AST202 Astronomi II

(1)

AST202 Astronomi II

(2)

1. Konu

(3)

Gece gökyüzüne baktığımızda; • Bulutlar • Yıldızlar • Takımyıldızlar • Gezegenler • Ay • Bulutsular • Galaksiler • Kuyruklu Yıldızlar • Meteorlar • Yapay Uydular görebiliriz.

Gece



Gündüz

- Güneş, mavi gökyüzü, bulutlar,

Ay ve belki de Venüs

(4)

(5)

TAKIMYILDIZLAR

Gök cisimlerinin görünen hareketlerini incelerken yıldızların belirgin bir

özel hareketleri olmadığını ve birbirlerine nazaran konumlarını

değiştirmediklerini söylemiştik. Bu yüzden bazen yıldızlara sabit yıldızlar denmektedir. Gerçekte onların da özel hareketleri vardır, fakat çok uzakta olduklarından bu hareketler kısa zaman aralıkları içinde farkedilmez. Diğer taraftan sabit yıldızlar gezegenlerden tamamen farklı gök cisimleridir. Gezegenler güneş sistemimizin üyeleridir ve ışıklarını güneşten alırlar. Halbuki yıldızlar güneşimiz gibi kendi kendine ışık veren cisimlerdir.

Gökyüzü ile ilgilenen eski insanlar yıldızları gruplar ayırmışlardır. Birbirine yakın olan yıldızların şeklini bazı hayvanlara, nesnelere veya mitolojik

kahramanlara benzeterek isimler vermişlerdir. Bu gruplara takımyıldızlar denir.

Takımların şekli ile isimleri arasında bir benzerlik görmek mümkün değildir.

(6)

Gökyüzü: İzdüşüm Düzlemi

Uzay

(7)

(8)

ORION (avcı) takımyıldızı, farklı uzaklıklardaki yıldızlardan oluşmuş yapay bir gruplamadır.

(9)

Uzaklıklar

;

Işıkyılı (IY)

1 IY

~

10 trilyon km

(10)

• Takımyıldızlar,

gökyüzüne baktığımızda sanki beraberlermiş gibi gözüken yıldız

topluluklarıdır.

• Takımyıldızlar ile ilgili bilinmesi gereken ilk

nokta onların gerçek bir

(11)

• Büyük Ayı takımyıldızındaki

en parlak yıldızların isimleri resimdeki gibidir.

• Eğer yıldızlar bu şekilde

takımlara ayrılmasaydı ve sadece numaraları olsaydı yıldızları bulmak çok zor olurdu.

• Ancak şimdi size cezvenin

sapında soldan ikinci parlak yıldız dediğimizde bu yıldızın Mizar olduğunu rahatlıkla söyleyebilir ve gökyüzünde gösterebilirsiniz.

• Astronomi de ise bu işlem

koordinatlarla yapılmaktadır. Takımyıldızlar ise bizlere yön göstermekte ve işlerimizi kolaylaştırmaktadır.

(12)

(13)

(14)

(15)

(16)

Küçük Ayı Takımyıldızı

Mitolojisini anlattığımız Büyük Ayı ve Küçük Ayı’dan Callisto’nun oğlu Arcas’ın (Küçük Ayı) gökyüzündeki görüntüsü yandaki gibidir. Küçük Ayı’nın şekli de tesadüfi olarak büyük Ayı’daki cezveyi andırmaktadır. Ancak cezvenin sapı biraz

(17)

Gökyüzünde

Büyük Ayı Takımyıldızını

(Büyük Cezve)

ayırt etmek oldukça kolaydır.

Bu takım ıldızı bulduktan sonra

üzerindeki yıldızları kullanarak

diğer takımyıldızların bazılarına

gidebilirsiniz.

(18)

Küçük Ayı Takımyıldızı Nasıl Bulunur?

• Kutup yıldızının küçük

ayı takımyıldızında

bulunduğunu

söylemiştik.

• Biraz önceki yöntemle

Kutup Yıldızı’nı

gördüğünüzde küçük ayı

takımyıldızını kolaylıkla

fark edebilirsiniz.

