Hücre Dışı Solunum: Gelişmiş canlıların solunum organlarıyla gerçekleştirdiği gaz alışverişi olayıdır. İn- sanlarda hücre dışı solunum ile, hücresel solunum için gerekli olan O2 dış ortamdan alınırken, hücresel solu- numda açığa çıkan CO2 dış ortama verilir.
Hücresel Solunum: Organik bileşik monomerlerinin (yapı taşlarının) parçalanmasıyla enerjinin üretilmesi olayıdır. Bu olay O2’li ya da O2’siz olarak yapılabilir.
Hücresel solunum için O2 kullanılması şart değildir ancak solunumda O2 kullanılırsa daha fazla parça- lanma olur ve daha çok enerji (ATP) üretilir.
Solunum olayları ekzergonik (ısı veren) tepkimeler- dir.
Vitaminler organik bileşiktir ancak solunumda har- canmaz yani, vitaminler enerji verici değildir.
Bazı kemosentez canlılarının dışında tüm canlılar solunum yapar.
Glikoliz, oksijenli ve oksijensiz solunumun ortak evresidir. Bazı kemosentez canlıları istisna olarak kabul edilirse tüm canlılar glikoliz yapar. Yani, glikolizde görev alan tüm enzimler ve bu enzimlerin sentezinde görev alan genler tüm canlılarda bulunur.
Atmosferdeki oksijenin azalması, temelde aşağıda- kilerden hangisine neden olduğu için insan yaşamı- nı tehlikeye sokar?
A) Hücrelerde meydana gelen boşaltım madde miktarı- nın artmasına
B) Kan dolaşım hızının azalmasına C) Soluk alıp vermenin hızlanmasına
D) Metabolizmada, gerekenden daha az enerji üretil- mesine
E) Vücut kan basıncının artmasına ÇÖZÜM
Hücresel solunum O2 li yapılırsa, daha fazla enerji üreti- lir. Atmosferdeki O2 nin azalması insanların kullanacağı O2 miktarını da azaltacağından, canlılık olayları için gerekli olan enerji yeterli miktarda üretilemez.
Cevap D’dir.
1. OKSİJENLİ SOLUNUM
Hücrelerinde mitokondri bulunan tüm canlılar (ökaryot hücreliler), mavi-yeşil algler ve bazı bakteriler oksijenli solunum ile enerji üretebilir.
Yapılarında mitokondri bulunmayan mavi-yeşil algler ve bakteriler sitoplazmalarındaki enzimler aracılığıyla hücresel solunum yapar.
Aerob bakterilerde (O2 kullanabilen) O2 li solunum tepkimeleri; sitoplazmada, hücre zarında ve mezo- zomlarda yapılır. Mezozom; hücre zarındaki solu- num yüzeyini artıran kıvrımlar. Mezozomlar sadece O2 kullanabilen bakterilerde bulunur.
Oksijenli solunum; glikoliz, krebs çemberi reaksiyonları ve ETS (elektron taşıma sistemi) reaksiyonları (= oksidasyon evresi) olmak üzere üç aşamada yapılır.
A. GLİKOLİZ
Glikozun 2 pirüvik asite kadar parçalandığı evredir.
Glikoliz, tüm canlılarda sitoplazmada gerçekleşir.
Glikolizin tüm tepkimelerinde enzimler görev alır. Bu nedenle glikolizde üretilen 4 ATP, substrat düze- yinde fosforilasyon ile üretilmiş olur.
Tüm canlılar substrat düzeyinde fosforilasyon ile ATP sentezleyebilir.
Glikolizin başlangıcında 2 ATP, glikozun aktifleştiril- mesi için (daha kolay parçalanması için) harcanır.
Glikolizde 4 ATP üretildiğinden, 4 - 2 = 2 ATP net kazancı olur.
Glikolizde ara bileşiklerin yapısından ayrılan hidro- jenler (H2 = 2H+ + e– ) NAD tarafından tutulur ve NADH + H+ oluşur. Bu olayda, NAD indirgenir.
