• Sonuç bulunamadı

FAYDACILIK ETİK DÜŞÜNCENİN TEMELLERİ

N/A
N/A
Protected

Academic year: 2021

Share "FAYDACILIK ETİK DÜŞÜNCENİN TEMELLERİ"

Copied!
24
0
0

Tam metin

(1)

ETİK DÜŞÜNCENİN TEMELLERİ

FAYDACILIK

(2)

Teleoloji (Teleology)

Teleolojik ahlâk teorileri bir eylemin doğruluğuna ya da yanlışlığına onun sonuçlarına bakarak karar verir.

Bir eylemin ahlâki değeri, failin niyet ve isteklerinden bağımsız ele alınmalıdır.

Eyleme ahlâki değerini kazandıran şey eylemin

üretği sonuçlardır.

(3)

Benmerkezci (egoistic) yaklaşımlara göre, x eylemi, eylemin failine y eyleminden daha fazla yarar sağlıyorsa o halde doğru olan x eylemini yapmaktır.

Diğerkamcı (altruistic) yaklaşımlarda ise, y eylemi fail açısından istenilen sonuçları üretmese de, eğer

sonuçları itibariyle toplumun genel yararını artırıyorsa

y eylemi ahlâken doğrudur.

(4)

Faydacılık/Yararcılık

(Utilitarianism)

(5)

En çok kişi için iyilik yaratmak doğru ya da yanlışın ölçüsüdür.

“en yüksek iyi/iyiliğin son noktası”

(summum bonum) En yüksek iyi, hazdır.

(6)

“sonuçculuk”

(consequentialism)

Sonuçculuk herhangi bir şeyin ahlâk bakımından yanlış olduğunu söyleyenlere bunların ne tür kötü sonuçlar

üretğini sorar ve açıklama bekler.

Eğer bunların kişilere ya da topluma zarar verici sonuçlar üretği gösterilemiyorsa, bunların “ahlâken” yanlışlanma

ihtimali ortadan kalkar.

(7)

“sonuçculuk”

(consequentialism)

Ahlâki bakımdan doğru cevabı bulmanın yolu, evrenin yasalarına, dini öğretilere, ruhani liderlere, insanları yüzyıllardır ezen geleneklere ya da üzerimizde otorite

kurmaya çalışanlara başvurmak değil, eylemin sonuçlarını değerlendirmektir.

(8)

Bentham’ın hazcı faydacılığı, bilhassa kilisenin mutluluk karşıtı, otoriter ve

çileci ideolojisine bir karşı çıkıştır.

Bentham bu nedenle, mutluluk biçimleri arasında hiçbir ayrım

yapılmaması gerektiğini savunmuştur.

İnsanlara mutluluk veren her ne olursa olsun, eşit değer taşımalıdır.

(9)

Ahlaki eylem mutluluk getirmesi oranında «doğru»dur;

mutluluğun tersi sonuç üretiyorsa

«yanlış»tır.

Düşük ve Yüksek Hazlar

«Ortak İyi» Düşüncesi

(10)
(11)

«Faydacılık ahlâki failin kendi kişisel mutluluğuyla değil, ortak en büyük

mutlulukla ilgilidir»

Mill, neyin iyi olduğu konusundaki etik ölçütün, eylemi yapan kişinin mutluluğu değil, toplumun ya da insanların

genel mutluluğu ya da başka türlü söylersek

“kamu yararı” olması gerektiğini savunur.

(12)

Modern habercilik pratiklerinin toplumsal meşruiyeti, gazetecilerin toplumun her alanındaki faaliyetlerini birer kamu yararı nişanı taşıyarak sürdürdükleri düşüncesinden

temellenir. Buna göre basın, kamuyu bilgilendirip onun gözü kulağı olmak, bilme hakkını korumak için vardır.

(13)

Spotlight

(Yön: Thomas Mc Carthy, 2015)

(14)

Haluk Şahin’in tespitiyle “siyasetçilerin gücünün kamusal erke dayanması ve

harcadıkları paranın kamunun parası olması, kamunun ‘gerçekleri’ öğrenme

hakkını geçerli kılar.”

(15)

Faydacılıkta Özgürlük Sorunu

Toplumun genel mutluluğu ya da kamu yararı, toplumda azınlık oluşturan kesimlerin haklarını ve onların mutluluğunu geri kalan çoğunluğun

lehine engelleme hakkı tanımaz.

Başkalarına zarar verebilecek türde eylemler toplumun yargı yetkisindeki alana aitr.

Genel mutluluğu artırmayı hedefleyen her şeyi yapmak devletin görevidir.

Tüm toplumsal kurumlar belli bir kamu yararı perspektifine göre işlev görmelidir.

(16)

«Tiraj ve rating toplumun neyi okumak ya da izlemek istediğini ortaya koyuyor, halkın bunları okumaktan ya da izlemekten memnun olduğunu gösteriyor. Biz de toplumun beğenilerine uygun içerik üretmekle

yükümlü medya profesyonelleri olarak görevimizi

yapıyoruz, halk ne istiyorsa onu veriyoruz.»

(17)

Medyaya demokratik süreçlerde atfedilen

işlev olabildiğince çok izlenmek ve okunmak değil, kamunun demokratik bilgilenme ihtiyacını karşılamak, kamunun farklı

kesimlerinin çoğul nitelikteki görüşlerini aktarabilmek, bunların tartışılabilmesi için bir alan oluşturmak şeklinde

tarif edilir.

(18)

Tiraj ve rating neyi ölçer?

Beğeni?

Memnuniyet ? Haz?

Toplumsal Fayda?

e. Hiçbiri

(19)

Medya tüketim tercihi, entelektüel, zamansal ve parasal imkanlarımızla doğrudan ilişkilidir.

