MADDE
KULLANIMI
Bilgilendirme ve Kendi Kendine Yardım Kitapçığı
Merhaba;
Bu kitapçık madde bağımlılığı hakkında temel bilgileri, problemin belirtilerini ve çözüm önerilerini içermektedir. Kitapçığın amacı madde bağımlılığı problemini tanımanız, bu problemle başa çıkmak için ipuçları ve başa çıkma kaynaklarını öğrenmenize yardımcı olmaktır. Bu kitapçık bağımlılık konusunda faaliyet gösteren Yeniden Sağlık ve Eğitim Derneği tarafından hazırlanmış ve izin alınarak uyarlanmıştır. Bu kitapçığın uzman yardımı yerine geçmeyeceğini aklınızdan çıkarmayın. Madde bağımlısı olabilme ihtimalinizden kaygılanıyor iseniz derhal bir uzmandan yardım alın. Bu broşürde yer alan bilgilerden daha fazla sorunuz varsa en arka sayfadaki iletişim bilgilerimizi kullanarak bize ulaşabilir ya da merkezimize gelerek başvuru yapabilirsiniz.
İçindekiler
Bağımlılık Nedir?...
Bağımlılığın Kriterleri Nelerdir? ...
Nasıl Bağımlı Olunur? (Bağımlı Olma Kılavuzu) ...
Esrar, Bağımlılık Yapar Mı?...
Ecstasy Bağımlılık Yapar Mı? ...
Diğer Maddeler ...
Madde Kullanımı İle İlgili Doğru Bilinen Yanlışlar...
Hazırlayanlar
Yeniden Sağlık ve Eğitim Derneği adına Kültegin Ögel, Sevil Taner, Ceyda Yılmazçetin ve Bilge Erol tarafından hazırlanmış, izin alınarak uyarlanmıştır.
Bu kitapçığın her hakkı saklıdır ve Anadolu Üniversitesi Psikolojik Danışma ve Rehberlik Merkezine aittir. Kaynak gösterilmek ve orijinal formu
değiştirilmemek kaydı ile kullanılabilir.
Eskişehir-2019
22 34 45 5
Bağımlılık nedir?
Bağımlılık kişinin kullandığı madde üstünde kontrolünü kaybetmesi ve onsuz bir yaşam sürememeye başlamasıdır. Bağımlılık bir kez geliştikten sonra, bir daha iyileşmez ve kişinin yaşamı boyunca onunla beraber gelir. Bağımlılık yavaş yavaş, sinsice gelişir. Kişi genelde bağımlı olduğunun farkına varmaz. Ancak çok şiddetli bağımlılık durumlarında kişide ellerde titreme veya hayaller gözlenir. Birçok bağımlıda bu tür belirtiler yoktur. Bağımlılık Hafif – Orta ve Şiddetli olarak üç derecede ifade edilebilir.
Bağımlılığın kriterleri nelerdir?
Bağımlılığın belirtileri aşağıdaki tabloda ifade edilmiştir. Size uyduğunu düşündüğünüz belirtileri işaretleyiniz. Unutmayın ne kadar fazla belirtileri işaretlediyseniz bağımlılık düzeyiniz aynı derecede şiddetli demektir. Eğer aşağıdaki belirtilerden sadece birini işaretlemişseniz dahi zaman geçirmeden bir uzmana başvurun.
Kullanılan madde miktarının giderek artması
Madde miktarı azaltılınca ya da kesilince huzursuzluk, uykusuzluk, titreme gibi yoksunluk belirtilerinin ortaya çıkması
Ruhsal, sosyal, adli ya da bedensel bir sorun oluşturmasına rağmen madde kullanmaya devam etmek.
Kişinin madde üstünde kontrolü kaybetmesi ve tasarladığında fazla madde kullanması
Zamanının büyük çoğunluğunu madde ile geçirmesi
Maddenin kişisel toplumsal sorumluluklarını yerine getirmesini engellemesi (iş, okul, aile gibi)
NASIL BAĞIMLI OLUNUR? (Bağımlı Olma Kılavuzu)
Herkes bağımlı olabilir. Madde kullanımı kişinin biyolojik yapısında zamanla değişikliklere yol açar ve ara sıra da olsa kullanan kişinin bundan kaçınması mümkün değildir. Madde kullanımının irade ile bir ilişkisi yoktur. Zaten kişiler “Ben kontrol edebilirim” düşüncesiyle başlar, daha sonra bağımlı hale gelir. Onlar da “Benim iradem güçlüdür” gibi bir yanlış inançla yola çıkmışlardır. Kişi maddeyi kontrol altında tuttuğunu, hiç dozu aşmadığını iddia etse de aslında bedeninde farkında olmadığı bir süreç devam etmektedir. Bu yüzden bireysel özellikler ile madde kullanımı arasında bir sebep sonuç ilişkisi kurmak yanlıştır. İnsanlar madde kullanımına genelde ara sıra kullanarak başlarlar. İlerleyen dönemlerde daha önceki yaşadıkları etkiyi elde etmek için her seferinde kullandıkları miktarı arttırmak durumunda kalırlar. Bu durum madde talebinin artması anlamına da gelir ki bu da bağımlılığa götüren yoldur. Aralıklı da olsa uzun süre kullanım mutlaka bireyin ruhsal ve kimyasal yapısında değişikliklere yol açar.