(19)

Kutup Yıldızı Nasıl Bulunur?

(20)

Çoban Takımyıldızı

(21)

Çoban Takımyıldızı

• Çoban Takımyıldızını bulmak için Cezvenin sapını hayali bir yay olarak düşünün ve aynı eğrilikte devam ettirin.

• Yay üzerinde yaklaşık cezve

sapının 2 katı ilerisinde çok parlak bir yıldız olan Arcturus ile

karşılaşırsınız. Çizdiğiniz yayın komşuluğunda ise takımyıldızın diğer üyeleri yer almaktadır.

• Çoban Takımyıldızı bu şekli ile dondurma külahını andırır.

(22)

Başak Takımyıldızı

(23)

Başak Takımyıldızı

• Biraz önce Çoban

Takımyıldızı’na gitmek için cezvenin sapına hayali bir yay

çizerek Arcturus’a gitmiş ve onun sol tarafında dondurma

külahı şekline benzeyen takımyıldızı bulmuştuk.

• Eğer bu yayı biraz daha uzatırsak karşımıza Başak

takımyıldızının en parlak yıldızı Spica çıkar ve böylece

(24)

Başak Takımyıldızı

(25)

• Başak takımyıldızında şekilde M90, M60, ... Gibi katalog numaraları ile görülen yaygın gök

cisimleri mevcuttur.

• Bu cisimler ancak bir teleskop yardımı ile görülebilen Galaksiler olup bizden yaklaşık 9.500.000.000.000 km uzaktadırlar (50.000 ışık

yılı).

• Burada bulunan galaksi kümesine “Virgo Galaksi Kümesi” adı verilir.

• Bu galaksilerden gelen ışık bile Dünya’mıza yaklaşık 50.000 yılda gelir. Yani gördüğümüz

görüntü onların 50.000 yıl önceki halidir. • Şimdi bu galaksilerin gerçekte nasıl

gözüktüklerine bir bakalım.

(26)

M 90

(27)

İkizler Takımyıldızı

(28)

İkizler Takımyıldızı

Castor

Pollux

Büyük Ayı (Büyük Cezve)

Büyük Cezve’nin şekildeki yıldızlarını bir doğru ile devam ettirirseniz ikizler takımyıldızının en parlak iki

yıldızı Castor ve Pollux’a ulaşırsınız.

(29)

• Pollux ve Castor takımyıldızlarını bulduktan sonra ikizler takım yıldızını gökyüzünde yandaki gibi

görebilirsiniz.

• Bu ikizler Sparta’nın kralının seçilmiş iki güzel kızıdır.

• Uranüs ve Pluto gezegenleri ilk olarak bu takım yıldızındayken

keşfedilmiştir.

İkizler Takımyıldızı

(30)

Aslan Takımyıldızı

(31)

Aslan Takımyıldızı

Büyük Ayı (Büyük Cezve) Kutup Yıldızı Regulus Aslan Takımyıldızı

Büyük cezvenin işaretçi yıldızlarından Kutupyıldızı’na gittiğimiz yönün tersine bir doğru uzattığımızda doğrudan Aslan (Leo) takımyıldızına ulaşabiliriz. Bu takımyıldızın en parlak yıldızı

Regulus’tur.

(32)

• Biraz önce bulduğunuz Regulus’un yeri şekilde gözükmektedir. • Ondan daha sönük

olan diğer yıldızlar da Aslan

takımyıldızını oluşturmaktadır.

Aslan Takımyıldızı

(33)

Büyük Ayı Takımyıldızından hareketle bulunabilecek yıldızlar

(34)

Avcı (Orion) Takımyıldızı

• Avcı (Orion) takımyıldızını kış

aylarında rahatlıkla görebilirsiniz.

• Bu takımyıldızının çok bilindik olmasının nedeni, bir arada çok parlak yıldızlara sahip

olması ve gök ekvatoru üzerinde bulunmasıdır. Bu sayede tüm

Dünya bu takım yıldızını görebilir.

