Su Numunelerinin Alınması, Taşınması

Su Numunelerinin Alınması, Taşınması ve Laboratuvara

Gönderilmesi

Mik. Uzm. Umut BERBEROĞLU

Türkiye Halk Sağlığı Kurumu

Mikrobiyoloji Referans Laboratuvarları Daire Başkanlığı

Öğrenim hedefleri

Katılımcılar sunum sonunda;



Numune alımı ve taşınmasının önemini anlayacaklar



Numune kabul kriterleri için kullanılan referans dokümanları sıralayabilecekler



Numune alımı ve taşınmasında Mikrobiyolojik yönden analiz sonucunu olumsuz yönde etkileyecek unsurları sayabilecekler



Numune alım teknikleri hususunda temel ilkeleri sayabilecekler

Senaryo 1



Çevre sağlığı teknisyeni, Umut köyü suyunun mikrobiyolojik su kalitesinin gösterilmesi için Muhtarın evinden numune almaya gider.

- Toplam koliform, E.coli ve Enterokok analizleri için bir adet 100 mL’lik steril cam numune şişesine örnek alır,

- Şişeyi etiketler, serbest klorun 0.2 ppm olduğunu kayıt eder, - Soğuk zincirde 48 saatte laboratuvara ulaştırır,

Red nedeni ne(ler)dir

Ancak numuneleri laboratuvar kabul etmez!!!

Neden numune alınır?

Yasal gerekliliklere uygunluğu tespit etmek

Kirliliği tanımlamak için

Kirlilik kaynağını tespit etmek (Salgınlarda)

Değişimler Eğilimler

İnceleme (Analiz) yapmak Mikrobiyolojik

Kimyasal Fiziksel

Hangi amaç(lar)la analiz yapılır?

Analiz aşamaları?

 Analiz öncesi (Pre-analitik) aşama

“su numunesinin alımından laboratuvarda analize alınmasına kadar geçen aşama”

 Analiz aşaması (Analitik)

“su örneğinin laboratuvarda analize alındığı aşama”

 Analiz sonrası (Post-analitik) aşama

“elde edilen sonuçların raporlandırıldığı aşama”

Analiz öncesi aşama

A n ali z

Olası hata kaynakları

Numune alımı Saklama-Taşıma Lab. kabulü

- Uygun şekilde alınmayan numune

- Numunenin uygun şekilde taşınmaması

Analiz öncesi aşamanın önemi!



Numune alımı, belli bir noktanın o andaki özelliğini doğru yansıtmalıdır



Bu nedenle, analize alınana kadar suyun özelliği değişmemelidir.



Analiz sürecinin güvenilirliğindeki

en zayıf

^halka

analiz öncesi aşamadır. (özellikle bizde)



Analiz öncesi aşamada yapılan hatalar, tüm analiz sürecindeki hatalarının büyük kısmını oluşturur,



Bu aşamada yapılan hatayı düzeltebilecek bir laboratuvar yoktur.

Laboratuvar hatalarının sonuçları

Uygun olmayan halk sağlığı

faaliyetleri

Kaynakların boşa harcanması

Saptanamayan bulaşıcı hastalık

salgınları

HATA

Yaşanacak güven sorunu, medyatik problemler

Analiz öncesi aşama (devam)

 Kötü koşullarda alınmış bir numunenin analiz edilmesi hiçbir anlam ifade etmez

 Kalite gerekleri ve güvenilir sonuç için

laboratuvar, analizi olumsuz etkileyen unsurların uygunluğunu garanti altına almalıdır

 Bu amaçla laboratuvar güncel Numune Kabul

Kriterlerini (NKK), ulusal/uluslar arası kurallara

göre oluşturmalıdır.

NKK uygunluğu, ilgili Referanslar

 ^{ISO 5667-1}

: Numune alım programlarının oluşturulmasına ve numune alım tekniklerine ilişkin için genel rehber

 ^{ISO 5667-3}

: Su numunelerinin saklanması ve taşınma kuralları

 ^{ISO 5667-4}

: Doğal ve yapay göllerden numune alımlarına ilişkin genel rehber

 ^{ISO 5667-6}

: Nehir ve akarsulardan numune alımına ilişkin rehber

 ^{ISO 5667-9}

: Deniz sularından numune alımına ilişkin rehber

 ISO 5667-16

: Mikrobiyolojik analizler bakımından su numunesi alımına ilişkin rehber

NKK uygunluğu, ilgili Referanslar (II)

 ^{ISO 19458}

: Su kalitesi – mikrobiyolojik analizler için numune alımı



Kullanılan Standart metotlar;

- TS EN ISO 9308-1: Escherichia coli ve Koliform bakterilerin araştırılması ve sayımı – Bölüm 1: Membran filtreleme yöntemi

- TS EN ISO 7899-2: Bağırsak enterokoklarının araştırılması ve sayımı Bölüm 2: Membran filtreleme yöntemi



Ulusal Mevzuatlar:

Ör: Yüzme Suyu Kalitesi Yönetmeliği (76/160/AB), 2006/7/EC



Laboratuvarın istediği özellikler Ör: THSK, 2014 Fiyat Kitapçığı vb.