NADH + H+’lar oksijenli solunumda, tutmuş oldukları 2H+ ve e–‘u mitokondride gerçekleşen ETS reaksi- yonlarına taşır. Oksijensiz solunumda ise, NADH + H+, 2H+ ve e–‘u glikolizden sonra gerçekleşen reak- siyonlarda, ara bileşiklerin yapısına katarak yükselt- genir.
ÖRNEK
Hücresel Solunum
8. BÖLÜM
6 4 7 GLİKOLİZ TEPKİMELERİ
Glikoz
Glikoz monofosfat Fruktoz monofosfat
Yarı aktif bileşikler
Fruktoz difosfat Tam aktif bileşik (Aktif glikoz) ATP
ADP
ATP ADP
PGAL PGAL
NAD NADH+H+
Pi Pi
NAD NADH+H+
DPGA DPGA
ADP+Pi
ATP
ADP+Pi
ATP
PGA PGA
ADP+Pi
ATP
ADP+Pi
ATP
PEPA PEPA
Pirüvik asit
Pirüvik asit PGAL: Fosfogliser aldehit DPGA: Difosfogliserik asit PGA: Fosfogliserik asit PEPA: Fosfo enol pirüvik asit
Glikoliz tepkimeleri fruktoz monofosfat ile başlarsa, pirüvik asit (pirüvat) oluşan tepkimeye kadar, kaza- nılan net ATP miktarı aşağıdakilerden hangisidir?
A) 1 B) 2 C) 3 D) 4 E) 5
ÇÖZÜM
Fruktoz monofosfat yarı aktif bileşiktir. Bu bileşiğin tam olarak aktifleştirilmesi için 1 ATP harcanmalıdır. Üretilen ATP miktarı 4 olduğundan net ATP kazancı 4 - 1 = 3 ATP olacaktır.
Cevap C’dir.
B. KREBS ÇEMBERİ
Sitoplazmada gerçekleşen glikolizden sonra, oksijenli solunum tepkimeleri, mitokondride krebs çemberi reak- siyonları ile devam eder.
Glikolizin son ürünü olan pirüvatlar hücrede yeterli O2 bulunması durumunda mitokondriye geçer.
Krebs çemberi de enzimlerin kontrolünde gerçekle- şir. Bu nedenle ATP üretimi glikolizde olduğu gibi substrat düzeyinde fosforilasyon ile olur.
Pirüvik asit mitokondriye geçtikten sonra H2 (2H+, e–) ve CO2 kaybeder. Oluşan 2C’lu bileşik asetil CoA, 4C’lu oksalo asetik asit ile birleşerek sitrik asiti oluş- turur. Bu tepkime ile krebs çemberi başlar.
Krebs çemberinde, ara bileşiklerin yapısından 4 H2
ayrılır. Bunlardan üçünü NAD, birini de FAD koenzimleri tutar. (FAD ve NAD indirgenir.) Oluşan FADH + H+ ve NADH + H+molekülleri ETS tepkime- lerine katılır.
Krebs çemberi, mitokondrinin matriks bölümünde yapılır.
Mitokondrinin yapısı (boyuna kesit):
Dış zar İç zar (krista)
Matriks (sıvı kısım):
(Solunum enzimleri, Ribozom, DNA, RNA)
Bir krebs çemberinde 3 H2O harcanırken, ara bile- şiklerin yapısından 2CO2 ayrılır.
Krebs çemberi tepkimeleri:
pirüvat
sitoplazma mitokondri pirüvat
NAD NADH+H+ CO2
Asetil CoA (2C)
Krebs öncesi tepkimeler
Oksalo asetik asit (4C)
Sitrik asit (6C)
2CO2
3H2O ATP 4H2
3NADH+H+ 1FADH+H+
1 glikozdan 2 pirüvat oluştuğu için, 1 glikozun parça- lanmasıyla gerçekleşen solunumda 2 krebs çemberi reaksiyonu olur.
Oksijenli Solunum Yapabilen Bir Hücrede Yeterli O2
Bulunduğunu İspatlayan Olaylar:
I. Pirüvatin mitokondriye geçişi.
II. Asetil CoA, sitrik asit, oksalo asetik asit gibi bileşikle- rin oluşumu.
III. FAD’ın indirgenmesi (FADH + H+ oluşumu) IV. Glikozun, CO2 ve H2O’ya kadar parçalanması.
ÖRNEK
Bir hücredeki metabolik olaylarda CO2 açığa çıkarıl- ması, hücrenin O2’li solunum yaptığını ispatlamaz, çünkü alkol fermantasyonunda da CO2 çıkışı görü- lür.
