B e t o n a r m e
v e b i r k a ç s ö z
M e m l e k e t i m i z d e d a h i k a b u l e t t i ğ i m i z 1 9 3 2 A l -m a n b e t o n a r -m e n i z a -m n a -m e s i n i n -m u k a d d i -m e s i : « B e t o n a r m e imalât p r o j e s i n i n t a n z i m i v e inşası b u tarz inşanın esaslı surette bilinmesini i c a p ettirir. Bi-n a e Bi-n a l e y h i Bi-n ş a a t s a h i b i a Bi-n c a k b u m a l û m a t ı h a i z v e m u t e n a b i r t a r z d a i n ş a e t m e y i t e k e f f ü l e d e n b i r m ü t e a h h i d e i t i m a d e t m e l i d i r . » C ü m l e s i y l e b a ş l a r . B e t o n a r m e i m a l â t ı n i n ş a s ı n d a n s a r f ı n a z a r , d a h a p r o j e lerin t a n z i m i n d e v e h e s a p l a r ı n y a p ı l m a s ı n d a ö y l e e -saslı h a t a l a r y a p ı l m a k t a d ı r ki,., b u n l a r ı n ilk n a z a r d a g ö z e ç a r p a n l a r ı n ı b i r e r b i r e r y a z m a ğ ı f a i d e d e n h â l i g ö r m ü y o r u z .
Bir h u k u k ç u için c e z a k a n u n u , m e d e n î k a n u n v e diğerleri n e ise b i r k o n s t r ü k t ö r için d e b e t o n a r m e n i z a m n a m e s i o d u r . B u n i z a m n a m e ş i m d i y e k a d a r b e t o n a r m e d e e l d e e d i l m i ş o l a n b ü t ü n n a z a r î v e inşaî neticeleri b i r a r a y a t o p l a r v e b u n l a r ı h e r b e t o n a r m e p r o j e s i t a n z i m e d e n v e y a b e t o n a r m e i n ş a a t y ? p a n m i m a r v e y a m ü h e n d i s i n k a t ' î b i r s u r e t t e u y m a s ı l â -z ı m g e l e n k a i d e l e r , k a n u n l a r h a l i n e s o k a r . Şu h a l d e h e r h a n g i bir b e t o n a r m e m e s e l e s i n i n d o ğ r u o l u p olm a d ı ğ ı n ı a n l a olm a k içirt ilk y a p ı l a c a k iş b u n u n n i z a olm n a m e y e u y g u n o l u p o l m a d ı ğ ı n ı t e t k i k e t m e k o l a c a k -tır. E ğ e r b ö y l e b i r n i z a m n a m e m e c v u t o l m a s a idi, her k o n s t r ü k ö r k a r ş ı l a ş t ı ğ ı m e s e l e l e r i k e n d i ş a h s î k a n a a t i n e ( e ğ e r v a r i s e ) g ö r e h a l e d e r v e b u s u r e t l e d e b ü t ü n işler k a r m a k a r ı ş ı k o l u r d u .
Biz d e b u g ü n d e n i t i b a r e n sıra ile i n c e l e y e c e ğ -iniz meseleleri u m u m i y e t l e h i ç b i r ş a h s î k a n a a t zik-r e t m e d e n d o ğ zik-r u d a n d o ğ zik-r u y a n i z a m n a m e y e g ö zik-r e h a l v e kullanılan u s u l l e r i t e n k i d e d e c e ğ i z . Bu s u r e t l e şahsî k a n a a t t a n m ü t e v e l l i d i h t i l â f l a r m e v c u t olmıyr cak v e ç ı k a n n e ' i c e l e r d e k a t ' î b i r m a h i y e t i h a i z o l a
-B e t o n a r m e d e n i l e n m a l z e m e n i n g e r e k ç a l ı ş m a
Dergimizde, Güzel San'atlar Akademisi Y ü k -sek Mimarî Şubesi mukavemet ve betpnarme Profesörü Yüksek Mühendis Tuı-gan Sâbis'in dilimize çevirdiği (Tersimi Muvazenet ve Mu-kavemet) ve Bina inşaatı Muvazeneti) adlı iki kitabından biblioğrafî sayfalarımızda bah-setmiştik. Mühendis Turgan Sâbis'in bundan böyle mukavemet ve betonarme mevzuları üzerine derigimize muntazaman yazılar yaza-cağını okuyucularımıza tebşir ederiz. Kıy-metli arkadaşımızın Türk mimarlığına ve mühendisliğine neşriyat sahasında yapmak is-tediği yardım ve çalışma şayanı takdirdir.
a-»•asında birçok müşterek noktalarla beraber pek mü-him farkların dahi bulunması gibi.
