Türkiye ekonomisinde

(1)

LOGO

Türkiye ekonomisinde

erken sanayisizleşmeye bölgesel bir yaklaşım

Oytun MEÇİK & Uğur AYTUN

(2)

İçerik

1. Kavramsal Yapı

2. Bölgesel Betimsel Bilgiler 3. Ampirik Bulgular

4. Değerlendirme ve Tartışma

(3)

Sanayinin Önemi

❖ Ekonomik gelişme ile sanayileşme bağı, dünya ekonomisinin gerçekliklerinden biridir.

▪ Sanayi sektöründe teknolojik gelişme temelli ilerleme eğilimi, tarıma dayalı

ekonomilerin sanayi sektörünün egemen

olduğu yapılara evrilmesine neden oldu .

(4)

Sanayisizleşme

❖ Sanayi sektörü istihdamı/hasılası geriliyor.

▪ Böylece üretim kapasiteleri azalırken,

işgücü piyasasının istihdam fonksiyonu

zayıflıyor .

(5)

Türkiye Deneyimi

❖ Neo-klasik model; ülkeler arası yakınsama öngörüsüne sahiptir.

▪ Türkiye için modeller bu öngörülen mutlak yakınsamayı teyit etmemektedir (Filiztekin, 1998; Temel vd., 1999; Altınbaş vd., 2002;

Doğruel ve Doğruel, 2003; Gezici ve

Hewings, 2004; Karaca, 2004; Erlat, 2005;

Bakır vd., 2017).

(6)

Türkiye Deneyimi

Dışa açılma süreci ve 2000’li yıllar hızlı bir

dönüşüm sürecine karşılık gelir.

Sanayisizleşme

Bölgesel gelişmişlik farklılıkları; bu sürecin

bölgesel açıdan ele

alınmasını gerektirir.

(7)

Bölge Sınıflandırması

Türkiye için ikinci düzey NUTS-2 sınıflamasını kullandığımız bölgeler şu şekildedir:

Batı: İstanbul (TR10), Tekirdağ (TR21), Balıkesir (TR22), İzmir (TR31), Aydın (TR32), Manisa (TR33), Bursa (TR41), Kocaeli (TR42), Zonguldak (TR81), Antalya (TR61)

Orta: Ankara (TR51), Adana (TR62), Hatay (TR63), Kırıkkale (TR71), Kayseri (TR72), Konya (TR52), Kastamonu (TR82), Samsun (TR83)

Doğu: Gaziantep (TRC1), Şanlıurfa (TRC2), Mardin (TRC3),

Malatya (TRB1), Van (TRB2), Erzurum (TRA1), Ağrı (TRA2),

Trabzon (TR90).

(8)

Sanayi Sektörü İstihdam Payı

Türkiye ortalamasında ve diğer iki bölgeye (doğu ve orta bölgeye) göre batı bölgelerinde pay gerilemektedir.

Doğu ve orta bölgelerde dönem başında önce düşüş yaşamış daha sonra da yatay seyire geçmiştir.

(9)

Sanayi Sektörü Hasıla Payı

İlk dönemdeki hızlı düşüşe rağmen, her üç bölgede ve Türkiye ortalamasında artış eğilimindedir.

Orta bölge, batı bölgeleri ile yakınsamaktadır.

Sanayi sektöründe teknolojinin, işgücünü daha fazla ikame etmeye başlaması, burada hâsıla

cinsinden sanayi lehine görünen durumun temel nedenidir.

