ANKARA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ DOKTORA TEZİ

(1)

ANKARA ÜNİVERSİTESİ FEN BİLİMLERİ ENSTİTÜSÜ

DOKTORA TEZİ

HASSAS UYGULAMALI TARIM TEKNOLOJİLERİNİN ÜRETİM EKONOMİSİ VE ÜLKEMİZDEKİ BAZI TARIMSAL ÜRÜNLERİN

ÜRETİMİNDE KULLANILABİLME OLANAKLARI

Mehmet Metin ÖZGÜVEN

TARIM MAKİNALARI ANABİLİM DALI

ANKARA 2009

(2)

TEZ ONAYI

Mehmet Metin ÖZGÜVEN tarafından hazırlanan “HASSAS UYGULAMALI TARIM TEKNOLOJİLERİNİN ÜRETİM EKONOMİSİ VE ÜLKEMİZDEKİ BAZI TARIMSAL ÜRÜNLERİN ÜRETİMİNDE KULLANILABİLME OLANAKLARI” adlı tez çalışması 17/07/2009 tarihinde aşağıdaki jüri tarafından oy birliği ile Ankara Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Tarım Makinaları Anabilim Dalı’nda DOKTORA TEZİ olarak kabul edilmiştir.

Danışman : Yrd. Doç. Dr. Ufuk TÜRKER

Jüri Üyeleri:

Başkan : Prof. Dr. Selahattin ERAKTAN

Ankara Üniversitesi Tarım Ekonomisi Ana Bilim Dalı

Üye : Prof. Dr. Ali İhsan ACAR

Ankara Üniversitesi Tarım Makinaları Ana Bilim Dalı

Üye : Prof. Dr.Bahattin AKDEMİR

Namık Kemal Ünv.,Ziraat Fak.,Tarım Makinaları Böl.

Üye : Prof. Dr.Mustafa VATANDAŞ

Ankara Üniversitesi Tarım Makinaları Ana Bilim Dalı Üye : Yrd. Doç. Dr. Ufuk TÜRKER

Ankara Üniversitesi Tarım Makinaları Ana Bilim Dalı

Yukarıdaki sonucu onaylarım

Prof. Dr. Orhan ATAKOL Enstitü Müdürü

(3)

ÖZET

Doktora Tezi

HASSAS UYGULAMALI TARIM TEKNOLOJİLERİNİN ÜRETİM EKONOMİSİ VE ÜLKEMİZDEKİ BAZI TARIMSAL ÜRÜNLERİN ÜRETİMİNDE

KULLANILABİLME OLANAKLARI

Mehmet Metin ÖZGÜVEN

Ankara Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Tarım Makinaları Anabilim Dalı

Danışman: Yrd. Doç. Dr. Ufuk TÜRKER

Bu çalışmanın hedefi hassas tarım teknolojileri kullanımının getirebileceği ekonomik potansiyeli ülkemizde bu alanda yatırım yapacak işletmeler ve çiftçiler için ortaya koymaktır. Bu çalışmada; hassas tarım teknolojileri uygulamasının, 2002-2008 yılları arasındaki dönemde, değişik alan büyüklüğü ve girdi miktarları için maliyetleri kısmi bütçeleme metodu yardımıyla incelenerek İç Anadolu Bölgesinde buğday, Güneydoğu Anadolu’da pamuk ve Çukurova’ da mısır bitkileri için ekonomik olup olmadığının belirlenmesi amaçlanmıştır. Buna yönelik minimum gübre, ilaç ve tohum kullanımıyla elde edilecek tasarruf ile verimden elde edilen gelir hassas tarım yatırım maliyetleriyle karşılaştırılarak ekonomik alan büyüklükleri ile birlikte ortaya konmuştur. Bu dönemde, Avro (€) kuru ve girdi maliyetlerindeki değişime bağlı olarak, hassas tarım yatırım şartlarının değiştiği ve yatırımın bazı yıllarda daha cazip olduğu, son yıllarda, girdi fiyatlarındaki artışa rağmen, teknoloji fiyatlarının azalması, HT yatırımının daha cazip hale geldiği tespit edilmiştir. Ayrıca, tarladaki değişkenliğe bağlı olarak + % 5, + % 10, + % 20, + % 50 değişkenlik aralığı içinde duyarlık analizi yapılmıştır. Kombine sistemde, 2008 yılı için 100 ha’lık alanda, İç Anadolu Bölgesinde buğday üretiminde % 16,41 ’lik denge verim artışıyla, Güneydoğu Anadolu’da pamuk üretiminde % 3,96’lik denge verim artışıyla ve Çukurova’da mısır üretiminde % 4,01’lik denge verim artışıyla hassas tarım maliyetinin karşılanabileceği sonucu elde edilmiştir.

Temmuz 2009, 190 sayfa

Anahtar Kelimeler: Hassas tarım, Değişken oranlı uygulama, Alana özgü işletmecilik

(4)

ABSTRACT

Ph.D. Thesis

THE PRODUCTION ECONOMICS OF PRECISION FARMING AND ITS POSSIBLE APPLICATION FOR SOME AGRICULTURAL CROPS IN TURKEY

Mehmet Metin ÖZGÜVEN

Ankara University

Graduate School of Natural and Applied Sciences Department of Agricultural Machinery

Supervisor: Asist. Prof. Dr. Ufuk TÜRKER

The main objective of this study is to reveal the economic potential of the possible implication of precision farming tecnologies for farmer and enterprises which will invest this area in Turkey. It was aimed that whether the application of precision farming in different field scala and farm input level is ecomical or not in winter wheat grown in Central Anatolia, cotton in Southern Anatolia and grain corn in Çukurova region by using partial budgetting method with examining the variable costs in the period of the years between 2002-2008 in this study . It was disclosed that the revenue obtained from yield and the minimum saving from fertilizer, pesticide and seeds have been compared with precision farming initial costs in order to cover the investment together with economical field sizes. In this period, depending on the variation of the input costs and exchange rate of Euro, it was ascertained that investment conditions of precision farming were changed and investment was attractive in some years and also, in recent years, whereas input prices have increased and technology prices have decreased, the investment of precision farming have become attractive. Moreover, depending on the variability on field, sensitive analysis was made in + % 5, + % 10, +

% 20, + % 50 variable intervals. It is concluded from this study that the costs of precision farming can be covered by 16,41% yield incerase in winter wheat production in Central Anatolia, 3,96% yield increase in grain cotton in Southern Anatolia, 4,01%

yield increase in grain corn in Çukurova in combine systems for 100 ha field size in 2008.

