadan hoşlanmakta ve kendisi ile ilgili olarak kısa sohbetlere katılmaktadır. Ancak diğerlerinin söylediklerini anlamadığında ve kullanması gereken bazı sözcükleri hatırlamakta güçlük yaşadığından sohbet zaman zaman aksamaktadır. Böyle durumlarda diğerinin son söylediğini içeren ekolaliye başvurmaktadır.

1. Çocuğu Tanıma

d)Sosyal Aşama/devam

— Daha uzun süreli etkileşim kurma,

— Tanıdık oyun rutinlerinde akranlarıyla oynamakta daha başarılı olma,

— İsteme, reddetme, selamlaşma, başkasının dikkatini çekme, soru sorma ve yanıtlama için sözcük ya da iletişimin diğer formlarını kullanma,

— Geçmiş ve gelecek hakkında konuşma, duygularını ifade etme ve sembolik /hayali oyun sırasında sözcük ya da iletişimin diğer formlarını kullanma,

— Kendi cümlelerini kullanma,

— Kısa sohbetlere katılma,

— Bazen bir başkası söylediğini anlamadığında söylediğinde düzenlemeler, düzeltmeler yapma,

1. Çocuğu Tanıma

Eğitimciler ya da ebeveynler çocuğun iletişimini

nasıl destekliyorlar?

Çocuğun öğrenmesinde yetişkinin ve çocuğun kişiliğine bağlı olarak değişen rollerden söz edilmektedir.

Öğretmen/yardımcı rolü: Çocuk bazı şeyleri yapamadığında ya da iletişim kuramadığında yetişkin yardımcı olmak istemektedir. Fakat eğer birçok konuda yetişkin çocuğa yardımcı olursa çocuğun beklenenden fazlasını yapabileceğini gözleme fırsatı da olmayacaktır. Ancak tabi ki bazı zamanlarda yardım da sunmak gerekmektedir.

Ne zaman yardım sunmak gerekmekte?

1. Çocuğu Tanıma

Eğitimciler ya da ebeveynler çocuğun iletişimini

nasıl destekliyorlar?

1. Çocuğu Tanıma

Eğitimciler ya da ebeveynler çocuğun iletişimini

nasıl destekliyorlar?

Hareketli rol: Ebeveynler işlerinin yoğunluğu nedeniyle çocuklarına yeterince zaman ayıramayabilirler. Ancak günlük rutinler sırasında ayrılabilecek kısa zamanlar çok fark yaratabilir. Örneğin kahvaltı sırasındaki 5 dakika ya da çocuğu giydirirken hedeflerine yönelik destek sunma önemli zaman dilimleri olabilmektedir.

1. Çocuğu Tanıma

Eğitimciler ya da ebeveynler çocuğun iletişimini

nasıl destekliyorlar?