Ekonomi Alan ndaki Uygulamalar ve Geliflmeler 1

Tam metin

(1)

31

lusal Savafl›m’›n bafllang›- c›ndan bu yana ülkede hiçbir fley yok ve ciddi bir k›tl›k var- d›. Özellikle de Ulusal Kurtulufl ve Ba¤›ms›zl›k Savafl› günlerinde silah, cephane ve bunlar›n sa¤lanmas›nda kullan›labilecek mali kaynaklar da yoktu…

Osmanl› Devleti son yüzy›lda her alanda yar› sömürge haline geldi¤in- den, yeni Türkiye Devleti, adeta enkaz üzerine kurulmaya çal›fl›l›yordu. Ülke- de önemli bir sermaye birikimi yoktu.

‹nsanlar kaderlerine raz›, kanaatkâr, içe dönük bir yaflam biçimi içindeydi.

Halk›n yaklafl›k % 80’i k›rsal kesimde oturuyordu. Ekonomi tar›ma ba¤l›yd›.

Köylü fakir ve yoksuldu. Tar›m ilkel araç ve usullerle yap›l›yor ve yetersiz

kal›yordu. ‹nsan›m›z, Aflar (Öflür) de- nilen ve teorik olarak üretimin onda birini, asl›nda % 50’ye varan bir k›s- m›n›, vergi olarak vermek zorundayd›.

Atütürk’ün Dünyas›

Cengiz Önal

konomik kalk›nma, Türkiye'nin özgür, ba¤›ms›z ve daima daha kuvvetli olmas›n›n ve müreffeh bir Türkiye idealinin bel kemi¤idir. Tam ba¤›m- s›zl›k ancak ekonomik ba¤›ms›zl›kla mümkün olur.

Gazi Mustafa Kemâl Atatürk

E

36

Ekonomi Alan›ndaki

Uygulamalar ve Geliflmeler

U

1

(2)

Yabanc› sermaye ülkeyi bir aç›k pazar haline getirmiflti.

‹zmir ‹ktisat Kongresi (17 fiubat 1923)

Gazi Mustafa Kemal her bak›m- dan Tam Ba¤›ms›z bir Türkiye Devle- ti’ni hedefliyordu. Ülkenin kalk›nma- s›, kendi öz kaynaklar›na ve insan›n›n vatansever çal›flmalar›na dayanarak, ulusal üretim esas›yla sa¤lanacakt›.

Mustafa Kemal, ekonomi alan›nda yap›lmas› gerekenleri saptamak ama- c›yla, 17 fiubat 1923 tarihinde ‹zmir

‹ktisat Kongresi’nin toplanmas›n› sa¤- lad›. Kongre’nin aç›l›fl›nda yapt›¤› ko- nuflmas›nda, iktisatla ilgili görüfllerini

özetle, “...Türk tarihi incelenirse bü- tün yükselme ve çöküfl sebeplerinin bir iktisat meselesinden baflka bir fley olmad›¤› anlafl›l›r… Yeni Türkiyemizi lây›k oldu¤u düzeye ulaflt›rabilmek için ekonomi konusundaki gayretleri- mize, kesinlikle birinci derecede önem vermek zorunday›z. Çünkü zaman›m›z bir ekonomi döneminden baflka bir fley de¤ildir… Siyasi ve askeri zaferler ne kadar büyük olursa olsunlar, eko- nomik zaferlerle taçland›r›lmazsa, el- de edilen zaferler asla kal›c› olamaz ve k›sa zamanda söner…

Ekonomi demek her fley demektir.

Yaflamak için, mesut olmak için ve insanlar›n varl›¤› için ne gerekiyorsa onlar›n hepsi demektir. Ziraat demek- tir, ticaret demektir, emek demektir, her fley demektir...” sözleriyle dile getirdi.

ki hafta devam eden Kongreye Ziraat, Ticaret, Sanayi ve ‹flçi gruplar›n› temsil eden 1135 dele- ge kat›ld›. Kongre sonuçlar› iki belge oluflturdu. Bu belgelerden birincisi;

Misak-› iktisadî, ikincisi ise; çiftçi, tüccar, sanayici ve iflçi gruplar›na ilifl- kin esaslard›. Misak-› ‹ktisadî, çal›flma hayat› ile ilgili etik de¤erler üzerinde duruyordu. Di¤er belgede ise, her grubun önerileri kaydedilmiflti.

