Bilim ve Teknik
4
H A B E R L E R
R a ş i t G ü r d i l e k
Science dergisi, 1999 yılında kayde-dilen en önemli bilimsel başarı olarak insan kök hücrelerinin uzmanlaşma sü-recinin denetimindeki ilerlemeyi seçti. Kök hücreleri, kemik iliğinde ya da si-nir sisteminde üretilen ve daha sonra bedenin herhangi bir hücresine dönü-şen temel hücreler. Yalnızca bir yıl için-de bu hücreler, bugüne için-değin tedavisi olanaksız sanılan pek çok türden hasta-lığın tedavisi için umut ışığı yaktı.
İkinci sırayı, insan ve öteki canlıla-rın gen haritalacanlıla-rın çıkarılmasında sağla-nan ilerleme alırken, öteki 8 önemli ba-şarı şöyle:
Ribozom Yapısı: 1999 yı-lı, hücrelerdeki ribozom adlı protein fabrikalarının ilk moleküler haritalarının çıkarılmasına tanıklık etti.
Fermiyon Çökeltisi: ABD’deki JILA laboratuvarındaki fizikçiler, uyumsuz-luklarıyla tanınan ve aynı enerji düze-yine yerleşemeyen fermiyon adlı par-çacık türünden atomları, çok soğuk bir gaz halinde kümeleştirmeyi başardılar. Tekniğin, maddenin temel yapısının araştırılmasında yarar sağlayacağı ve yeni kuşak atom saatleriyle lazerler ya-pımına olanak sağlayacağı belirtiliyor. Yaşamın Yaşı: Avustralya’da keşfe-dilen kimyasal fosiller, yeryüzünde karmaşık yaşamın sanılandan 1 milyar yıl önce başlamış olduğunu ortaya
koydu.
Gama Işını Patlamaları: Araştırmacılar, 30 yıl sü-reyle bu dev patlamaların sırrını çözmeye çalıştıktan sonra bazılarının, dev
yıl-dızların çöküşüyle bağlantılı olduğunu belirlediler.
Düz Evren: Araştırmacılar, kozmosun uzayı neredeyse düz gibi göründüğü bir çapa kadar genişleten bir patlama-dan kaynaklandığını doğruladılar. Moleküler Bellek: Belleğimizin, anı-larımızın, beynimizdeki somut mole-küler etkileşimlerden kaynaklandığı anlaşıldı.
Güneş Dışı Gezegenler: Güneşimi-zin komşuları çevresinde yeni yeni ge-zegenler keşfedildi. Çoğu Jüpiter’den büyük gaz devleri olduğu anlaşılan ge-zegenlerin sayısı 30’a yaklaştı. Foton Kristalleri: Araştırmacılar, yarı iletkenlerin elektronları denetim altına almasına benzer bir mekanizmayla ışığı denetlemekte önemli adımlar attılar.
Science 10 Aralık 1999
Geçen Yılın Önemli Buluşları
Sona eren bin yıl nedeniyle günü-müzün önde gelen 100 fizikçisi arasın-da yapılan bir anket sonunarasın-da Albert Einstein, “gelmiş geçmiş fizikçilerin en büyüğü” seçildi.
Physics World dergisinin düzenle-diği ankete katılan Columbia
Üniversi-tesi (New York) fizikçilerinden Brian Greene’e göre “Einstein’ın özel ve ge-nel görelilik kuramları, daha önce be-nimsenmiş olan genel ve değişmez ev-ren kavramlarını tepetaklak etti, uzay ve zamanın akışkan, biçimlendirilebilir olduğu şaşırtıcı yeni bir çerçeve
getir-di”.
P h y s i c s We b adlı bir Inter-net sayfası-nın, daha az ünlü fizikçiler arasında yap-tığı bir anket-teyse, New-ton birinci
sı-rayı aldı. Her iki listenin ilk 10 sırasın-da, yaşamakta olan fizikçiler yer almaz-ken, PhysicsWeb anketine katılanlar, İngiliz fizikçi Stephen Hawking’i, Ar-şimed’in hemen önünde 16. Sıraya yer-leştirdiler.
Fizikte en önemli keşifler olarak, kuantum mekaniği, Einstein’ın genel görelilik kuramı ve Newton’n mekanik ve kütleçekim kuramları belirlendi.
Katılımcıların %70’i bu yıl üniver-siteye başlayacak olsalardı yeniden fi-zik okuyacaklarını belirtirken, bir Ja-pon araştırmacı, “Çok fazla çalıştım. Gelecek sefer yaşamın biraz tadını çı-karmak istiyorum” dedi.
http://news.bbc.co.uk/hi/english/sci/tech/newsid_541000/541840.stm
