Bu Bölüm İçin Öğrenme Hedefleri KÜRESEL EKONOMİK ÇEVRE DÜNYA EKONOMİSİNE GENEL BİR BAKIŞ: BÜYÜK DEĞIŞIKLIK. II.

(1)

II. Bölüm

KÜRESEL EKONOMİK ÇEVRE KÜRESEL EKONOMİK ÇEVRE

Doç. Dr. Olgun Kitapcı

Akdeniz Üniversitesi, Pazarlama Bölümü

12.10.2017 1

Bu Bölüm İçin Öğrenme Hedefleri

2‐1 Son 100 yılda dünya ekonomisindeki büyük değişiklikleri anlamak 2‐2 Dünyanın farklı bölgelerinde kurulmuş olan ekonomik sistemleri anlamak ve

karşılaştırmak

2‐3 Dünya Bankası tarafından uygulanan ekonomik gelişmişlik sınıflandırmasını anlamak

UYGULAMALI BİLİMLER FAKÜLTESİ

12.10.2017 Doç. Dr. Olgun Kitapcı ‐ Pazarlama Bölümü 2

y yg g ş ş

2‐4 Dünya ekonomisini ve döviz kurunu anlamak

DÜNYA EKONOMİSİNE GENEL BİR BAKIŞ:

BÜYÜK DEĞIŞIKLIK

UYGULAMALI BİLİMLER FAKÜLTESİ

2‐1 Son 100 yılda dünya ekonomisindeki büyük değişiklikleri anlamak

(2)

DÜNYA EKONOMİSİ – GENEL BAKIŞ

• II. Dünya Savaşı’nın bitmesi ile dünya ekonomisinde büyük değişiklikler oldu.

Temel değişikliklerden biri küresel pazarların yükselişiydi.

UYGULAMALI BİLİMLER FAKÜLTESİ

ğ ş p y ş y

• 20. yüzyılın başlangıcında %10’luk bir düzeyde seyreden ekonomik bütünleşme, bugün yaklaşık olarak %50 seviyesindedir. (AB, NAFTA gibi)

12.10.2017 Doç. Dr. Olgun Kitapcı Akdeniz Üniversite, Pazarlama Bölümü

4

Dünya Ekonomisini Anlamak

Honda, Japon otomobil firmasıdır.

1970 yılında Accord ve Civic modellerini USA’e ihraç etmeye

başladı.

1980’lerin ortasında firma bu modelleri USA, Marysville, Ohio’da

üretmeye başladı.

Firma bu dönemde ürettiği Accord modellerini Japonya’ya ihraç

etmeye başladı.

UYGULAMALI BİLİMLER FAKÜLTESİ

12.10.2017 Doç. Dr. Olgun Kitapcı Pazarlama Bölümü

5 başladı.

Honda firması, Çin, Brezilya ve Tayland’da dünya otomobilini üreteceğini duyurdu. Nedeni,

düşük maliyetler.

Japonya’daki Honda arabaları yurt dışında üretilir ve ithal edilir.

SONUÇ ÇOK ULUSLU FİRMALAR ULUSLAR ARASI TİCARİ AKIŞI YÖNETMEKTEDİR.

BU DURUMA ŞİRKET İÇİN TİCARET (INTRA‐FIRM TRADE) DENMEKTEDİR.

Dünya ticaretinin %66’i çokuluslu firmalar tarafından yönetilmektedir.

DÜNYA EKONOMİSİ – GENEL BAKIŞ

• Dünya ekonomisini yönlendiren önemli bir güçtür.

• Sermaye hacmi 2013 yılında 23,4 trilyon Dolar.

• Günlük döviz hareketliliği 4 trilyon Dolar. Bu bilgi ışığında yıllık döviz hareketliliği 1 kattrilyon dolar.

Sermaye Hareketliliği

Pazarlamacıların bilmesi gerekenler

UYGULAMALI BİLİMLER FAKÜLTESİ

12.10.2017 Doç. Dr. Olgun Kitapcı Akdeniz Üniversite, Pazarlama Bölümü ₆

• Günümüz ekonomik yapısından, üretkenlik büyüme devam ederken, imalat sektöründeki işçilik sabit kalmış veya düşmüştür. Dünyada düşüşe geçen üretim değil istihdamdır.