(10)

Model ve Veri Seti

𝑖: bölge 𝑡: zaman

𝑚𝑎𝑛𝑢: istihdam veya nominal çıktı cinsinden imalat sanayii payı 𝐷 _𝑖 : bölge sabit etkileri

𝑝𝑒𝑟: dönem 𝑙: çalışan

𝑦: çalışan başına nominal çıktı düzeyi

Rodrik (2016)

2003-2006 (referans dönem), 2007-2010 (dum_2007) ve 2011-2013 (dum_2011)

2003-2013 dönemi TÜİK Hanehalkı İşgücü Anketi ve Yıllık Sanayi ve Hizmet verileri

𝑚𝑎𝑛𝑢 _𝑖𝑡 = 𝛽 ₀ + 𝛽 ₁ ln 𝑙 _𝑖𝑡 + 𝛽 ₂ ln 𝑙 _𝑖𝑡 ² + 𝛽 ₃ ln 𝑦 _𝑖𝑡 + 𝛽 ₄ ln 𝑦 _𝑖𝑡 ² + σ _𝑖 𝛼 _𝑖 𝐷 _𝑖 + σ _𝑇 𝜃 _𝑇 𝑝𝑒𝑟 _𝑖𝑇 + 𝜀 _𝑖𝑡

(11)

Bölgesel Sanayisizleşme Modelleri

Tüm Bölgeler İstihdam Payı

Tüm Bölgeler Hâsıla Payı

Doğu B.

İstihdam Payı

Doğu B.

Hâsıla Payı

Orta B.

İstihdam Payı

Orta B. Hâsıla Payı

Batı B.

İstihdam Payı

Batı B.

Hâsıla Payı

ln 𝑙𝑖𝑡 0.352**

(0.109)

0.645**

(0.143)

0.119*

(0.178)

0.261 (0.294)

0.292 (0.343)

1.569*

(0.701)

0.961**

(0.162)

1.080**

(0.363)

ln 𝑙_𝑖𝑡² ^-1.889**_(0.451) ^-3.184**_(0.602) ^-0.939*_(0.804) _(1.329)^-1.434 _(1.360)^-1.624 ^-6.781*_(2.811) ^-4.070**_(0.595) ^-4.712**_(1.340)

ln 𝑦_𝑖𝑡 ^-0.688*_(0.294) ^-1.932**_(0.485) _(0.472)^-0.712 _(0.749)^-1.220 _(0.691)^0.016 ^-2.812_(1.619)⁺ ^-1.302**_(0.462) _(0.904)^-0.431

ln 𝑦𝑖𝑡2 3.069*

(1.260)

8.265**

(2.096)

3.224 (2.065)

5.045 (3.305)

0.048 (2.931)

12.102⁺ (0.058)

5.523**

(1.970)

1.819 (3.806)

dum2007 0.007

(0.005) 0.053**

(0.009) 0.003

(0.008) 0.031*

(0.013) 0.011

(0.008) 0.051*

(0.023) 0.010

(0.009) 0.060**

(0.016)

dum2011 0.021*

(0.008)

0.098**

(0.016)

0.016 (0.013)

0.081**

(0.021)

0.035*

(0.015)

0.083*

(0.037)

0.018 (0.015)

0.109**

(0.027)

Gözlem Sayısı 286 286 88 88 88 88 110 110

Bölge Kuklası Evet Evet Evet Evet Evet Evet Evet Evet

R² 0.966 0.924 0.959 0.887 0.840 0.679 0.961 0.950

Düz. R² 0.962 0.915 0.952 0.868 0.812 0.623 0.955 0.942

(12)

Tüm Bölgeler

Düşük Eğitim Seviyesi

Orta Eğitim Seviyesi

Yüksek Eğitim Seviyesi

Doğu B.

Orta B.

