Daha önce kamuoyuyla paylafl lmayan belge ve bilgilerle yeni bir Dersim Dosyas :

Tam metin

(1)

Genç Cumhuriyetin Dersim’e yönelik operasyonu hakk›nda sonuçlar›ndan söz edilirken olaylar›n nedenlerinden hiç söz edilmemektedir. 1937-1938’e uzan›p, Dersim ‹syan›’n›n ard›ndaki gerçeklerin son bölümünü sunuyoruz.

Daha önce kamuoyuyla paylafl›lmayan belge ve bilgilerle yeni bir Dersim Dosyas›:

SAKLI TAR‹H

Sinan Meydan

5

(2)

88

umhuriyet tarihi yalanc›lar› Dersim harekât› söz konusu olunca sözü döndürüp dolaflt›r›p Atatürk’e getirir ve Dersim harekat›ndaki “afl›r› güç kullan›- m›ndan” Atatürk’ün sorumlu oldu¤unu iddia ederler. Onlara göre Atatürk bir “Kürt düflman›d›r”

ve bu harekat s›ras›nda Dersim’de Kürtlerin katle- dilmesini istemifltir! Cumhuriyet tarihi yalanc›la- r›n›n bu iddias›n› çürütmek isteyenler ise “Atatürk’

ün o s›rada hasta oldu¤unu, dolay›s›yla Dersim harekat›ndan sorumlu olmad›¤›n›, harekat›n sorumlulu¤unun ‹smet ‹nönü, Fevzi Çakmak ve Celal Bayar’a ait oldu¤unu iddia ederler.

Dersim- Atatürk iliflkisine geçmeden önce, Atatürk’ün bir “Kürt düfl- man›” olmad›¤›n› çok iyi bilmek gerekir.

“Türkiye Cumhuriyeti’ni kuran Türkiye halk›na Türk milleti denir”

diyen Atatürk, Türkiye’deki bütün etnik unsurlar› “Türk milleti” tan›m›

içinde gören, hiçbir etnik unsura karfl› en ufak bir “düflmanl›k” beslemeyen bir anlay›fla sahiptir.

Bu gerçeklerden sonra, flimdi Atatürk’ün Dersim harekât›ndaki rolüne geçebiliriz.

Öncelikle, “ba¤›ms›z” ve “ça¤dafl” bir “ulus devlet” kurmak isteyen Atatürk, bu iste¤ini tam anlam›yla gerçeklefltirebilmek için öncelikle, Do¤u’daki kemikleflmifl “feodal yap›y›” k›rmas› gerekti¤ine inanm›flt›r.

Ancak emperyalizmin k›skac›ndaki feodaller, bölge halk›n› k›flk›rtarak Türkiye Cumhuriyeti’ne karfl› ayakland›rm›flt›r. Atatürk de bin bir güçlükle kurulan Türkiye Cumhuriyeti’ni korumak için bu ayaklanmalar›

bast›rm›flt›r.

uradan tekrar konumuza dönecek olursak: Öncelikle “Hangi Der- sim harekât›?” diye sormak gerekir; çünkü birincisi 1937’de, ikin- cisi de 1938’de olmak üzere iki Dersim harekât› vard›r.

Konuya so¤uk kanl› olarak bakt›¤›m›zda Atatürk’ün her iki Dersim harekât›ndan da sorumlu oldu¤u, ancak harekat s›ras›nda “afl›r› güç

C

Atatürk, bu iste¤ini tam anlam›yla gerçeklefltirebilmek için öncelikle, Do¤u’daki kemikleflmifl "feodal yap›y›" k›rmas› gerekti¤ine inanm›flt›r.

B

(3)

BD HAZ‹RAN 2012

kullan›m›ndan” hiçbir flekilde sorumlu olmad›¤› anlafl›lmaktad›r.