July 2009, 190 pages

Key Words: Precision farming, Variable rate application, Site specific farming

(5)

ÖNSÖZ VE TEŞEKKÜR

Bilişim teknolojisinin sağladığı imkanlar, uzun yıllar tarımla uğraşanların ilgi alanının dışında kalmış olmasına rağmen, son yıllarda ve özellikle kalkınmış toplumlarda bilgi teknolojilerinin tarıma entegrasyonu yönünde önemli gelişmeler kaydedilmiştir. Hassas tarım teknikleri, geliştirilmiş bilgi ve kontrol sistemlerini kullanarak toprak işlemeden hasada kadar bitkisel üretimin hemen her döneminde kullanılabilmektedir. Uygulamada toprak analizi, toprak işleme, ekim, gübreleme, ilaçlama, ürün koşullarını izleme ve hasat işlemlerinin daha etkin bir şekilde yerine getirilmesinde bu tekniklerden yararlanılabilmektedir. Alana özgü tarım, alana özgü işletme, bilgisayar destekli tarım, reçeteli tarım, değişken oranlı girdi uygulama, noktasal tarım gibi örnekler bu uygulamalar içerisinde sayılmaktadır. Kaynak israfının önüne geçmeyi, ürünün brüt getirisini artırmayı ve üretimden kaynaklanan çevresel kirliliği en aza indirmeyi amaçlayan hassas tarımın hedefleri arasında; gübre ve ilaç gibi kimyasal giderlerin azaltılması, çevre kirliliğinin azaltması, yüksek miktarda ve kaliteli ürün sağlanması, işletme ve yetiştiricilik kararları için daha etkin bir bilgi akışının sağlanması ile tarımda kayıt düzeninin oluşturulması sayılabilmektedir.

Bana bu konuda çalışma olanağı sağlayan danışman hocam Sayın Yrd. Doç. Dr. Ufuk TÜRKER’e, çalışmalarım sırasında yardımlarını esirgemeyen önceki danışmanım Sayın Prof. Dr. Musa AYIK ve Tez İzleme Komitesi üyeleri hocalarım Sayın Prof. Dr.

Selahattin ERAKTAN ve Sayın Prof. Dr. Mustafa VATANDAŞ’a, Tez Değerlendirme Jüri hocalarım Sayın Prof. Dr. Ali İhsan ACAR’a ve Sayın Prof. Dr. Bahattin AKDEMİR’e, Tarım ve Köyişleri Bakanlığı Tarımsal Araştırmalar Genel Müdürlüğü Toprak ve Su Kaynakları Ankara Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü Yatırım Yönetimi Bölüm Başkanı Sayın Dr. Ayla ALTUN’a, GAP Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü Ziraat Mühendisleri Yasemin VURARAK’a ve Ahmet ÇIKMAN’a, Tarsus Araştırma Enstitüsü Müdürlüğü Yatırım Yönetimi Bölüm Başkanı M. Emin BİLGİLİ’ye teşekkürlerimi sunarım.

Mehmet Metin ÖZGÜVEN Ankara, Temmuz 2009

(6)

İÇİNDEKİLER

ÖZET ………...…

ABSTRACT ………...………….……...…...

ÖNSÖZ VE TEŞEKKÜR ……….………...

SİMGELER DİZİNİ ……….………..……….

ŞEKİLLER DİZİNİ ………...…..…..………...…….

ÇİZELGELER DİZİNİ ………..

1. GİRİŞ …...……….………...………….………

1.1 Hassas Tarım ve Uygulamaları ………

1.1.1 Hassas tarımda veri toplama ……….

1.1.2 Veri işleme ve haritalama ……….

1.1.3 Değişken oranlı uygulama (VRA) ………...……….

1.1.4 Hassas tarımın ekonomik potansiyeli ………...……

1.2 Tarımsal Yapı ve Bitkisel Üretim ………...……

1.2.1 Türkiye’de buğday üretiminin durumu ………...………

1.2.2 Türkiye’de pamuk üretiminin durumu ………

1.2.3 Türkiye’de mısır üretiminin durumu ………...……

1.3 Tarım İşletmelerinin Yapısı ……….…….

1.4 Mekanizasyon Düzeyi ………

1.5 Türkiye ve AB Tarım Sektörlerinin Karşılaştırması ……….…

2. KAYNAK ÖZETLERİ ………...……….

3. MATERYAL ve YÖNTEM ……….………...……

3.1 Materyal ………..………

3.2 Yöntem ………..……….……….

4. BULGULAR ……….

4.1 Toplam Test Maliyeti ………...….

4.2 Ekstra Ekipman Maliyeti ……….…….

4.3 Toplam Değişimi Karşılamak İçin Gereken Alan Maliyeti ……….…

4.4 Denge Verim Artışı ………

4.5 Denge Gübre Azaltma ………...

4.6 Denge İlaç Azaltma ………...….

i ii iii vi vii xii 1 4 6 9 9 11 13 15 15 16 17 19 21 24 43 43 51 58 58 58 62 64 71 73

(7)

4.7 Denge Tohum Azaltma ……….

4.8 Denge Tüm Maliyetlerde Azaltma ………...……

4.9 Duyarlık Analizi ……….

5. TARTIŞMA ve SONUÇ ………..

KAYNAKLAR ……….

EKLER ……….

ÖZGEÇMİŞ ……….

75 77 79 122 132 139 190

(8)

SİMGELER DİZİNİ

A Amka

Amkb

BM CBS DGaz

DGPS Dİaz

DTaz

DTMaz

DVar

DVar5

DVar10

DVar20

DVar50

DVar5t

DVar10t

DVar20t

DVar50t

EEM

€ F Gar

Gaz GM GPS HT İM KB

Amortisman değeri

Azalan Maliyetlerden Kazanç Artan Maliyetlerden Kayıp Bilgi Maliyetleri

Coğrafi Bilgi Sistemi Denge Gübre Azaltma

Diferansiyel Küresel Konum Belirleme Sistemi Denge İlaç Azaltma

Denge Tohum Azaltma

Denge Tüm Maliyetlerde Azaltma Denge Verim Artışı

+ % 5 Değişkenlikteki Duyarlık Analizi Denge Verim Artışı (%) + % 10 Değişkenlikteki Duyarlık Analizi Denge Verim Artışı(%) + % 20 Değişkenlikteki Duyarlık Analizi Denge Verim Artışı(%) + % 50 Değişkenlikteki Duyarlık Analizi Denge Verim Artışı(%) + % 5 Değişkenlikteki Duyarlık Analizi Denge Verim Artışı (t ha^-1) + % 10 Değişkenlikteki Duyarlık Analizi Denge Verim Artışı (t ha^-1) + % 20 Değişkenlikteki Duyarlık Analizi Denge Verim Artışı(t ha^-1) + % 50 Değişkenlikteki Duyarlık Analizi Denge Verim Artışı (t ha^-1) Ekstra Ekipman Maliyeti

