ULUSLARARASI BALKANLARDA TÜRK V ARLIGI SEMPOZYUMU - il

ULUSLARARASI

BALKANLARDA TÜRK V ARLIGI SEMPOZYUMU - il

BİLDİRİLER

1. CİLT

Yayma Hazırlayan:

Yrd.Doç.Dr.Ünal ŞENEL

T.C

CELAL BAYAR ÜNİVERSİTESİ Manisa Yöresi Türk Tarih ve Kültürünü

Araştırma ve Uygulama Merkezi

Celal Bayar Üniversitesi Yayını Manisa 2010

ULUSLARARASI BALKANLARDA TÜRK V ARLIGI SEMPOZYUMU - il BİLDİRİLER

Yayına Hazırlayan: Yrd.Doç.Dr.Ünal ŞENEL

©Celal Bayar Üniversitesi

İSBN 978-975-8628-13-1 978-975-8628-14-8

• Bu kitapta yer alan bildirilerdeki bilgi, fikir ve hükümlerin yanısıra kullanılan dile ilişkin tüm sorumluluk sadece bildiri sahiplerine aittir.

Baskı: Celal Bayar Üniversitesi Matbaası

Manisa2010

2

KARA KİLİSE'NİN AK İLMEKLERİ

İsmail DOGAN•

Kara Kilise,

Romanya'nın

Transilvanya bölgesinde

Braşov şehrinde bulunmaktadır. Braşov

Almanlann Kronstadt

adıyla

söyledikleri bilinen tarihiyle en az 800

yıllık

bir

şehirdir¹•

Karpat

havzası ile aşağı Daoube'yi bağlayan

tarihi ticaret

yollannın

üzerinde, Karpatlann

eteğindeki

konumu-ise

yalnız Traosilvanya'nın değil

güney

doğu Avrupa'nın tamamında

önemli bir din, kültür ve sanat merkezidir.

Braşov, aynı

zamanda Gotik mimarinin adeta

sergilendiği

klasik bir Got

şehridir2.

Bu bölge Osmanlının

Erde! vilayeti olarak da bilinir.

Trampa

dağı

eteklerindeki bu 'Taç

Şehir'

Transilvanya

Saksonlarının

görkem ve

gösterişte

adeta birbirleriyle

yanşan

bina ve heykelleri ile süslüdür.

Bunlar arasında

Kara Kilise hem mimari hem dini ve ticari hem de tarihi

açıdan

ayn bir yere sahiptir.

1383 'te Thomas Sonder

adlı

papaz

tarafından

daha eski tarihli bir kilisenin temelleri üzerine

yapılmaya başlanır.

Gotik tarzdaki

yapı

1421 'de büyük ölçüde

tamamlanmıştı.

Çelebi Sultan Mehmet döneminde

başlatılan

Erdel seferi

sırasında

ilk

çatışmalar Braşov civarında olmuştu.

Bu

çatışmada

Macar olarak bilinen Sekeller ve birlikte

aynı coğrafya'da yaşayan

Saksonlar yenilgiye

uğramıştı.

Bu

savaştan

Kara Kilise de nasibini

almış,

tahribata

uğramıştı.

1477'de

onarılan yapı

Hz. Meryem'e ithaf

edilrniştir3.,

• Doç. Dr., Ordu Üniversitesi, Fen Edebiyat Fakültesi, Türk Dili ve Edebiyatı Bölüm Başkanı

1 Dumitraşcu, !on -Mariana Maximescu, Q istorie a Braşovului ("A history of Brasov") Phoenix,

Braşov, 2001

2 Costea, Fi., Fortifıcatia dacicü de hı Braşov - Pietrele lui Solomon ("The Dacian citadel from

Braşov -Pietrele lui Solomon"), CumidavaXX, Braşov, 1996, 38. S

l Cosıea, Fi., a.g.e., 53. s

Kara Kilisenin dıştan genel görünüşü

Alman teolog Martin Luther'in başlattığı Hıristiyanlıktaki Protestan refonn hareketlerinin de ilk başladığı yer bu kilisedir. ~ara Kilise mimari açıdan oldukça zengindir. İç kısımda bulunan 1696'da Barok sitilinde yapılmış ahşap kürsü ile C.

A. Bucholz tarafından 1839'da Berlin'de yapılan org da Avrupa kiliseleri arasında

en büyüğü olarak da bilinir⁴.

Kilisenin iç duvarlarını süsleyen tasvir ve resimler de buraya ayrı bir değer

vermektedir.

Sanat, siyaset ve dini yönden önemi bulunan Kara Kilise ticari yönden de önem taşır. Kara Kilise, Braşovlu tüccarların (ki bunlar Lutheıyan birliğindendir)

her bir esnaf grubunun adeta loncası durumdadır. Kilise içinde her esnaf grubunun temsil edildiği localar bulunmaktadır. Bu locaların oturma yerlerinin ön kısmında ahşaptan oyma ve renkli süslemeler ile hangi esnaf grubuna aitse o sembollerle

belirtilmiştir.

' Oldenburg, Konrad Gündisch, The History of Transylvania ant Tbe Transylvanian Saxon, Gerrnany, 2004

362

Kara Kilisenin iç kısmından genel görünüş

Kara Kilisenin bizi

ilgilendiren iki yönünden biri

bu esnaf

locasıdır.