I. Dersim harekât›ndan önce Atatürk, Seyit R›za’y› “ikna etmek”

için Cemal Bardakç›, ‹zzettin Pafla ve Abdullah Alpdo¤an Pafla’y› görev- lendirmifltir. Onlar arac›l›¤›yla Seyit R›za’ya ulaflarak, ondan, “Dersim’de k›flk›rt›c›l›k yapmamas›n›” istemifltir.

Ancak, Seyit R›za Cumhuriyet’e meydan okumaya devam etmifltir.

Atatürk, 1935 y›l›nda Meclisi aç›fl konuflmas›nda Dersim’de yap›lacak

“›slahat program›n›” aç›klarken, “…Milletimizin lay›k oldu¤u yüksek medeniyet ve refah seviyesine varmas›n› al›koyabilecek hiçbir engel düflünmeye yer b›rak›lmad›¤›n› ve b›rak›lmayaca¤›n› huzurunuzda söy- lemekle bahtiyar›m.

Tunceli’deki icraat›m›z neticeleri, bu hakikatin yak›n ifadesidir. ” de- mifl ve “‹leri hükümet- çili¤in fliar›, halk› kud- retine oldu¤u kadar flefkatine de samimi- yetle inand›rabilmesi- dir. Büyük, küçük bü- tün Cumhuriyet me- murlar›nda bu zihniye- tin en genifl ölçüde in- kiflaf›na önem vermek çok yerinde olur.” di- yerek de asker ve me-

murlardan halka “flefkat göstermesini” istemifltir. Atatürk sözlerini

“Cumhuriyetin feyzinden yurdun di¤er evlatlar› gibi oradakiler de ta- mam›yla istifade edeceklerdir.” diye bitirmifltir.

örüldü¤ü gibi Atatürk, Dersim harekât›n› tasarlarken hiç kimseye

“Gidin Dersimlileri katledin!” dememifltir; tam tersine “‹leri hü- kümetçili¤in fliar›, halk› kudretine oldu¤u kadar flefkatine de samimiyetle inand›rabilmesidir. Büyük, küçük bütün Cumhuriyet memurlar›nda bu zihniyetin en genifl ölçüde inkiflaf›na önem vermek çok yerinde olur.”

diyerek, hükümeti isyan› bast›r›rken “flefkatli olunmas›” konusunda uyarm›flt›r.

‹syan›n büyümesi üzerine 4 May›s 1937’de Ankara’da yap›lan hükü- met toplant›s›na Cumhurbaflkan› Atatürk de kat›lm›flt›r.

4 May›s 1937’de, Türkiye Cumhuriyeti Genelkurmay Baflkanl›¤›, Atatürk’ün baflkanl›¤›nda yapt›¤› toplant›da al›nan kararlar› içeren “uya-

G

(4)

90

r›” bildirileri haz›rlam›fl ve bu bildiriler “uçaklarla” bölgeye at›lm›flt›r.

Atatürk, manevi k›zlar›ndan Sabiha Gökçen’in bu harekata kat›lmas›n›

istemifltir. Dünyadaki ilk kad›n savafl pilotu olan Sabiha Gökçen, an›la- r›nda, Atatürk’ün iste¤iyle Dersim harekât›na kat›ld›¤›n› ve Atatürk’ün kendisine bir de tabanca verdi¤ini belirtmifltir.

Özetle, 1937’deki I. Dersim harekât› Atatürk’ün bilgisi dahilinde yap›lm›flt›r.

Atatürk’ün sorumlu oldu¤u I. Dersim harekat› sonras›nda yarg›lanan 72 kifliden 27’sinin idam› istenmifl, ancak sadece 7’si idam edilmifltir.

1937 tarihli ‹ngiliz Büyükelçili¤i raporuna göre I. Dersim harekât›

sonras›nda ‹syanc›lardan 265’i öldürülmüfl, 20’si yaral› ele geçirilmifl, 27’si yakalanm›fl, 849’u da teslim olmufltur. Bu s›rada 1 subay 28 asker flehit olmufl, 3 subay 46 asker de yaralanm›flt›r. Genelkurmay kayna¤›

“Türkiye Cumhuriyeti’nde Ayaklanmalar” adl› kitapta belgelere dayan›- larak verilen arakamlar da bu rakamlara çok yak›nd›r.