Avro Faiz

Artan Gelirler Azalan Gelirler Gübre Maliyeti

Küresel Konum Belirleme Sistemi Hassas Tarım

İlaç Maliyeti Kısmi Bütçeleme

(9)

MD n nö

NGD rf RTK SM TDKam

TM TÖM TTM UA ÜD V VRA

Makina Değeri Ekonomik Ömür Örnekleme Sayısı

Net Gelirlerdeki Değişim Faiz Oranı (Reel Faiz)

Gerçek zamanlı kinematik ölçme (real-time kinematic) Satınalma Maliyeti

Toplam Değişimi Karşılamak İçin Gereken Alan Maliyeti Tohum Maliyeti

Toplam Örnekleme Maliyeti Toplam Test Maliyeti Uzaktan Algılama Ürertim Değeri Verim

Değişken Oranlı Uygulama

(10)

ŞEKİLLER DİZİNİ

Şekil 1. 1 Şekil 1. 2 Şekil 1. 3 Şekil 1. 4 Şekil 1. 5 Şekil 1. 6 Şekil 1. 7 Şekil 1. 8 Şekil 1. 9 Şekil 1. 10 Şekil 1. 11

Şekil 1. 12 Şekil 2. 1 Şekil 2. 2

Şekil 2. 6 Şekil 2. 7 Şekil 2. 8 Şekil 2.9 Şekil 2. 10

HT’da veri akış şeması ...

HT’da teknoloji uygulama döngüsü ...

HT sisteminin bileşenleri ve etkileşimleri ...

Biçerdöver verim ölçüm ve kayıt sistemi ...

Harita temelli sistem ...

Algılayıcı temelli sistem ...

2002-2007 yılları arasında Türkiye’de bölgelere göre buğday üretimi .…

2002-2007 yılları arasında Türkiye’de bölgelere göre pamuk üretimi ...

2002-2007 yılları arasında Türkiye’de bölgelere göre mısır üretimi ...

İşletme büyüklüğüne göre Türkiye’de tarım bölgelerinin işletme sayıları İşletme büyüklüğüne göre Türkiye’de tarım bölgelerinin tarım arazisi büyüklükleri ...

Türkiye’de yıllar itibarıyla motorin ve üre fiyatlarındaki değişim ...

İşletme büyüklüğüne göre Türkiye’de tarım bölgelerinin işletme sayıları İşletme büyüklüğüne göre Türkiye’de tarım bölgelerinin tarım arazisi büyüklükleri ...

HT uygulayan üreticilerin tarım alanı büyüklükleri ...

HT maliyetinin dengelenebilmesi için gerekli denge verim artışı ...

Üç farklı tarım sistemi için alan büyüklüğü veya yatırım duyarlık analizi farklı arazi değişkenlik seviyeleri için başabaş gereken verim artışı ...

Denge verim artışı ...

Denge gübre azaltma ...

Denge ilaç azaltma ...

Denge tohum azaltma ...

Bazı Avrupa ülkelerinde 2000 yılı için tahıl alanlarında verim haritalama adaptasyonu ………...

RDS Marka Ceres 8000 model verim kayıt ve izleme sistemi cihazı ...

GPS amaçlı Agleader GPS 102 cihazı ...

Buğday için Ankara yöresinde üretim girdi ve maliyetlerinin yıllara göre 2 3 6 8 10 10 15 16 17 18

18 23 27

27 33 34

34 38 38 38 38

40 45 46

(11)

Şekil 3. 4

Şekil 3. 5

Şekil 3.6

Şekil 4. 1 Şekil 4. 2 Şekil 4. 3 Şekil 4. 4 Şekil 4. 5 Şekil 4. 6 Şekil 4. 7 Şekil 4. 8 Şekil 4. 9 Şekil 4. 10 Şekil 4. 11 Şekil 4. 12 Şekil 4. 13 Şekil 4. 14 Şekil 4. 15 Şekil 4. 16 Şekil 4. 17 Şekil 4. 18 Şekil 4. 19 Şekil 4. 20 Şekil 4. 21 Şekil 4. 22 Şekil 4. 23 Şekil 4. 24 Şekil 4. 25

değişimi ...

Pamuk için GAP bölgesinde üretim girdi ve maliyetlerinin yıllara göre değişimi ...

Mısır için Çukurova bölgesinde üretim girdi ve maliyetlerinin yıllara göre değişimi ...

Hassas tarım uygulamasının ekonomikliğinin belirlenmesi için izlenen yöntemlerin akış şeması ………...

Buğday için ilaçlama sisteminde denge verim artışı ...

Buğday için gübreleme sisteminde denge verim artışı ...

Buğday için tohum ekim sisteminde denge verim artışı ...

Buğday için kombine sistemde denge verim artışı ...

Pamuk için ilaçlama sisteminde denge verim artışı ...

Pamuk için gübreleme sisteminde denge verim artışı ...

Pamuk için tohum ekim sisteminde denge verim artışı ...

Pamuk için kombine sistemde denge verim artışı ...

Mısır için ilaçlama sisteminde denge verim artışı ...

Mısır için gübreleme sisteminde denge verim artışı ...

Mısır için tohum ekim sisteminde denge verim artışı ...

Mısır için kombine sistemde denge verim artışı ...

Buğday için denge gübre azaltma ...

Pamuk için denge gübre azaltma ...

Mısır için denge gübre azaltma ...

Buğday için denge ilaç azaltma …...

Pamuk için denge ilaç azaltma …...

Mısır için denge ilaç azaltma …...

Buğday için denge tohum azaltma …...

Pamuk için denge tohum azaltma ...

Mısır için denge tohum azaltma ...

Buğday için denge tüm maliyetlerde azaltma ...

Pamuk için denge tüm maliyetlerde azaltma ...

Mısır için denge tüm maliyetlerde azaltma ...