Batı B.

ln 𝑙_𝑖𝑡 1.822

(2.460) 0.422

(1.017) -0.678*

(0.334) 0.969

(1.939) -0.565

(0.930) -0.138

(0.350) 5.540⁺

(3.239) 2.697

(1.682) -0.091

(0.512) 1.752

(5.024) 1.875

(1.957) -0.314 (0.558) ln 𝑙_𝑖𝑡² -6.211

(8.680)

-1.288 (3.596)

2.487*

(1.184)

-3.345 (6.914)

1.962 (3.293)

0.506 (1.242)

0.811 (0.714)

-8.675 (5.791)

0.541 (1.811)

-5.794 (17.389)

-6.076 (6.781)

1.394 (1.871) ln 𝑦_𝑖𝑡 -0.248

(0.458) -0.406⁺

(0.208) -0.247**

(0.073) -0.910

(0.766) -0.770⁺

(0.398) -0.113

(0.213) 0.811

(0.714) 0.038

(0.308) 0.057

(0.091) -0.691

(1.086) -0.319

(0.480) -0.463**

(0.157) ln 𝑦_𝑖𝑡² 0.011

(0.019)

0.017⁺ (0.009)

0.011**

(0.003)

0.039 (0.033)

0.033⁺ (0.017)

0.005 (0.009)

-0.035 (0.030)

-0.002 (0.013)

-0.003 (0.004)

0.030 (0.045)

0.014 (0.020)

0.020**

(0.007) dum2007 0.037**

(0.010) 0.018**

(0.005) 0.007**

(0.002) 0.038

(0.016) 0.013*

(0.006) 0.002

(0.002) 0.037*

(0.018) 0.017*

(0.008) 0.005*

(0.002) 0.029

(0.023) 0.019⁺

(0.010) 0.008*

(0.003) dum2011 0.022

(0.013) 0.005

(0.007) 0.006*

(0.003) 0.031⁺

(0.017) 0.008

(0.008) 0.004

(0.003) 0.021

(0.027) 0.003

(0.011) 0.007⁺

(0.003) -0.005

(0.036) 0.000

(0.015) 0.000 (0.005) Gözlem

Sayısı 260 260 260 80 80 80 80 80 80 100 100 100

Bölge

Kuklası Evet Evet Evet Evet Evet Evet Evet Evet Evet Evet Evet Evet

R² 0.699 0.760 0.779 0.807 0.550 0.377 0.500 0.449 0.681 0.508 0.739 0.782

Düz. R² 0.658 0.727 0.749 0.769 0.461 0.255 0.401 0.341 0.618 0.420 0.692 0.743

(13)

Payı Modelleri

Düşük Teknoloji

Orta Teknoloji

Yüksek Teknoloji

Doğu Böl.

Orta Böl.

Batı Böl.

ln 𝑙𝑖𝑡 0.385**

(0.078)

0.097⁺ (0.040)

0.053**

(0.012)

0.269 (0.183)

0.114⁺ (0.067)

0.056**

(0.014)

0.312 (0.297)

0.093 (0.089)

-0.029 (0.027)

0.571**

(0.125)

0.356**

(0.096)

0.071**

(0.022) ln 𝑙_𝑖𝑡² -1.820**

(0.323) -0.480**

(0.176) -0.231**

(0.049) -1.353

(0.826) -0.551⁺

(0.301) -0.249**

(0.061) -1.486

(1.159) -0.502

(0.354) 0.103

(0.110) -2.486**

(0.452) -1.393**

(0.359) -0.298**

(0.079) ln 𝑦𝑖𝑡 -0.681**

(0.238)

-0.062 (0.122)

-0.055*

(0.024)

-0.716 (0.471)

-0.122 (0.147)

-0.029 (0.025)

-0.311 (0.593)

0.335 (0.236)

-0.023 (0.061)

-0.912*

(0.365)

-0.317 (0.240)

0.219**

(0.056) ln 𝑦_𝑖𝑡² 2.960**

(1.016) 0.345

(0.528) -0.242*

(0.103) 3.133

(2.049) 0.636

(0.649) 0.126

(0.112) 1.373

(2.515) -1.363

(1.009) 0.087

(0.261) 3.873*

(1.543) 1.361

(1.020) -0.944**

(0.240) dum2007 -0.006⁺

(0.003)

0.010**

(0.003)

-0.001⁺ (0.001)

-0.009 (0.007)

0.007**

(0.002)

-0.000 (0.000)