örüldü¤ü gibi Atatürk’ün do¤rudan sorumlu oldu¤u I. Dersim ha- rekât›nda 50 bin ile 100 bin aras›nda de¤il, sadece 265 isyanc›

öldürülmüfltür.

1937’deki I. Dersim harekât› sonras›nda yakalanan Seyit R›za, Ela- z›¤’da yarg›land›ktan sonra 6 isyanc›yla birlikte idam edilmifltir. Ancak Seyit R›za idam edilirken bafl›na zorla bir fötr flapka giydirilmifl ve idamdan sonra bu haliyle bir de foto¤raf› çekilmifltir. Bütün bunlar, Atatürk’ten habersiz, baz› iflgüzarlar taraf›ndan yap›lm›flt›r.

Atatürk’ün Dersim harekât›ndaki rolünü do¤ru bir flekilde ortaya koyabilmek için özellikle 1937’deki I. Dersim harekât›na bakmak ge- reklidir; çünkü 1938’deki II. Dersim harekat›nda Atatürk hastad›r; hare- kâttan haberdard›r, ama harekât› çok yak›ndan takip etmesi olanaks›zd›r.

1937’deki I. Dersim harekat›nda elebafllar›ndan Seyit R›za ve onun etkileyerek ayakland›rd›¤› 6 afliret reisi yakalanarak as›lm›flt›r, ama isyanc› tüm afliretler etkisizlefltirilememifltir. Bu nedenle çok k›sa bir süre sonra, 1938’de II. Dersim ‹syan› ç›km›flt›r. ‹flte tam da bu noktada

“Atatürk, 40 bin ile 100 bin aras›nda Dersimliyi katletti!” diyen Cumhu- riyet tarihi yalanc›lar›n›n maskesi düflmüfltür.

Çünkü, e¤er bu iddia gerçekten do¤ru olsayd›, I. Dersim harekât›ndan çok k›sa bir süre sonra II. Dersim ‹syan› ç›kmazd›!

1937’deki I. Dersim harekât›ndan k›sa bir sonra, Dersim’de yeni bir isyan›n patlak vermesi ve 1938’de II. Dersim harekât›n›n düzenlenmesi, I. Dersim harekat› sonunda çok büyük kay›plar yaflanmad›¤›n› ve dola- y›s›yla “afl›r› güç kullan›lmad›¤›n›” kan›tlamaktad›r.

I. Dersim harekât›na göre, II. Dersim harekât› çok daha fliddetli ol-

G

(5)

BD HAZ‹RAN 2012

mufltur. Bu harekât s›ras›nda yer yer “afl›r› güç kullan›ld›¤›” da do¤rudur.

II. Dersim harekât›1938 yaz›nda gerçeklefltirilmifltir. Elimizdeki belge, bilgi ve nüfus istatistiklerine göre II. Dersim harekât› s›ras›nda da 1500 ile 2500 civar›nda isyanc› öldürülmüfltür.

II. Dersim harekat› s›ras›nda, 14 A¤ustos 1938 tarihinde 4. Genel Müfettifllik taraf›ndan isyan bölgesindeki afliretlere yönelik “uyar› bil- dirisi” yay›nland›¤› tarihte Atatürk’ün hastal›¤› ortaya ç›km›fl ve tedavi süreci bafllam›flt›r.

astal›¤› süratle ilerleyen Atatürk, 10 Kas›m 1938’de vefat etmifltir.

R›za Zelyut’un dedi¤i gibi: “Bu süreçte art›k Kemal Atatürk’ün hastal›¤› iyice a¤›rlaflm›flt› ve süreci kontrol edebilecek durumda de¤ildi.

Böylece onun Alevilere karfl› olan koruma kalkan› da ortadan kalkm›fl durumdayd›.”

