Yeni MEB

(1)

Yeni MEB

müfredatına uyumlu

10. SINIF

‘’SORU BANKASI’’

TARİH

Akıllı Tahta

Uygulaması

Kararında

Anlatım

Orhan Işık

(2)

Kafadengi 10. Sınıf Tarih Soru Bankası KA00-10.01MHK02

978-605-2387-68-9 Orhan IŞIK

Münevver KITAY Mustafa KELEŞ Ömer Faruk ERDEM Münire Betül AYYILDIZ Mehmet ESKİN

Aykut Basım Yayın Matbaacılık San. ve Tic. Ltd. Şti.

Firuzköy Mah. Mezarlık Üstü Cad. No.24/26 A Blok Avcılar / İSTANBUL tlf: 0 212 428 52 74 - 428 54 26

0 212 275 00 35 www.eksenyayinlari.com - [email protected] Gülbahar Mah. Cemal Sururi Sk. No:15 / E Hâlim Meriç İş Merkezi Kat 9 Mecidiyeköy - İST.

Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu’na göre, her hakkı Eksen Yayıncılık ve Eğitim Malz. San. Tic. AŞ’ye aittir. Eksen Yayıncılık’ın yazılı izni olmaksızın, kitabın herhangi bir şekilde kısmen veya tamamen çoğaltılması, basım ve yayımı hâlinde gerekli yasal mevzuat uygulanır.

ürün adı ürün no isbn yazar dizgi-mizanpaj kapak tasarım dijital uygulama editör yayın yönetmeni baskı

iletişim

copyright ©

(3)

MERHABA

Öğretmen ve öğrencilerimize müjde!

Artık size yakın, sizin dünyanızı anlayan, iç dünyanıza seslenen, kısacası sizin dilinizle konuşan bir kitap var elinizde. Yüzü soluk, kuramsal, renksiz ve tekdüze kitaplarla daha fazla uğraşmanıza gerek kalmadı. Evde, okul- da veya serbest zamanlarınızda ders çalışmanın ötesinde, bir bilim dalına yönelik temel verileri zevkle öğreneceğiniz, elinizden bırakamayacağınız kitapları sizler için hazırladık. Severek ve neşeyle öğrenilen bilgilerin ka- lıcı olduğunu göstermek istedik.

Soru bankasında üniteler iki ana bölümde ele alındı. Öncelikle öğrenme- nin daha kolay gerçekleşmesi için üniteler alt başlıklara ayrıldı. Böylece her alt başlıktan ve detaylarından soruların yer alması sağlandı. Ünite sonunda yer alan ve ünitenin tamamını kapsayan testlerin çözümü bu yöntemle daha kolay hâle getirildi.

Testlere başlamadan önce hatırlanması gereken bilgiler “kısa ve özlü olarak”

anlatıldı. Testler konunun ağırlığına ve önemine göre birim birim oluşturuldu ve isimlendirildi. Her ünitenin sonuna “etkinlik yapalım” bölümü konuldu. Bu bölüm, klasik sınavlara ve kısa cevaplı sorulara sizleri hazırlamak içindir. Bu bölümden sonra “Meraklısına...”, başlığı altında tarihî bilgilerle üniteler sonlandırıldı.

Bu ürünün şimdi akıllı tahtada kullanılmak üzere dijital versiyonu da hazır.

akillitahta.eksenyayinlari.com adresine üye olup ücretsiz indirebilirsiniz.

Esenlik ve başarı dileklerimizle...

(4)

KİTABIMIZI TANIYALIM

22 BÖLÜM

02

ANADOLU'DA TÜRK KÜLTÜRÜ VE DEVLET TEŞKİLATININ

GELİŞİMİ / HAÇLI SEFERLERİ Diğer Türk İslam devletlerinde olduğu gibi beyliklerde ve Türkiye Selçuklu Devleti'nde taht ve iktidar "hükümdar ailesinin ortak malı" anlayışına dayanmaktaydı. Devlet teşkilatları büyük oranda Büyük Selçuklular örnek alınarak düzenlenmişti. Hükümdar ailesinden gelen her üyenin tahta çıkma hakkı bulunması sık sık taht mücadelelerine

neden

olmuştu. Türkiye Selçuklularında hükümdarlar, sarayın resmî dilinin Farsça olmasının etkisiyle Keykavus, Keyhüsrev, Keykubat gibi Farsça unvanlar kullanmışlardır. Melik adı verilen sultan çocukları, eğitim- lerinden sorumlu olan atabey adlı görevlilerin eşliğinde vilayet merkezlerini yönetmişlerdir. Türkiye Selçuklularında devlet işleri, Büyük Divan'da görüşülürdü. Divan'a sultan veya vezir başkanlık yapardı.

Diğer Türk İslam devletlerinde olduğu gibi Türkiye Selçuklularında da Büyük Divan'a bağlı alt divanlar vardı.

Türkiye Selçuklu Devleti'nin ordu,

❖ hassa birlikleri: gulam askerleri (Kapıkulu),

❖ ikta askerleri: Tımarlı sipahiler,

❖ uçlarda Türkmenlerden oluşan kuvvetler,

❖ bağlı beylik ve devletlerden alınan askerler, şeklinde bölümlere ayrılmıştır.

Türkiye Selçukluları Maveraünnehir ve Horasan'dan gelen Türkmenlerin büyük bir kısmını boşalan bölgelere, bir kısmı da uç böl- gelerine yerleştiler. Hristiyanlara gösterilen dini hoşgörü Bizans yöne- timinin baskısından bunalan Rum, Ermeni ve Süryanilerin Selçuklu topraklarına yerleşmelerine yol açtı. Genellikle ticaret ve çeşitli sanat dallarıyla uğraşan Ermeniler, Selçuklu devlet yönetiminde de görev almışlar, inançlarının gereklerini özgürce yerine getirebilmişlerdir.

Türkiye Selçuklularında halk, yaşam şekillerine göre konargöçerler, köylüler ve şehirliler olarak üçe ayrılmıştır. Anadolu'da Ahi Evran'ın öncülüğünde Kayseri, Konya, Kırşehir'de esnaflar kendi aralarında dini, sosyal ve ekonomik özellikler taşıyan "Ahilik" adı verilen bir teşkilat oluşturmuşlardı.

Ahiliğin temel amacı zengin ile fakir, üretici ile tüketici, halk ile devlet arasında ilişkiler kurarak "sosyal adaleti" gerçekleştirmektir. Ahilik sayesinde üretim faaliyetleri ihtiyaca göre ayarlanır, üretilen mallar sıkı bir şekilde kontrol edilerek vatandaşın mağdur olmaması ve kali- tesiz mal üretilmesi önlenmeye çalışılırdı.

Anadolu'nun 13. yüzyıldan itibaren yaygınlaşan tarikatlar Anadolu'nun Türkleşmesi ve İslamlaşmasında önemli rol oynamışlardır. Mevlana Celaleddin Rumi, Hacı Bektaş-ı Veli, Yunus Emre,

Muhyiddin Arabi, Sadrettin Konevi gibi mutasavvıflar

dönemin dinî

anlayışı ve toplum yapısını şekillendirmişlerdir.