Üretim, İşçilerden

Ayrıldı

(3)

DÜNYA EKONOMİSİ – GENEL BAKIŞ

• 1917’de başlayan kapitalizm ve sosyalizm savaşı sona erdi.

Soğuk Savaş Sona Erdi

7

• E‐Ticaretin büyümesi ulusal bariyerlerin önemini azalttı ve şirketleri, iş modellerini yeniden değerlendirmeye zorladı. 24/7, amazon.com, facebook, groupon, itunes, twitter, youtube..

E‐Ticaret Büyümesi

DÜNYA EKONOMİSİNE GENEL BİR BAKIŞ:

BÜYÜK DEĞIŞIKLIK

UYGULAMALI BİLİMLER FAKÜLTESİ

2‐2 Dünyanın farklı bölgelerinde kurulmuş olan ekonomik sistemleri anlamak ve karşılaştırmak

EKONOMİK SİSTEMLER

Piyasa Kapitalizmi

‐Tüketiciler istedikleri malları satın alır ve ne kadar üretileceğine karar verir

‐ Devletin Rolü (Tüketiciyi korumak ve rekabeti

Merkezi Planlı Kapitalizm

Piyasa Kumanda

Kaynak Dağılımı

Özel

Dünya’da Coca‐

UYGULAMALI BİLİMLER FAKÜLTESİ

12.10.2017 Doç. Dr. Olgun Kitapcı Akdeniz Üniversite, Pazarlama Bölümü ₉

korumak ve rekabeti düzenlemek)

Piyasa Sosyalizmi

‐Tüm harcamaları devlet kontrol ediliyor

‐Kaynak dağılımı seçmen odaklı (İsveç)

Merkezi Planlı Sosyalizm

‐Devletin uygun gördüğü sürece halkın menfaatine hizmet etme

‐ Tüm endüstri devlet sahipliği

‐Ürün farklılaştırma, reklam güvenilmez. Devlet dağıtımı

kontrol eder.

Kamu Kaynak Sahipliği

Cola olmayan 2 devlet bulunmakta: Küba

ve Kuzey Kore

(4)

DÜNYA EKONOMİSİ – GENEL BAKIŞ

Ekonomik Özgürlük İndeksi

10

PAZAR GELIŞIMININ AŞAMALARı

UYGULAMALI BİLİMLER FAKÜLTESİ

2‐3 Dünya Bankası tarafından uygulanan ekonomik gelişmişlik sınıflandırmasını anlamak

PİYASA GELİŞİMİNİN AŞAMALARI

Kişi başına düşen milli gelir (GSMH) Grubu 2013 GSMH (milyon $)

2013 Kişi Başına düşen ($)

Dünyanın GSMH %

2013 Nüfus (milyon) Yüksek Gelirli Ülkeler

Kişi başına düşen Milli Gelir >= 12,746 $

45,760,000 44,490 60 1,054

Yüksek Gelirli Ülkeler (OECD Dışı Ülkeler) Kişi başına düşen Milli Gelir >= 12,746 $

5,369,000 20,622 7 252

UYGULAMALI BİLİMLER FAKÜLTESİ

12.10.2017 Doç. Dr. Olgun Kitapcı Akdeniz Üniversite, Pazarlama Bölümü ₁₂

Kişi başına düşen Milli Gelir > 12,746 $ Üst Orta Gelirli Ülkeler

Kişi başına düşen Milli Gelir >= 4,126 $ ve <=12,745$

18,690,000 7,598 25 2,409

Düşük Orta Gelirli Ülkeler

Kişi başına düşen Milli Gelir >= 1,046 $ ve <=4,125 $

5.234,000 2,074 7 2,561

Düşük Gelirli Ülkeler Kişi başına düşen Milli Gelir <= 1,045 $

612.7 709 0.80 849

(5)

PİYASA GELİŞİMİNİN AŞAMALARI

Düşük Gelirli Ülkeler (36 ülke)

• Yüksek seviyeli yoksulluk

• Gelir dağılımında

Düşük‐Orta Gelirli Ülkeler (54 Ülke)

• Güce Dayalı Hafif Endüstri Sektörü

• Hindistan

Üst‐Orta Gelirli Ülkeler (54 Ülke)

• Sanayileşmekte ve gelişmekte olan ülkeler

Yüksek Gelirli Ülkeler (70 Ülke)