“Yurtta bar›fl dünyada bar›fl” diyen, “Zorunlu olmad›kça savafl bir cinayettir” diyen, bir ç›nar a¤ac›na bile k›yamayarak köflkünü birkaç metre kayd›ran Atatür-

k’ü insan hayat›na kas- teden “katliamcı bir ›rk- ç›” olarak göstermek son derece yanl›fl, “ah- lâks›z” ve “afla¤›l›k”

bir tav›rd›r.

Dersim yalanc›lar›- n›n Dersim harekât›n- dan en çok sorumlu tut- tuklar› bir di¤er isim de ‹smet ‹nönü’dür.

Evet! 1937’deki I. Der- sim harekât›ndan Ata- türk cumhurbaflkan›,

‹smet ‹nönü de bafl-

“Bu süreçte art›k Kemâl Atatürk’

ün hastal›¤› iyice a¤›rlaflm›flt› ve süreci kontrol edebilecek durumda de¤ildi. Böylece onun Alevilere karfl› olan koruma kalkan› da ortadan kalkm›fl durumdayd›.”

Atatürk, 10 Kas›m 1938’de vefat etmifltir.

H

(6)

bakan olarak do¤rudan sorumludur. Ancak 1938’deki II. Dersim harekât›ndan, daha do¤rusu harekât›n oluflum biçiminden ne Atatürk ne de ‹nönü “do¤rudan” sorumlu de¤ildir. Çünkü, daha önce ifade etti-

¤imiz gibi o s›rada Atatürk hastad›r. ‹nönü ise Atatürk taraf›ndan bafl- bakanl›ktan al›nm›flt›r. 25 Ekim 1937’de Celal Bayar Hükümeti kurul- mufltur, yani II. Dersim harekât› s›ras›nda baflbakan ‹smet ‹nönü de¤il Celal Bayar’d›r. Bilindi¤i gibi ayn› Celal Bayar bir süre sonra CHP’den ayr›l›p DP’yi kuran ekipte yer alm›flt›r.

Bu konuyu, y›llar önce Ahmet Taner K›fllal›’n›n sordu¤u flu soruyla bitirelim:

“Dersim ayaklanmas› nedeni ile Atatürk’ü ve Kemâlizmi suçlamaya çal›flanlar›n öncelikle flu soruyu yan›tlamalar› gerekir: ‘Suçlamalar do¤ru ise, Tunceli yani Dersim, niçin y›llar boyu Atatürk’ün partisine oy ver- mifltir? Türkiye’de Kemalist partiye, ya da baflka bir partiye verilen oy- lar›n yüzde 70’leri aflt›¤› baflka bir il var m›d›r?’ ‹flte Dersim gerçe¤i!...

Gerisi, ‘laf-› güzaf’!”

Dersim harekat› sonras›nda Tunceli’nin Do¤u’nun parlayan y›ld›z›

oldu¤u bir gerçektir. 1940’lardan itibaren h›zla de¤iflen Tunceli, k›sa zaman içinde Türkiye’nin en ayd›nl›k insanlar›n›n yaflad›¤›, okuma yaz- ma oran› en yüksek ili haline gelmifl, ayd›n Tunceli halk› “din” veya

“faflizm” propagandas› yapan sa¤ partilere de¤il, sosyal demokrat parti- lere oy vermifltir. Dersim’deki ölümlerin bafl sorumlusu genç cumhuriyet ve Atatürk de¤il, Kürtleri k›flk›rtan Seyit R›za ve di¤er afliret reisleridir.

Bu gerçe¤i en iyi gören yine Dersim halk› olmufltur.

ersim harekât› dünyan›n gözleri önünde gerçek- leflmifltir

Yine Özak›nc›’n›n yerinde tespitiyle, Haziran 1938'de bafllat›lan II.