Anadolu önemli ticaret yollarını geçtiği bir coğrafyaya sahip olduğu için Selçuklular bu durumu değerlendirmişler ve birtakım çalışmalar yapmışlardır. Deniz ticaretinin gelişmesi için Antalya, Sinop, Alanya gibi limanlar fethedilmiştir. Şehirler arasında kısa aralıklarla kervan- saraylar yapılmıştır.

Anadolu beylikleri ve Türkiye Selçuklularında inşa edilen ve günümü- ze kadar pek çoğu ulaşan camiler, medreseler, mescitler, köprüler, kaleler, kümbetler ve külliyeler genellikle vakıf kuruluşları tarafından yapılmıştır.

Ahi Evran Türbesi, Kırşehir

HAÇLI SEFERLERİ

Orta Çağ'da Avrupalıların Hristiyanlar için kutsal olan Kudüs ve çev- resini Müslümanların

elinden kurtarmak amacıyla yaptıkları seferlere Haçlı Seferleri denir.

Arapların, Suriye, Filistin ve İspanya'ya; Türklerin de, Anadolu'ya egemen olması ve özellikle Türklerin Avrupa'ya geçeceği düşüncesi Avrupalıları harekete geçirdi. Ayrıca Doğu ülkelerindeki insanlar, yüksek bir hayat seviyesine ulaşmış, zengin bir hayat sürerlerken, Avrupa'da derin bir sefalet ve fakirlik yaşanıyordu. Halk en temel ihtiyaçlarını bile karşılayamıyordu.

Bütün bunlar Batılı insanların göz-

lerini Doğu'nun zenginliklerine dikmelerine neden olmuştu.

Orta Çağ'da Papa, Avrupa devletleri üzerinde oldukça fazla söz sahi- biydi. Bu durumda halkı istediği doğrultuda yönlendirmesi oldukça kolaydı. Halklara, Kudüs'ü Müslümanların elinden aldıklarında kurtu- lacaklarını telkin etmeye başladı. Bütün bu nedenlerden dolayı, 1096- 1270 yılları arasında pek çok Haçlı Seferi düzenlenmiştir.

ANADOLU'DA TÜRK KÜLTÜRÜ VE DEVLET TEŞKİLATININ GELİŞİMİ / HAÇLI SEFERLERİ

04 BEYLİKTEN DEVLETE OSMANLI MEDENİYETİ

Neler Öğreneceğiz?

Sufi ve Âlimleri n Anadolusu Osmanlı Devleti'nde Askerî Sını

f ve İlmiye

Osmanlı'da Halk Kültürü ve Yazılı Kültür Fetihle Gelen D

önüşüm Osmanlı Sanatı

90

DEVLETLEŞME SÜRECİNDE SAVAŞÇILAR VE ASKERLER – 2 1.I. Murad Dönemi'nde uygulamaya konan pençik sistemi,

savaşta ele geçirilen esirlerin beşte birinin alınması ve Türk- İslam geleneklerine göre yetiştirilmesi esasına dayanıyordu.

Buna göre;

I. tımar sisteminin uygulanmaya başlanması, II. fetih girişimlerinin azalması, III. divan örgütünün oluşturulması durumlarından hangilerinin, pençiklanan asker sayısında azalmalara neden olabileceği söylenebilir? sistemiyle top-

A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve II E) II ve III

2.asker sağlamak amacıyla Rumeli'deki Hristiyan çocuklarını almak suretiyle oluşturulan uygulamaya başlamıştır.Fetret Devri'ne son veren I. Mehmed, Kapıkulu Ocaklarına devşirme sistemini ailelerin

Bu çalışmalar, Osmanlı Devleti hakkında;

I. farklı milletten insanların yaşadığı, II. iç karışıklıkların yapısal değişikliklere neden olduğu, III. İslam'ın Rumeli Hristiyanları arasında ladığı yayılmaya baş- yorumlarından hangilerinin yapılmasını sağlar?

A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) II ve III E) I ve III

3.sistemine dayanıyordu. Bu devşirmeler temelini oluşturuyordu.Devşirme usulü, Osmanlı Devleti sınırları Hristiyan ailelerin çocuklarından bazılarını göre devlet hizmetinde görevlendirmek üzere Yeniçeri Ocağı'nın belli bir sisteme içinde yaşayan yetiştirilmesi

Buna göre;

I. Devşirme sistemi bütün Osmanlı halkına uygulanmış-tır.

II. Hristiyan çocukların tamamı yeniçeri lanırdı. yapılmak için top- III. Yeniçeri Ocağı değişik milletlere oluşuyordu. mensup kişilerden yargılarından hangisine ulaşılabilir?

A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve III E) II ve III

4. Yeniçeri Ocağı'nın başındaki padişaha bağlı olması aşağıdakilerden maya yönelik bir uygulamadır?yeniçeri ağasının bizzat hangisini sağla-

A) Padişahın yetkilerini kısıtlamaya B) Taht çekişmelerini sona erdirmeye C) Padişahın otoritesini güçlendirmeye D) Halkın yönetime katılmasına E) Kanun üstünlüğünü sağlamaya 5.Devletin askerî gücünün kalabalık kısmını askerler ayrıca değişik isimler altında birlikler oluştururlardı.Devlet merkezinin dışında oturan ve büyük çoğunluğu-nu Tımarlı Sipahilerin oluşturduğu eyalet askerleri vardı. oluşturan bu

ait bir birlik olduğu söylenemez?Buna göre, aşağıdakilerden hangisi eyalet askerlerine A) Akıncılar B) Deliler C) Lağımcılar

D) Azaplar E) Beşliler

6. Osmanlı Devleti'nde ilk yıllardan mak istendiği söylenebilir?devşirme sistemiyle aşağıdakilerden itibaren uygulanan hangisine ulaşıl-

A) Eyalet ordularının gücünü artırmaya B) Merkezî otoriteyi güçlendirmeye C) Yönetimde gayrimüslimlerin etkili olmasını sağlamaya D) Bizans devlet yapılanmasını devam ettirmeye E) Avrupa devletleri ile ilişkileri güçlendirmeye

7. Osmanlı ordusu ile ilgili aşağıdaki yanlıştır? bilgilerden hangisi

A) Osmanlı kara kuvvetleri Kapıkulu askerlerinden oluşurdu. Ocakları ve eyalet B) Kapıkulu Ocaklarında piyade ve süvari cuttu. birlikleri mev- C) Yeniçeriler, Kapıkulu Ocaklarının bir parçasıydı.