Glikolizde görülen, NADH + H+ oluşumu, substrat düzeyinde fosforilasyon gibi olaylar hücrenin O2’li solunum yaptığını ispatlamaz çünkü oksijensiz solu- numda da glikoliz tepkimeleri meydana gelir.
C. ETS REAKSİYONLARI
ETS (elektron taşıma sistemi) tepkimeleri mitokondri iç zarında (krista) gerçekleşir. Bu tepkimelerde, glikolizde, krebs öncesinde ve krebs çemberinde ara bileşiklerin yapısından ayrılan H+ ve e–‘lar kullanılarak ATP sentez- lenir. ETS elemanlarının indirgenip yükseltgenmesiyle ATP üretilir. Bu ATP sentezlenme şekline oksidatif fosforilasyon denir.
Oksijenli solunum, yanma reaksiyonu değildir çünkü, O2, ETS reaksiyonlarının en son aşamasında elekt- ron tutucu olarak görev olarak görev yapar.
ETS reaksiyonları, NADH + H+’ın yükseltgenmesiyle başlarsa, 3ATP, FADH + H+ın yükseltgenmesiyle başlarsa 2 ATP kazanılır.
ETS REAKSİYONLARI
NAD FAD Koenzim
2H+, e– 2H+, e– e–
Sitokromlar e– e– e–
ADP+Pi
ATP
Q=a 2H+
1 2
O 2 H2O
1 2 O2
e–
b c a a3
ADP+Pi ADP+Pi
ATP ATP
Sitokromlar sadece e– ları taşıyabilir. 2H+, koenzim Q’dan sonra mitokondri sıvısına geçer.
ETS reaksiyonlarında, yüksek enerjili e–‘lar ETS elemanlarını indirger ve yükseltger. Bu olaylarda ye- terli miktarda enerji açığa çıkarsa ADP + Pi ATP şeklinde oksidatif fosforilasyonla ATP sentezlenir.
Sitokrom a3 ün yükseltgenmesiyle açığa çıkan e–, hala yüksek enerjilidir. Bu e–‘u, atmosferden alınan O2 tutar ve indirgenir. İndirgenmiş O2, 2H+ ile birleşe- rek suyu oluşturur. Böylece, enerjisinden faydalanı- lan e–, hücreye zarar vermeden durdurulmuş olur.
OKSİJENLİ SOLUNUMDA ATP ÜRETİMİ VE ATP KAZANCI
Glikoz 2 ATP
Fruktoz difosfat
PGAL PGAL
NADH+H+ NADH+H+
2ATP 2ATP
Pirüvat Pirüvat
NADH+H+ NADH+H+
Asetil CoA
Asetil CoA 3NADH+H+
1FADH+H+
3NADH+H+ 1FADH+H+
Krebs Krebs
ATP ATP
6 ATP, substrat düzeyinde fosforilasyonla (4’ü glikolizde, 2’si krebs çemberinde) üretilir.
ETS’de:
10 NADH + H+ x 3 = 30 ATP 2 FADH + H x 2 = 4 ATP
Toplam 34 ATP; oksidatif fosforilasyonla üretilir.
6 + 34 = 40 ATP üretilir, 2 ATP aktivasyon için har- candığından,
40 – 2 = 38 ATP net olarak kazanılır.
2. OKSİJENSİZ SOLUNUM (FERMANTASYON)
Canlılarda genel olarak laktik fermantasyon ve alkol fermantasyonu olmak üzere iki şekilde oksijensiz solu- num yapılabilir.
Fermantasyon tepkimelerinin tamamı enzimlerin kontrolünde sitoplazmada gerçekleşir.
Fermantasyon olaylarında enerji üretimi sadece glikolizde olur. Yani, pirüvik asit oluşumundan sonra ATP üretilmez.