2002 Buğday için ilaçlama sistemi duyarlık analizi DVar (t ha^-1) ...

49

50

52 65 65 66 66 67 67 68 68 69 69 70 70 71 72 72 73 74 74 75 76 76 77 78 78 79

(12)

Şekil 4. 26 Şekil 4. 27 Şekil 4. 28 Şekil 4. 29 Şekil 4. 30 Şekil 4. 31 Şekil 4. 32 Şekil 4. 33 Şekil 4. 34 Şekil 4. 35 Şekil 4. 36 Şekil 4. 37 Şekil 4. 38 Şekil 4. 39 Şekil 4. 40 Şekil 4. 41 Şekil 4. 42 Şekil 4. 43 Şekil 4. 44 Şekil 4. 45 Şekil 4. 46 Şekil 4. 47 Şekil 4. 48 Şekil 4. 49 Şekil 4. 50 Şekil 4. 51 Şekil 4. 52 Şekil 4. 53 Şekil 4. 54 Şekil 4. 55 Şekil 4. 56 Şekil 4. 57

2002 Buğday için gübreleme sistemi duyarlık analizi DVar (t ha^-1) ...

2002 Buğday için tohum ekim sistemi duyarlık analizi DVar (t ha^-1) …....

2004 Buğday için tohum ekim sistemi duyarlık analizi DVar (t ha^-1) ……

2002 Buğday için kombine sistem duyarlık analizi DVar (t ha^-1) ...

2002 Pamuk için ilaçlama sistemi duyarlık analizi DVar (t ha^-1) ...

80 80 81 81 82 82 83 83 84 84 85 85 86 86 87 87 88 88 89 89 90 90 91 91 92 92 93 93 94 94 95 95

(13)

Şekil 4. 58 Şekil 4. 59 Şekil 4. 60 Şekil 4. 61 Şekil 4. 62 Şekil 4. 63 Şekil 4. 64 Şekil 4. 65 Şekil 4. 66 Şekil 4. 67 Şekil 4. 68 Şekil 4. 69 Şekil 4. 70 Şekil 4. 71 Şekil 4. 72 Şekil 4. 73 Şekil 4. 74 Şekil 4. 75 Şekil 4. 76 Şekil 4. 77 Şekil 4. 78 Şekil 4. 79 Şekil 4. 80 Şekil 4. 81 Şekil 4. 82 Şekil 4. 83 Şekil 4. 84 Şekil 4. 85 Şekil 4. 86 Şekil 4. 87 Şekil 4. 88 Şekil 4. 89

2002 Pamuk için gübreleme sistemi duyarlık analizi DVar (t ha^-1) ...

2002 Pamuk için tohum ekim sistemi duyarlık analizi DVar (t ha^-1) …....

2004 Pamuk için tohum ekim sistemi duyarlık analizi DVar (t ha^-1) ……

2006 Pamuk için tohum ekim sistemi duyarlık analizi DVar (t ha^-1) ...

2002 Pamuk için kombine sistem duyarlık analizi DVar (t ha^-1) ...

2002 Mısır için ilaçlama sistemi duyarlık analizi DVar (t ha^-1) ...

2004 Mısır için ilaçlama sistemi duyarlık analizi DVar (t ha^-1) …...

2002 Mısır için gübreleme sistemi duyarlık analizi DVar (t ha^-1) ...

96 96 97 97 98 98 99 99 100 100 101 101 102 102 103 103 104 104 105 105 106 106 107 107 108 108 109 109 110 110 111 111

(14)

Şekil 4. 90 Şekil 4. 91 Şekil 4. 92 Şekil 4. 93 Şekil 4. 94 Şekil 4. 95 Şekil 4. 96 Şekil 4. 97 Şekil 4. 98 Şekil 4. 99 Şekil 4. 100 Şekil 4. 101 Şekil 4. 102 Şekil 4. 103 Şekil 4. 104 Şekil 4. 105 Şekil 4. 106 Şekil 4. 107 Şekil 4. 108

2002 Mısır için tohum ekim sistemi duyarlık analizi DVar (t ha^-1) ...

2003 Mısır için tohum ekim sistemi duyarlık analizi DVar (t ha^-1) …...

2002 Mısır için kombine sistem duyarlık analizi DVar (t ha^-1) ...

112 112 113 113 114 114 115 115 116 116 117 117 118 118 119 119 120 120 121

(15)

ÇİZELGELER DİZİNİ

Çizelge 1.1

Çizelge 1.2

Çizelge 1.3 Çizelge 1.4.

Çizelge 1.5 Çizelge 2.1 Çizelge 2.2 Çizelge 2.3 Çizelge 2.4 Çizelge 2.5 Çizelge 2.6 Çizelge 2.7 Çizelge 2.8 Çizelge 2.9 Çizelge 3.1 Çizelge 3.2 Çizelge 3.3 Çizelge 3.4 Çizelge 3.5 Çizelge 3.6 Çizelge 3.7 Çizelge 3.8 Çizelge 3.9 Çizelge 4.1 Çizelge 4.2 Çizelge 4.3 Çizelge 4.4

1998 yılında Moreton çiftliğinde mısır tarımında elde edilen verim ve kireçleme giderlerinin geleneksel ve hassas tarım teknolojilerine göre karşılaştırılması ...

1999 yılında Mount level çiftliğinde darı tarımında gübre maliyetinin hassas tarım ve geleneksek tarım yaklaşımı için karşılaştırılması ...

Türkiye tarım alanları …...……...……...

Bölgeler itibarıyla mekanizasyon düzeyi ...

Tarım sektörüne ilişkin Türkiye-AB karşılaştırması ...

Türkiye’deki tarımsal bölgelere göre mekanizasyon düzeyleri ...

Pamuk için Türkiye’de verim ve birim fiyatlar ...

Ekstra ekipmanlar ve maliyetleri ...

Pamuk üretimi girdi ve maliyeti ...

Ekonomik veriler ...

Ekstra ekipman yatırımı ...

HT Bilgi maliyetleri ...

Pamukta HT ile yatırım maliyetleri ve ekonomiklik ...

Ohio çitçilerinin değişik HT bileşenlerine adaptasyon oranları ...

Tarımsal bölgeler ...

Türkiye’de tarımsal bölgelere göre işletme sayıları ...

Tigem arazi varlığı ...

HT’da kullanılan sistemler ve € cinsinden maliyetleri ...

Bilgi maliyetleri ...

2002-2008 yılları arası € kurları ...

Buğday için Ankara yöresinde hektar başına verim ve birim fiyatlar ...

Pamuk için GAP bölgesinde hektar başına verim ve birim fiyatlar ...

Mısır için Çukurova bölgesinde hektar başına verim ve birim fiyatlar ...

Toplam test maliyetleri ...

Ekstra ekipman maliyeti ...

İlaçlama sistemi için ekstra ekipman maliyeti ...

Gübreleme sistemi için ekstra ekipman maliyeti ...