D) Tımar sahipleri gelirlerine göre askyükümlüydü. er beslemekle E) Osmanlı Devleti'nin ilk donanması Mehmed Dönemi'nde oluşturulmuştu.Fatih Sultan

(5)

209

5. ünite Etkinlik Cevap Anahtarı

6. ünite Etkinlik Cevap Anahtarı

A. Etkinlik /Sayfa 160 ((Do¤ru / Yanlı)) DY 1 2 3 4 5

DY

6 7 8 9 10

B.Etkinlik /Sayfa 160 (Kısa Cevaplı Sorular)

1. CEM SULTAN

2. RUMELİ HİSARI

3. AKKOYUNLULAR

4. Ş A H İSMAİL

5. SOKOLLU MEHMED PAŞA

C. Etkinlik /Sayfa 161 (Boluk Doldurma) 1. elçilere 2. Dünyanın 3. vergi 4. Padişahın 5. güvenlik 6. - 7. en büyük 8. ayrıcalık 9. devletin başı 10. deniz 11. kanunların 12. başka devletlere

A. Etkinlik /Sayfa 182 ((Do¤ru / Yanlı)) DY 1 2 3 4 5

DY

6 7 8 9 10

B.Etkinlik /Sayfa 182 (Kısa Cevaplı Sorular)

1. KAZASKER

2. REİSÜLKÜTTAP

3. SANCAĞA ÇIKMA

4. MÜSADERE

5. ASAFNAME

C. Etkinlik /Sayfa 183 (Boluk Doldurma) 1. Ferman 2. saray çalışanlarının 3. bahşiş 4. çıkma 5. mali 6. örfi 7. gayrimüslim 8. sancağa 9. devlet işlerinin 10 devlet 11. büyük 12. Padişahın

ETKINLIK

84

Etkinlik Yapalım Etkinlik Yapalım

A. Aşağıdaki cümleler doğru ise (D) ile yanlış ise (Y) ile kodlayınız. D Y

1Fetret Devri, Ankara Savaşı'ndan sonra meydana gelmiştir.

2Sazlıdere Savaşı ile Osmanlı Devleti Edirne'nin fethini gerçekleştirmiştir.

3Şeyh Bedreddin İsyanı Fetret Devri'nin yarattığı sosyal ve siyasal sorunların sonucunda ortaya çıkmıştır.

4İstanbul'u ilk kuşatan Osmanlı padişahı I. Mehmed'dir.

5Osman Bey'in Bizans'a karşı 1302 yılında elde ettiği zafer, diğer beyliklerdeki savaşçı Türkmenlerin dikkatini Osmanlı Beyliği'ne vermesine neden olmuştur.

6Osmanlı Devleti Ankara Savaşı sonrası yıkılma tehdidiyle karşı karşıya kalmıştır.

7Osmanlı egemenliğine giren ilk Anadolu beyliği Germiyanoğulları Beyliği'dir.

8Anadolu Hisarı, Orhan Bey Dönemi'nde yapılmıştır.

9I. Murad, Hamitoğulları'ndan para karşılığında Akşehir, Beyşehir, Yalvaç, Seydişehir ve Isparta'yı almıştır.

101444 yılında imzalan Edirne-Segedin Antlaşması sonrasında II. Murad tahttan çekilmiştir.

B. Aşağıda verilen gelişmelerle ilgili olduğu padişahları eşleştiriniz.

1 Osman Bey

2 Orhan Bey 3 I. Murad 4 I. Beyazıd

5 I. Mehmed

6 II. Murad

A İlk medrese kurulması B Bursa'nın fethi C Edirne'nin başkent olması D Bafeus Savaşı E Sazlıdere Savaşı G Ankara Savaşı H İlk deniz Savaşı I Niğbolu Savaşı İ Varna Savaşı J Edirne - Segedin Savaşı C. Aşağıdaki soruları cevaplayınız.

1. Orhan Bey Dönemi'nde Osmanlı Devleti'nin başkenti neresidir? Kodlayınız.

2. Osmanlıların Rumeli'de ilk ele geçirdikleri kalenin adı nedir? Kodlayınız.

3. Osmanlılar tarafından egemenlik altına alınan ve donanması sayesinde Rumeli'ye geçişi kolaylaştıran beyliğin adını yazınız.

4. Osmanlı Devleti'nin Fetret Devri'ne girmesine neden olan savaşın adını yazınız.

5. Balkanlar'da Türk nüfusunu artırarak bölgede kalıcı olmayı hedefleyen politikanın adı nedir? Kodlayınız.

86

Meraklısına...

I. Kosova Savaşı, Osmanlılar kadar Sırplar açısından da önem arz etmektedir. I. Murad'ın şehit edildiği sırada esir edilmiş olan Sırp despotu Lazar ve oğlu, padişahın vefatı üzerine öldürülmüşlerdir.

Bu

ağır darbe sonucunda Sırplar bir daha toparlana- mamış, Lazar'ın

oğlu Stefan Osmanlı hâkimiyetini kabul etmiştir. Sırp tarihçiler I. Kosova Savaşı'nı bağımsızlıklarını kaybettikleri tarih olarak yorum- larlar. Sırpların son büyük direnişini temsil eden Kosova'daki mücadele bugüne kadar onlar için millî bir destan konusu olmuştur. Nitekim Sırp mil- liyetçiliğinin en popüler efsanesini Kosova Savaşı oluşturur. Bu savaşla ilgili olarak Sırplar tarafından birçok halk şarkıları, ağıtlar söylenmiş ve bu fela- ket Sırp benliğinin

oluşumunda önemli bir rol oyna- mıştır. Öte yandan bazı Sırp kaynakları Kosova Savaşı'nı muhtemelen Sultan I. Murad'ın öldürül- müş olmasından dolayı büyük bir Sırp zaferi olarak değerlendirmiştir.

Savaştan bir yıl sonra Lazar'ın cesedi Niş ile Belgrat arasındaki

Ravanica'da kendi kurduğu manastırda yeniden gömülmüş, onu “şehit” ilan eden dinî nitelikli metinler kaleme alınmış ve her yıl 15 Haziran'da

yapılacak anma törenine has dualar telif edilmiştir. Söz konusu dua metinle- rinde Kosova Savaşı Lazar'ın kutsal bir zaferi olarak nitelendiril

miş ve törenler anma tarzından ziyade kutlama programı şeklinde düzenlenmiştir.

Törenlerde Lazar'ın erdemleri ve başarıları dile getirilirken Miloş'un adına da şarkılar yazılmıştır.

Avrupa'nın birçok yerinde ulusal kimliklerin geliş-

meye başladığı XIX. yüzyıla gelindiğinde Sırbistan coğrafyasında da bağımsız bir ulus devlet kurma düşüncesi oluşmuş ve hedefe ulaşma adına Türklere karşı ötekileştirme siyaseti geliştirilmeye ve uygulanmaya

başlanmıştır. Neticede emper- yal güçlerin politikaları ve müdahaleleri sonucu Balkanlarda 1878 Berlin Antlaşması ile Romanya ve Karadağ'ın yanı sıra Sırbistan da bağımsızlığını ilân etmiştir. Yeni Sırp idaresi sınırları içerisindeki toplumdan Sırp ulusu oluşturabilme adına ulus

devletlerin genel politikası ve anlayışı çerçevesinde Osmanlı'yı ötekileştiren, Kosova Savaşı ve Türk fethine odaklanmış bir ulusal mit oluşturmaya çalışmıştır. Bu çalışmaların temel amacı topluma Osmanlı'dan

önce şanlı bir geçmişleri olduğu ve devlet kurabilecek ve

yaşatabilecek özelliklere sahip olduğu imajını verebilmektir.