Aşağıda verilen misallerde görüleceği üzere 1932 nizamnamesi mukavemet hesaplarının bazen hissedilir derecede kolaylaşmasını d a temin etmiş-tir.
Bugün memleketimizde yapılan mukavemet hesaplarının % 90 ı ne nizamnameye ve ne de umumi statik kaidelerine uygundur. Yani bu projeler millî hudutlarımızın haricinde, inşaat zabıtası bulu-nan hiç bir memlekette kabul ve tasdik edilmez. Çün kü bugün her memlekette cari olan nizamnameler hemen hemen yekdiğerinin aynıdır. Meselâ Fransız b e t o n a r m e nizamnamesinin son 1934 şeklile 1932 A l m a n b e t o n a r m e nizamnamesi arasındaki farklar yok denecek kadar azdır. Bizde de umumî kaidelere ve nizamnamelere uygun mukavemet hesapları ve betonarme projeleri yapılması zamanı gelmiş ve hat. tâ geçmiştir.
I. Haçvari teçhiz olunan döşemeler: Daller
1932 nizamnamesinin 2 3 üncü maddesinin 3 üncü kısmında: «Mütesaviyen tahmil edilen haçvari teçhiz olunmuş mustatili hurdilerin kirişlere veya kâıgire intikal eden aksi tesirlerinin mütesaviyen münteşir kabul edilmesine cevaz vardır.» denilmek-tedir. Buna rağmen bizde yapılan hemen bütün mu-kavemet hesaplarında hâlâ eski nizamnameden ka-lan şu usul kulka-lanılmaktadır:
Şekil: 1
Döşemenin bir metre murabbaına gelen müte-saviyen münteşir yüke q denirse, A D kirişine gelen yükün m e c m u u :
V, = «1. Fy
ve A B kirişine gelen yükün m e c m u u :V
x= q. Fx
olarak alınmakta ve sonra bu yükler şekil 2 de gö-rüldüğü tarzda müselles ve şibihmünharif şeklindeki tahmil satıhları vasıtasiyle kirişlere tatbik edilmiş farzolunmaktadır. Burada Fx, A B E müsellesinin ve Fy de E B C F şibihmünharifinin mesa'hai sathiyesini gösterir.
Bu usulün ilk kısmı yanlıştır. Çünkü aksi tesir-lerin bu tarzda hesabında döşemenin kenarlarının istinadlandırma tarzları (Dört kenarın serbest veya mütedahil, iki kenarın serbest, diğer ikisinin müte-dahil olması gibi) nazarı itibara alınamazlar. Yani döşemenin istinadlandırma tarzı nasıl olursa olsun hep ayni aksi tesir kuvvetleri bulunur ki, bunun b ö y -le olamıyacağı ve olmaması lâzım olduğu âşikârdır.
Buna mukabil yeni nizamname mucibince «q t/m2» yükünün lx ve ly istikametlerindeki kısım-ları «qx» ve «qy» in lx : 2 ve ly : 2 ile zarpkısım-ları ile AB ve A D kirişlerinin beher metresine gelen aksi tesirler bulunurlar ve bu suretle döşemenin istinad-landırma tarzı da, qx ve qy in hesabında nazarı iti-bara alınmış olduğundan, bu aksi tesirlerin bulunma-sında hesaba katılmış olur. (Şekil 2 ) .
