Söylem Analizi
“Söylem kavramı, esas itibariyle toplumsal alanda süregiden iktidar ilişkilerini, dilin anlamlandırma mücadelesi üzerinden okumayı öneren ve böylece toplumsal gerçeklik tanımlarının bu anlamlandırma mücadelesi boyunca sürekli değiştiğini varsayan bir kuramsal yaklaşımın kilit kavramı olarak karşımıza çıkar”
(Durna ve Kubilay, 2010: 48)
• Söylem analizi insanbilimi, halkbilimi, mikro sosyoloji, bilişsel ve sosyal psikoloji, şiir bilimi, retorik, biçembilimi, dilbilimi, semiyotik ve
metin ve konuşmanın yapıları, işlevleri ve işlemleriyle ilgilenen diğer tüm beşeri ve sosyal bilimlerde yeni bir disiplinler arası çalışma alanı olarak 1960lar ve 1970lerin ortaları arasında bulunan zaman diliminde ortaya çıkmıştır.
• Medya mesajlarının yapılarının daha
sistematik ve açık bir tarifi için yeni disiplinler arası söylem analizi alanının kuram ve
metodları kullanılabilir.
• Medya araştırmalarında söylem analizlerinin uygulamaları, söylem analizi ve kitle iletişimi alanlarının kendileri kadar çeşitlidir.
Özellikle meyda metinlerinin çözümlenmesinde öncü bir figür olarak kabul edilen, Teun Adrianus van Dijk tarafından geliştirilen sosyo-bilişsel
eleştirel söylem çözümlemesi model kabul edilerek derste işlenecektir.
• Teun A. van Dijk, haber anlatısını sentaktik ve semantik olmak üzere iki dilsel çözümleme türünde ele almaktadır.
• Sentaktik çözümlemede, analiz birimi olarak haber metninde kullanılan cümlelerin gramatik yapılarına odaklanırken, semantik çözümlemede ise sözcüklerin, cümlelerin, kısaca bütün söylemin anlamı üzerinde durulması öngörülmektedir.
• van Dijk’ın eleştirel söylem çözümlemesi
modeli makro yapının ve mikro yapının ayrı ayrı çözümlendiği iki ana bölümden
oluşmaktadır.
• Makro yapılar: Tematik ve şematik analiz olmak üzere iki boyuta sahiptir.
• Mikro yapılar: sözcük seçimleri, cümle yapıları, cümleler arası nedensellik ilişkileri, retorik
üzerinden analiz edilir.
Tematik analiz: haber başlıkları, alt başlıklar, haber girişleri ve spotlar.
Şematik analiz: durum ve yorum.