Mucize Ünlü, Sırpların I. Kosova Zaferi'nin 500. Yıldönümünü

Kutlama Girişimleri, OTAM, 28 /Güz 2010, s. 108-109.

211 1. BÖLÜM

123456789101112131415

Oğuz/Türkmen Göçleri - Anadolu'nun İlk Fatihleri - 1

ACACDC

DBECDBDEDBAC

DCAEDECBCADBA

CABECCBAABDE

ADBEABEDACEEDB

Oğuz/Türkmen Göçleri - Anadolu'nun İlk Fatihleri- 6

DEDEACCEACD

1. ÜNİTE: YERLEŞME VE DEVLETLEŞME SÜRECİNDE SELÇUKLU TÜRKİYESİ

3. BÖLÜM

12345678910111213141516

Selçuklu Türkiyesi - 1

AEBEDBED

CCDDEEADBCDB

DCAACBEABDEBD

DAEBD?ADDEBECDBB

ADEBEBCBAEABEEA

2. BÖLÜM

123456789101112131415

Anadolu'da Türk Kültürü ve Devlet Teşkilatının Gelişimi / Haçlı Seferleri - 1

BAEE

EEEBBCBDDBAA

ACDA EEEEC EDE

EBEBECEBCEED

BDEBDDACDEDEC

AACEBEABCDEEB

CADEDDBECDAB

AEDBADCEBDEC

EEBCAECDCDECE

(6)

İÇİNDEKİLER

01

02 Ünite

YERLEŞME VE DEVLETLEŞME SÜRECİNDE SELÇUKLU TÜRKİYESİ

Oğuz / Türkmen Göçleri - Anadolu’nun İlk Fatihleri ... 10

Oğuz / Türkmen Göçleri - Anadolu’nun İlk Fatihleri - 1 ... 11

Oğuz / Türkmen Göçleri - Anadolu’nun İlk Fatihleri - 2 ... 12

Oğuz / Türkmen Göçleri - Anadolu’nun İlk Fatihleri - 3 ... 14

Oğuz / Türkmen Göçleri - Anadolu’nun İlk Fatihleri - 4 ... 16

Oğuz / Türkmen Göçleri - Anadolu’nun İlk Fatihleri - 5 ... 18

Oğuz / Türkmen Göçleri - Anadolu’nun İlk Fatihleri - 6 ... 20

Anadolu’da Türk Kültürü ve Devlet Teşkilatının Gelişimi / Haçlı Seferleri ... 22

Anadolu’da Türk Kültürü ve Devlet Teşkilatının Gelişimi / Haçlı Seferleri - 1 ... 23

Anadolu’da Türk Kültürü ve Devlet Teşkilatının Gelişimi / Haçlı Seferleri - 2 ... 24

Anadolu’da Türk Kültürü ve Devlet Teşkilatının Gelişimi / Haçlı Seferleri - 3 ... 26

Anadolu’da Türk Kültürü ve Devlet Teşkilatının Gelişimi / Haçlı Seferleri - 4 ... 28

Anadolu’da Türk Kültürü ve Devlet Teşkilatının Gelişimi / Haçlı Seferleri - 5 ... 30

Anadolu’da Türk Kültürü ve Devlet Teşkilatının Gelişimi / Haçlı Seferleri - 6 ... 32

Anadolu’da Türk Kültürü ve Devlet Teşkilatının Gelişimi / Haçlı Seferleri - 7 ... 34

Anadolu’da Türk Kültürü ve Devlet Teşkilatının Gelişimi / Haçlı Seferleri - 8 ... 36

Anadolu’da Türk Kültürü ve Devlet Teşkilatının Gelişimi / Haçlı Seferleri - 9 ... 38

Moğol İstilası ve Türkiye Selçuklu Devleti’nin Sonu ... 40

Moğol İstilası ve Türkiye Selçuklu Devleti’nin Sonu - 1 ... 40

Moğol İstilası ve Türkiye Selçuklu Devleti’nin Sonu - 2 ... 42

Moğol İstilası ve Türkiye Selçuklu Devleti’nin Sonu - 3 ... 44

Selçuklu Türkiyesi - 1 ... 46

Selçuklu Türkiyesi - 2 ... 48

Etkinlik ... 50

Meraklısına ... 52

Ünite BEYLİKTEN DEVLETE OSMANLI SİYASETİ (1302 - 1453) Osmanlı Beyliği’nin Ortaya Çıkışı / İlk Osmanlı Fetihleri ve Bizans’la İlişkiler ... 54

Osmanlı Beyliği’nin Ortaya Çıkışı / İlk Osmanlı Fetihleri ve Bizans’la İlişkiler - 1 ... 55

Osmanlı Beyliği’nin Ortaya Çıkışı / İlk Osmanlı Fetihleri ve Bizans’la İlişkiler - 2 ... 56

Osmanlı Beyliği’nin Ortaya Çıkışı / İlk Osmanlı Fetihleri ve Bizans’la İlişkiler - 3 ... 58

Osmanlı Beyliği’nin Ortaya Çıkışı / İlk Osmanlı Fetihleri ve Bizans’la İlişkiler - 4 ... 60

Osmanlı Beyliği’nin Ortaya Çıkışı / İlk Osmanlı Fetihleri ve Bizans’la İlişkiler - 5 ... 62

Balkan Fetihleri / Anadolu’da Türk Siyasi Birliği ve Türk Dünyasında Liderlik Mücadelesi ... 64

Balkan Fetihleri / Anadolu’da Türk Siyasi Birliği ve Türk Dünyasında Liderlik Mücadelesi - 1 ... 65

Balkan Fetihleri / Anadolu’da Türk Siyasi Birliği ve Türk Dünyasında Liderlik Mücadelesi - 2 ... 66

Balkan Fetihleri / Anadolu’da Türk Siyasi Birliği ve Türk Dünyasında Liderlik Mücadelesi - 3 ... 68

Balkan Fetihleri / Anadolu’da Türk Siyasi Birliği ve Türk Dünyasında

Liderlik Mücadelesi - 4 ... 70

(7)

03

04

05 Balkan Fetihleri / Anadolu’da Türk Siyasi Birliği ve Türk Dünyasında

Liderlik Mücadelesi - 5 ... 72

Balkan Fetihleri / Anadolu’da Türk Siyasi Birliği ve Türk Dünyasında Liderlik Mücadelesi - 6 ... 74