12

12 14 20 21 28 35 35 36 36 37 37 37 42 43 44 44 46 47 47 48 48 49 58 59 60 60

(16)

Çizelge 4.5 Çizelge 4.6 Çizelge 4.7 Çizelge 4.8

Çizelge 4.9

Çizelge 4.10 Ek 1

Ek 2

Ek 3

Ek 4 Ek 5 Ek 6 Ek 7 Ek 8 Ek 9 Ek 10 Ek 11 Ek 12 Ek 13 Ek 14 Ek 15 Ek 16 Ek 17 Ek 18 Ek 19 Ek 20 Ek 21

Tohum ekim sistemi için ekstra ekipman maliyeti ...

Kombine sistem için ekstra ekipman maliyeti ...

İlaçlama sisteminde toplam değişimi karşılamak için gereken alan maliyeti ...

Gübreleme sisteminde toplam değişimi karşılamak için gereken alan

maliyeti ……….

Tohum ekim sisteminde toplam değişimi karşılamak için gereken alan maliyeti ………

Kombine sistemde toplam değişimi karşılamak için gereken alan maliyeti ...

Buğday için Ankara yöresinde üretim girdi ve maliyetlerinin yıllara göre değişimi ...

Pamuk için GAP bölgesinde üretim girdi ve maliyetlerinin yıllara göre değişimi ...

Mısır için Çukurova bölgesinde üretim girdi ve maliyetlerinin yıllara göre değişimi ...

Buğday için ilaçlama sisteminde denge verim artışı ...

Buğday için gübreleme sisteminde denge verim artışı ...

Buğday için tohum ekim sisteminde denge verim artışı ...

Buğday için kombine sistemde denge verim artışı ...

Pamuk için ilaçlama sisteminde denge verim artışı ...

Pamuk için gübreleme sisteminde denge verim artışı ...

Pamuk için tohum ekim sisteminde denge verim artışı ...

Pamuk için kombine sistemde denge verim artışı ...

Mısır için ilaçlama sisteminde denge verim artışı ...

Mısır için gübreleme sisteminde denge verim artışı ...

Mısır için tohum ekim sisteminde denge verim artışı ...

Mısır için kombine sistemde denge verim artışı ...

Buğday için denge gübre azaltma ...

Pamuk için denge gübre azaltma ...

Mısır için denge gübre azaltma ...

Buğday için denge ilaç azaltma ...

Pamuk için denge ilaç azaltma ...

Mısır için denge ilaç azaltma ...

61 61 62

63

63 64

139

139 140 140 140 141 141 141 142 142 142 143 143 143 144 144 144 145 145 145

(17)

Ek 22 Ek 23 Ek 24 Ek 25 Ek 26 Ek 27 Ek 28 Ek 29 Ek 30 Ek 31 Ek 32 Ek 33 Ek 34 Ek 35 Ek 36 Ek 37 Ek 38 Ek 39 Ek 40 Ek 41 Ek 42 Ek 43 Ek 44 Ek 45 Ek 46 Ek 47 Ek 48 Ek 49 Ek 50 Ek 51 Ek 52 Ek 53

Buğday için denge tohum azaltma ...

Pamuk için denge tohum azaltma ...

Mısır için denge tohum azaltma ...

Buğday için denge tüm maliyetlerde azaltma ...

Pamuk için denge tüm maliyetlerde azaltma ...

Mısır için denge tüm maliyetlerde azaltma ...

2006 Buğday için ilaçlama sistemi duyarlık analizi DVar (t ha^-1) …...

2004 Buğday için gübreleme sistemi duyarlık analizi DVar (t ha^-1) …...

2002 Buğday için tohum ekim sistemi duyarlık analizi DVar (t ha^-1) ………

2003 Buğday için tohum ekim sistemi duyarlık analizi DVar (t ha^-1) ….……

146 146 146 147 147 147 148 148 148 148 149 149 149 149 150 150 150 150 151 151 151 151 152 152 152 152 153 153 153 153 154 154

(18)

2002 Pamuk için tohum ekim sistemi duyarlık analizi DVar (t ha^-1) ….……

154 154 155 155 155 155 156 156 156 156 157 157 157 157 158 158 158 158 159 159 159 159 160 160 160 160 161 161 161 161 162 162

(19)

2004 Mısır için ilaçlama sistemi duyarlık analizi DVar (t ha^-1) …...

2002 Buğday için ilaçlama sistemi duyarlık analizi DVar (%) ...

162 162 163 163 163 163 164 164 164 164 165 165 165 165 166 166 166 166 167 167 167 167 168 168 168 168 169 169 169 169 170 170

(20)

2002 Buğday için gübreleme sistemi duyarlık analizi DVar (%) ...

2002 Buğday için tohum ekim sistemi duyarlık analizi DVar (%) ...

2002 Buğday için kombine sistem duyarlık analizi DVar (%) ...

2002 Pamuk için ilaçlama sistemi duyarlık analizi DVar (%) ...

2002 Pamuk için gübreleme sistemi duyarlık analizi DVar (%) ...

170 170 171 171 171 171 172 172 172 172 173 173 173 173 174 174 174 174 175 175 175 175 176 176 176 176 177 177 177 177 178 178

(21)

2002 Pamuk için tohum ekim sistemi duyarlık analizi DVar (%) ...

2002 Pamuk için kombine sistem duyarlık analizi DVar (%) ...

2002 Mısır için ilaçlama sistemi duyarlık analizi DVar (%) ...

2004 Mısır için ilaçlama sistemi duyarlık analizi DVar (%) ...…...

2002 Mısır için gübreleme sistemi duyarlık analizi DVar (%) ...

178 178 179 179 179 179 180 180 180 180 181 181 181 181 182 182 182 182 183 183 183 183 184 184 184 184 185 185 185 185 186 186

(22)

Ek 182 Ek 183 Ek 184 Ek 185 Ek 186 Ek 187 Ek 188 Ek 189 Ek 190 Ek 191 Ek 192 Ek 193 Ek 194 Ek 195

2002 Mısır için tohum ekim sistemi duyarlık analizi DVar (%) ...

2002 Mısır için kombine sistem duyarlık analizi DVar (%) ...

186 186 187 187 187 187 188 188 188 188 189 189 189 189

(23)

1. GİRİŞ

Dünya nüfusunun hızlı artışı karşısında arazi ve diğer üretim faktörlerinin aynı oranda artırılamaması, toplumların gıda maddeleri ihtiyacını karşılamak amacıyla tarımda yoğun olarak gübre, ilaç, sertifikalı tohum ve suni tohum kullanılması uygulamalarını beraberinde getirmektedir. Ancak, günümüzde dünya nüfusunun 7 milyara yaklaşması ve bunun 2050 yılında 9 milyar olacağının tahmini, bilim adamlarını artacak nüfusun beslenmesi ve açlıkla mücadele etmek amacıyla tarımda yeni arayışlara yöneltmektedir. Bu kapsamda tarımda uygulanan yeni teknolojilerden en çok konuşulanı; genetiği değiştirilmiş organizmalar (GDO-Genetically Modified Organisms)dır. Tarımdaki önemli diğer bir teknolojik gelişme ise “Information Management”, “Site Specific Management”, “Precision Farming” şekillerindeki deyimlerle, İngilizce literatürde ifade edilen “Hassas Tarım (HT)”dır (Peker vd 2005).