ESRAR BAĞIMLILIK YAPAR MI?
Esrarın bağımlılık potansiyeli vardır. Bağımlılık yapan her madde gibi zaman içinde aynı etkiyi elde etmek için kullanılan miktar arttırılır, yani esrara karşı toleransı gelişir. Uzun süre esrar kullananlar kullanımı kestiklerinde sinirlilik, gerginlik, uykusuzluk, iştahsızlık gibi yoksunluk belirtileri yaşamaktadırlar. Bu belirtiler opiyatlardaki kadar şiddetli değildir fakat bağımlılığın geliştiğine işaret ederler.
“Esrar, alkol ve sigaradan daha az mı zararsızdır.” Evet, nikotin esrardan daha fazla bağımlılık yapıcı bir özelliğe sahiptir. Ancak esrar, sigaraya oranla daha fazla kanser yapıcı madde içermektedir ve bireyin yaşam kalitesini düşürür. Esrar, bedende yağ dokusunda biriktiğinden hafıza kaybına, öğrenme ve solunum bozukluklarına neden olabilmektedir. 2004 yılında yapılan araştırmalarda esrar kullananlarda şizofreni gelişme riski kullanmayanlara göre 7 kat daha fazla olduğu bulunmuştur.
Esrar ile ilgili bilinmeyen gerçekler:
• Esrarı kendileri için bir sorun olmasına rağmen kullanmaya devam edenler %97
• İş, okul ve diğer alanlarda kendileri için sorun yarattığını belirtenler
%85
• Önemli etkinliklerini esrar için bırakanlar %66
• Bırakmak isteyen ancak bırakamayanlar %35
• Çalışmaya alınan kişiler arasında bağımlılık oranı %70 ECSTASY BAĞIMLILIK YAPAR MI?
Ecstasy de bağımlılık yapar. Kişi bir süre sonra bu madde olmadan eğlenemez hale gelir ve ecstasy kullandığı ortamlarda aynı duyguyu yaşamak için, tekrar bu maddeyi kullanma gereksinimi duyar.
Ecstasy’ye karşı tolerans geliştiği için kişi giderek kullandığı Ecstasy dozunu artırma gereksinimi duymaktadır. Ülkemizde satılan Ecstasy’lerin içinde farklı kimyasallar olduğu saptanmıştır.
Kimi zaman da Ecstasy adı verilen başka haplar satılmakta ve kişi bunları kullandığı zaman hem beklediği etkiyi görememekte, hem
de bilinmeyen bir kimyasal maddeyi bedenine sokmuş olmaktadır.
Ecstasy’nin bilinmeyen bir nedenden dolayı ölüme neden olduğu gösterilmiştir.
DİĞER MADDELER
Piyasada sakinleştirici olarak çeşitli haplar satılmaktadır. “Roş” adı verilen hap bunlardan biridir. Bunlar yüksek düzeyde sakinleştirici ilaçlardır. İstenen dozlar dışında kullanıldığında aşırı uyku, davranışların kontrol edilememesi, saldırganlık oluşturmaktadır.
Çok hızla bağımlılık geliştirirler. Bu haplardan sonra eroin gibi uyuşturuculara geçmek daha kolay olmaktadır.
MADDE KULLANIMI İLE İLGİLİ DOĞRU BİLİNEN YANLIŞLAR Bilgiye ulaşmanın oldukça kolay olduğu günümüzde bilgi kirliliği de aynı ölçüde artmaktadır. Bu yüzden madde kullanımı ile ilgili de bilgi kirliliği oldukça fazladır. Hatta bazı yanlışların doğru olarak bilindiği ifade edilebilir. Biz bunlara madde kullanımı ile ilgili mitler diyoruz bu mitlerden bazıları aşağıda ifade edilmiştir.
Uyuşturucular bazı ülkelerde serbest, bağımlılık yapsa serbest olur muydu hiç?
