Materyal Seçme, Geliştirme ya da Kullanma Sürecinin Önkoşulları. Öğrenme ve Öğrenenin özelliklerinin belirlenmesi

(1)

Öğretim Teknolojileri ve Materyal Tasarımı

Materyal Geliştirme Süreci-Aşamalar

 Materyal Seçme, Geliştirme ya da Kullanma Sürecinin Önkoşulları

 Hedef analizi (Hedeflerin incelenmesi)

 Öğrenme ve Öğrenenin özelliklerinin belirlenmesi

 İçerik (mesaj) analizi ve tasarımı

 İçerik ve aracın bütünleştirilmesi (entegrasyonu)

 Materyalin öğrenme ortamına taşınması Materyal Geliştirme Süreci:

Hedef Analizi

 Sürecin ilk basamağı bir hedef analizinin yapılmasıdır. Bu aşamada hedefin hangi hedef alanıyla ilgi olduğu sorusunun yanıtı verilir.

 Hedefin, hedef alanlarından “bilişsel”, ”duyuşsal” veya “psikomotor” alanlarından hangisiyle ilgili olduğuna bağlı olarak farklı seçim ve tasarım ilkelerinin uygulanması gerekebilir.

Materyal Geliştirme Süreci:

Hedef Analizi

• Performansın beklentilerin altında olması?

• Performans problemleri:

• Yeni bir ürün veya prosedürler

• Ortaya çıkan bir problemi çözmek

• Hedeflerin büyümesi

• Stratejik planlama İhtiyaçların Değerlendirilmesi

• İhtiyaç, ihtiyaç değerlendirmesi ve ihtiyaç analizi kavramları

• İhtiyaç değerlendirme süreci, dört işleve hizmet eder:

• Belirli bir göreve yönelik ihtiyaçların, yani performansı etkileyen problemlerin neler olduğunu belirler.

• Kritik ihtiyaçları belirler.

• Problemin çözüm yönetimindeki öncelikleri belirler.

(2)

• Bir eğitimin etkililiğini değerlendirmede temel verileri sağlar.

İhtiyaç Türleri ve Veri Kaynakları

İhtiyaç analizi yapma

Hedef Analizi

 İhtiyaç analizi problemi belirlemek için yollar ararken, hedef analizi problemi önererek başlar.

Kısacası problem bellidir.

 Örn. Yeni bir yazılımın kullanılmaya başlanması

 Uzman birkaç kişi ile yapılırken ihtiyaç analizinde farklı kaynaklardan veriler toplanır.

 Zaman ve maliyet açısından dar kapsamlıdır.

 Farklı yaklaşımlar: İhtiyaç analizi içerisinde de yapılabilir. İhtiyaç analizinin verilerini de kullanabilir.

•Ulusal standarda göre hedef kitlenin durumu (Örn: SBS, ÖSS vb.)

Normatif ihtiyaçlar

•Alan belirlenerek mevcut statünün belirlenmesi ve karşılaştırılması

Göreceli ihtiyaçlar

•Performansını geliştirmek isteyen güdülenmiş kişiler ile görüşme ve anket

Hissedilen ihtiyaçlar

•Profesyonel gelişim veya bir kursun daha fazla verilmesi İfade edilen ihtiyaçlar

•Planlı değişimin bir parçasıdır Öngörülen veya

gelecekteki ihtiyaçlar

•Deprem vb. kritik olaylara hazırlık veya «Eğer ne»

sorusunun cevabıdır.

Kritik olay ihtiyaçları

(f

(3)

Hedef Analizinin Alt Basamağı

Hedef Kitlenin Özellikleri

 Hedef kitlenin (öğrenenin) özelliklerinin belirlenmesi basamağında çeşitli durumlara bakılır.

 Örneğin, bireylerin öğrenmeleri beklenen konuyla ilgili olarak halihazırda sahip oldukları ön öğrenmeler (bilgi ve beceriler) belirlenir.

 Bu basamakta ayrıca bireylerin

 bireysel ve sosyal özellikleri (bireylerin yaşı, güdülenme düzeyleri, tutumları, beklentileri vb.),

 öğrenme stilleri (bilgiyi işleme alışkanlıkları) ve

 zekâ profilleri de incelenir.