Tarımda zaman içerisinde insan gücünden hayvan gücüne, hayvan gücünden de traktör gücüne geçildiği gibi, günümüzde de ekonomik ve teknolojik olarak yeni bir geçiş süreci yaşanmaktadır. Bu geçiş, tarımda yetiştiriciliği ve işletmeciliği etkileyerek bir çok değişiklikler meydana getirmektedir. Geleneksel tarımda toprak yönetimi, üretim ortamının üniform bir şekilde ele alınıp işletilmesi ile yapılmaktadır. Bu işletmecilikte, arazideki coğrafi (toprak ve bitki özellikleri, topoğrafya, vb.) değişkenler ihmal edilmektedir. HT, yetiştiricinin bilgi teknolojilerini kullanarak arazisinde nasıl bir değişkenlik olduğunu doğru bir şekilde tespit etmesi, anlaması ve arazisini bu değişkenliğe göre işletmesidir. Öncelikle değişkenlik belirlenmeli ve sonra pratik bir işletmeciliğe dönüştürülmeden önce anlaşılıp doğru yorumlanmalıdır. Bunun desteklenebilmesi için geliştirilmiş yazılımların yanında doğru ve zamanında yeterli bilgilere ve bu bilgilerin işlenmesine ihtiyaç vardır (Blackmore 1996).

HT’da, verim görüntüleme ve haritalama sistemleri, toprak örnekleme sistemleri kullanılarak toprak özelliklerinin belirlenmesi, organik madde miktarının belirlenmesi,

(24)

toprağın p sıkışmasın ürünün iht tasarruf he çok verim uygulanm sağlanmak

HT süreci Belirleme ve ayrıca Cihazı”na yönlendiri

Şekil 1.1 H

HT teknol Kontrol ci tabanı olu değişken g

pH düzeyi nın ölçülme tiyacına gör em de daha m veren y masıyla gere

ktadır (Heki

inde genel Sistemi (gl kullanıcıd a ulaşmakta ilmektedir (

HT’da veri

lojisinin en ihazı, tarlan uşturmak iç girdi değerl

ve bitki b esi mümkü re kimi yere çevreci bir erlerinin b ek tarımsal, imoğlu vd 2

veri akışın lobal positio dan (operatö a ve burad (Şekil1.1).

akış şeması

önemli böl nın konumu çin uygulam

erini sağlar

besin elem ün olmakta e daha az k r tarım yapı elirlenmesi , gerek çev 2006).

na göre Coğ oning system

ör veya ve da öngörüle

ı (Tekin ve

lümünü “Bi una bağlı ol ma aracında

(Clark and

entleri, nem adır. HT t

imi yere da lması sağla ve buna vresel ve g

ğrafi Bilgi ms) “GPS”, eri analizi en algoritm

Sındır 2006

ilgisayar De larak gerçek an ve diğe

McGuckin

m içeriğini eknolojileri aha fazla gü anarak, arazi

bağlı olar gerekse eko

Sistemi “C ve gerçek z

uzmanı) g malar sayes

6)

estekli Kon k uygulama er algılayıcı n 1996).

n algılanm i sayesinde übre ve ilaç inin az veri rak gerekli

onomik bir

CBS”, Küre zamanlı duy gelen verile

sinde uygu

ntrol Cihazı”

a değerlerin ılardan bilg

ması, toprak e, tarladaki atarak hem im veren ve işlemlerin r verimlilik

sel Konum yargalardan er “Kontrol ulama aracı

” oluşturur.

ne göre veri giler alarak k

i m e n k

m n l ı

. i k

(25)

HT’da teknoloji uygulama döngüsünde, GPS ve uydular arasında kurulan köprü yardımıyla öncelikle hasat esnasında verim ölçümü yapılmakta, bu ölçüm veri kartları yardımıyla bilgisayara aktarılmakta ve daha sonra da arazi verim haritaları çıkartılmaktadır (Şekil 1.2). Toprak analiz sonuçlarının bilgisayara girilmesi ile her bir tarımsal faaliyet için belirlenen uygulama haritaları, alet veya makinanın değişken oranlı uygulama (variable rate application) “VRA” teknolojisi sayesinde, tarlada kontrol amacıyla kullanılabilmektedir.

Şekil 1.2 HT’da teknoloji uygulama döngüsü (Anonymous 1996)

HT’da ekonomik analiz diğer yeni teknolojilere uygulanan analizden farklı değildir. Birim alan başına kısmi bütçeleme “KB” metodu HT’ın kârlılığının belirlenmesinde en çok kullanılan metoddur. Mevcut planda düşünülen kısmi bir değişimde KB bu değişimin ekonomik yönden etkisinin belirlenmesinde kullanılır ve böylece girdi ve maliyetlerdeki değişimler hesaplanabilmektedir.

(26)

Net gelirlerdeki değişim aşağıdaki eşitlikle hesaplanmaktadır (Aras 1988):

NGD = (Amka + Gar) – (Amkb + Gaz) (1.1)

Burada;

NGD: Net gelirlerdeki değişim Amka : Azalan maliyetlerden kazanç Gar : Artan gelirler

Amkb : Artan maliyetlerden kayıp Gaz : Azalan gelirlerdir.

Bu yeni tekniğin adaptasyonu sonucu kârlı olup olmadığını, ne getireceğini ve ne götüreceğini bilmek bakımından net gelirdeki değişimi belirlemektedir.

HT, mevcut teknolojilerle önce bu değişikliği, ardından bu değişikliğin nedenlerini belirler ve son olarak da, bu değişikliğe yönelik en uygun gübre, tohum, ilaçlama ve su uygulamalarının gerçekleşmesini sağlamaktadır. Öte yandan, tarımsal üretimde her şeyden önce çiftçinin bilip yaşadığı; tarımsal girdi maliyetlerinin arttığı, fakat çiftçi gelirlerinin aynı oranda artmadığıdır. Çiftçilerimiz bu farkı kapatmak istiyorsa bu teknolojilerden yararlanmak zorundadır ve HT teknolojilerine kademeli geçişleri de şart olmaktadır.