.pmüııııij,,
Eski usulün ikinci kısmını teşkil eden müselles ve şibımünharif şeklindeki tahmil satıhları alınması d a yanlışdır. Hakikatta bir haçvari mücehhez döşe-menin aksi tesir kuvvetleri mesnedlere parabolik bir tarzda intişar ederler. Yeni nizamname aksi tesir kuvvetlerinden mütevellid tahmil satıhlarının para-bol şeklinde alınmayıp mustatil tarzında alınmasına «cevaz vardır» demektedir. Şu halde bu kolaylıkdan istifade etmeyip yanlış olan müselles ve şibimünharif şeklindeki tahmil satıhları ile çalışmağa d e v a m et-mek en az saflıkdır. Döşemenin üzerlerine oturduğu kirişlerdeki anların hesabı bakımından yüklerin mü-tesaviyen münteşir alınmasının, hesabı ne kadar ko-laylaştıracağı âşikârdır. Fakat bilhassa bu suretle hesaplanan anlar daha küçük olacaklarından bu
ki-ı işler için daha az demir ve daha az beton sarfolu-nacaktır ki, bu da inşaatın c/c 2 5 nisbetinde daha u-cuz mal olmasını intaç eder.
Misal 1:
Bu suretle eski n i z a m n a m e y e göre h e s a p l a n a n an yenisine göre h e s a p l a n a n d a n % 2 5 n ı i k d a r ı n d a fazladır. Misal 2 : Şekil: 4 Dİ, AB, A F ve E F k e n a r l a r ı n d a serbest v e B E kenarında m ü t e d a h i l d i r . Şu h a l d e : q* = O , 621 . q , qy = O , 379 . q dır. B E kirişinin bir m e t r e uzunluğuna gelen y ü k :
— . 6 . 0 , 6 2 1 . q + — . 6 . 0 , 6 2 1 . q = 3 , 7 2 6 . q 2 2 A B kirişinin bir m e t r e u z u n l u ğ u n a gelen y ü k :
~ . 5 , 4 . O , 3 7 9 . q = 1,023 . q
B E kirişindeki a z a m î a n :
m a x . M = - y . 3 , 7 2 5 . q . 5 , 4 2 = 1 3 , 5 . q
q = 0 , 6 0 0 l / m2 ise, m a x M. = 1 3 , 5 . 0 , 6 0 0 = 8 , 1 0 t.m o l u r . A B C kirişi iki m ü s a v i açıklıklı bir m ü t e m a d i kiriştir. Eğer g = 0.400 t/nı 2, p = 0.200 t / m2, q = 0.600 t / m2 alınırsa: b u kirişteki a n l a r : m a x . M ı = ( 0 , 0 7 0 . 1 , 0 2 3 . g + 0 , 0 9 6 . 1 , 0 2 3 q ) 6 2 = ( 0 070 1,023 0 , 1 0 0 4 - 0 , 0 9 6 . 1 , 0 2 3 . 0 , 2 0 0 ) 62= I , 7 3 5 1 i n . m i » M u = - 0,125.1,023 0,600.62•= — 2,75 t m . olur.
Şimdi istinad kuvvetleri eski n i z a m n a m e y e ç; -re h e s a p edilirşe: F * = - y .5,4 2 , 7 = 7 , 2 5 m > Kr = 4 " - (6+ ° >6) 8,9 »i® Vx = 7,25.q , Vy = 8 , 9 q BE kirişindeki a n : m;ı x. M = 2 . 7 , 2 5 . q . 5 , 4 = I 3 . 0 , 6 0 0 = 7 , 8 t m . 6 A B C kirişi: (Ş. 4 ) :
T a h m i l satıhları şibimünharif olarak alınırsa eğilme anları, meselâ b e t o n k a l e n d e r d e k i cetveller vasıtasiyle, y u k a r ı d a k i gibi kolaylıkla h e s a p l a n a m a z . Bunları b u l m a k için d o ğ r u d a n d o ğ r u y a C l a p e y r o n muadelelerinin yazılması lâzımgelir. Buraya yalnız b u suretle b u l u n a n ' neticeyi y a z m a k l a iktifa
ediyo-m i n WB = .2,7 0 , 6 0 0 . 63. 0 , J 7 1 5 = — 4.9 t m .