Amacı

belirlemek Hedefleri belirlemek

Hedefleri gözden geçirmek

Hedefleri sıralamak

Hedefleri tekrar gözden geçirmek

Son bir derecelen

dirme yapılması

•Cinsiyet, yaş, iş tecrübesi, eğitim ve kültür

Genel özellikler

•Hazır bulunuşluk düzeyi: Ön koşul bilgi, beceri ve tutum yeterlikleri

Özel giriş özellikleri

•Bireylerin bilgiyi nasıl işlediği ve öğrenme görevlerine nasıl yaklaşım gösterdiği

Öğrenme

stilleri

(4)

Bağlamsal Analiz

 Bağlam, öğretim ve öğrenmeyi engelleyebilen veya kolaylaştırabilen engellerin toplamıdır.

 Bağlamsal analiz, öğretim tasarımı ve sunumunu etkileyecek çevresel faktörler hakkında bilgi sağlar.

•Okul notu, eğitim düzeyi, not ortalaması, alınan dersler, notlar, standart testlerden alınan puanlar Akademik bilgi

•Yaş ve olgunluk düzeyi, konuya ilişkin motivasyon ve tutum, beklentiler ve mesleki beklentiler, iş deneyimi, özel yetenekler, motor beceriler, çevresel koşullarda çalışma becerisi Kişisel ve sosyal özellikler

•Farklı geçmiş ve davranışları olan etnik kültürlere sahip bireyler

•Önyargısız materyaller ve çeşitli öğretim yöntemleri

Öğrenmede kültürel farklılıkları gösteren kişiler

•Fiziksel engelli bireyler vd.

•ÖT’na uzmanın katılımı Engelli öğrenenler

•Andragoji: Açık hedefler, yapılandırılmış program, yararı ve pratik kullanımı, zaman, bilgili öğretim elemanı, deneyimler, öz denetimli ve bağımsız, karar alma, daha az esneklik ve işbirliği

Yetişkin öğrenenler

(5)

Öğretim Bağlamı

Bağlamsal Bir Analizin Yürütülmesi

İçerik Analizi

 Sürecin bir sonraki basamağında bir içerik analizi yapılır. İletilmek istenen mesajın türüne göre mesaj farklı biçimlerde tasarlanır.

 İçerik ve aracın bütünleştirilmesi basamağında hedefe, içeriğe ve hedef kitlenin özelliklerine uygun olarak çeşitli formatlar seçilir.

 Materyal, bu ölçütler göz önünde bulundurularak geliştirilir.

Edgar Dale’in Katkıları Dale'in Yaşantı Konisi

 Dale, yaşantılarla kavramların oluşumu arasındaki ilişkilerden yararlanarak, hedef-hedef davranışlara eriştirecek öğretme durumlarının seçiminde, öğretmen ve eğitimcilere yardımcı olmak üzere "yaşantı konisi" adını verdiği çok esnek bir model geliştirmiştir.

Veri toplama

•Anket

•Gözlem

•Görüşme

Verilerin analizi

(6)

Yaşantı Konisinin İlkeleri

Yaşantı Konisinin dayandığı bilimsel ilkeler şöyle sıralanabilir:

 Öğrenme işlemine katılan duyu organlarımızın sayısı ne kadar fazla ise o kadar iyi öğrenir ve o kadar geç unuturuz.

 En iyi öğrendiğimiz şeyler kendi kendimize yaparak öğrendiğimiz şeylerdir.

 Öğrendiğimiz şeylerin çoğunu gözlerimizin yardımıyla öğrenebiliriz.

 En iyi öğretim, somuttan soyuta ve basitten karmaşığa doğru giden öğretimdir.

Yaşantı Konisinin Temel Özellikleri

Bu ilke ve sonuçlara uygun olarak Dale' in modelinde;

 Kavramların oluşumuna temel olan yaşantı türleri sırası göz önünde tutularak

 bütün duyu organlarıyla edinilebilecek somut yaşantılar koninin tabanına,

 sayısı gittikçe azalan duyu organlarıyla edinilebilecek daha soyut yaşantılar daha yukarılara yerleştirilmiştir.

 Bireylerce kendi kendine edinilebilecek, yaparak öğrenme ürünü yaşantılar koninin tabanına, başkaları yardımıyla edinilebilecek yaşantılar ise daha yukarılara

konulmuştur.

 İkisinden biri göz olan iki duyu organı söz konusu olduğunda, diğer koşullar eşitse,

 gözle edinilen yaşantılar koninin tabanına,

 karmaşık olanlar ise sırayla daha yukarılara konulmuştur.