• Post‐Endüstriyel Ülkeler G7

13

ğ eşitsizlik

• Yüksek doğum oranı

• Özellikle kadınlar arasında okur yazar oranı düşük

• Sınırlı endüstri ve tarıma dayalı nüfus

• Endonezya

• Tayland

• Türkiye • G7‐ABD, Kanada,

İngiltere, İtalya, Japonya, Fransa, Rusya

• G20

• OECD Ülkeleri

Düşük Gelirli Ülkeler – Örnek: Bangladeş

Kişi başı milli gelir 1,010 $ GAP, H&M, Tesco, Walmart ve Zara fason üretimi

2010 yılında aylık maaş ortalaması 24 $’dan 44

$’a yükseltilmiştir.

Çoğu kadın olmak üzere

UYGULAMALI BİLİMLER FAKÜLTESİ

12.10.2017 Doç. Dr. Olgun Kitapcı Akdeniz Üniversite, Pazarlama Bölümü 14

Tekstil ihracatı toplam ihracatın %80’ini oluşturmaktadır.

2013 yılında 25 milyar Dolar ihracat beklenmektedir.

Çoğu kadın olmak üzere yaklaşık 3 milyon kişi tekstil sektöründe çalışmaktadır.

Düşük-Orta Gelirli Ülkeler – Örnek: Hindistan

Kişi başı milli gelir 1,570 $ Hindistan 60 yıl önce bağımsızlığını ilan etti.

Yıllarca Hindistan

Küresel firmalar doğdu:

Infosys, Mahindra&Mahindra, Wipro ve Tata

UYGULAMALI BİLİMLER FAKÜLTESİ

ekonomisi yavaş büyüdü.

1990’da yaşanan büyük ekonomik krizden sonra Hindistan kapılarını dünyaya açtı.

Hindistan’ın nüfusunun yüksek olması, Suzuki, Hyundai, General Motor ve Ford ciddi bir fırsat oldu.

(6)

Yüksek-Orta Gelirli Ülkeler – Örnek: BRICS

BRICS ülkelerinin liderleri 2014 yılında Brezilya’da buluştu.

UYGULAMALI BİLİMLER FAKÜLTESİ

AZ GELİŞMİŞ ve GELİŞMEKTE OLAN ÜLKELERDEKİ PAZARLAMA FIRSATLARI

Yanlış Varsayım #1 – Dar gelirlerin parası yoktur

Yanlış Varsayım #2 – Dar gelirliler gereksiz mallara “boşuna” para harcamak yerine temel ihtiyaçlarına yönelik kaygılar taşımaktadır.

UYGULAMALI BİLİMLER FAKÜLTESİ

17

Yanlış Varsayım #3 – Gelişmekte olan pazarlarda satılan mallar öylesine ucuzdur ki bu pazarlarda kar etmek için yeni bir girişimciye yer yoktur.

Yanlış Varsayım #4 – Dar gelir pazarlarında gelişmiş teknoloji kullanılmamaktadır.

GELİŞMEKTE OLAN ÜLKELER İÇİN

• Gelişmekte olan ülkeler pazarlar hala doymamıştır.

• Çin’de 43 000 kişiye bir araba 6000 kişiye bir bilgisayar düşmektedir

UYGULAMALI BİLİMLER FAKÜLTESİ

Çin de 43.000 kişiye bir araba, 6000 kişiye bir bilgisayar düşmektedir.

• Polonya’da 100 kişiye 21 araba düşerken; AB’de 49 araba düşmektedir. Her 100 kişiye 11 bilgisayar düşerken; AB’de 34 bilgisayar düşmektedir.