Dersim harekat›, A¤ustos 1938'de yabanc› ülkelerin Türkiye'deki bütün yabanc› ülke askeri ataflelerinin ça¤›r›ld›¤› ve gelip izledikleri "Üçüncü Ordu Tunceli Askeri Manevralar›"yla birlefltirilmifl ve tüm dünyan›n gözleri önünde gerçeklefltirilmifltir. Askerlerin Dersim da¤lar›nda ma¤a- ralar›nda isyanc› arama tarama çal›flmalar›, yabanc› ülkelerin askeri atafleleriyle gazete muhabirleri, taraf›ndan notlar al›narak, foto¤raflar

92

D

Suçlamalar do¤ru ise, Tunceli yani

Dersim, niçin y›llar boyu Atatürk’ün

partisine oy vermifltir?

(7)

BD HAZ‹RAN 2012

çekilerek izlenmifl, harekât›n sonuçland›r›ld›¤› 16 Eylül 1938'e dek Dersim'in bütün da¤lar›, dereleri, tepeleri, ma¤aralar›, yabanc› devlet görevlilerinin gözleri önünde ad›m ad›m taranm›fl, çat›flmalar da yabanc›lar›n gözleri önünde olup bitmifltir.

ngiliz askeri atefle Yarbay A. Ross, 5 Eylül 1938 günü ‹ngiltere’ye gönderdi¤i 119 nolu kapal› raporunda, harekat›n sona ermesinden on bir gün önceki durumu flöyle anlatm›flt›r:

"Türkler flimdi de 3 milyon liral›k bir yap›m program›na girifltiler.

Biri Tunceli'nin bat›s›ndan di¤eri do¤usundan geçip Erzincan'› Elaz›¤'a ba¤layan ve çeflitli noktalardan birbirine ba¤lanarak bölgesel bir ulafl›m a¤› oluflturan iki yolun yap›m› sürmektedir. fiu ana dek toplam uzunluklar›

684 metre tutan dokuz köprüyle birlikte, 420 km yol yap›lm›fl ve telefon hatlar›na 5.000 km. eklenmifltir. Mareflal Fevzi Çakmak bana, Mansur (veya Murat) nehrinin kayna¤›nda bir barajdan muhtemelen hidroelektrik enerjisi de elde edilece¤ini söyledi. Genelkurmay Baflkan Yard›mc›s›na ve di¤er Türk subaylar›na göre, son derece güzel bir yer olan Tunceli bölgesinin ilerde 'ikinci bir ‹sviçre' haline getirilmesi amaçlanmaktad›r.

Ama bana kal›rsa bölgenin eriflilmez yap›s› ve Türkiye'yi gezen yabanc›- lara ç›kart›lan güçlükler bu düflün gerçekleflmesini ciddi bir biçimde engelleyecektir."

Cumhuriyet tarihi yalanc›lar›nca binlerce masum insan›n katledildi¤i söylenen Dersim harekât› hakk›nda yabanc› bas›nda ve d›fl ülkelerde bu yönde hiçbir yaz›ya ve belgeye rastlanmam›flt›r. E¤er Dersim’de gerçekten de bir Kürt katliam› yap›lm›fl olsayd› Atatürk Türkiyesi’ni bir kafl›k su- da bo¤mak isteyen emperyalist ülkeler bunu propaganda malzemesi yapmazlar m›yd›?• sinanmeydan@butundunya.com.tr

Nuri Dersimi

Atatürk’ün Sözleri

Bugünkü hükûmetimiz, devlet teşkilâtımız doğrudan doğruya milletin kendi kendine, kendiliğinden yaptığı bir devlet teşkilâtı ve hükûmettir ki, onun ismi Cumhuriyettir. Artık hükûmet ile millet arasında mazideki ayrılık kalmamıştır. Hükümet millettir ve millet hükûmettir. Artık hükûmet ve hükûmet mensupları kendilerinin milletten ayrı olmadıklarını ve mille- tin efendi olduğunu tamamen anlamışlardır.

Şekil

Updating...

Referanslar

Updating...

Benzer konular :