BİLGİNİN ORGANİZASYONUNA GİRİŞ

BİLGİNİN

ORGANİZASYONUNA GİRİŞ

KAVRAMLAR

KÜTÜPHANE

Arapça ve Farsça iki kelimenin birleşiminden oluşan kütüphane kitaplar (kütüp) evi (hane) anlamına gelmektedir. Bilgi, düşünce ve sanat ürünlerinin kaydedildiği materyallerin toplandığı, düzenlendiği ve yararlanmaya sunulduğu kurumlardır.

Kütüphaneler, kamu kurumları tarafından, özel kurumlar tarafından ya da bireysel olarak kurulabilen ve desteklenebilen; belli bir sisteme göre düzenlenen bilgi ve bilgi kaynaklarının toplandığı, çeşitli hizmetlerle okuyucuların ve araştırmacıların yararlanması için sunulan yerlerdir.

Kütüphanelerin ortak kullanım için yararlı materyallerin toplandığı yerler olduğunu söylemek doğru olacaktır.

Amacı; hizmet ettiği toplumun bilgi gereksinimini karşılamak, araştırma için gerekli bilgileri

sağlamak veya boş zamanlarını değerlendirmek isteyenler için gerekli materyalleri hizmete

sunmaktır.

Bilgi Kaynaklarının Düzenlenmesi

Bir kütüphane dermesinde kitaplar, süreli yayınlar (dergiler, gazeteler vs.), veri tabanları, elektronik yayınlar, görsel-işitsel materyaller (plaklar, ses kayıtları, filmler, video kayıtları, pullar, posterler) gibi basılı ve basılı olmayan bilgi taşıyıcıları yer almaktadır.

Kütüphaneler dermelerini satın alma, değişim, bağış ve derleme yolu ile

oluşturmaktadırlar. Değişik yollardan zenginleştirilen kütüphane dermesini hizmete

sunabilmek için dermedeki eserlerin kütüphane raflarında belli bir düzene göre

yerleştirilmeleri gerekir. Kütüphane dermesinin bu şekilde düzenlenmesine sınıflama

denilmektedir. Sınıflama aynı konudaki ya da birbirine yakın konulardaki eserlerin bir araya

getirilmelerini sağlar.

Kavramlar

Katalog, kütüphane dermesini oluşturan eserlerin belli bir plana göre hazırlanmış listesi olarak tanımlanabilir. Ancak basit bir liste değil, birkaç görevi birden yerine getirecek biçimde oluşturulan oldukça karmaşık bir listedir. Bu görevlerin en önemlileri:



Kütüphane koleksiyonundaki her eseri, belli başlı özelliklerini kaydederek nitelemek, böylece onu benzer nitelik gösteren başka eserlerden ayırmaya yardımcı olmak,



Aranılan esere yazarı, eser adı, konu veya konuları gibi değişik niteliklerine dayanılarak yaklaşımı sağlamak,



O eserin kütüphanedeki yerini göstermek, böylece ona ulaşılmasını kolaylaştırmak.

Kavramlar



Kütüphane: Belgelerin toplandığı, korunduğu ve özellikle yararlanılmaya sunulduğu kurumdur.



Kütüphaneci: Kültüre, sanata, tarihe, toplumsal sanata, teknolojiye bakarak bir noktada birleştiren kişidir.



Bilginin Ana Kaynağı: Bir yapıta ilişkin niteleme bilgilerinin bir arada bulunduğu yerdir. Bu kaynak materyal türlerine göre farklılıklar gösterir.

Kitaplar yazmalar, basılı müzik eserleri ve süreli yayınlar için bilginin ana kaynağı iç kapaktır. Mikroform mikrofilmlerde eseradı karesidir. Ses kayıtlarında kesitler, plak, etiket bazen de esere eklenen bir kapak

bilginin ana kaynağıdır.

Kavramlar

Kartografik ve grafik materyaller ve üç boyutlu nesneler için bilginin ana kaynağı bu yapıtlara eklenmiş ve etiket ve objenin kendisidir. Bazen yapıtlarda bilginin ana kaynağı eksik olabilir. Böyle durumlar karşısında alternatif kurallar geliştirilmiştir. Ancak genellikle bilginin ana kaynağı en tam bilgiyi verir.



NOT: Eser, yapıt, kaynak, bilgi kaynağı bazen aynı anlama gelebilmektedir.

Fişin gövdesine kaydedilen bilgilerden eser adı ve sorumluluk bildirimi bilgileri için ana

kaynak eserin iç kapağı, basım ve yayım alanları için ara kapak, iç kapak, iç kapaktan

önceki sayfa ve iç kapağın arkasıdır. Öteki bilgiler eserden veya eser dışı bir kaynaktan

alınabilir. Bilginin ana kaynağından alınmayan bilgiler köşeli parantezler içinde verilir.

Kavramlar

Katalog: Kütüphane ya da bilgi merkezindeki eserlere ait tanıtıcı bilgilerin önceden saptanan kurallara göre kaydedilmesine denir.

Kataloglama: Katalog hazırlama işlemidir. Bibliyografik kimliklerin oluşturulması sürecini kapsar.

Kataloglama işleminin ilk amacı bilgi merkezinde bulunan materyalleri listelemektir.

Aradığımız esere ulaşabilmek için bibliyografik kimliğini belirlemek yetmez, kütüphanedeki yerini

de belirlememiz gerekir. Bunun için bibliyografik kimliklere eserin yer numarası eklenmelidir. Yer

numarası genellikle sınıflama işleminin sonucudur, yani yer numarası olarak genellikle sınıflama

numarası verilmektedir. Bazen yer numarası olarak, kütüphanenin kendi geliştirdiği bir kod da

verilebilmektedir –Milli Kütüphane’de olduğu gibi-. Bu yüzden kataloglama ve sınıflama birbirini

tamamlayan iki önemli faaliyettir.

Kavramlar

Kataloglama kuralları : Bibliyografik kimliklerin oluşturulması için belirlenen ve kataloglama işlemlerini standartlaştıran kurallardır.

Bibliyografik kimlik : Bir materyalin özellikleri ile ilgili bilgilerin bir araya getirilerek belli bir düzen ve sıra içerisinde kayıt edilmesine denmektedir.

Bibliyografik Denetim : Bilgiyi depolamak ve tekrar elde edebilmek amacıyla, bilgi

taşıyıcısının, özel olarak da bilginin tespit edilmesi; her tür materyalin bibliyografik

kayıtlarını düzenlemeye yönelik işlemler ve ilgililere duyurulması sürecidir.

Bibliyografya : Materyallerin, kütüphanede bir araya getirilmiş dermeden

farklı olarak içerik yönünden herhangi bir özellikle sınırlandırılmış listesidir.

Bir bibliyografya, belirli bir ülkede, yayımlanmış, belirli bir konuda, belirli bir biçimde ya da içeriği birçok başka faktörle sınırlandırılabilen materyalleri listeleyebilir.

Dizin (indeks): Bir derme veya veri tabanındaki materyallerin ya da

bunlardan çıkan kavramların sistematik rehberidir.