Bölüm:1 Temel Kavramlar

Bölüm:1 Temel Kavramlar

1.1 Ölçme

1.2 Ölçmede birimler ve türleri 1.3 Ölçek türleri (Ölçme düzeyleri)

1.4 Değerlendirme 1.5 Ölçmede hata

Bu bölümün konu başlıkları:

Ertürk’ün EĞİTİM tanımı:

«Eğitim, bireyin davranışlarında kendi yaşantısı yoluyla ve kasıtlı olarak istendik değişme meydana getirme sürecidir.»

Buna göre, öğrenci davranışlarında istendik yöndeki değişikliğin,

(a) oluşması öğretimin BAŞARISI

(b) oluşmaması öğretimin BAŞARISIZLIĞI

için kanıttır.

Yani, öğretimin başarısını değerlendirmek için öğrencideki davranış değişikliğini ölçmek ve değerlendirmek gerekir.

Eğitimde ölçme ve değerlendirme gereği

Ölçme yapmak için uygun ölçme araçları kullanmak durumundayız.

Ölçme sonuçlarını uygun ölçütlerle karşılaştırırsak değerlendirme

yapabilir duruma gelebiliriz.

Eğitim bir bilim olduğundan, kazandı-

rılan özelliklerin ölçülebilmesi gerekir.

1.1 Ölçme

Ölçülemeyen şeyin bilimi yoktur!

Başka tanımlar:

Ölçme, nitelikleri nicelendirme işidir.

Ölçme, seçilen bir birimden, bir çokluğun içinde kaç tane olduğunu sayma işidir.

Ölçme, bir değişkene sayı veya sembol karşılık getirmedir.

ÖLÇME:

Bir niteliğin gözlenmesi ve gözlem sonucunun sayılar veya başka sembollerle ifade edilmesidir

(Turgut, 1988)

.

• Genel olarak ölçme denildiğinde sayılarla ifade etme anlaşılır.

• Ancak, ölçmenin aynı zamanda bir betimleme,

tanımlama, tasvir etme işi olduğu da unutulmamalı.

1. «Ben esmerim.»

2. «Dönemimdeki KPSS Türkiye 3.’süyüm.»

3. «Ben 1969 yılında doğdum.»

4. «Boyum 1.79 m’dir.»

 Bu cümlelerin hepsinde ölçme yapılmaktadır.

 Yaptığımız ölçmelerin hepsi yukarıdaki 4 örneğe benzerdir.

Ölçme için,

• Ölçülecek niteliğin olması,

• Niteliğin gözlenebilmesi (doğrudan/dolaylı),

• Gözlem sonuçlarının sayı/sembollerle ifadesi,

gerekir.

Ölçme Yöntemleri:

Dolaysız Ölçme

Ölçme h

atası az olur. Dolaylı Ölçme

Ölçme hatası çok olur.

(zeka ölçme) (Boy ölçme)

Türetilmiş Ölçme

(Alan ölçme)

Boy, seçilen bir birim yardımıyla doğrudan ölçülür.

Zeka, zeka testi ile dolaylı olarak ölçülür.

(Ölçülen, tepki süresi ve sembolleri kavrama derecesidir.)

Kimi durumlarda bir nitelik hem doğrudan, hem de dolaylı veya türetilmiş olarak ölçülebilir.

Örnek:

Bir binanın yüksekliğini barometre ile ölçmek.

Dikdörtgenin dik kenar uzunluklarının

çarpılmasıyla alanı türetilir.

Ölçme Araçlarının Rolü

Duyu organlarıyla gözleyemediğimiz veya gözlesek de duyarlı ölçemediğimiz nitelikleri, ölçme araçlarıyla

ölçeriz.

Duyu organlarıyla gözleyemediğimiz veya gözlesek de duyarlı ölçemediğimiz nitelikleri, ölçme araçlarıyla

ölçeriz.

Bir çocuğun boyu kabaca tahmin edilebilir.

Ama bir ölçme aracı kullanılarak duyarlı ölçülebilir.

Ölçme araçları, ölçmenin

•Daha objektif yöntemlerle yapılmasına,

•Duyarlılığı arttırarak daha doğru sonuçlar vermesine,

•Ölçme hatalarının azaltılmasına,

•Standart birimlerle ölçmelerin kolay yorumlanmasına,

•Ölçme işleminin kolaylaşmasına

yardım eder.