Fermantasyonda sadece substrat düzeyinde fosforilasyon ile ATP sentezlenir.
6 4 9
A. LAKTİK FERMANTASYON
Bazı bakterilerde, insan ve hayvanların çizgili kas hücre- lerinde görülür.
Çizgili kas hücrelerinde normal koşullarda O2’li solu- num yapılır. Ancak bu hücrelere yeterli miktarda O2
iletilemezse, glikolizden sonra reaksiyonlar mito- kondride devam edemez. Bu durumda, glikoliz son ürünü olan pirüvik asit, laktik asite dönüştürülerek, glikolizin devamı sağlanır. (Enzim reaksiyonlarında, son ürün yoğunluğu artarsa tepkime önce yavaşlar, daha sonra durur.)
Kaslara yeterli miktarda oksijen iletilirse, laktik asit, pirüvik asite dönüştürülerek oksijenli solunum tep- kimeleri yapılır.
Fazla laktik asit, karaciğerde önce glikoza daha sonra da glikojene dönüştürülebilir.
Laktik asit genel denklemi:
Glikoz + 2ATP 2 Laktik asit + 4 ATP Glikoz 2 ATP
Fruktoz difosfat
PGAL PGAL
NADH+H+ NADH+H+
2ATP 2ATP
Pirüvik asit
Pirüvik asit
Laktik asit
Laktik asit
NAD NAD
B. ETİL ALKOL FERMANTASYONU
Maya hücreleri ve bazı bakteriler etil alkol fermantasyo- nu ile enerji üretir.
Glikoz + 2 ATP 2 Etil alkol + 2CO2 + 4 ATP
Glikoz 2 ATP
Fruktoz difosfat
PGAL PGAL
NADH+H+ NADH+H+
2ATP 2ATP
Pirüvat
Asetaldehit
NAD NAD
Pirüvat
Asetaldehit
Etil alkol
Etil alkol
CO2 CO2
ORGANİK BİLEŞİKLERİN SOLUNUMDA HARCANMASI
Gliserol; glikolizden, Yağ asitleri; asetil CoA’dan
Amino asitler; asetil CoA veya krebs çemberinden itiba- ren solunum tepkimelerine katılır.
Organik bileşikler birbirlerine dönüşebilir. Bu dönü- şüm solunum ara reaksiyonları aracılığıyla gerçekle- şir. Örneğin fazla miktarda alınan karbonhidratlar;
PGAL gliserol ve asetil CoA yağ asiti ara reak- siyonlarıyla yağ monomerlerine dönüşebilir.
Aynı şekilde asetil CoA amino asit ve – ketoglutarik asit (krebs çemberi ara bileşiği) ami- no asit dönüşümleriyle glikoz üzerinden bazı amino asitler sentezlenebilir. (Enzim reaksiyonlarının tersi- nir = çift yönlü olabildiğine dikkat ediniz.)
Heterotrof canlılar, glikoz üzerinden (solunum ara reaksiyonlarıyla) tüm amino asitleri ve tüm yağ asit- lerini sentezleyemez. Dışarıdan hazır olarak alınma- sı gereken bu bileşiklere, temel amino asitler ve temel yağ asitleri denir.
Karbonhidratlar
Glikoz
Yağlar Proteinler
Gliserol
Yağ asitleri Amino asitler
Pirüvat
Asetil CoA
Krebs çemberi
ETS Reaksiyonları
Azot Azot
BESİN
1.
GlikozIPürivik asit II
III
Etil alkol
Laktik asit
Oksijensiz solunum olaylarında gerçekleşen bazı reaksiyonlar numaralarla gösterilmiştir.
Bu reaksiyonlar ile ilgili olarak,
I. CO2 üretimi I ve II nolu reaksyionlarda ger- çekleşir.
II. II ve III nolu reaksiyonlar aynı canlı tarafından gerçekleştirilemez
III. ATP üretimi sadece I nolu reaksiyonda olur.
açıklamalardan hangileri doğru değildir?