Bu locaya

^bağlı

tüccarlar

Yakındoğu,

Asya ve Çin'e ticaret kervaolan ile önce Kara Kilise'de dua edip sonra yola

çıkarlardı. Dönüşte

ise kiliseye

şülcran

için

armağanlar

getirirler. Bu

armağanlar arasında

en

değerli sayılanı

Anadolu'dan geçerken

aldı.klan halı

ve kilimler

olmuştur.

Bu vesile ile Kara Kilise'de özellikle 17. ve 18.

yüzyıllara

ait Türk dokuma

sanatının

göz

kamaştırıcı

örneklerinden önemli bir koleksiyon

oluşmuştu⁵.

Özellikle Uşak,

Gördes, Bursa,

Bergama, Kula, Milas, Mucur halısı

olarak bilinen seccade

tüıii

olarak

anılan halılardan oluşmaktadır.

Ticaret gezilerinden sonra güvenli bir

şekilde

eve gelmenin

şükrünü

göstermek için sunulan bu hediyeler bugün l 12'den fazla

bulunmaktadır.

s Teuısch. J .. Die spatneolitischen Ansiedlungen mit bem:ılter Ker:ımik nus oberem Lnufe des Altflusses, Miueilungen der Prehisıorischen Komision, l, Wien, 2003

Kara Kilise içinde sergilenen haWardan bir kaçı.

Kilisede sergilenen halıların .dışında kilise deposunda da bulunmaktadır.

Aslmda bugün mevcut olanlar 1689 yılında çıkan yangından kurtulan halılardır⁶.

Çıkan bu yangın sonrası kilise yeniden onarılır fakat yangının izleri hala görülmektedir. Yangın sonrası taş duvarları ve içerde resimler bulunan sütunların birçoğunun kararnası sonrası 'Kara Kilise' olarak anılmaya başlar.

6 Schmutzler, Emil, Altorient:ılische Teppichc in Sicbenbürgen, Beri in, 1933, s. 13-21.

364

· Kilisede sergilenen haWardan ikisi

Kara Kilise'de bizi ilgilendiren ikinci unsur ise

halılardan

daha ilgi çekici

olanı

ise burada

tarafımızdan

tespit edilen Türk (Runik) Soy

darngalandır.

Kilisenin 1421 'de

yapı.mı sırasında Alınan taş ustaları tarafından

yeniden

yapıldığı⁷

ifade edilmektedir.

Eski Türklerden özellikle Köktürk döneminden bu yana

taş,

demir,

ağaç

ve çanak çömlek

ustalarınca

kutsal

yazı

olarak da kabul edilen ve

yaptıkları işlere

de bu

yazı geleneğinden

kalma soy

damgalarını kazıma işi yalnız

Türklerde

bulunmaktadır.

Kara Kilisenin

giriş kapısının dış tarafında

üst

kısımda tespit ettiğimiz

bu soy

damgaları şüphe

götürmez bir

şekilde Türk (Runik) soy damgalandır⁸.

7 Couıt J. , Br:ısov, Tr:ınsylv:ıni:ı, Rom:ıni:ı: Bl:ıck church - Gothic :ırchitccturc Honterus,

Bükreş, 1989, 19-27.s

8 Geniş bilgi içim bkz Gülensoy, Tuncer, Orhun'd:ın An:ıdolu'y:ı Türk D:ımg:ıl:ırı D:ımg:ıl:ır - Enler -İmler, TDA V yay., İstanbul, 1989

Kıpçak-Tatar Damga

IŞ/UŞ sesi ifade eden Köktürk damga

366

Kaz ayağı ve bundan türemiş benzeri damgalar

Bugün Kaz Dağı eteklerinde yaşayan Tahtacı Türkmenlerinin de kullandığı

Kaz ayağı damgası

Bu durwn bize ya Alman usta olarak bilinen taş ustalarının Gotlar içinde yaşaya gelmiş ve atadan kalma soy damgasını bilen 'Hun bakiyesi ya da Gotlar içinde kalan Kuman taş ustalarının oldukları fikrini düşündürmektedir. Tabii, Gotlara yine Türkler tarafından taş ustalığının öğretildiği ve bÜ damgaların da bir gelenek olarak sürdürüldüğü düşüne biliriz.

Her iki şekilde de Balkan sınırlan içerisinde bulunan Transilvanya'nın görkemli şehri Braşov'un tarihi mirası olan Kara Kilise'de Anadolu'nun ak ilmekleri ve Türk.mührü olan Köktürk (Runik) soy damgalanİıın bulunması oradaki

varlığımızın bugünkü şahitleridir.

BİBLİYOGRAFYA

Costea, Fl., Fortificatia dacica de la Braşov -Pietrele lui Solomon ("The Dacian citadel from Braşov - Pietrele lui Solomon"), CumidavaXX:, Braşov, 1996

Court J. , Brasov, Transylvania, Romania: Black church -Gothic architecture Honterus, Bükreş, 1989

Dumitraşcu, Ion -Mariana Maximescu, O istorie a Braşovului ("A history of Brasov") Phoenix, Braşov, 2001

Gülensoy, Tuncer, Orhun'dan Anadolu'ya Türk Damgaları Damgalar -Enler - İmler, TDAVyay., İstanbul, 1989

Oldenburg, Konrad Gündisch, The History of Transylvania ant The Transylvanian Saxon, Germany, 2004

Sch.mutzler, Emil, Altorientalische Teppiche in Siebenbürgen, Berlin, 1933 Teutsch, J., Die spiitneolitischen Ansiedlungen mit bemalter Keramik aus oberem Laufe des Altflusses, Mitteilungen der Prehistorischen Komision, 1, Wien, 2003

368