1.1 Hassas Tarım ve Uygulamaları

HT dünyada değişik terimler kullanılarak ifade edilmektedir. Bunlar arasında, alana özgü tarım (site specific farming), alana özgü işletme (site specific management), bilgisayar destekli tarım (computer aided farming), reçeteli tarım (prescription farming),

(27)

değişken oranlı girdi uygulama, noktasal tarım (spot farming) sayılabilmektedir.

Kullanılan terim hangisi olursa olsun HT; kontrol, elektronik, bilgisayar ve veri tabanı ile hesap bilgisini biraraya getirerek gelişmiş bir sistem yaklaşımı ortaya koymaktadır.

HT teknolojisinin bileşenleri; GPS, CBS, VRA ve uzaktan algılama “UA”dır.

HT, girdi kullanımının azaltılması konusundaki baskılar altında, geliştirilmiş bilgi ve kontrol sistemlerinin kullanımıyla etkinliğin arttırılması sayesinde; kaynak israfının önüne geçmeyi, ürünün brüt getirisini artırmayı ve üretimden kaynaklanan çevresel kirliliği en aza indirmeyi amaçlamaktadır. HT teknikleri, toprak işlemeden hasada kadar bitkisel üretimin hemen her döneminde kullanılabilmektedir. Uygulamada toprak analizi, toprak işleme, ekim, gübreleme, ilaçlama, ürün koşullarını izleme ve hasat işlemlerinin daha etkin (gerektiği miktarda) bir şekilde yerine getirilmesinde bu tekniklerden yararlanılabilmektedir (Vatandaş vd 2005).

HT tekniklerinin uygulanmasında esas fikir, arazinin değişken ürün potansiyelleri ve verim değişmesine sebep olan faktörlerin bir önceki hasat devresinde, veya aynı ekim periyodunda yapılan noktasal çalışmalarla, o alan için tespit edilerek, gerekli görülen (ilaçlama, farklı gübre uygulaması vb.) uygulamanın bir sonraki veya aynı yetiştirme periyodunda yapılmasıdır. Değişken girdi uygulamasına geçmeden önce (Türker vd 2003);

1. Değişkenlik belirlenmeli ve nicelleştirilmeli, 2. Değişkenliğe neden olan unsurlar belirlenmeli,

3. Üretimi iyileştirmek ve zenginleştirmek için problemlerin düzeltilmesine yönelik, yönetim ve işletim kararları belirlenmeli,

4. Bu uygulamaların ekonomik getirileri analiz edilmeli,

5. Kesin ekonomik fayda ve getiri sağlayacak işletme ve yönetim etkinliği belirlenmelidir.

(28)

HT, verim artışı yanında, verim kaybına yol açmayacak şekilde girdi kullanımında tasarrufa imkan verecek uygulamaları da içermektedir. HT uygulamalarında birçok bileşen karşılıklı olarak etkileşim halindedir. Bu bileşenler ve birbirleriyle etkileşimleri Şekil 1.3’de görülmektedir.

Şekil 1.3 HT sisteminin bileşenleri ve etkileşimleri (Blackmore 1994)

1.1.1 Hassas tarımda veri toplama

GPS’ler, herhangi bir zamanda dünyanın herhangi bir yerinde bulunan bir kullanıcının konumunu belirleyen ve en az 4 uydudan ölçüm yapılması esasına dayanan bir uydu ölçme sistemidir. GPS’ler ilk olarak ABD Savunma Bakanlığı tarafından seyrü sefer amaçlı kullanılmış olup, günümüzde tarım dahil pek çok sektörün hizmetine sunulmaktadır. Tarımsal amaçlı kullanımda bu sistemler, verim izleme, toprak ve bitki örnekleme gibi konularda veri toplamada kolaylık, hız ve ekonomiklik sağlamaktadırlar.

Araç

Konumlandırma Sistemi

HASSAS TARIM

Azaltılan Girdiler

İşletmecilik Bilgi Sistemi Geliştirilmiş

Kontrol

Artan Verimlilik Coğrafik

Bilgi Sistemi Alet Kontrol

ve

Görüntüleme

Coğrafik Bilgi Sistemi

Karar-Destek Sistemi

Ürün Modelleri ve Tarlanın Geçmişi Ekonomik

Zorunluluklar Yasalar Çevresel

Etkiler

Daha Az

Kayıp

İyileştirilmiş Brüt Miktar

Daha Az

Çevresel Etki

(29)

GPS’de; ölçülen noktaların cinsine, istenen duyarlılığa ve amaca göre farklı ölçme metodları kullanılmaktadır. Sonuçta elde edilen koordinatlar alıcı tipine, gözlem süresine, uyduların konumuna ve sayısına ve ölçü tipine göre değişmektedir. GPS uygulamaları, arazi sınırlarının çizimi, ürün izleme ve değerlendirme, verim izleme ve toprak örnekleme uygulamalarını içermektedir.

GPS uydularına ait sinyallerin, güvenlik ve kötü amaçlı kullanımı engellemek gerekçesiyle bazı ülkelerce bozulması veya şifrelenmesi nedeniyle; düzeltilmesi ve doğruluğunun artırılması gerekmektedir. Bu işlem, diferansiyel GPS tekniğiyle gerçekleştirilmektedir. Bu sistemde konum, belirli bir referans noktasına göre yapılmakta ve temel olarak ölçülerin olması gereken değerleri, verilerle karşılaştırılmaktadır.

“Gerçek zamanlı kinematik ölçme”, standart GPS konfigürasyonuna ek olarak radyo modem ve RTK (real-time kinematic) kontrol ünitesi kullanmaktadır. Böylece koordinatlar cm duyarlılığında arazide üretilebilmektedir. Bu amaçla diferansiyel algoritma kullanılmakta ve en az 2 GPS alıcısı gerekmektedir. Gerçek zamanlı kinematik ölçme, yüksek doğruluklu diferansiyel GPS “DGPS” olarak adlandırılmaktadır.

Günümüzde gelişmiş elektronik ve bilgisayar teknolojisi ile arazi özelliklerindeki değişkenliğin belirlenmesi mümkün hale gelmektedir. Arazi üzerindeki verim değişimi, farklı verim ölçüm ve haritalama yöntemleri kullanılarak belirlenebilmektedir. Verime ilişkin bu veriler, elde edilen toprak ve çevreye ait diğer verilerle birleştirilerek, değişkenliğin nedeni saptanabilmektedir. En yaygın kullanılan verim görüntüleme ve haritalama sistemi, biçerdöverlerle tahıl hasadında kullanılan sistemdir. Biçerdöverlerde kullanılan verim görüntüleme ve haritalama sisteminin bileşenleri Şekil 1.4’de görülmektedir.