Balkan Fetihleri / Anadolu’da Türk Siyasi Birliği ve Türk Dünyasında Liderlik Mücadelesi - 7 ... 76

Balkan Fetihleri / Anadolu’da Türk Siyasi Birliği ve Türk Dünyasında Liderlik Mücadelesi - 8 ... 78

Balkan Fetihleri / Anadolu’da Türk Siyasi Birliği ve Türk Dünyasında Liderlik Mücadelesi - 9 ... 80

Balkan Fetihleri / Anadolu’da Türk Siyasi Birliği ve Türk Dünyasında Liderlik Mücadelesi - 10 ... 82

Etkinlik ... 84

Meraklasına ... 86

Ünite DEVLETLEŞME SÜRECİNDE SAVAŞÇILAR VE ASKERLER Devletleşme Sürecinde Savaşçılar ve Askerler ... 88

Devletleşme Sürecinde Savaşçılar ve Askerler - 1 ... 89

Devletleşme Sürecinde Savaşçılar ve Askerler - 2 ... 90

Devletleşme Sürecinde Savaşçılar ve Askerler - 3 ... 92

Devletleşme Sürecinde Savaşçılar ve Askerler - 4 ... 94

Devletleşme Sürecinde Savaşçılar ve Askerler - 5 ... 96

Devletleşme Sürecinde Savaşçılar ve Askerler - 6 ... 98

Devletleşme Sürecinde Savaşçılar ve Askerler - 7 ... 100

Etkinlik ... 102

Meraklısına ... 104

Ünite BEYLİKTEN DEVLETE OSMANLI MEDENİYETİ Beylikten Devlete Osmanlı Medeniyeti ... 106

Beylikten Devlete Osmanlı Medeniyeti - 1 ... 107

Beylikten Devlete Osmanlı Medeniyeti - 2 ... 108

Beylikten Devlete Osmanlı Medeniyeti - 3 ... 110

Beylikten Devlete Osmanlı Medeniyeti - 4 ... 112

Beylikten Devlete Osmanlı Medeniyeti - 5 ... 114

Beylikten Devlete Osmanlı Medeniyeti - 6 ... 116

Beylikten Devlete Osmanlı Medeniyeti - 7 ... 118

Beylikten Devlete Osmanlı Medeniyeti - 8 ... 120

Etkinlik ... 122

Meraklısına ... 124

Ünite DÜNYA GÜCÜ OSMANLI (1453 - 1595) İstanbul’un Fethi ve Fatih Dönemi - İslam Dünyasının Liderliğine Doğru ... 126

İstanbul’un Fethi ve Fatih Dönemi - İslam Dünyasının Liderliğine Doğru - 1 ... 127

İstanbul’un Fethi ve Fatih Dönemi - İslam Dünyasının Liderliğine Doğru - 2 ... 128

İstanbul’un Fethi ve Fatih Dönemi - İslam Dünyasının Liderliğine Doğru - 3 ... 130

(8)

06

07 İstanbul’un Fethi ve Fatih Dönemi - İslam Dünyasının Liderliğine Doğru - 4 ... 132

İstanbul’un Fethi ve Fatih Dönemi - İslam Dünyasının Liderliğine Doğru - 5 ... 134

İstanbul’un Fethi ve Fatih Dönemi - İslam Dünyasının Liderliğine Doğru - 6 ... 136

İstanbul’un Fethi ve Fatih Dönemi - İslam Dünyasının Liderliğine Doğru - 7 ... 138

İstanbul’un Fethi ve Fatih Dönemi - İslam Dünyasının Liderliğine Doğru - 8 ... 140

Kanuni Sultan Süleyman ve Olgunluk Çağı / Dünya Gücü Olma Yolunda Stratejiler ... 142

Kanuni Sultan Süleyman ve Olgunluk Çağı / Dünya Gücü Olma Yolunda Stratejiler - 1 .... 143

Kanuni Sultan Süleyman ve Olgunluk Çağı / Dünya Gücü Olma Yolunda Stratejiler - 2 .... 144

Kanuni Sultan Süleyman ve Olgunluk Çağı / Dünya Gücü Olma Yolunda Stratejiler - 3 .... 146

Kanuni Sultan Süleyman ve Olgunluk Çağı / Dünya Gücü Olma Yolunda Stratejiler - 4 .... 148

Kanuni Sultan Süleyman ve Olgunluk Çağı / Dünya Gücü Olma Yolunda Stratejiler - 5 .... 150

Kanuni Sultan Süleyman ve Olgunluk Çağı / Dünya Gücü Olma Yolunda Stratejiler - 6 .... 152

Kanuni Sultan Süleyman ve Olgunluk Çağı / Dünya Gücü Olma Yolunda Stratejiler - 7 .... 154

Kanuni Sultan Süleyman ve Olgunluk Çağı / Dünya Gücü Olma Yolunda Stratejiler - 8 .... 156

Kanuni Sultan Süleyman ve Olgunluk Çağı / Dünya Gücü Olma Yolunda Stratejiler - 9 .... 158

Etkinlik ... 160

Meraklısına ... 162

Ünite SULTAN VE OSMANLI MERKEZ TEŞKİLATI Sultan ve Osmanlı Merkez Teşkilatı ... 164

Sultan ve Osmanlı Merkez Teşkilatı - 1 ... 165

Sultan ve Osmanlı Merkez Teşkilatı - 2 ... 166

Sultan ve Osmanlı Merkez Teşkilatı - 3 ... 168

Sultan ve Osmanlı Merkez Teşkilatı - 4 ... 170

Sultan ve Osmanlı Merkez Teşkilatı - 5 ... 172

Sultan ve Osmanlı Merkez Teşkilatı - 6 ... 174

Sultan ve Osmanlı Merkez Teşkilatı - 7 ... 176

Sultan ve Osmanlı Merkez Teşkilatı - 8 ... 178

Sultan ve Osmanlı Merkez Teşkilatı - 9 ... 180

Etkinlik ... 182

Meraklısına ... 184

Ünite KLASİK ÇAĞDA OSMANLI TOPLUM DÜZENİ Osmanlı Toplumunda Millet Sistemi / Osmanlı Toprak Sistemi ... 186

Osmanlı Toplumunda Millet Sistemi / Osmanlı Toprak Sistemi - 1 ... 187

Osmanlı Toplumunda Millet Sistemi / Osmanlı Toprak Sistemi - 2 ... 188

Osmanlı Toplumunda Millet Sistemi / Osmanlı Toprak Sistemi - 3 ... 190

Osmanlı Toplumunda Millet Sistemi / Osmanlı Toprak Sistemi - 4 ... 192

Loncalar / Vakıf Medeniyeti ... 194

Loncalar / Vakıf Medeniyeti - 1 ... 195

Loncalar / Vakıf Medeniyeti - 2 ... 196

Loncalar / Vakıf Medeniyeti - 3 ... 198

Loncalar / Vakıf Medeniyeti - 4 ... 200

Etkinlik ... 202

Meraklısına ... 204

Cevap Anahtarı ... 205

(9)

01 YERLEŞME VE DEVLETLEŞME

SÜRECİNDE SELÇUKLU TÜRKİYESİ

Neler Öğreneceğiz?