Çiftçi grubu, Reji (Ya- banc›lar›n elindeki tütün idaresi)’nin kald›r›lmas›n›, tütün ekim ve ticaretinin serbest b›rak›lmas›n›, köy- lülere tar›m yöntemlerinin ö¤retilmesini, zirai kredi- lerin düzene konulmas›n›; sanayiciler ise korumac› gümrük vergileri konul- mas›n›, sanayicilere kredi aç›lmas›n›, ulaflt›rman›n kolaylaflt›r›lmas›n› isti- yordu.

icaret grubu da, ticaret ala- n›nda bir banka kurulmas›n›, borsalar›n ulusallaflt›r›lmas›n›

ve dolays›yla tekelcilikle savafl›lma- s›n›, ipotek karfl›l›¤› kredi verilmesini, haberleflme ve ulafl›m›n kolaylaflt›r›l- mas›n› kararlaflt›rm›flt›.

‹flçi temsilcileri ise, milletvekili

BD ARALIK 2012

Ekonomi demek her fley demektir. Yaflamak için, mesut olmak için ve insanlar›n varl›¤› için ne gerekiyorsa onlar›n hepsi demektir.

T

(3)

33

ve belediye seçimle- rinde mesleki temsil esaslar›n›n uygulan- mas›n›, mesai saatle- rinin sekiz saate indi- rilmesini, ücretlerin para olarak gününde ödenmesini, yaflam ve kaza sigortas› yapt›r›l- mas›n› önermifllerdi.

Kongrede belirlenen dilekler, kurulmakta olan Yeni Türkiye’nin Ekonomi Siyaseti’ni, ana çizgiler halinde, ortaya koydu. Türkiye, kalk›nmas›n› giriflim

serbestli¤ini desteklemek ve korumak yoluyla baflarmay› benimsedi. Bu tu- tum 1929 Dünya Ekonomik Krizi’ne kadar önceli¤ini korudu. 1930’dan sonra ise ekonomi siyasetine, “Il›ml›

Devletçilik” ilkesi egemen oldu.

1923-1931 Dönemi Ekonomi Politikas›

Cumhuriyet idaresi ciddi ekono- mik sorunlarla karfl› kafl›ya bulunuyor- du. On y›l› aflk›n süren bir savafltan ç›kan ülke, dört bir yandan yap›lan sald›r›lar, iflgaller ve y›k›mlar sonucu periflan bir haldeydi. Çal›flabilecek yafltaki nüfusunun önemli bir k›sm›n›

savafllarda yitirmiflti. Fakir ve yoksul Anadolu insan›, kaynaklar›n› ve elin- de, avucunda var olanlar›n hemen tamam›n› devletinin emrine vermiflti.

Ülkede asayifli egemen k›lmak, harap olan ülkeyi imar etmek, halk›n temel ihtiyaçlar›n› karfl›lamak, ülkeyi kalk›n- d›rmak ve güvenli¤ini sa¤lamak mali

kaynaklar›n yeterli olmas›na ba¤l›yd›.

Öz kaynaklar› ilkel bir tar›m ekono- misine dayal› olan ülkenin malî gücü bunlar› karfl›lamaya yeterli de¤ildi.

Bununla birlikte, d›flar›dan sa¤lana- bilecek kredi karfl›l›¤›nda siyasî ve ekonomik ayr›cal›klar isteniyordu.

Türkiye Lozan’da ekonomik ba-

¤›ms›zl›¤› için de k›yas›ya mücadele etmiflti. Ulusal Ba¤›ms›zl›ktan ödün verilmeyecekti. Dolay›s›yla Mustafa Kemal ve O’nun hükümetleri, malî ve iktisadî bak›mdan, öz kaynaklara ve Ulusal Üretime dayanan bir iktisat politikas› yürütecekti...

al›flmalar›na hemen baflla- yan Cumhuriyet idaresi, sa¤- lam bir gelir kayna¤› olufltur- mak amac›yla Reji ‹daresi’ni kald›r›p, yerine Tekel ‹daresi’ni kurdu.

Süreleri sona eren ayr›cal›klar kal-

BD ARALIK 2012

‹zmir ‹ktisat Kongresi, 7 fiubat 1923

Ç

(4)

d›r›ld›. ‹zmir, ‹stanbul, Mersin, Trab- zon liman tekelleri oluflturuldu.

Ulafl›m aç›s›ndan demiryollar›na bü- yük önem verildi. Çünkü Ülke’nin ekonomik hareketlili¤i iç ve d›fl gü- venli¤i aç›s›ndan çeflitli bölgelerin birbirine ba¤lanmas› yaflamsal bir önem tafl›yordu.

umhurbaflkan› Mustafa Ke- mal, demiryollar›na verdi¤i önemi 13 fiubat 1931’de Ma- latya’daki konuflmas›nda; “...Vatan›n bütün m›nt›kalar› çelik raylarla birbi- rine ba¤lanacakt›r... Demiryollar›

memleketin tüfekten, toptan daha mü- him bir emniyet silah›d›r... Demiryol- lar› Türk milletinin refah ve medeniyet yollar›d›r... Milletin gönenç ve mutlu- lu¤u, ba¤›ms›zl›¤› bu yollardan geçe- cektir...” sözleriyle dile getirdi.