12.10.2017 Doç. Dr. Olgun Kitapcı Akdeniz Üniversite, Pazarlama Bölümü ₁₈

(7)

DÜNYA EKONOMİ

2‐4 Dünya ekonomisini ve döviz kurunu anlamak

DÜNYA EKONOMİ

Ülkeler Gayri Safi Yurtiçi Hasıla (2010 yılı)

ABD 14,657,800 Trilyon Dolar $

Çin 10,085,708 Trilyon Dolar $

Japonya 4,309,432 Trilyon Dolar $ Hindistan 3 060 392 Trilyon Dolar $

Dünya’nın en zengin ülk l i

UYGULAMALI BİLİMLER FAKÜLTESİ

20

Hindistan 3,060,392 Trilyon Dolar $ Almanya 2,940,434 Trilyon Dolar $ Birleşik Krallık 2,172,768 Trilyon Dolar $ Brezilya 2,172,258 Trilyon Dolar $ Fransa 2,145,287 Trilyon Dolar $ İtalya 1,773,547 Trilyon Dolar $

ülkeleri

DÜNYA EKONOMİSİ

SIRA 2010 2020

1 ABD Çin

2 Çin ABD

3 Japonya Hindistan

4 Hindistan Japonya

5 Almanya Rusya

6 Rusya Almanya

2020 yılı öngörüsü

UYGULAMALI BİLİMLER FAKÜLTESİ

12.10.2017 Doç. Dr. Olgun Kitapcı Akdeniz Üniversite, Pazarlama Bölümü ₂₁

7 Birleşik Krallık Brezilya

8 Fransa Birleşik Krallık

9 Brezilya Fransa

10 İtalya Meksika

11 Meksika Güney Kore

12 Güney Kore Endonezya

13 İspanya İtalya

14 Kanada Kanada

15 Endonezya İspanya

(8)

DÜNYA EKONOMİSİ

G20 Ülkeleri

Bölge Üye Bölge Üye

Afrika Güney Afrika Okyanusya Avustralya

Kuzey Amerika Kanada Güney Amerika Arjantin

Meksika Brezilya

ABD Avrasya Rusya

UYGULAMALI BİLİMLER FAKÜLTESİ

22

ABD Avrasya Rusya

Avrupa Avrupa Birliği Türkiye

Fransa Güney Batı Asya Endonezya

Almanya Güney Asya Hindistan

İtalya Doğu Asya Çin

Birleşik Krallık Japonya

Batı Asya Suudi Arabistan Güney Kore

EKONOMİK ÖZGÜRLÜK

Sıra Ülke Sıra Ülke Sıra Ülke

1 Hong Kong 10 Bahreyn 66 Slovenya

2 Singapur 11 Şili 67 Türkiye

3 Avustralya 12 Moritus 68 Polonya

4 Yeni Zelanda 13 Lüksemburg 69 Portekiz

Sakız YASAK

UYGULAMALI BİLİMLER FAKÜLTESİ

23

5 İsviçre 14 Estonya 70 Arnavutluk

6 Kanada 15 Hollanda 176 Eritre

7 İrlanda 16 Birleşik Krallık 177 Küba

8 Danimarka 17 Finlandiya 178 Zimbabwe

9 ABD 18 Kıbrıs 179 Kuzey Kore

Ekonomilerin Evreleri

BÜYÜME EVRESİ

‐ İlk sinyal talepteki artış

‐ Yatırımlarda canlanma

‐ İstihdamda artış

‐ Tüketim harcamalarında artış

‐ Birbirini destekleyen talep artışı ZİRVE

‐Üretim en üst düzeydedir.

‐ Yatırımlardaki artış faiz oranlarını artırır.

‐ Toplam talepte düşüş olmayabilir, olursa toplam üretim düşer

UYGULAMALI BİLİMLER FAKÜLTESİ

12.10.2017 24

RESESYON

‐Yatırım harcamaları ve buna bağlı olarak da istihdam düzeyi düşer

‐Talep düşer

‐ Üretim geriler.

DEPRESYON

‐Büyüme durur ve geriler

‐ Geçmiş tasarruflar tüketilir ve borç kanalları devreye girer.

‐Faiz oranları düşer

‐Yatırım yapmak cazip hale gelir.

Doç. Dr. Olgun Kitapcı Akdeniz Üniversite, Pazarlama Bölümü

Kaynak: İsmail Hamdi İslamoğlu (Küresel Pazarlama)

(9)

“GINI” KATSAYISI

“Gini” Katsayısı

• Gelir dağılımının adaletli olup olmadığını değerlendirmede yaygın olarak “Gini” katsayısı kullanılır.

• Bu katsayı 0’a yaklaştıkça gelir dağılımı adaletli 1’e yaklaştıkça

UYGULAMALI BİLİMLER FAKÜLTESİ

12.10.2017 26

Doç. Dr. Olgun Kitapcı Akdeniz Üniversitesi, Pazarlama Bölümü

• Bu katsayı 0 a yaklaştıkça gelir dağılımı adaletli, 1 e yaklaştıkça adaletsiz olarak değerlendirilir.