Standart olanlar

Ölçme Araçları

Standart olmayanlar

(m, g, standart testler) (Adım, karış, öğretmen

tarafından hazırlanan testler)

Eğitimde kullanılan ölçme araçları,

öğretmen tarafından hazırlanan testlerdir.

Eğitimde kullanılan ölçme araçları,

öğretmen tarafından hazırlanan testlerdir.

Özelliklerin ölçülmesinde kullanılan

birimin büyüklüğü/küçüklüğü ile ilgilidir.

mm bölmeli metre, cm bölmeli metreden daha hassas ölçer.

0-100 aralıklı ölçek, 1-10 aralıklı ölçekten daha duyarlı başarı ölçer.

Ölçmenin Duyarlılığı (hassaslığı):

Eğitim uygulamalarında ölçme araçları,

•Seçme, sınıflama, yerleştirme gibi yönetsel,

•Psikolojik danışma ve rehberlik gibi hizmet,

•Bilimsel hipotezleri test etme gibi araştırma,

•Öğretimi daha iyi hale getirme gibi geliştirme,

alanlarındaki kararlara dayanak sağlama

bakımından önemlidir.

1) «Ahmet’te 5 yazı kalemi vardır»

cümlesinde birim 1 kalemdir.

2) «Hava sıcaklığı 13ºC’tır»

cümlesinde birim 1ºC’tır.

Ölçme birimleri doğal (fiziksel olarak fark edilebiliyor) veya yapay olabilir.

1 kalem birimi doğal iken, 1ºC birimi yapaydır.

Birimin Özelliği Anlamı Eşitlik Karış - metre Genellik Okka - gram Kullanışlılık Ton - kg

Birimlerin Özellikleri

1.2 Ölçmede Birimler ve Türleri:

Ölçmede Sıfır (0) Kavramı:

• Özellikle dolaylı öçümleri hatasız yapmak imkansızdır.

• Az hatalı ölçüm yapmak ölçme aracının özelliğine bağlıdır.

• Bir ölçme aracının ortak ve kabul edilebilir değerlerle tanımlanmış olması gerekir.

• Bir ölçme aracında iki temel özellik: Birim ve başlangıç noktasıdır.

• Ölçmede kullanılan başlangıç noktası

genellikle sıfır (0) ile başlar.

Ölçmede Sıfır (0)

Mutlak (d

oğal) sıfır Yapay sıfır

Yokluk-hiçlik belirtir. Hiçlik belirtmez.

0 kişi,

0 kg elma, 0 lira,

0 kardeş, 0 m kumaş, 0 ağaç.

0 ºC,

0 başarı puanı, 0 moral,

0 yılı, 0 rakım, 0 forma no.

Ölçme sonuçları her zaman sayılarla ifade edilmezler.

Bir elmanın rengi, cinsiyet, ırk, tat, vb. gibi değişkenler sayılarla ölçülemezler.

Bir elmanın ağırlığı, hacmi, vb. gibi değişkenler sayılarla ölçülürler.

Yani, ölçme sonucu bulunan sayı ve semboller;

sayılar (NİCEL) ve sıfatlar (NİTEL) olmak üzere iki gruba ayrılır.

Genel olarak ölçme sonucu bulunan

bilgiler DEĞİŞKEN olarak adlandırılır.

Değişkenler:



Değişken, bir durumdan diğerine değişkenlik gösteren özelliktir.



Örnek: ‘Öğrenme stillerinin öğrencinin Matematik dersi başarısına etkisi nedir?’



Öğrenme stili, öğrenciden öğrenciye değişir.



Başarı, öğrenciden öğrenciye değişir.



Matematik dersi, değişmez.

(A) Nitel – Nicel

(B) Bağımlı – Bağımsız (C) Sürekli – Süreksiz Değişkenler,

olabilirler!

(A) Nitel – Nicel

(B) Bağımlı – Bağımsız

(C) Sürekli – Süreksiz

Cinsiyet Öğrenci sayısı

Başarı Çalışma süresi

Boy uzunluğu Çocuk sayısı

1.3 Ölçek Türleri (Ölçme düzeyleri)

Tanım:

Belli bir birimle bölmelenmiş ölçme aracına ÖLÇEK denir.