(35)

Avcı (Orion) Takımyıldızı λ Ori (Meissa), Orion’un başıdır.

α Ori (Betelgeuse), O’nun sağ omzudur, bu yıldızın çapı güneş-mars uzaklığından bile büyüktür. Aynı zamanda Kış Üçgeni’nin de bir köşesidir.

γ Ori (Bellatrix), savaşçı kadın, Orion’un sol omzudur.

ζ Ori (Alnitak), ε Ori (Alnilam) and δ Ori (Mintaka) Orion’un kemerini temsil eden bir asterismolup sıra halindeki 3 yıldızı oluştururlar. Bu üç yıldız sayesinde Orion kolaylıkla farkedilebilir.

η Ori (Eta Orionis) yıldızı Delta Orionisve Rigel arasında bulunur.

κ Ori (Saiph) Orion’un sağ dizidir. β Ori (Rigel), takım yıldızın sol

dizidir.Büyük bir mavi-beyaz star, Orion’un en parlak yıldızıdır. Gerçekte bu yıldız ayırd edilmesi çok zor olan 3 tane yıldızdan

oluşmuştur. Ancak bize çok uzak olduğunda diğer birçok yıldız gibi tek olarak gözükür.

ι Ori (Hatsya) Oriun’un kılıcının ucudur.

(36)

Orion Bulutsusu • Orion Bulutsusu “yıldız oluşum bölgeleri”ne verilebilecek en iyi örneklerden biridir. • Bu bölgelerde bol miktarda yoğun gaz bulutları bulunur. Bu

gaz bulutları gittikçe belli bölgelerde toplanmakta, sıkışmakta ve büzülerek en sonunda yeni yıldızlar oluşturmaktadır. • Bizim Güneş’imiz ve diğer gezegenlerde tıpkı böyle bir bölgede

ortaya çıkmıştır.

(37)

Gökyüzünün en parlak yıldızı

Sirius

yıldızıdır.

Avcı Takım Yıldızı kullanılarak

Sirius

yıldızı kolaylıkla

bulunur.

(38)

Sirius’un Bulunması

• Avcı Takımyıldızı’nın

ortasındaki sıra halindeki 3

yıldızdan eğriliği bozmadan

hayali bir doğru geçirirsek

karşımıza

Sirius

yıldızı

çıkar.

• Sirius

gökyüzünün en

parlak yıldızı olduğu halde

bize en yakın yıldız

değildir. Bize en yakın

(39)

Avcı (Orion) Takımyıldızı

Takımyıldızlar

Büyük Köpek (canis Major)

Takımyıldızı _{Boğa (Taurus)}

(40)

(41)

(42)

Kuzey Yarıkürenin En Belirgin Takımyıldızları

Avcı Takımyıldızı

Kış Mevsiminde

(43)

İkizler Takımyıldızı

Kış Mevsiminde

(44)

Büyük Köpek

Takımyıldızı

Kış Mevsiminde

(45)

Arabacı Takımyıldızı

Kış Mevsiminde

(46)

Büyük Ayı

Takımyıldızı

İlkbahar Mevsiminde

(47)

Aslan Takımyıldızı

İlkbahar Mevsiminde

(48)

Çoban Takımyıldızı

İlkbahar Mevsiminde

(49)

Kuğu Takımyıldızı

Yaz Mevsiminde

(50)

Çalgı Takımyıldızı

Yaz Mevsiminde

(51)

Kartal Takımyıldızı

Yaz Mevsiminde

(52)

(53)

(54)

Akrep Takımyıldızı

Yaz Mevsiminde

(55)

Okcu Takımyıldızı

Yaz Mevsiminde

(56)

Kanatlıat Takımyıldızı

Sonbahar Mevsiminde

(57)

Boğa Takımyıldızı

Sonbahar Mevsiminde

(58)

Sonbahar Mevsiminde

Prenses Takımyıldızı

(59)

Sonbahar Mevsiminde

Kahraman

Takımyıldızı

(60)

Sonbahar Mevsiminde

Deniz-Keçisi

Takımyıldızı

(61)

 Yıldızlar gökyüzünde her yere dağılmışlardır, gezegenler ise Güneş’in gündüz hareket ettiği yola çok yakın bir bölge içinde bulunurlar.