A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve II E) I, II ve III
2. I II
2 2 2 2
IV III
Niþasta H O Glikoz O CO HOEnerji Yukarıda gerçekleşen bir dizi reaksiyonla ilgili ola- rak,
I. I ve II nolu olaylar insan vücudunda gerçekle- şebilirken, III ve IV nolu olaylar bitki vücudun- da gerçekleşir.
II. I ve II nolu olaylar anabolik iken III ve IV nolu olaylar kataboliktir.
III. I ve IV nolu olaylar bitkide aynı zaman dili- minde gerçekleşirken, II ve III nolu olaylar ay- nı zaman diliminde gerçekleşemez.
açıklamalarından hangileri doğrudur?
A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve II E) I, II ve III
3.
Şeffaf naylon torba
Saksı bitkisinin toprağı işaretli oksijen atomu içeren su (H218
O) ile sulandıktan sonra şeffaf bir naylon torba ile kapatılıyor.
Bu işaretli oksijen atomuna,
I. Naylon torbanın iç yüzeyinde oluşan su dam- lacıklarında
II. Bitkinin stomalarından dışarı verilen oksijen gazında
III. Bitkinin kloroplastlı hücrelerinde üretilen glikoz molekülünde
verilenlerden hangilerinde rastlanabilir?
A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve II E) I, II ve III
4.
a
Renkli sıvı b Işık
Deney düzeneğinde renkli sıvının a oku yö- nünde ilerlediği gözlendiğine göre,
I. Bitkinin tükettiği CO2 miktarı ürettiği O2 mikta- rından fazladır.
II. Bitkinin ürettiği O2 miktarı tükettiği CO2 mikta- rından fazladır.
III. Bitkinin solunum hızı fotosentez hızından fazladır.
IV. Bitkinin fotosentez hızı solunum hızından fazladır.
açıklamalarından hangileri doğrudur?
A) Yalnız II B) I ve II C) II ve III D) III ve IV E) I ve III
5. 6C(Glikoz)
6C P P 6C P
P 3C 3C P P 3C P P 3C P
I
3C 3C
II
III
IV IV
V V
Oksijenli ve oksijensiz solunumun ortak basa- mağı olan glikoliz evresinde gerçekleşen I, II, III, IV ve V nolu reaksiyonların hangilerinde ATP üretimi olur?
A) I B) II C) III D) IV E) V
6.
I II III
Deney kaplarında farklı solunum çeşitlerini yapan bakteriler ve glikoz çözeltisi bulunmaktadır.
Bu bakteriler aynı miktarda ATP ürettiğine göre bu deney kaplarında tüketilen glikoz miktarının büyükten küçüğe doğru sıralanmış hali aşağı- dakilerden hangisidir?
A) I > II > III B) I > III > II C) III > II > I D) II > I > III E) II > III > I
Ç Ö Z Ü M L Ü T E S T
6 5 1 7. I. Pürivik asit oluşumu
II. Substrat düzeyinde ATP üretimi III. CO2 oluşumu
IV. Elektron taşıma sisteminin kullanımı
Yukarıda verilen olaylardan hangileri oksijenli ve oksijensiz solunum bütün çeşitlerinde ortak olarak gözlenir?
A) I ve II B) II ve III C) III ve IV D) I, II ve III E) II, III ve IV
8. Glikoz
Pürivikasit
Asetil Co - A K
r e b s
I
II
E.T.S III
Oksijenli solunum sırasında gerçekleşen reaksiyon- lar I, II ve III ile gösterilmiştir.
Buna göre,
I. Substrat düzeyinde fosforilasyon I ve II nolu basamaklarda gerçekleşir.
II. CO2 üretimi I ve II nolu basamaklarda gerçek- leşir.
III. O2 tüketimi II ve III nolu basamaklarda ger- çekleşir.
açıklamalarından hangileri doğrudur?
A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve II E) II ve III
9. Oksijenin elektron alıcısı olarak iş gördüğü solunum tipinde elektronların enerjisi elektron taşıma sisteminin hangi basamaklarında en düşük ve en yüksek değerdedir?