“Gini” Katsayısı

Dünya nüfusunun %59’u düşük, %15’i orta, %10’u orta üstü ve %15’i üst gelir

UYGULAMALI BİLİMLER FAKÜLTESİ

12.10.2017 27

orta üstü ve %15 i üst gelir grubunda yaşamaktadır.

(10)

“Gini” Katsayısı

Ülkeler Gini Katsayısı

Danimarka 0,25

Finlandiya 0,26

Belçika 0,27

Hollanda 0,28

Almanya 0,29

UYGULAMALI BİLİMLER FAKÜLTESİ

12.10.2017 28

Kore 0,30

Fransa 0,31

Kanada 0,32

Yunanistan 0,34

ABD 0,40

Türkiye 0,41

Şili 0,50

MAL VE HIZMETLER TICARETI

UYGULAMALI BİLİMLER FAKÜLTESİ

MAL VE HİZMETLER TİCARETİ

• 2009’da dünya mal ticaretinde ulaşılan rakam 11,8 trilyon dolardır.

• Dünya ticaretinde en hızlı büyüme gösteren sektör, hizmet ticaretidir.

(bayilik, lisans ve patent konularında hizmet kapsamına girmektedir)

UYGULAMALI BİLİMLER FAKÜLTESİ

lisans ve patent konularında hizmet kapsamına girmektedir)

• ABD’de 2010 yılında hizmet ihracı toplamda yaklaşık 550 milyar dolardır. Bu rakam, toplam ABD ihracatının yaklaşık 3’de 1’ini yansıtmaktadır.

12.10.2017 Doç. Dr. Olgun Kitapcı Akdeniz Üniversite, Pazarlama Bölümü ₃₀

(11)

2013 Dünya Mal Ticaretinde TOP 9 İthalatçı ve İhracatçı Ülkeler

Sıra İhracatçı Miktar

(Milyar $) Sıra İthalatçı Miktar

(Milyar $) İhracat ve İthalat Farkı

GSYİH (GDP) (Milyar $)

Kişi başına düşen gelir

1 ^Çin ^2,210 2 ^Çin ^1,950 ⁺²⁶⁰ ^16,720 ^9,800

2 ^Amerika ^1,575 1 ^Amerika ^2,273 ^‐698 ^13,390 ^52,800

3 ^Almanya ^1,493 3 ^Almanya ^1,233 ⁺²⁶⁰ ^3,227 ^39,500

4 ^İngiltere ⁸¹³ 4 ^İngiltere ⁷⁸³ ⁺³⁰ ^2,387 ^37,300

31

5 ^Japonya ⁶⁹⁷ 5 ^Japonya ⁷⁶⁷ ^‐70 ^4,729 ^37,100

6 ^Fransa ⁵⁷⁹ 6 ^Fransa ⁶⁶⁰ ^‐81 ^2,276 ^35,700

7 ^Hollanda ⁵⁷⁷ 9 ^Hollanda ⁵¹¹ ⁺⁶⁶ ⁷⁰⁰ ^43,300

8 ^G. Kore ⁵⁵⁷ 8 ^G. Kore ⁵¹⁷ ⁺⁴⁰ ^1,666 ^33,200

9 ^Rusya ⁵¹⁵ 7 ^Hong Kong ⁵²¹

30 ^Türkiye ¹⁶⁸ 22 ^Türkiye ²⁴³ ^‐75 ^1,167 ^15,300

ULUSLARARASI FİNANSA GENEL BAKIŞ

UYGULAMALI BİLİMLER FAKÜLTESİ

12.10.2017 32

ULUSLARARASI FİNANSA GENEL BAKIŞ

• Döviz takası bir ülkedeki bir şirketin farklı para birimlerine sahip ülkeler ile iş bağlantısı kurmasını mümkün kılmaktadır.

• Döviz takası işletmeler için riskli bir iştir ve bir küresel pazarlama konusudur UYGULAMALI BİLİMLER FAKÜLTESİ

Döviz takası işletmeler için riskli bir iştir ve bir küresel pazarlama konusudur.