Oğuz / Türkmen Göçleri Anadolu'nun İlk Fatihleri Anadolu'nun Türkleşmesi Haçlı Seferleri

Moğol İstilası ve Türkiye Selçuklu Devleti'nin Sonu

(10)

10 BÖLÜM 01

OĞUZ / TÜRKMEN GÖÇLERİ ANADOLU'NUN İLK FATİHLERİ

OĞUZ / TÜRKMEN GÖÇLERİ

Önce Selçuklular ardından da Osmanlılar olmak üzere dünya tarihine yön veren büyük Türk devletlerinin temelini Oğuzlar atmıştır. Oğuzların, Kök Türk ve Uygur devletleri egemenliğinde oldukları yıllarda boy sayıları daha az olmakla birlikte sonraki dönemlerde 24 Oğuz boyu tespit edilmiştir.

Büyük Selçuklu Devleti'ni kuracak olan Kınık Boyu ve sonrasında Osmanlı Devleti'ni kuracak olan Kayı Boyu da bu Oğuz boyları arasında yer almaktadır.

İslamiyet'i benimseyen Oğuzları diğer Oğuz boylarından ayırmak için kullanılan "Türkmen" tabiri zamanla Oğuz adının yerini almıştır.

Malazgirt Savaşı

11. yüzyılda Büyük Selçuklu Devleti himayesinde gerçekleştirilen Anadolu'ya yönelik Türkmen göçleri 1071 yılındaki Malazgirt Savaşı ile yeni bir boyut kazanmıştır. Bu tarihten sonra Selçuklu Sultanı Alp Arslan'ın komutan ve beylerine Anadolu'yu fethetme emri vermesiyle Anadolu'daki ilk Türk beylik- leri ortaya çıkmaya başlamıştır. Bunun sonucunda da 12. yüzyıldan sonra Anadolu için çeşitli kaynaklarda Türkiye adı kullanılmaya başlanmıştır.

ANADOLU'NUN İLK FATİHLERİ

Anadolu'da kurulan Türk beylik ve devletleri, başlangıçta Büyük Selçuklu Devleti'nin bir unsuru olmalarına karşılık Sultan Melikşah'ın ölümünden sonra daha bağımsız hareket etmeye başlamışlardır. Anadolu'da Ermeni, Gürcü, Bizans ve Haçlı tehdidi ile karşı karşıya olmaları Türkmen beyliklerinin çoğun- lukla birlikte hareket etmelerine neden olmuştur. Kendi aralarında nadiren çatışma yaşayan beylikler için artan tehditler karşısında Batı Anadolu'da büyük bir güç hâline gelen Türkiye Selçuklu Devleti ile ittifak kurmak veya egemenliğini benimsemek tercih edilen bir politika olmuştur.

Büyük Selçuklu Devleti'ne adını veren Selçuk Bey'in torunu Kutalmışoğlu Süleyman Şah, 1074'te Büyük Selçuklu Sultanı Melikşah'tan aldığı bir fer- manla Anadolu'nun hükümdarı oldu.

Böylece kurulan Türkiye Selçuklu Devleti'nde 1077 yılında Bizans'ın elinden alınan İznik başkent hâline getirildi. Kurulmasından kısa süre sonra Türkiye Selçuklu fetihlerinin devam etmesi Bizans'ı Türklere karşı önlemler almaya itmişti. Sürüp giden askerî mücadeleler 1176'da yapılan Miryokefalon Savaşı ile doruk noktaya çıkmış, Selçukluların zaferi sonucunda Bizans savunmaya çekilmiş ve bundan sonra Bizans'ın Anadolu'yu geri alma ümitleri tamamen yok olmuştur.

ANADOLU'DA KURULAN İLK TÜRK BEYLİKLERİ

BEYLİĞİN ADI KURUCUSU KURULDUĞU BÖLGE

Danişmentliler Danişment Ahmet Gazi Sivas ve Çevresi

Saltuklular Ebulkâsım Saltuk Erzurum ve Çevresi

Mengücekliler Mengücük Gazi Erzincan, Kemah, Divriği çevresi

Artuklular Artuk Bey'in oğulları Sökmen ve İl Gazi Hasankeyf, Mardin, Harput çevresi

Çaka Beyliği Çaka Bey İzmir ve Çevresi

Sökmenliler (Ahlatşahlar) Kutbeddin İl-Arslan Sökmen Ahlat ve Van Gölü çevresi

İnaloğulları Sadr Diyarbakır çevresi

Çubukoğulları Çubuk Bey Harput yakınları

Dilmaçoğulları Dilmaçoğlu Mehmet Bey Bitlis civarı

İnançoğulları Mehmet Bey Denizli çevresi

Tanrıvermişoğulları Tanrıvermiş Bey Efes çevresi

Türkiye Selçuklu Devleti'nin

kurulması (1077)

Mengücekliler Beyliği'nin kurulması (1080)

II. Haçlı Seferi (1147- 1149)

Danişment- liler Beyliği'nin

yıkılması (1178)

IV. Haçlı Seferi (1202- 1204)

Artuklular Beyliği'nin yıkılması

(1231)

Memlûk- lular Devleti'nin

kurulması (1250)

Türkiye Selçuklu Devleti'nin

yıkılması (1308) Türkiye

Selçuklu Devleti'nin

kurulması (1077) Çaka Beyli- ği'nin kurulma- sı (1081)

Artuklular Beyliği'nin kurulması (1102)

Eyyubiler Devleti'nin

kurulması (1174)

Moğol İmparator-

luğu'nun kurulması

(1196)

Mengücek- liler Beyliği'nin

yıkılması (1228)

Kösedağ Muharebesi

(1243)

Haçlı Seferle- ri'nin sona

ermesi (1270) Çaka

Beyliği'nin kurulması (1081)

Katvan Muharebesi

(1141)

Miryo- kefalon Muhare- besi (1176)

Saltuklular Beyliği'nin yıkılması

(1202)

Yassıçemen Muharebesi (1230)

Eyyubiler Devleti'nin

yıkılması (1250)

Karamanoğlu Mehmet

Bey'in Türkçeyi resmî dil ilan etmesi

(1277) Danişment-

liler Beyliği'nin kurulması (1080)

Saltuklular Beyliği'nin kurulması (1072)

I. Haçlı Se- feri (1096- 1099)

Büyük Selçuklu Devleti'nin

yıkılması (1157)

III. Haçlı Seferi (1189-

1192)

Moğol İmparator-

luğu'nun parçalan- ması (1227)

Bâbailer Ayaklan- ması (1240)

Ayn-ı Calut Muharebe- si (1260)

(11)

11 1. Moğol saldırılarından kaçıp Anadolu'ya gelen Türk kit-

leleri arasında bilim insanları, yazarlar ve şairlerin de bulunmasının;

I. Anadolu'da Türkçenin gelişmesi, II. Anadolu'da isyanların çıkması,

III. Anadolu'da merkezî otoritenin güçlenmesi

durumlarından özellikle hangilerine zemin hazırladığı savunulabilir?