(7)

Materyal Seçiminde Uygulanacak Ölçütler (Materyallerin Öğretim Değerini Saptama)

 Seçilen materyal öğretim programıyla uyumlu mu?

 Materyalin içerdiği mesajlar doğru ve güncel mi?

 Materyalde açık ve anlaşılır bir dil kullanılmış mı?

 Materyal öğrenciyi güdüleyici ve ilgiyi sürekli tutacak özelliklere sahip mi?

 Materyal öğrencinin katılımını sağlayıcı özelliklere sahip mi?

 Materyal, teknik özellikleri açısından yeterli mi?

 Materyal, önyargılardan arındırılmış bir yapıda mı?

 Materyalin kullanımına ilişkin gerekli kullanma kılavuzları ve diğer metinler mevcut mu?

Öğretim Materyallerinin Hazırlanmasında ve Seçilmesinde Dikkat Edilecek Noktalar (1)

 Öğrencinin Özellikleri: Eğitim ortamında kullanılan araçların öğrencinin gelişim düzeyine ve önbilgilerine uygun olması gerekir.

 Öğretmen Özellikleri: Öğretmen kullanımda kendisini yetersiz hissettiği araçlar yerine kendine güvenerek kullanabileceği ve öğrencileri kolaylıkla yönlendirebileceği materyal ve araçları tercih etmelidir.

 Konu Alanının Özellikleri: Araç ve materyaller konu alanının özelliklerine göre seçilmelidir.

 Öğretim Hedefleri: Kullandığımız araç ve materyalin dersin hedeflerine uygun olması gerekmektedir.

 Öğrenci Sayısı: Sınıf mevcudunun az olduğu durumlarda hemen hemen tüm öğrenciler, öğretim araç ve materyallerinden yararlanabilirler.

 Fiziksel Koşullar: Araç ve materyallerin seçiminde sınıftaki fiziksel koşullar da göz önünde bulundurulmalıdır.

Öğretim Materyallerinin Seçimi

Araç ve materyallerin seçiminde şu sorulara olumlu cevap verilmelidir.

 Sunduğu kavram veya fikirleri iyi açıklayabiliyor mu?

 İncelenen konuya anlamlı bir katkıda bulunuyor mu?

 Öğrencilerin yaş, zekâ ve geçmiş yaşantılarının düzeyine uygun mu?

 Öğrencileri daha iyi düşünmeye ve eleştirici olmaya yöneltiyor mu?

Görsel İşitsel Araçların Nitelikleri

Araçlarda şu niteliklerin bulunması gerekmektedir:

(8)

 İşlenecek konuları çeşitli yönlerden açıklayabilmelidir.

 Öğrencilerin dikkatinin konu üzerine çekilmesinde, ilgilerinin uyanmasında ve yeni bilgilerinin doğmasında etkili olmalıdır.

 Öğrencileri kendi kendine düşünmeye alıştırmalı ve incelemeye yöneltmelidir.

 Çeşitli duyuların yardımıyla doğru ve tam öğrenmeyi sağlamalıdır.

 Araç, gruba uygun olmalıdır.

 Araç, amaca uygun olmalıdır. (Amaca uygun araç seçilmelidir.) Materyalleri Hazırlama İlkeleri

 Basit, sade ve anlaşılabilir olmalı

 Dersin hedef ve davranışlarına uygun olmalı

 Görsel özellikler materyalin önemli noktalarını vurgulamak amacıyla kullanılmalı

 Öğrencinin gelişim ve öğrenim özelliklerine uygun olmalı

 Öğrenciye alıştırma ve uygulama olanağı sağlamalı

 Öğretmenler kadar öğrencilerin de kullanılabileceği düzeyde basit olmalı

 Gerektiğinde kolaylıkla geliştirilebilir ve güncelleştirilebilir olmalıdır.

Görsel Tasarımda Amaçlar

Bilgi verme ve öğretim amaçlı görselleri tasarlarken, materyalin, mesajın kaynağı (öğretmen) ile alıcı (öğrenen birey) arasındaki iletişimi geliştirme açısından temel olarak 4 ana amaca hizmet etmesi gözetilir:

 Okunaklılığı garantilemek,

 Verilmek istenen mesajı yorumlamaya harcanan emeğin miktarını azaltmak,

 İzleyenlerin etkin katılımını sağlamak,

 Verilmek istenen mesajın en önemli kısmına odaklanılmasını sağlamak.