En düşük En yüksek
A) NAD FAD
B) FAD NAD
C) Oksijen NAD
D) NAD Oksijen
E) Sitokrom a Sitokrom c
10. I. Alkol yada asit oluşumuyla sonlanır.
II. CO2 ve H2O beraberce oluşur.
III. Asetaldehit oluşumu gözlenir.
IV. Asetil Co – A oluşumu gözlenir.
Yukarıdaki olaylardan hangileri oksijenli ve oksijensiz solunumu birbirinden ayırt etmekte kullanılabilir?
A) I ve II B) II ve III C) III ve IV D) I, II ve IV E) I, II, III ve IV
11.
Pirüvik asit(3C) Asetil Co – A (2C)
k r e b s
5c
Yağ asiti, Gliserol Glikoz Aminoasit 3C, 2C, 5C Yağlar Karbonhidratlar Proteinler
Besinlerin solunum reaksiyonlarına katılış şeklini gösteren şemaya göre,
I. Glikoliz reaksiyonlarına yalnızca karbonhidrat- lar katılır.
II. Krebs döngüsüne doğrudan katılabilen mole- küller aminoasitlerdir.
III. Aminoasitler solunum reaksiyonlarına katıl- madan önce yapılarındaki azotu uzaklaştır- mak zorundadır.
açıklamalarından hangileri doğrudur?
A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve II E) I, II ve III
12.
Kireç suyu
Glikoz çözeltisi + Bira mayası Işık
Yukarıdaki deney düzeneğinde kireç suyunda bulanma gözlenir.
Kireç suyundaki bulanmanın giderilebilmesi için,
I. Işık miktarı artırmak II. Ortama oksijen vermek
III. Bira mayasının solunum enzimlerini inhibe edecek maddeleri kabın sağ tarafına ilave et- mek
olaylarından hangilerini yapmak gerekir?
A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve II E) I, II ve III
1. CO2 üretimi glikoliz evresinde gözlenmez. Sadece II nolu basamakta gözlenir. Bir canlı hem etil alkol hem de laktik asit fermantasyonu yapamaz. Oksi- jensiz solunum olaylarında ATP üretimi sadece glikoliz evresinde gözlenir.
Cevap A’dır.
2. İnsan vücudunda nişasta hidrolizi (I) ve oksijenli solunum (II) gerçekleşir. Fakat fotosentez (III) ve nişasta dehidrasyonu (IV) gerçekleşmez. Hidroliz ve solunum katabolik bir olayken, sentez olayları anaboliktir. Bitkide fotosentez ve oksijenli solunum aynı zaman diliminde gerçekleşebilir.
Cevap D’dir.
3. Bitkinin topraktan aldığı su ile oksijen üretilir. Bu oksijenin bir kısmı dış ortama verilir. Bitkinin üretti- ği oksijenin bir kısmı da mitokondride su üretimin- de kullanılır. Bu su stomalardan su buharı şeklinde verilebilir. Glikoz molekülünün içindeki oksijenin kaynağı CO2 gazıdır.
Cevap D’dir.
4. Renkli sıvının a oku yönünde ilerlemesi kabın içindeki gaz basıncının artması anlamına gelir.
Bitkinin tükettiği CO2 miktarı ürettiği O2 miktarın- dan fazla olsaydı gaz basıncı azalırdı. Bu yüzden bitkinin ürettiği O2 miktarı tükettiği CO2 miktarından fazla olmalıdır.
Cevap A’dır.
5. Glikoliz evresinde ATP üretimi difosfogliserikasitin (P
3C
P) molekülünün yıkımıyla başlar.Cevap E’dir.
6. I nolu kapta O2 siz solunum, II nolu kapta O2 li solunum, III nolu kapta her iki solunum çeşidini yapabilen bakteriler bulunmaktadır. Aynı miktarda ATP üretildiğine göre harcanan glikoz miktarı I > III
> II şeklindedir.
Cevap B’dir.
7. CO2 oluşumu laktik asit fermantasyonunda gerçek- leşmez. Elektron taşıma sistemi sadece oksijenli solunum reaksiyonlarında kullanılır. Pürivik asit oluşumu ve substrat düzeyinde ATP sentezi glikoliz evresinde gözlendiğinden bütün solunum çeşitlerinde ortaktır.
Cevap A’dır.