Gezegenlerin ışığı sabit görülür (özellikle parlak gezegenlerin), yıldızların ışığında olduğu gibi titreşmezler (yanıp sönüyormuş gibi gözükmez). Yıldızlar ise kırpışır

Küçük bir teleskop yada dürbünle bakıldığında büyük gezegenler disk

biçiminde görülür, yıldızlar en büyük teleskoplarda bile “nokta” kaynaklardır.

Yıldızlar binlerce yıl birbirlerine göre konumlarını korurken, gezegenler yıldızlara göre gökyüzündeki yerlerini değiştirirler.

Yıldızlar ve Gezegenler

(62)

Doğu Batı İleri Hareket

Retrograt Hareketi

Birkaç gece üstüste gözlersek, gökyüzündeki yıldızların

oluşturduğu desene göre hareket eden kaynaklar buluruz.

Bunlar

Gezegendir

.

(63)

(64)

Takımyıldızlar

(65)

http://calgary.rasc.ca/images/suns_apparent_motion_zodiac.jpg

(66)

(67)

(68)

(69)

(70)

Yıldız isimlerinin anlamları

• Vega Arapça Düşüş

• Deneb Arapça Kuyruk

• Altair Arapça Uçan Kartal

• Arcturus E. Yunanca Ayının Muhafızı

• Antares E. Yunanca Ares’e karşı gelen

• Sirius Latince Işıldama

• Aldebaran Arapça Takipçi

• Spica Latince Başak Tanesi

• Regulus Latince Küçük Kral

• Rigel Arapça Sol ayak

(71)

Yıldızların Adları

Yıldızların bugün kullandığımız isimlendirme şeklini ilk defa Bayer 1603 yılında Uranometria ismi altında neşrettiği gök haritalarında kullanmıştır. Bu usulde bir takım yıldızdaki yıldızlar parlaklıklarına göre

dizilir ve en parlak yıldıza Yunan alfabesinin ilk harfi verilmek üzere

sırasıyla bu alfabenin harfleri ile isimlendirilir. Harften sonra takım yıldızının ismi söylenir. α Canis Majoris demek büyük köpek takım yıldızının en parlak yıldızı demektir. Takım yıldızın ismi yerine de ilk üç harfi kullanılır. α Ori (α Orionis) veya α CMa (α Canis Majoris). Yunan alfabesinin harfleri bir takımın bütün yıldızlarını isimlendirmeye yetmeyince Flamsteed rakamlar kullandı. Teleskopik yıldızların sayısı çok olduğundan başka bir isimlendirme de kullanıldı. Yıldızların iyi bilinen bir yıldız kataloğundaki numarası verilir veya yıldız bir yıldız kataloğunda yoksa onun belli bir tarih için rektesansiyon ve deklinasyonu verilir.

(72)

Bayer

Bayer 1603 Uratnometria Gök Haritasindaki Boğa

Takımyıldızı görülmektedir.

Bugün kullandığımız yıldız isimlendirmesini ilk kez bu

haritalarda karşımıza çıkmaktadır.

(73)

Yıldızların İsimleri

Alpha Canis Major

DOG STAR - SIRIUS

Betelgeuse

Aldebaran

Rigel

(74)

Flamsteed

Yıldızları parlaklıkları sırasına göre isimlendiriken rakamları kullanmıştır.

(75)

(76)

Hevelius

1690 yılında teleskopik yıldızları içeren ilk kataloğu oluşturmuştur.