A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve III E) II ve III

2. Türkiye Selçukluları Dönemi'nde, Batı Anadolu'nun Türklerin eline geçmesinden sonra siyasi ve iktisadi merkezler Marmara çevresine kaymış ve denizcilik ön plana çıkmıştır.

Bu durumun, aşağıdakilerden hangisinin öneminin azalmasında etkili olduğu söylenebilir?

A) Veraset sisteminin B) Lonca teşkilatının C) Kervan ticaretinin D) Alışveriş faaliyetlerinin E) İmar faaliyetlerinin

3. Anadolu'ya fetih amaçlı olarak gelen Süleyman Şah, Konya, Afyon, Kütahya ve İznik'i ele geçirmiş ve kardeşi Mansur'u bertaraf ederek fethettiği topraklara tek başına hâkim olmuştur.

Bu gelişmenin aşağıdakilerden hangisine ortam hazır- ladığı söylenebilir?

A) Türkiye Selçuklu Devleti'nin kurulmasına B) Anadolu siyasi birliğinin sağlanmasına C) Veraset sisteminin değiştirilmesine D) Feodal yönetim anlayışının güçlenmesine

E) Anadolu'da çok sayıda Türk beyliğinin kurulmasına

4. XIII. yüzyılın sonlarına doğru Anadolu'da Moğol baskısının azalması üzerine, sınırlara yerleştirilmiş Türkmen beyleri ve halk üzerindeki Selçuklu otoritesi zayıflamış; bu durum feodal yapılı Türk beyliklerinin ortaya çıkmasına neden olmuştur.

Sadece bu bilgiler dikkate alındığında, Selçuklularda;

I. ülke bütünlüğünün sarsıldığı, II. merkezî otoritenin zayıfladığı, III. siyasi karışıklıkların ortadan kalktığı yargılarından hangilerine ulaşılamaz?

A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve II E) II ve III

5. Türkiye Selçukluları, bozkırlardaki yurtlarından bir daha dönmemek üzere gelen Türkmenleri Bizans sınırına planlı bir şekilde yerleştirmişlerdir.

Bu durumun,

I. sınırlarda uç beyliklerinin kurulması, II. Anadolu'nun Türkleşmesinin sağlanması, III. Doğu Roma İmparatorluğu'nun güçlenmesi

gelişmelerinden hangilerine ortam hazırladığı söylene- bilir

A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve II E) II ve III

6. Konargöçer Türkmen unsurların Türkiye Selçuklu yönetim- leri tarafından yerleşik hayata geçmeye zorlandığı görülür.

Bu uygulamanın aşağıdakilerden hangisini sağlamaya yönelik olduğu savunulabilir?

A) Gayrimüslim unsurların Anadolu'daki varlığına son verilmesini

B) Bizans'la ekonomik ilişkilerin geliştirilmesini

C) Mali ve sosyal düzenin korunmasının kolaylaştırılması- nı

D) Anadolu'da İslam'ın yaygınlaştırılmasını E) Mezhep anlaşmazlıklarının sona erdirilmesini

OĞUZ / TÜRKMEN GÖÇLERİ ANADOLU'NUN İLK FATİHLERİ

OĞUZ / TÜRKMEN GÖÇLERİ - ANADOLU'NUN İLK FATİHLERİ – 1

(12)

12 1. Moğol baskısı sonucu Kafkasya'dan Anadolu'ya göç eden

Türkmenler Batı Anadolu'ya ve Bizans sınırına yerleştiril- miştir.

Bu uygulama,

I. fetihleri hızlandırma, II. sınır güvenliğini sağlama, III. Türkmenleri Anadolu'dan çıkarma amaçlarından hangilerine yöneliktir?

A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve II E) I, II ve III

2. 1176'da yapılan Miryokefalon Savaşı'ndan sonra Anadolu, Türkler için güvenli bir yurt hâline gelmiştir. Aynı yıllarda Orta Asya'da Moğol tehlikesinin baş göstermesi üzerine birçok Türkmen boyu Anadolu'ya göç etmiş ve bu göçmen- lerin yerleştirilmesi işi Türkiye Selçuklu Devleti'nde önemli bir politika teşkil etmiştir.

Buna göre;

I. Moğolların nüfuz alanının genişlemesine engel olma, II. Türk nüfusunu artırarak Anadolu'nun kalıcı yurt olma-

sını sağlama,

III. vergilerin toplanmasını kolaylaştırma

amaçlarından hangilerinin bu politikanın temelini oluş- turduğu savunulabilir?

A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve II E) I ve III

3. Moğol istilasının, Anadolu'nun Türkleşmesine etki eden en önemli sonucu aşağıdakilerden hangisidir?

A) Türkiye Selçuklu Devleti'nin yıkılma sürecine girmesi B) Anadolu Türk siyasi birliğinin bozulması

C) Bizans'ın, Moğol desteği ile daha da güçlenmesi D) Ahilik teşkilatının zayıflaması

E) Anadolu'ya yönelik Türk göçlerinin hızlıca yoğunlaş- ması

4. Anadolu'da XI. yüzyıldan başlayıp XIII. yüzyılın sonları- na kadar devam eden dönemde;

– üretim ve vergi gelirlerinin azalması, – asayişin bozulması,

– sık sık göçler yaşanması durumlarının yaşanmasında;

I. Haçlı saldırıları, II. Moğol baskınları, III. Coğrafi Keşifler

gelişmelerinden hangileri etkili olmuştur?

A) Yalnız I B) Yalnız II C) I ve II D) I ve III E) I, II ve III

5. Türkiye Selçuklularında ve Türk beyliklerinde uç bölgelerde gerçekleştirilen askerî girişimler birer gaza niteliği taşımak- taydı.

Bu durumun aşağıdakilerden hangisine yol açtığı söy- lenebilir?

A) Askerî mücadelelerde yeterince başarılı olunamaması B) Fetih hareketlerinin sona ermesi

C) Göçebe unsurların toprağa bağlı hale getirilememesi D) Anadolu'da yaşayan gayrimüslim unsurların göç etmesi E) Anadolu'ya yönelik Moğol baskısının sona erdirilmesi

6. XI. yüzyılda Anadolu'ya akınlar yapmaya başlayan Türkler, XIII. yüzyılda Anadolu'yu tam bir Türk yurdu hâline getirmiş- lerdir.

Bu durumun Anadolu'da ortaya çıkardığı sonuçlar ara- sında,

I. sosyal sınıf farklarının derinleşmesi, II. Anadolu'ya "Türkiye" denmesi, III. Türkçenin kullanımının sınırlanması

gelişmelerinden hangileri gösterilebilir?