(Örneğin metre)

Tanım:

Belli bir birimle bölmelenmiş ölçme aracına ÖLÇEK denir.

(Örneğin metre)

Ölçekler, ölçme işlemleri sonucunda elde edilen

sayı kümesinin matematiksel özellikleri bakımından aşağıdaki gibi 4’e ayrılır. Sonra gelen ölçek öncekini kapsar.

ÖLÇEK TÜRLERİ

1- Sınıflama (adlandırma) ölçekleri 2- Sıralama ölçekleri

3- Eşit aralıklı ölçekler

4- Eşit oranlı ölçekler

(1) Sınıflama Ölçeği:



En düşük ölçme seviyesidir.



Bu ölçekle elde edilen puanlar miktar belirtmez, sadece

sınıflandırmak için kullanılır.



Cinsiyet, doğum yeri, il plaka

kodu, futbolcu sırt numarası,

isim, ... bu ölçekle ölçülür.

(2) Sıralama Ölçeği:



Temel özellik sıralamadır.



Rütbe, başarı sırası, bir

yarışmadaki dereceler, elbise bedenleri, ... bu ölçekle ölçülür.



Sıralanabilen bir veri grubu aynı zamanda sınıflanabildiğinden dolayı, bu ölçek

sınıflama ölçeğini de kapsar.

(3) Aralık Ölçeği:



Bu düzeydeki ölçmede her puan miktar belirtir ve herhangi iki

puanı ayıran eşit bir ölçme birimi vardır.



Keyfi bir başlama (sıfır) noktası vardır ve bu sıfır yokluk-hiçlik

belirtmez.



Yetenek testleri, kişilik testleri, termometre, takvim, ... bu

ölçeklere örnektir.

Önceki ölçeği kapsar.

(4) Oran Ölçeği:



Sadece bu ölçekte ölçülen puanlar, değişkenin gerçek değerini yansıtır.



Sıfır değeri hiçlik belirtir.



Negatif sayılar içermez.



Oransal karşılaştırmalar yapılabilir.



Çocuk sayısı, boy, ağırlık, ... bu ölçekle ölçülür.

Bu ölçekler aynı zamanda eşit aralıklı ölçekler olup, onların bütün özelliklerini taşır.

1.4 Değerlendirme

• Manavdaki tüm armutların ağırlığının 3 kg olduğunu,

• Bir öğrencinin finalden 44 aldığını,

• Aylık bebek bezi giderinin 80 TL olduğunu,

belirlemek birer ölçme işlemi olup hiçbiri bir ölçüt ile karşılaştırılmış değildir.

 Manavdan 4 kg armut almayı planlamak,

 Finalde geçebilmek için min. 45 almak gerektiği,

 Aylık bez gideri için en çok 75 TL ayırmak,

bilgilerinin verilmesi durumunda bir karara varılabilmektedir.

• Değerlendirme, ölçme sonuçlarının bir ölçütle kıyaslanıp karara varma sürecidir.

• Değerlendirme, ölçme sonuçlarını bir ölçüte vurarak, ölçülen nitelik hakkında bir değer yargısına varma sürecidir.

Değerlendirmenin öğeleri:

(1) Ölçme

(2) Ölçüt

(3) Karar

«Kaza yapan aracın hızının 140 km/s olduğu tespit edildi.»

Ölçme yapıp 140 km/s hızı tespit etme. (ÖLÇME) 120 km/s azami hız sınırı. (ÖLÇÜT)

Aşırı haz yaptığı ve ceza kesilmesi gerektiği

yargısına varma. (KARAR) (değerlendirme sonucu) Ölçme yapıp 140 km/s hızı tespit etme. (ÖLÇME) 120 km/s azami hız sınırı. (ÖLÇÜT)

Aşırı haz yaptığı ve ceza kesilmesi gerektiği

yargısına varma. (KARAR) (değerlendirme sonucu) ÖRNEK:

Ölçüm (ölçme sonucu) Ölçüt Değerlendirme

40 50 Başarısız

70 60 Başarılı

ÖRNEK:

ÖLÇME KURALI: Bir niteliğin hangi

miktarına ne değer (başarı ölçmede puan) verileceğinin belirlenmesidir. (Yazılı

yoklamada başlığa 5p, giriş bölümüne 10p, geliştirme bölümüne 35p, sonuç bölümüne 15p, sayfa düzenine 10p ve noktalama işaretlerine 25p verileceğinin belirlenmesi.)