Sadece Hollanda’da esrar kullanımı serbest bırakılmıştır. Ancak bunun nedeni esrarın bağımlılık yapmıyor olması değildir. Hollanda’da esrar kullanımı çok yaygın ve genellikle de diğer uyuşturucu maddelerle birlikte satılmaktaydı. Ülke politikası, bunun önüne geçmek ve kişilerin diğer uyuşturucu maddeleri kullanmalarını engellemek amacıyla böyle bir girişimde bulunmuştur.
Herkes uyuşturucu veya uyarıcı kullanıyor ve onlara bir şey olmuyor!
Gerçekte yetişkinlerin ve gençliğin büyük bir çoğunluğu madde kullanmamaktadır. Böyle bir söylemi dile getirmenin amacı genellikle kişilerin kendisine yandaş arama çabasından kaynaklanmaktadır.
Uyuşturucu kullanan bir kişinin, maddenin kendisine ve çevresine verdiği zararları görmesi zaman alabilir. Maddelerin verdiği zararlar arasında okul başarısında düşme, aile ilişkilerinde kopukluk, arkadaş
çevresinin daralması, bedensel ve ruhsal değişiklikler, zamanla üretkenliğin azalması sayılabilir.
Arkadaşımın uyuşturucu veya uyarıcı kullanması beni etkilemez?
Eğer kişinin madde alan bir arkadaşı varsa bir süre sonra bundan etkilenmesi olasılığı büyüktür. “Nerden bileceksin yaşadıklarımı, sen hiç kullanmadın ki!” gibilerinden bilinçli ya da bilinçsiz sözlerle yardım etme isteği içindeki kişiyi kullanmaya itebilir. Bu durumu bir girdaba benzetebiliriz.
Uyuşturucu veya uyarıcı sadece kullanan kişiye zarar verir Uyuşturucu kullanımı tüm topluma zarar verir. Bulaşıcı bir şekilde yaygınlaşır. Kara para ve mafya uyuşturucudan beslenir. İnsanlar sömürülür.
Sadece kimyasal maddeler bağımlılık yapar
İnsan her şeye bağımlı hale gelebilir. Sadece uyuşturucu ya da uyarıcı maddeler değil, internet, kumar veya aşk bağımlılığı gelişebilir. Öte yandan doğadaki birçok madde de kimyasaldır. Örneğin esrar içinde 421 adet kimyasal madde vardır.
Ben kontrol edebilirim
Uyuşturucu ve uyarıcı maddeler bedende biyolojik etkinlik gösterirler.
Nörotransmitter adı verilen maddeleri etkileyerek sinir hücrelerinin yapısını değiştirir. Bu nedenle bir süre madde kullandıktan sonra herkes elinde olmadan bağımlı hale gelebilir.
Madde kullanımı ciddiye alınması gereken önemli bir problemdir. Madde kullanımı ile ilgili sorun yaşıyorsanız
hemen bir uzmana başvurun.
Yararlanılan ve Önerilen Kaynaklar
Berber Çelik, Ç. (2014). Akademik ertelemenin bazı psiko-sosyal değişkenlere göre açıklanması ve gerçeklik terapisine dayalı akade- mik erteleme ile başa çıkma eğitim programının etkiliğinin sınanması.
Yayınlanmamış Doktora Tezi. Trabzon: Karadeniz Teknik Üniversitesi.
Burka, J. B. ve Yuen, L. M. (2008). Procrastination: Why you do it, what to do about it now. Da Capo Press.
Çetin, N. (2016). Lise öğrencilerinin akademik erteleme davranışlarının incelenmesi. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. Eskişehir: Anadolu Üniversitesi.
Ellis, A. ve Knaus, W. J. (1979). Overcoming procrastination: or, how to think and act rationally in spite of life’ s inevitable hassles. Signet.
Lay, C. H. (1986). At last, my research article on procrastination. Jour- nal Of Research İn Personality, 20(4), 474-495.
Yıldırım, İ. (2000). Akademik başarının yordayıcısı olarak yalnızlık, sınav kaygısı ve sosyal destek.
Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi 18:167-176.
/anadoluuniversitesi /Anadolu_Univ
/anadoluuniv /anadoluuniv
/anadoluuniversitesi /Anadolu_Univ
/anadoluuniv /anadoluuniv
/anadoluuniversitesi /Anadolu_Univ
/anadoluuniv /anadoluuniv
Psikolojik Danışma ve Rehberlik Merkezi size yardım etmek için hazır!
Bize aşağıdaki iletişim kanallarından ulaşabilir ya da
merkezimize gelerek bireyle psikolojik danışma, grupla psikolojik danışma ve seminer hizmetlerimizden yararlanabilirsiniz.
Anadolu Üniversitesi, Yunus Emre Kampüsü, Sinema Anadolu Karşısı www.pdrm.anadolu.edu.tr E Posta: [email protected]
Facebook : @anadolupdrm