Analizi etkileyen ana unsurlar

 Numune alım noktasının seçimi (temsil özelliği)

 Numuneyi alan kişi (yetkinlik, güvenilirlik)

 Şişenin yapısı-içeriği

 Numunenin taşınma şekli ve süresi

Numune alım noktasının seçimi

 Örneklem bölgesini temsil etmeli ve her türlü değişikliğin hesaba katıldığı bir nokta olmalıdır (Aksi halde yönetsel eksiklikler oluşur).

 ISO 5667-1 ve ISO 5667-2’ye uygunluk

 Su değişkenlik hesaba katılmalıdır

- Yüzey, yüzey altı - dağıtım ağındaki tüm noktalar aynı değil - Tankın çıkışı ve girişinden alınan su v.b

 Dezenfektanların reaksiyonlarını tamamladığı

kararlı noktalar seçilmelidir.

Numune alan kişi

 Yeterli eğitim düzeyi (hijyen nosyonu, alım tekniği bilgisi)

 Numune noktasını bilmeli/tanımalı,

 Numunenin ne için istendiğini ve hangi parametrelere bakılacağını bilmeli,

 Elleri temiz (dezenfekte edilmiş) olmalı,

 Faaliyet, diğer kişiler için tehlike arz etmemelidir

Şişeler yapısı-içeriği

 Kimyasal ve Mikrobiyolojik analizler için ayrı şişeler kullanılmalıdır.

 Şişelerin yapısı,

- Cam, tekrar kullanılabilir

- Plastik (PP,PE,PS), tek kullanımlık

 Şişeler kapak ile birlikte temiz ve steril olmalıdır,

- Hazır olarak alınan şişelerin mutlaka sterilizasyon

sertifikası

- Dış kısım, poşet veya folyoya sarılı olabilir yada kullanım esnasında %70 Etanol veya % 70 isopropanol ile silinebilir

Kullanılan şişeler (devam)

 Şişenin hacmi,

Tüm parametrelerin yapılması için uygun olmalı

- E.coli ve enterokoklar için 250 mL - Salmonella için 1-5 L - Parazit virüsler için 1-100 L

 Kimyasal madde içeriği,

Dezenfektan nötralizasyonu için,

100 mL’lik şişeye 0.1 mL Na-Tiyosülfat

pentahidrat(18mg/mL) 5 ppm serbest kloru inaktive eder

Senaryo 2



Umut 2104 noktasından alınan su numunesi,

mikrobiyolojik analiz için hem 30 dk’lık mesafedeki köyün il halk sağlığı laboratuvarına hem de araçla 10 saat

mesafedeki Ankara Halk Sağlığı Laboratuvarına

gönderiliyor. İl HSL sonuçlarına göre yüksek düzeyde kirli çıkan numune, Ankara HSL’da temiz bulunuyor.



Bunun üzerine başlatılan incelemede;

- Numunenin serbest klor miktarının 0.1 ppm olduğu, - Numunelerin 500 mL steril ancak Na-tiyosülfatsız

şişelere alındığı anlaşılıyor.

Bu farklı laboratuvar

sonuçlarına ne sebep olmuş olabilir?

Numunenin taşınma şekli/süresi



Numune, güneş ışınlarından korunur



_Şişelerin

en kısa sürede

laboratuvara götürülmesi esastır



Numunenin alınması ve incelenmesi arasındaki saklama süresi kullanılan standarda/mevzuata uygun olmalıdır

- Soğuk zincir’de ((5±3)°C) en fazla 24 saat

- Soğuk zincir’de ((5±3)°C) en fazla 12 saat (TKS vb)



Taşıma esnasında su numuneleri donmamalıdır

(uygun miktarda buz aküsü)



Taşıma sırasında dökülme/sızma

Numune alımının izlenebilirliği/tutanak



Numune alma işleminin

tarih ve saati



Numune alan kişinin

kimlik bilgileri



Numune alınan

yerinin/noktanın tanımlanması

(musluk, sürekli akan su v.b)



Çevrede veya su yüzeyindeki anormal değişiklikler



Alım noktasının

dezenfekte

edilme biçimi (alev, alkol)



Çalışılması istenen parametreler, ilgili yönetmelik ve ekleri



Yerinde ölçümlerin sonuçları

Numunelerin laboratuvara kabulü

 Lab. numune kabul kriterlerine sahip olmalıdır

* Alan personel bilgileri

* Taşıma şekli-süre,

sıcaklık

* Numune miktarı

* şişenin şekli ve dış görünümü * şişe etiketi ile tutanak ile uyum * Çalışılması istenen parametreler