(30)

Geleneksel tarım sisteminde çiftçiler, tarladan tesadüfi olarak toprak örnekleri almakta ve analiz sonuçlarına ait ortalama değerlerden yararlanmaktadırlar. Tüm tarla bu ortalama değerler esas alınarak işleme tabi tutulmakta ve sadece tek bir norma (orana) göre uygulama yapılmaktadır. HT tekniğinde ise, tarlanın değişik yerlerinden düzenli bir biçimde örnekler alınmakta ve analiz sonuçlarına göre norm değiştirilebilmekte veya sadece girdi ihtiyacı duyulan yere ve gerekli miktarda uygulanmaktadır. Bu örneklemelerde toprağın verimliliği, fiziksel ve kimyasal koşulları ile sulama-drenaj durumları değerlendirilmektedir. Optimum bitki gelişimi için, toprağın değişik düzeylerde bitki besin elementlerine sahip olması gerekmektedir. Ürün gelişimini etkileyen bu elementlerin düzeyinin belirlenmesi amacıyla toprak analizleri yapılmaktadır. Bu analizlere göre toprağın ihtiyacı VRA’larla karşılanabilmektedir.

HT’da, eksikliğin olduğu yerleri tespit ederek doğrudan ilgili yerdeki eksikliği gidermek esastır.

Şekil 1.4 Biçerdöver verim ölçüm ve kayıt sistemi (Türker ve Güçdemir 2004)

Veri kayıt cihazı ve iş genişliği ayar

rölesi

Tabla kesme anahtarı

Hız sensörü

Eğim ölçer Verim

sensörü Nem sensörü (opsiyonel)

(31)

UA, farklı amaçlı yerel ve zamansal değişimler üzerinde değerlendirmeler yapmak üzere; fiziksel temas olmaksızın nesnelerin durumunu görüntüleme ve değerlendirme olarak tanımlanabilmektedir. UA, HT için önemli bir işletmecilik aracı olma özelliğine sahip olmaktadır. Bu yöntemin kullanılması topraktaki bitki besin elementleri düzeyini, bitkilerin durumunu ve yabancı ot ile hastalık-zararlı durumunu görsel olarak değerlendirmeyi mümkün kılabilmektedir. Günümüzde uydu veya uçaklar sayesinde oldukça yüksekten görüntüleme yapmak mümkün olabilmektedir.

1.1.2 Veri İşleme ve Haritalama

Arazinin coğrafi durumuna ilişkin olarak veri toplama işlemleri için CBS’den yararlanılmaktadır. CBS, coğrafi verilerin toplanması, bilgisayar ortamına aktarılması, depolanması, işlenmesi, analiz edilmesi ve sunulması amacıyla bir araya getirilmiş bilgisayar donanımı, yazılım, insan kaynakları ve coğrafi bilgilerden oluşan bir bütündür. Aynı zamanda CBS, uzaysal verilerin toplandığı, uzaysal bilgiyi görüntüleyebilen, grafik ve nitelik bilgilerinin eş zamanlı kullanıldığı, farklı bilgi kaynaklarından gelen verileri bütünleştirerek yönetim, planlama ve analiz problemlerinin çözümüne katkıda bulunan, bilgi alış verişinde standardizasyonu ve harita ile tabloların kombinasyonunu sağlayan bilgisayar destekli sistemlerdir. CBS teknolojisi, sayısal akıllı haritalar yardımıyla sorgulama amaçlı veri tabanlarını ve istatistiksel analizi kullanarak, bilginin sınıflandırılmasını sağlar. CBS, nesneleri ve olayları anlatmakta, sonuçları tahmin etmekte ve stratejik planlamada öne çıkmaktadır (http://www.coğrafya.balikesir.edu.tr/cbs.html, 2006).

1.1.3 Değişken oranlı uygulama (VRA)

VRA teknolojisi, gübre, tohum ve ilaç gibi girdileri değişken oranlarda tarlaya verebilmek için bilgisayarlı kontrol ünitesi ve ilişkili donanımı içeren bir yapıdadır.

(32)

Burada kontrol ünitesi hafızasına uygulama haritası yerleştirilerek, bağlantı halinde olduğu GPS yardımıyla tarladaki pozisyona göre donanım kontrol edilmekte ve girdi, değişken oranlarda uygulanmaktadır. Harita temelli sistem ve algılayıcı temelli olmak üzere iki sistem vardır. Şekil 1.5’te harita temelli sistem, Şekil 1.6’da ise algılayıcı temelli sistem verilmektedir.

Şekil 1.5 Harita temelli sistem (http://www.qld.gov.au, 2007).

Şekil 1.6 Algılayıcı temelli sistem (http://www.qld.gov.au, 2007).

(33)

1.1.4 Hassas tarımın ekonomik potansiyeli

HT’ın teknolojik gelişiminde büyük ilerlemeler kaydedilmektedir. Oldukça çok ve kapsamlı bir veri elde etme süreci başlamış ve bu süreç sonunda verilerin analizi ile bu analiz sonuçlarına göre de işletmecilik kararlarının verilmesi noktasına gelinmiştir. HT teknolojisinin ekonomik analizi birçok faktöre bağlı olmaktadır (Moss and Schmitz 1999). Bunlar şöyle sıralanabilmektedir:

• Üretim fonksiyonlarıyla ilişkili özel fonksiyonel formlar ile arazi tipleri,

• Üretim ve ürün fiyatları,

• Toprak tiplerinin dağılımı,

• Toprak verimliliğinin göreceli değişimi,

• VRA’nın ve sınıflandırmanın doğruluk düzeyi,

• Doğal olayların değişkenliği

Teknolojinin de traktör ya da bir işletmenin gelir gider kayıtlarında kullanılan hesaplama sistemi gibi bir araç olduğu unutulmamalıdır. Buna göre işletmecinin bu araçlardan nasıl yararlandığı, ekonomikliği ya da kârlılığı belirleyen başlıca unsur olmaktadır.

Konunun ilk geliştiği ve halen de öncü durumundaki ABD’deki örnekler incelenerek, ekonomik sonuçlar üzerinde durulmaktadır. Bu amaçla, 1997 yılında araştırma projesi için 365 ha büyüklüğe sahip mısır ekimi yapılan Moreton çiftliği ile 1999 yılında darı ekimi yapılan 557,5 ha’lık alana sahip olan Mississipi Bölgesi yakınlarında bulunan Belmont’taki Mount level çiftliği ele alınmaktadır.

(http://www.fse.missouri.edu/mpac/projects, 1999). Çizelge 1.1’de Moreton çiftliğinde ve Çizelge 1.2’de ise Mount level çiftliğinde hassas tarım ile geleneksel tarım teknolojilerinin ekonomik yönden karşılaştırılması görülmektedir.