(77)

Greek Alphabet

(78)

Orion (The Hunter)

• Astronomlar

yıldızların parlaklık

sırasına göre

• (, , , , ... )

₊

Takımyıldız olarak

isimlendirilir

• Alpha Orionis = Betelgeuse • Beta Orionis = Rigel

(79)

Orion (The Hunter)

Alpha Ori= Betelgeuse

(80)

Gemini (The Twins)

Castor

Pollux

(81)

Canis Major (The Great Dog)

(82)

Leo (The Lion)

(83)

Cygnus (The Swan)

Deneb

(84)

Lyra (The Lyre)

Vega

(85)

Scorpius (The Scorpion)

Antares

(86)

Aquila (The Eagle)

Altair

(87)

Taurus (The Bull)

Aldebaran

(88)

NAME DENEB FK5 777 IRC +50337 SAO 49941

alf Cyg GC 28846 JP11 3264 SKY# 39204

50 Cyg GCRV 12971 [KW97] 48-33 SV* ZI 1938

ADS 14172 A GEN# +1.00197345 LS III +45 15 TD1 27159

AG+45 1730 GSC 03574-03347 MCW 940 TYC 3574-3347-1

ALS 11488 HD 197345 N30 4579 UBV 17953

BD+44 3541 [HFE83] 1387 PLX 4935 UBV M 25099

CCDM J20415+4517A HIC 102098 PMC 90-93 546 uvby98 100197345 V

CEL 5144 HIP 102098 PPM 60323

CSI+44 3541 1 HR 7924 RAFGL 2633

EM* MWC 351 IDS 20380+4455 A ROT 3019

(89)

alf Ori FK5 224 IRAS 05524+0723 RAFGL 836

58 Ori GC 7451 IRC +10100 SAO 113271

GCRV 3679 JP11 1282 SKY# 9804

ADS 4506 AP GEN# +1.00039801J [LFO93] 0552+07 TD1 5587

AG+07 681 GSC 00129-01873 N30 1266 TYC 129-1873-1

BD+07 1055 HD 39801 NAME BETELGEUSE UBV 21314

CCDM J05552+0724AP _{HIC 27989} PLX 1362 YZ 7 2503

CSI+07 1055 1 HIP 27989 PMC 90-93 162 AAVSO 0549+07

EIC 108 HR 2061 PPM 149643

(90)

NAME RIGEL EM* MWC 487 IRAS 05121-0815 SACS 113

bet Ori EUVE J0514-08.1 IRC -10085 SAO 131907

19 Ori FK5 194 JP11 1014 [SC93b] 101

bet Ori A GC 6410 MCW 291 SKY# 8263

ADS 3823 A GCRV 3110 N30 1120 SV* ZI 362

BD-08 1063 GSC 05331-01752 NSV 1882 TD1 4253

CCDM J05145-0812A HD 34085 PLX 1191 UBV 5016

CEL 579 HGAM 376 PMC 90-93 140 UBV M 10750

CSI-08 1063 1 HIC 24436 PPM 187839 uvby98 100034085 ABC

CSV 100463 HIP 24436 RAFGL 710 V* bet Ori

2E 1238 HR 1713 ROT 749 VDB 36

2E 0512.1-0814 IDS 05097-0819 A 1RXS J051431.5-081112 AAVSO 0509-08

(91)

NAME SIRIUS A GCRV 4392 LPM 243 RX J0645.1-1642

alf CMa A GEN# +1.00048915A LTT 2638 1RXS J064509.3-164241

9 CMa GJ 244 A N30 1470 SAO 151881

alf CMa HD 48915 NAME Dog Star SBC7 288

ADS 5423 A HGAM 556 NAME SIRIUS SKY# 11855

BD-16 1591 HIC 32349 NLTT 16953 TD1 8027

CCDM J06451-1643A HIP 32349 NSV 17173 UBV M 12413

CEL 1368 HR 2491 8pc 379.21A UBV 6709

Ci 20 396 IDS 06408-1635 A PLX 1577 USNO 816

CSI-16 1591 1 IRAS 06429-1639 PMC 90-93 186 uvby98 100048915 A

1E 064255-1639.4 IRC -20105 PM 06430-1639A Zkh 91

FK5 257 JP11 1425 PPM 217626

GAT 474 LFT 486 RAFGL 1007

GC 8833 LHS 219 ROT 1088