«kültürel sermaye»

(20)

Rating nicel bir tüketici verisi ortaya koyar, üretilen veri, içerik ve reklam endüstrisi üzerinde uzlaştığı sürece geçerli kabul edilir.

Medyanın üretği toplumsal faydanın nasıl ölçülebileceği ya da değerlendirilebileceği

sorusu böyle bir çerçevenin dışındadır.

(21)

“Üzerinde mülkiyet hakkına sahip olduğumuz bir şeyi

dilediğimiz her şekilde kullanabilir miyiz?”

(22)

Faydacılığa Yöneltilen Eleştiriler

Yarar eksenli bir ahlâki düşünme biçimi genel bir ilke ya da kuralı izlemeye olanak tanımaz.

Belli bir eylem seçeneğinin her seferinde aynı sonucu üretemeyebileceği ihtimali faydacılığın

bize güvenli bir yol sunmasını önler.

Bir kişinin davranışlarının sonuçlarına ağırlık verip, güdüleri hesaba katmamak iyi ve kötü

davranış için yetersiz bir rehberdir.

(23)
(24)

Eylemin ahlâki değeri üretği faydaya göre değerlendiriliyorsa, sonucu bilmeden ahlâken doğru eylemi nasıl seçeriz?

Karşımızda, üretkleri fayda bakımından eşit olan ancak ahlâken pek de eşit görünmeyen iki seçenek olduğunda ne olacak?

O halde faydacılık zalim ve barbarca eylemlere meşru bir zemin yaratabilecek entelektüel bir gerekçeye dönüşebilir mi?

Amaçlar araçları meşrulaştırır mı?

Faydacılığa Yöneltilen Eleştiriler

Referanslar

Benzer Belgeler

Politik istikrarsızlıkların bü- yüttüğü ekonomik yetersizlikler, bu sorunun öncelikli nedeni olmakla birlikte, eğitim, sağlık, barınma, güvenlik, sosyal

 Jinekoid Pelvis: Girimi yuvarlak, kalp şeklinde kadın tipi pelvistir. Pelvis girimi, kavitesi ve çıkımı normal bir doğum eylemine izin verecek yapıdadır.

(3) Doğru eylemde bulunmak farklı ahlaki temelleri olan farklı yükümlülükleri

“İnsanlar, ev yapa yapa mimar, lir çala çala lirist olurlar; aynı şekilde Adil şeyleri yapa yapa adil, ölçülü davrana davrana ölçülü, yiğitçe davrana davrana

Ancak insan onuru, yani insanın akıl ve vicdan sahibi bir varlık olarak değerli olduğu bir kere kabul edildikten sonra, insanın yaşam hakkının, özgürlüğünün, düşünce

Bunun ana nedeni, kişinin aklını sürekli olarak stres durumunun meşgul etmesidir (bölünmüş dikkat; dikkati bir yere odaklayamama). Dikkati toplamak

Sonuç olarak kişilik profili ve örgüt kültürü alt boyutları birlikte modellendiğinde kişilik profili alt boyutlarından; dışadönüklük, yumuşak

Hakkaniyet ilkelerinin devamlı ve değişmez olduğunu, evrensel yasanın da değişmediğini, çünkü doğanın yasası olduğunu, oysa yazılı yasaların sık sık değiştiğini

 Yani tüketim harcamaları, harcanılabilir gelire bölündüğünde 1 birimlik harcanabilir gelirinin ne kadarının tüketim harcamasına ayrıldığını ifade eder.. 

Biz bu teorinin diğerlerine göre daha başarılı olduğunu iddia edebiliriz, fakat her bireyin gözettiği doyumun farklı olduğu düşünülürse bunu kesin bir

Çalışmada araştırılan balıklardan Çipura ve Levrek balıklarının toplam doymuş yağ asitleri Ege Denizi’nde yetiştiriciliği yapılan ve Eylül ayında hasat

Erken doğum yapanlarda yenidoğan sonuçlarının iyileştirilmesi için en faydalı girişim antenatal kortikosteroid verilmesidir. haftalar arasındaki gebelere tek kür

背景:氣囊式口咽人工氣道是 Guedel 人工氣道的一種改良型,在其遠端加上一 個氣囊,近端加上一個

Tek bindirmeli yapıştırma bağlantısının kayma deneyi sonrası oluşan hasar yüzeyleri Şekil 5.24.’ de gösterilmiştir. Yüzey hazırlama sonrası yüzey mikro yapısı

senarist Ayşe Şaşa, üçüncü eşi ise sinema ve tiyatro oyuncusu Deniz Türkali. Ölü Bir

[r]

Bir zaman sonra bizim cimri adam yine ağacın altına gelip toprağı kazmış.. Kazmış kazmasına da altınları bir türlü

Vaazın sonuna doğru da genel bir değerlendirme yapılarak Müslüman insanın sahip olması gereken tüketim ahlâkından bahsedilir ve açlığın, fakirliğin, işsizliğin

Eşit olmayan kenarlar tarafından yapılmış açıların eşit olduğunu ispatlayın..

Güç kontrolü için ‘en iyi’ ayar parametrelerini belirlemek amacıyla sırasıyla doğal frekans, sönüm oranı ve türevsel kazanç değerleri değiştirilerek

Pozitif tam sayıların olduğu her bölgeye üçer ok, negatif tam sayıların olduğu her bölgeye ikişer ok isabet ettiriyor.. Hakan, isabet ettirdiği her ok için o bölgedeki

 Ücüncü İzlem: Lohusanın doğumu takip eden ilk 6-24 saatleri arasında

hastalıklar, gıda güvenliğinin sağlanamaması gibi) farkına varılması sonucunda çevre sorunları için kilometre taşı olarak kabul edilen Birleşmiş Milletler