• Aynı para birimi kullanan ülkeler arası ticarette döviz riski yoktur. Ancak farklı para birimi kullanan ülkeler için risk yüksektir. Örneğin: Nesne Yıllık satışının 98%’ini İsviçre dışında gerçekleştirmektedir.

12.10.2017 Doç. Dr. Olgun Kitapcı Akdeniz Üniversite, Pazarlama Bölümü ₃₃

(12)

ULUSLARARASI FİNANSA GENEL BAKIŞ

• Her gün 8 trilyon dolar değerinde dünyada dövize dayalı ticaret gerçekleşmektedir.

• Para birimi farklı olan ülkeler arasında mal ve hizmet pazarı olabileceği gibi döviz UYGULAMALI BİLİMLER FAKÜLTESİ

Para birimi farklı olan ülkeler arasında mal ve hizmet pazarı olabileceği gibi döviz alış ve satışı da yapılmaktadır.

• İthal marka bir araç alacağınız zaman dövizdeki dalgalanmalar sizin yapacağınız ticareti veya alımı doğrudan etkilemektedir.

34

DÖVİZ KURU

UYGULAMALI BİLİMLER FAKÜLTESİ

12.10.2017 35

Döviz Kuru

• Belirli bir ülkedeki döviz kuru dalgalanmalarına ilişkin geçmiş deneyimler, söz konusu pazara girip girmeme konusunda kararı önemli oranda etkiler

UYGULAMALI BİLİMLER FAKÜLTESİ

önemli oranda etkiler.

• Döviz kurundaki sık dalgalanmalar fiyatlamayı etkilemektedir.

• Kuru belirleyen bir çok faktör vardır.

12.10.2017 Doç. Dr. Olgun Kitapcı Akdeniz Üniversite, Pazarlama Bölümü ₃₆

(13)

Günümüz Uluslararası Para Sisteminin Gelişimi

Sabit Döviz Kuru Serbest Döviz Kuru

Döviz Kuru Rejimleri

37

Döviz kurunu hükümet ya da bir

otorite belirlemektedir.

Dövizin fiyatı arz ve talep güçleri yani

alıcı ve satıcılar tarafından serbestçe piyasada

belirlenmektedir.

Dolar – Türk Lirası 27 Haftalık Hareketi (2014- Mart 2015)

UYGULAMALI BİLİMLER FAKÜLTESİ

38

Merkez Bankası Kurları

09.03.2015

UYGULAMALI BİLİMLER FAKÜLTESİ

12.10.2017 Doç. Dr. Olgun Kitapcı Akdeniz Üniversite, Pazarlama Bölümü ₃₉

(14)

DOLARIN TARİHTEKİ ROLÜ (EURO-DOLAR PARİTESİ)

UYGULAMALI BİLİMLER FAKÜLTESİ

40

Döviz Kuru

• Devalüasyon: Ülke para biriminin diğer para birimleri karşısında değer kaybetmesidir.

D lü ülk k i i i i l ibi

UYGULAMALI BİLİMLER FAKÜLTESİ

• Devalüasyonun ülke ekonomisine, ticaretine ve toplumuna ne gibi etkisi vardır?

41

UYGULAMALI BİLİMLER FAKÜLTESİ

12.10.2017 Doç. Dr. Olgun Kitapcı Akdeniz Üniversite, Pazarlama Bölümü ₄₂

(15)

BIG MAC INDEKS

•Dünya para birimlerinin hangisinin güçlü hangisinin zayıf olduğunu hızlı ve kabaca belirlemenin bir yoludur.

•2015 Haziran’ında Amerika’da bir Big Mac ‘in ortalama fiyatı 4.79$’dır.

43

y $

• Çin’de ise 2.77$’dır.

• Bu bağlamda Big Mac İndeks şunu göstermektedir;

Yuan Amerikan Dolar’ına göre 42% değerinin az olduğu ifade edilebilir.

•http://www.economist.com/content/big‐mac‐index

BIG MAC INDEKS

UYGULAMALI BİLİMLER FAKÜLTESİ

44

•Fiyat

•Raw index

•1$=2.33 TL

BÖLÜM SONU

UYGULAMALI BİLİMLER FAKÜLTESİ

DOÇ. DR. OLGUN KITAPCI

BÖLÜM SONU

12.10.2017 45