ÖLÇME: Değerlendirme için gerekli olan gözlem sonuçlarının elde edilebilmesi için yapılır.

ÖLÇÜM: Ölçmenin sonucuna denir.

ÖLÇÜT: İlgili ölçme sonuçlarının

karşılaştırılmasında esas alınan ve ilgili

karar süreci boyunca değiştirilmeyen

niteliklerdir.

Değerlendirilecek grubun dikkate alınıp alınmamasına göre ölçüt ikiye ayrılır.

(1)

MUTLAK ÖLÇÜT: Grup dikkate alınmadan, önceden kesin olarak belirtilirse. (Bizde

genellikle kullanılan budur: Bir ilköğretim okulunda geçme notu 5’lik sistemde 2, bir lisede ise 10’luk sistemde 5’tir.) Böyle

yapılan değerlendir-meye MUTLAK DEĞERLENDİRME denir.

(2) BAĞIL ÖLÇÜT: Grubun başarısı ölçüt alınarak ölçme yapılırsa buna bağıl ölçüt denilmektedir. (Çan eğrisi sistemi budur.) Buna göre yapılan değerlendirmeye BAĞIL DEĞERLENDİRME denir. CBÜ’de yapılan

budur.

Değerlendirmede alınan bir kararın isabetlilik derecesi,

1- Ölçme sonuçlarının hatasız, geçerli ve güvenilir,

2- Ölçütün değerlendirmenin amacına uygun,

3- Kıyaslama sırasında yapılan işlemlerin doğru,

olmasına bağlıdır.

Bu örnek olayda geçen, -Ölçme kuralı

-Ölçme -Ölçüm

-Ölçüt

-Değerlendirme ??

DEĞERLENDİRME ÇEŞİTLERİ

Amaca göre Ölçüte göre Sürece göre

1) Tanım

a-Yerleştirme 2) Biçim

lendirm

e-Yetiştir

me (izleme) 3) Değer

biçm

e (düzey

belirleme)

1) Mutlak değ.

2) Bağıl değ.

1) Sonuç değ.

2) Süreç değ.

Değerlendirme en az şu 3 amaç için yapılır:

1)Tanımaya-Yerleştirmeye Yönelik Değ.

(Ders, kurs veya okula girişlerde)

(DIAGNOSTIC DIAGNOSTIC EVALUATION)

2)Biçimlendirme-Yetiştirmeye Yönelik Değ.

(Öğretim sürecindeki eksiklikler)

(FORMATIVE FORMATIVE EVALUATION)

3)Değer Biçmeye Yönelik Değerlendirme

(Başarıyı tespit etmek ve not vermek)

(SUMMATIVE SUMMATIVE EVALUATION)

EĞİTİM-ÖĞRETİMDE DEĞERLENDİRMELER:

1) Eğitim programlarının geliştirilmesi sürecinde

2) Hazırbulunuşluk düzeyinin değerlendirilmesi

3) Summatif değerlendirme

Bir öğretim yılında prg verimliliğini belirlemek üzere raporlanan değ.

Öğrencilerin ders-kurs öncesi seviyelerini belirlemek üzere yap. değ.

Dönem sonlarında öğrencilere değer biçmek için yapılan değ.

EĞİTİM-ÖĞRETİMDE DEĞERLENDİRMELER:

4) Formatif değerlendirme

5) Protfolyo (ürün dosyası) değerlendirme

6) Eğitim ortamının öğrenciye etkisi ve kontrolü

7) Eğitim problemlerinin tespiti ve çözüm arşt.

Öğrencinin eksikleri varsa bulmaya yönelik değ.

Öğrenci ürünlerini ve süreci değ.

Ortamın öğrenciye etkisi ve sonuçlarını değ.

Tekniklerin verimli kullanılması, sorunlara yönelik değ.