Böylelikle demiryolu siyaseti ka- rarl›l›kla yürütüldü. Yabanc›lar tara- f›ndan iflletilen hatlar da sat›n al›nd›.

Bir yandan da; karayollar› yap›m› için

vergilerden önemli bir pay ayr›ld›¤›

gibi, bu ifli gerçeklefltirmek için de yol vergisi kanunu ç›kar›ld›. Deniz tafl›mac›l›¤› konusunda ise, 19 Nisan 1926’da ç›kar›lan Kabotaj Kanunu ile Türk kara sular›nda yolcu ve yük tafl›- ma hakk› Türk vatandafllar›na verildi.

Ticaret filosu büyük ölçüde güçlendi- rildi.

lke nüfusunun %80’ne ya- k›n›, k›rk bini aflk›n köyde ta- r›mla geçinmekteydi. Tar›m ilkel araçlar ve usullerle yap›l›yordu.

Köylü üretti¤inin büyük k›sm›n› kendi tüketiyordu. Kentlerde oturanlar ise köylüyü hor görüyordu. Gazi, bu sakat görüflü y›kmak için köylüyü yücelten demeçler vererek görüfllerini; “Türki- ye’nin gerçek sahibi ve efendisi köylü- dür. Yedi yüz y›ldan beri dünyan›n dört köflesine sevk ederek kanlar›n›

ak›tt›¤›m›z, kemiklerini yabanc› top- raklarda b›rakt›¤›m›z, emeklerini el- lerinden al›p israf etti¤imiz, fedakâr-

BD ARALIK 2012

Atatürk, Bursa Merinos fabrikas›n›n aç›l›fl›nda

C Ü

(5)

35

l›klar›na nankörlükle karfl›l›k verdi¤i- miz köylüye lay›k oldu¤u sayg› göste- rilmelidir...” sözleriyle özetledi.

ustafa Kemal, sözle ye- tinmedi... Köylüyü ezen Aflar vergisini 17 fiubat 1925’te kald›rmak suretiyle onlar›

ödüllendirdi. Devlet Gelirleri’nin yaklafl›k 1/6’sını oluflturan

bu vergi kayb›n› telâfi için arazi vergisi ile tüketim vergilerinin yükseltilme- sine gidildi. Köylüye kre- di kolayl›klar› getirildi.

Ziraatta makineleflmeyi teflvik edici önlemler al- mak için örnek çiftlik ve fidanl›klar kuruldu. Tar›m e¤itimi için yeni okullar aç›ld›. Ankara’da sonra- dan fakülte olacak olan Yüksek Ziraat Enstitüsü kuruldu. Gazi, tar›m› tefl- vik etmek için ülkenin de¤iflik yerlerinde özel

çiftlikler kurdu ve sonra da bunlar›

Türk Ulusu’na ba¤›fllad›.

lkede sanayinin geliflmesi malî kaynaklara ba¤l›yd›. Bu- nu sa¤lamak için 26 A¤ustos 1924’te Türkiye ‹fl Bankas› kuruldu.

Befl milyonluk sermayesinin 250.000.- TL. l›k k›sm› Gazi taraf›ndan ve Hin- distan’dan, Ulusal Savafl›m harcama- lar› için gönderilmifl olan para ile kar- fl›land›. Banka hisseleri siyasetçiler, eflraf ve tüccar taraf›ndan al›nd›.

‹fl Bankas› Türkiye’nin sanayi kalk›nmas›nda yat›r›mlar yoluyla cid-

di katk›larda bulundu¤u gibi, uzman bankac›lar yetifltirme konusunda da öncülük yapt›. Sanayi iflletmelerinin finansman ihtiyac›n› karfl›lamak, eski yönetimden intikal eden devlet ifllet- melerini iflletmek ve modernlefltirmek amac›yla Sanayi ve Maddin Bankas›

kuruldu. Banka 1932’de Türkiye Sanayi Kredi Bankas› ad›n› ald› ve

1933’te malvarl›¤› Sümerbank’a devredildi.

Sanayileflmeyi özendirmek için, 1924’de de¤ifltirilen Teflvik-i Sanayi Kanunu ile giriflimcilere ucuz arsa ve bina tahsisi vergi ve gümrük re- simlerinden indirimler, ulafl›mda avantajlar öngörüldü ve yeni ürünlere prim verilmesi ile resmi dairelerde yerli mallar›n kullan›lmas›na öncelik tan›nmas› kabul edildi. Bu ayr›- cal›klardan yararlan›larak Uflak, Eskiflehir (Alpullu) ve Tokat (Tur- hal)’da fleker fabrikalar› kuruldu. • cengizonal@butundunya.com.tr

BD ARALIK 2012

M

Ü

Atatürk, modern tar›m makinelerini inceliyor

Şekil

Updating...

Referanslar

Updating...

Benzer konular :