Numune alım teknikleri

 Yüzme sularından numune alımı (kıyıdan ve bot ile)

 Musluktan numune alımı (rutin ve salgın incelemesi)

 Ambalajlı sulardan numune alımı

Yüzme sularından numune alımı



Gerekli tüm malzemeler hazırlanır (tutanak, kalem, şişe, dezenfektan, taşıma kabı, buz aküsü, emici kağıt vb)



Eller yıkanır/dezenfekte edilir



Numune şişeleri etiketlenir, kod numarası ve/veya isim



Numune alım tutanağı doldurulur

Tarih, saat, numune alan kişinin kimlik bilgileri, şişe sayısı, numune alım yeri

ve noktası, gözlemler, ölçüm sonuçları ve referansları v.b



Yüzücülere mümkün olan en yakın yerden ve yüzücülere tehlike oluşturmadan işlemler yapılmalıdır

Yüzme sularından numune alımı

(Denize girerek)



1 m derinliğe ulaşılır, aksi halde bu not edilir



Yüzeyin 30 cm altından numune alınır - Şişe suya daldırılır

- Şişeler 1/10’luk boşluk bırakılır doldurulur - Tercihen kapak aynı derinlikte kapatılır



Eller hiçbir zaman kapak ve şişenin iç kısmına temas etmemelidir



Şişeler kurulanır ve taşıma kabına konur

Yüzme suyundan numune alımı

(Kayık/Bot ile numune alımı)



Tekne sınır çizgisinin arkasında ve akıntı ve rüzgara karşı konumlandırılır, motor durdurulur



Numune alım noktaları şamandıralarda işaretlenebilir.



Numune alımını, teknenin ön bölümünden ya da yanlardan yapılır (El veya numune alma aparatı ile)



1/10 boşluk bırakılır ve elle iç kısımlara değmeden kapak kapatılır.



Şişeler kurulanır ve taşıma kabına konur

Musluktan numune alımı



Eller yıkanır/dezenfekte edilir



Numune şişeleri etiketlenir, kod numarası ve/veya isim



Numune alım tutanağı doldurulur

 Filtre ve musluk ağızlığı gibi aparatlar çıkarılır

 Musluk ağzı dezenfekte edilir, alkol veya alev

 Çeşme açılır, ~30 sn akıtılır, kapatılmaz



Şişeyi 1/10 boşluk kalacak şekilde doldur



Dikkatlice şişenin kapağı kapatılır

Musluk ağzı dezenfekte edilir Musluk ~30 sn açık tutulur Alev yanında kapak açılır Musluk ağzı dezenfekte edilir

Salgın durumlarında musluktan numune alımı

 Eller yıkanır/dezenfekte edilir

 Numune şişeleri etiketlenir, kod numarası ve/veya isim

 Numune alım tutanağı doldurulur



Filtre ve musluk ağızlığı gibi

aparatlar çıkarılmaz



Musluk ağzı

dezenfekte edilmez

, alkol veya alev



Çeşme açılır,

~30 sn akıtılmaz

, hemen numune alınır.

 Şişeyi 1/10 boşluk kalacak şekilde doldur

 Dikkatlice şişenin kapağı kapatılır

Ambalajlı sulardan numune alımı

 Ambalajlı bir ürün son kullanma tarihine kadar ilk üretildiği andaki kalitesini belirlenen kurallar

çerçevesinde (mevzuat, standart vb) korumak durumundadır

(Pastörize Süt, Peynir, Su vb)

Ambalajlı sulardan numune alımı II



Ambalajlamayı takiben (Ruhsat, denetim izlemesi vb) veya piyasa denetimi için numune alımı

- Genel numune alma-taşıma kurallarına uyulur (Gerekli fiziki kontrol, etiket kontrolü, kapak kontrolü vb)

-

Soğuk zincirde 12 saat (TKS için)

- Çalışılacak parametrelere göre su miktarı belirlenir (genellikle 2 L)

- İlgili tutanak doldurulur

Özet

 Numune alımı suyun cinsine göre eğitimli personel tarafından uygun şekilde ve doğru ekipman kullanılarak yapılmalıdır.

 Numune istenen şekilde ve sürelerde laboratuvara ulaşmalıdır.

 Laboratuvar, analiz öncesi aşamanın

uygunluğunu güvence altına almalıdır. (NKK)

Anahtar mesaj

 Analiz öncesi aşama, güvenli sonuç alınması adına en önemli analiz aşamasıdır.

 Numuneyi alan personel, numuneyi göndereceği laboratuvarın NKK’i bilmeli, gerekirse temasa

geçmelidir.

İletişim