A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve III E) I, II ve III

OĞUZ / TÜRKMEN GÖÇLERİ - ANADOLU'NUN İLK FATİHLERİ – 2

(13)

13 7. Moğol istilasının önünden kaçıp Anadolu'ya gelen Türk

kitleleri arasında bilim insanları, yazarlar ve şairlerin de bulunması, Anadolu'da;

I. bilimin gelişmesi,

II. yağma ve talanın oldukça artması, III. Türk nüfusunun artması

sonuçlarından hangilerine zemin hazırlamıştır?

A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve III E) II ve III

8. Çaka Beyliği Midilli, İstanköy ve Sakız adalarını egemenliği altına almayı başarmıştır.

Bu bilgiye göre Çaka Beyliği ile ilgili olarak, I. Anadolu Türk birliğini kurmaya çalışmıştır.

II. Ege Denizi'nde etkinlik sağlamayı amaçlamıştır.

III. Etkin bir donanmaya sahip olmuştur.

yargılarından hangilerine ulaşılabilir?

A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve II E) II ve III

9. Anadolu'ya yönelik birinci dalga Türk göçleri XI. yüzyılın ilk çeyreğinde başlamış ve Malazgirt Savaşı'ndan sonra yoğunluk kazanarak devam etmiştir.

Bu gelişmeyle;

I. Anadolu'da Türk nüfusunun artması, II. Bizans Devleti'nin gücünün azalması, III. Anadolu'da ticari faaliyetlerin azalması

sonuçlarından hangilerinin görüldüğü savunulabilir?

A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve II E) II ve III

10. Bizans yönetimi Rumeli topraklarında çıkan isyanları bas- tırmak için, XII. yüzyıl sonunda Türkiye Selçuklularından yardım istemiştir.

Bu gelişmeye göre,

I. Türk unsurlar Bizans'ın yönetiminde görev almıştır.

II. Bizans askerî etkinliğini yitirmiştir.

III. Türkiye Selçuklularının Bizans'la olan ticari ilişkileri ge- lişmiştir.

yargılarından hangilerine ulaşılabilir?

A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve II E) I ve III

11. XI. yüzyılın ilk çeyreğinde Anadolu'ya yapılan Oğuz göçle- rinin önceki dönemlerde yapılanlardan farkı, büyük kafileler hâlinde yapılmış olmasıdır.

Bu durum aşağıdakilerden hangisini kanıtlamaktadır?

A) Türklerin Anadolu'ya yerleşmeyi amaçladığını

B) Eski göçlerde Anadolu'ya kalabalık gelecek sayıda Türk olmadığını

C) Bizans'ın, Türkleri Anadolu'ya yerleştirmeyi kabul etti- ğini

D) Türklerin savaş yerine barışçıl yollarla Anadolu'ya göç- meye yöneldiğini

E) Türklerin eskiden Anadolu'ya göç edebilecek derecede yeterli teknik altyapıdan yoksun olduğunu

12. Anadolu'daki Türk hâkimiyeti aşağıdakilerden hangisi- nin gayretleri ile kalıcı hâle gelmiştir?

A) Mengüceklilerin B) Saltukluların

C) Türkiye Selçuklularının D) Artukluların

E) Çubukoğullarının

(14)

14 OĞUZ / TÜRKMEN GÖÇLERİ - ANADOLU'NUN İLK FATİHLERİ – 3

1. Orta Asya'dan göç ederek kendilerine yurt arayan Türkmenler için Anadolu'nun elverişli bir yurt olarak görülmesinde,

I. uzun süren savaşların bölgede yaşayan nüfusun azal- masına neden olması,

II. Bizans'ın Anadolu'daki otoritesinin zayıflaması, III. Ermeni ve Süryani topluluklarının bölgede güçlenmiş ol-

ması

durumlarından hangilerinin etkili olduğu savunulabilir?

A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve II E) I, II ve III

2. Malazgirt Zaferi'nden sonra, kurulan ilk Türk beyliği olarak kabul edilen Saltuklular aşağıdaki şehirlerden hangisinde merkezlerini kurmuşlardır?

A) Malatya B) Kars C) Erzurum

D) Sivas E) Kütahya

3. Saltuklular, hâkim oldukları yerlere Türklük vasfını kazandır- mış ve bununla ilgili olarak bölgede pek çok tarihî eser bırak- mış bir hanedandır. Melik Gazi'nin yaptırdığı Kale Camii ve Tepsi Minare, Nâsıreddin Muhammed'in 1179'da inşa ettir- diği Ulu Cami, biri İzzeddin Saltuk'a ait olan Üç Kümbetler, Saltukluların günümüze ulaşan önemli eserleridir.

Buna göre Saltuklularla ilgili olarak aşağıdakilerden hangisi söylenemez?

A) Konargöçer bir yaşam tarzına sahiptirler.

B) Bıraktıkları eserler daha çok dinî yapılardır.

C) Anadolu'da Türk kimliği oluşmasında etkili olmuşlardır.

D) İslam dinini benimsemişlerdir.

E) Farklı mimari eserler inşa etmişlerdir.

4. Malazgirt Savaşı sonrası döneme tanık olan bir Ermeni yazar o dönemi şöyle tanımlamıştır: "1080 yılı Mart'ına doğru Anadolu'da bulunan bütün Hristiyan memleketleri Türklerin istilasına uğramış ve hiçbir vilayet bundan kurtula- mamıştı. Birçok vilayetler boşaldı, artık doğu milleti mevcut değildir."

Yazarın bu ifadelerine göre,

I. Anadolu'nun artık Türklerin elinde olduğu, II. Anadolu'nun Hristiyan sakinlerinin göç ettiği, III. doğu milleti olarak tanımlananların Hristiyan olduğu yargılarından hangilerine ulaşılabilir?

A) Yalnız I B) I ve II C) I ve III D) II ve III E) I, II ve III

5. 1064 yılında Sultan Alp Arslan'ın hizmetine giren Dânişmend Gazi, Malazgirt Savaşı'na katılmış, zaferden sonra kendisi- ne iktâ olarak verilen Sivas'ı fethederek Danişmentli hane- danının temelini atmıştır.

Dânişmend Gazi ile ilgili verilen bu bilgi, aşağıdakiler- den hangisini desteklemektedir?

A) "Ülke toprakları hanedan üyelerine aittir." düşüncesini B) İkili yönetim sistemini

C) Hükümdarlık yetkisinin kutsal olduğu düşüncesini D) "Toprak fethedene aittir." düşüncesini

E) "Ülke toprakları sultana aittir." düşüncesini

6. Haberleşme, kontrol, denge kurma ve ayarlama ilmi olan sibernetiğin ve dolayısıyla elektronik beyinler ve otomasyon sistemlerinin ilk kurucusu olan Cezerî'nin yaşadığı beylik aşağıdakilerden hangisidir?