8. Glikoliz evresinde substrat düzeyinde 4 ATP sen- tezlenirken iki krebs evresinde 2 ATP sentezlenir.
CO2 üretimi glikoliz ve oksidatif fosforilasyon ba- samaklarında gerçekleşmez. O2 nin harcandığı tek yer E.T.S dir.
Cevap A’dır.
9. Elektronlar ETS nin en başında yüksek enerjiye sahipken, en sonunda en düşük enerjiye sahiptir.
Çünkü enerjisi ATP yapımında kullanılmıştır.
Cevap D’dir.
10. I ve III nolu olaylar sadece oksijensiz solunumda gözlenirken, II ve IV nolu olaylar sadece oksijenli solunum olaylarında görülür. Bu yüzden dört olay- da canlının solunum çeşidini belirlemede kullanı- labilir.
Cevap E’dir.
11. Şekilden de anlaşılabileceği gibi glikoliz reaksiyon- larında sadece karbonhidratlar kullanılır. Krebs döngüsüne doğrudan katılabilen moleküller ami- noasitlerdir. Aminoasitlerin krebs döngüsüne katı- labilmesi için yapısındaki azotun ayrılması lazım- dır. Çünkü krebs döngüsündeki moleküllerin yapı- sında azot yoktur.
Cevap E’dir.
12. Kireç suyundaki bulunmanın nedeni bira mayası- nın solunum sonucu ürettiği CO2 dir. Bira mayası üretici bir canlı olmadığından ışık miktarını artır- mak bir anlam ifade etmez. Ortama oksijen verilse bile canlı solunum yapmaya devam eder.
Cevap C’dir.
Ç Ö Z Ü M L E R
6 5 3 1. Bir bitki hücresinde gerçekleşen,
I. Suyun fotolizi, II. Glikoz sentezi, III. Nişasta sentezi, IV. Fotofosforilasyon
olaylarından hangileri hem aydınlık hem de karanlık ortamda gerçekleşir?
A) Yalnız I B) Yalnız III C) I, II ve III D) I, II ve IV E) I, II, III ve IV
2. Kloroplastlarla ilgili aşağıdaki özelliklerden hangisi yanlıştır?
A) H2O moleküllerini O2 ye çevirir.
B) CO2 tüketimini gerçekleştirir.
C) Çift katlı zara sahiptir.
D) Fosforilasyonu gerçekleştirir.
E) Glikoz moleküllerinin nişastaya dönüştürür.
3. Klorofilli bir hücrede aşağıdaki olay çiftlerin- den hangisinin birlikte aynı hızda gerçekleş- mesi bitkide gaz çıkışını engeller?
A) Terleme - oksijenli solunum B) Fermantasyon - terleme C) Fotosentez - fermantasyon D) Fotosentez - oksijenli solunum E) Oksijenli solunum - terleme
4. Karanlık ortamdan ışıklı ortama alınan ve bir süre bekletilen bir bitkinin parankima hücre- sinde,
I. Osmotik basınç azalır.
II. CO2 konsantrasyonu artar.
III. pH yükselir.
olaylarından hangileri meydana gelir?
A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve II E) I, II ve III
5. Üretilen glikoz miktarı
Zaman 01 t1 t2 t3 t4 t5
Yeşil bir bitki yaprağının parankima hücrelerinde üretilen glikoz miktarının zamana bağlı değişimi yukarıdaki grafikte verilmiştir.
Buna göre, aşağıdaki ifadelerden hangisi yan- lıştır?
A) t1 zamanında üretilen O2 miktarı t4 zamanından fazladır.
B) t2 - t3 zaman aralıklarında bitki karanlık ortam- dadır.
C) 0 - t2 zaman aralığında O2 tüketimi görülmez.
D) t4 zamanında CO2 tüketimi gözlenir.
E) 0 - t2 ve t3 - t5 zaman aralıklarında bitki ışıklı or- tamdadır.
6.
Yaprak yüzeyi
Kloroplast sayısı
Işığın dalga boyu
I 12 cm2 119 Yeşil
II 25 cm2 165 Mor
III 16 cm2 129 Kırmızı
Yukarıdaki tabloda farklı bitki türlerine ait üç yap- rağın özellikleri verilmiştir.