ALTERNATİF DEĞERLENDİRMELER:

Yeni öğretim programlarındaki ölçme ve değerlendirme yaklaşımı,

a) Sadece sonucu değil süreci de dikkate alır.

b) Bilginin hatırlanmasından çok sorun çözmede kullanılmasını esas alır.

c) Soyut kavramlardan çok gerçek hayatta karşılaşılan durumları önemser.

d) Öğretmenin kafasındaki tek doğru cevap yerine eleştirel düşünüp farklı çözümler üretmeyi ön plana alır.

e) Örtük, belirsiz, muğlak ölçütler yerine açık ve belirgin ölçütleri tercih eder.

Bu durumlar geleneksel değerlendirmelere alternatif olan, öğrencileri objektif değerlendi- rebilmeyi önemseyen yöntemleri gerektirir.

Bunlara alternatif değerlendirme yöntemleri

denir.

Ölçme ile değerlendirme arasındaki farklar:

Ölçme Değerlendirme

Gözlem yapma işi Gözlem sonuçlarını yorumlama işi Sayı ve sembollerle ifade Yargı ve kararla ifade

Objektiftir Subjektiftir

Sonuç değişmez ve tektir Sonuç duruma göre değişir Değerlendirmenin

önkoşuludur Ölçmeyi de kapsayan bir süreçtir

1.6 Ölçmede Hata

Hatasız ölçme yapmak

imkansızdır; her ölçme işlemine hata karışır.

Dikkatli davranmak, ölçme aracını duyarlı seçmek, ortamı üzenlemek hatayı azaltır, ancak yok edemez.

Hatalar, ölçen kişi, ölçülen özellik, ölçme aracı veya ölçme yapılan

ortamdan kaynaklanabilir.

HATA: Asıl sebebi, kaynağı, yönü, derecesi ve miktarı

bilinemeyen ve bilinemeyecek olan ve her ölçmede az veya çok bulunan gerçekten

sapmalardır.

YANLIŞ: Asıl sebebi, kaynağı,

yönü ve miktarı bilinen ve her

ölçmede az veya çok bulunan

gerçekten sapmalardır.

Ölçme sonucu bulunan veri 10 m ise ve ölçme aracı birimi 1 m ise acaba 10 m’lik veri gerçekten 10 m midir?

Şu varsayımımız var:

Genel olarak her ölçmede; ölçme işlemini gerçekleştirmede kullanılan birimin yarısı kadar hata yapıldığı varsayılmaktadır!

Ölçme aracı Birim Ölçüm Hata Hata aralığı

1 m çıta 1 m 10 m 0.5 m 9.5-10.5

cm bölmeli

metre 1 cm 492 cm 0.5 cm 491.5-492.5

Daha az hatalı ölçümler için kurallar:

1) Ölçme aracının birimi küçüldükçe hata azalır.

2) Ölçme ortamı dikkatli seçilir, hatta ayarlanabilirse hata en aza iner.

3) Ölçen kimse ölçme işleminde titiz davranırsa hata azalır.

4) Nesnenin ölçülecek özelliğine uygun ölçme aracı kullanılırsa hata en aza iner.

Ölçmede hatanın en az olduğu ölçüm,

nesnenin ölçülen özelliğinin sonsuz sayıdaki

ölçümlerinin aritmetik ortalamasıdır.

Ölçmede Hata Çeşitleri:

(1) Sabit Hata

(2) Sistematik Hata (3) Tesadüfi Hata

SABİT HATA: (Hata kaynağı bellidir)

Öğretmenin okuduğu her kağıda 10p eklemesi.

SİSTEMATİK HATA: (Hata kaynağı bellidir)

Öğretmenin gözlüksüz öğrencilere 10p eklemesi.

TESADÜFİ HATA: (Hata kaynağı belirsizdir)

Sınav ortamına, öğretmene, sınava, öğrenciye

bağlı olarak oluşan hatalardır.

1.6 Bölüm Değerlendirme Soruları

1. Aşağıdaki testlerden hangisinin temel amacı, dersteki öğrenme eksikliklerini belirleyerek bunların giderilmesine olanak sağlamaktır?

A) Tanıma ve yerleştirme testleri B) Kişilik testleri

C) Zeka testleri D) İzleme testleri E) Başarı testleri

(D)

2. Aşağıdakilerden hangisi bir ölçme işlemidir?

A) Bir yazılı yoklamadaki cevaplar için puanlama anahtarının hazırlanması

B) Sözlü yoklamada bir öğrencinin verdiği cevapların doğruluk derecesinin bir punla belirtilmesi

C) Sınıfın bir sınavdaki başarı ortalamasının bulunması D) Öğrencinin bir dersten başarılı sayılıp sayılmayacağına karar verilmesi

E) Bir sınavda başarılı sayılabilmek için gerekli olan en küçük puanın belirlenmesi

(B)

3.