0.001 (0.007)

0.009*

(0.003)

-0.000 (0.001)

-0.009 (0.006)

0.015**

(0.006)

-0.002 (0.001) dum2011 -0.000

(0.006) 0.013**

(0.004) -0.001

(0.001) -0.001

(0.011) 0.005

(0.004) 0.000

(0.001) 0.009

(0.013) 0.023**

(0.006) -0.001

(0.001) -0.003

(0.010) 0.014

(0.009) -0.000 (0.002) Gözlem

Sayısı 286 286 286 88 88 88 88 88 88 110 110 110

Bölge

R² 0.953 0.972 0.899 0.966 0.739 0.597 0.838 0.929 0.819 0.962 0.964 0.904

Düz. R² 0.947 0.968 0.887 0.960 0.693 0.526 0.809 0.917 0.788 0.955 0.958 0.889

(14)

Payı Modelleri

Doğu Böl.

Orta Böl.

Batı Böl.

ln 𝑙_𝑖𝑡 0.307**

(0.072) 0.373**

(0.113) 0.118**

(0.018) 0.417*

(0.208) 0.187

(0.143) 0.042*

(0.019) 0.386

(0.311) 0.878⁺

(0.512) 0.038

(0.042) 0.521**

(0.140) 0.555**

(0.285) -0.024 (0.074) ln 𝑙_𝑖𝑡² -1.363**

(0.294) -1.732**

(0.478) -0.530**

(0.079) -1.859*

(0.927) -0.736

(0.643) -0.187*

(0.084) -1.689

(1.250) -3.825⁺

(2.069) -0.184

(0.175) -2.068**

(0.518) -2.362**

(0.866) -0.032 (0.260) ln 𝑦_𝑖𝑡 -1.062**

(0.223) -0.985**

(0.340) 0.059

(0.077) -1.370*

(0.526) -0.133

(0.396) -0.019

(0.041) -0.743

(0.674) -1.677

(1.255) -0.185*

(0.083) -0.750⁺

(0.399) 0.096

(0.515) 0.401⁺ (0.218) ln 𝑦_𝑖𝑡² 4.374**

(0.956) 4.435**

(1.490) -0.262

(0.335) 5.752*

(2.301) 0.592

(1.768) 0.078

(0.180) 2.966

(2.849) 7.515

(5.400) 0.771*

(0.353) 2.976⁺

(1.680) -0.213

(2.192) -1.710⁺ (0.929) dum2007 0.006

(0.004)

0.023**

(0.007)

-0.002 (0.001)

-0.007 (0.008)

0.007 (0.012)

-0.000 (0.001)

0.019*

(0.009)

0.015 (0.017)

0.001 (0.001)

0.008⁺ (0.005)

0.033*

(0.013)

-0.005 (0.003) dum2011 0.025**

(0.006)

0.031**

(0.012)

0.002 (0.003)

0.014 (0.013)

0.010 (0.019)

0.001 (0.001)

0.044**

(0.014)

0.020 (0.030)

0.003 (0.003)

0.026**

(0.008)

0.046^* (0.021)

0.005 (0.006) Gözlem

Sayısı 286 286 286 88 88 88 88 88 88 110 110 110

Bölge

R² 0.941 0.940 0.907 0.956 0.719 0.595 0.871 0.810 0.881 0.960 0.966 0.897

Düz. R² 0.934 0.932 0.896 0.949 0.669 0.524 0.848 0.777 0.860 0.954 0.960 0.880

(15)

Sonuç

▪ Orta bölgelerde yeni sanayi merkezleri, hem hâsıla hem istihdam bakımından sürükleyici bir rol üstleniyor.

▪ Orta bölgelerin öne çıkan endüstrileri de orta teknolojili endüstrilerdir.

▪ Bölgede hâsıla payı cinsinden düşük teknolojili endüstrilerde artış

görülmektedir.

(16)

Türkiye ekonomisinde

LOGO