Buna göre bu yapraklarda birim zaman da üretilen O2 miktarının çoktan aza doğru sırala- nışı hangi seçenekte verilmiştir?
A) I - II - III B) I - III - II C) III - II - I D) II - III - I E) III - I - II
7.
ışık X
Fenol kırmızısı
Yeşil bitki
Saydam olmayan tüp
Y
Saydam ışık kap
Yukarıdaki deney düzeneğinde bir süre sonra aşağıdaki olaylardan hangisi gerçekleşmez?
(Fenol kırmızısı asidik ortamda sarıya dönüşür.) A) X kabında fenol kırmızısı sarıya dönüşür.
B) Y kabında renk değişimi olmaz.
C) X kabındaki renk değişiminin nedeni açığa çı- kan O2 gazıdır.
D) Y kabında fotosentez meydana gelir.
E) X kabında solunum hızlıdır.
K O N U T E K R A R T E S T İ
8. Kullanılan O2 miktarı
Sıcaklık 10 20 30 40
Bir hücreli bir canlının ortam sıcaklığı değişimi ile kullandığı O2 miktarı grafiği yukarıda verilmiştir.
Buna göre,
I. Canlının metabolizma hızının en yüksek olduğu sıcaklık 30 C dir.
II. Solunum hızı ortam sıcaklığı ile ters orantılı- dır.
III. Sıcaklığın sürekli artışı açığa çıkan CO2 mik- tarını arttırır.
ifadelerinden hangileri doğrudur?
A) Yalnız I B) Yalnız II C) Yalnız III D) I ve II E) II ve III
9.
IV I II III
V VI Yukarıda yaprağın enine kesiti verilmiştir.
Numaralandırılmış yapıların hangilerinde ışık karşısında CO2 tüketimi görülür?
A) I, II ve IV B) III, V ve VI C) IV, V ve VI D) I, III ve V E) II, III ve VI
10.
Glikoz Fruktozdi fosfat
I II Pirüvik
asit III Laktik asit Bir hayvan çizgili kas hücrelerinde oksijensiz or- tamda gerçekleşen solunum reaksiyonların bazı ara kademeleri yukarıda verilmiştir.
Buna göre, hangi numaralı kısımlarda ATP üretimi ve tüketimi gözlenir?
ATP üretimi ATP tüketimi A) II ve III Yalnız I B) I ve III Yalnız II C) Yalnız II I ve II D) Yalnız II Yalnız I E) I ve II II ve III
11. Bitki hücresinde aşağıdaki olaylardan hangisi- nin gerçekleşmesi bu hücrede kloroplast bu- lunduğu kanıtlar?
A) O2 moleküllerini suya dönüşmesi B) Aminoasitlerden protein sentezi
C) Glikoz moleküllerinin nişastaya dönüşümü D) İnorganik maddelerden glikoz sentezi E) Yağ asitleri ve gliserolden yağ sentezi
12. Canlılar oksijenli solunumda karbonhidrat yağ ve protein monomerlerini yıkarak enerji elde ederler.
Bu maddeler aşağıdakilerden hangisinde çok enerji üretilenden az enerji üretene doğru sıra- lanmıştır?
A) Glikoz - Yağ asidi - Aminoasit B) Yağ asidi - Aminoasit - Glikoz C) Yağ asidi - Glikoz - Aminoasit D) Glikoz - Aminoasit - Yağ asidi E) Aminoasit - Glikoz - Yağ asidi
13. Aşağıdaki olaylardan hangisi bitkinin tüm canlı hücrelerinde gözlenmez?
A) İnorganik maddelerden organik madde sentezi B) Büyük organik moleküllerin basit moleküllere
ayrışması
C) Aminoasitlerin dehidrasyonu
D) Organik molekülleri parçalayarak ATP sentez- lenmesi
E) Basit organik besinlerin kompleks organik be- sinlere dönüşmesi
14. Bir bitki hücresinde, I. ATP,
II. Enzim, III. Glikoz
moleküllerinden hangileri sadece ışıklı ortam- da sentezlenir?
A) Yalnız III B) I ve II C) I ve III D) II ve III E) I, II ve III