Bir öğretmen, değerlendirmede şu amaçlara hizmet etmeyi düşünmektedir.

I. Öğrencilerin birbirine göre başarı düzeylerini belirleyerek ileri ve geri öğrenciler için ek önlemler alma.

II. Ders süresince öğrencilerin öğrenme

eksikliklerini belirleyerek, bunları tamamlayıcı etkinliklerle giderme.

III. Dönem sonunda öğrencilerin bu dersten alacakları notu belirlerken sınıf ortalamasını dikkate alma.

Bu öğretmen, I-II-III numaralı amaçları için hangi tipte birer değerlendirme yapmalıdır?

I. amaç II. amaç III. amaç A) Bağıl Mutlak Bağıl B) Mutlak Mutlak Bağıl C) Bağıl Bağıl Mutlak D) Mutlak Bağıl Bağıl

E) Bağıl Mutlak Mutlak (A)

4. Bir öğrencinin aşağıdaki özelliklerinden hangisi üzerinde yapılacak ölçme işlemi dolaylı ölçmeye örnektir?

A)

Akademik başarısı

B)

Sahip olduğu kitap sayısı

C)

Devam ettiği ders sayısı

D)

Arkadaş sayısı

E)

Boyunun uzunluğu

(A)

5. Aşağıdaki ölçme sonuçlarından hangisi

«oranlı ölçekle» elde edilmiş olabilecek ölçülere bir örnektir?

A) Anne babanın eğitim düzeyleri

B) Okulun üniversiteye giriş sınavına göre sıraları

C) Akademik başarı ve okula yönelik tutum arasındaki ilişki

D) Öğrencilerin boyları

E) Sınıfların genel başarı düzeyleri

(D)

6.

I-Ayşe sınıfını «pekiyi» ile geçti,

II-Burç sınavdan 10 üzerinden 9 aldı, III-Songül sınavda en yüksek puanı aldı, IV-Demet 185 puan üzerinde puan aldığı için sınavı kazandı.

Yukarıda verilen ifadeler «ölçme» ve

«değerlendirme» kavramlarını örnekleme bakımından aşağıdakilerden hangisinde doğru olarak gruplandırılmıştır?

Ölçme Değerlendirme

A) I, III II, IV

B) I, II III, IV

C) II, III I, IV

D) II, IV I, III

E) II I, III, IV

(C)

7.

Bir ölçme işleminde elde edilen ölçülerden biri 90, diğeri 45’tir. Bu ölçülerden 90 ile ifade edilen büyüklük gerçekten 45 ile ifade edilenin 2 katı ise bu ölçme işleminde aşağıdaki ölçek türlerinden hangisi kullanılmış olabilir?

A) Sınıflama

B) Sıralama

C) Adlandırma

D) Eşit aralıklı

E) Eşit oranlı

(E)

8.

Öğrencinin notunu belirlemede sınıf

ortalamasını ölçüt alan bir öğretmen ne tür bir değerlendirme yapmaktadır?

A) Tanımaya yönelik

B) Biçimlendirmeye yönelik

C) Düzey belirlemeye yönelik

D) Mutlak

E) Bağıl

(E)

9.

Bir sınavda her öğrenciye 5 puan fazla

verilmesi ... hataya örnektir. Öğrencilerin puanlarını, aldıkları puanların yüzde 10’u kadar artırmak ise ... hataya örnek olabilir.

Boşluklara aşağıdakilerin hangisindeki sözcükler sırasıyla getirilmelidir?

A) rastgele-sabit

B) rastgele-sistematik

C) sabit-sistematik

D) sabit-rastgele

E) sistematik-sabit

(C)

10.

Aşağıdakilerden hangisi ölçülürken dolaylı ölçme yapılır?

A) Park yerindeki araçların sayısı

B) Bilgisayar masasının yüksekliği

C) Bir sepet elmanın kütlesi

D) Öğrencilerin dört işlem becerileri

E) Koridorun uzunluğu

(D)

Teşekkür ederim.

Teşekkür ederim.