Çoklu Zeka Kuramı

(1)

Çoklu Zeka Kuramı

Özel Öğretim Yöntemleri I Dersi 3. Hafta Sunumu

Arş. Gör. Serkan Keleşoğlu

(2)

12/19/2021

2

Ne kadar zekisiniz!?

(3)

Anne, baba ve iki çocuktan oluşan bir aile bir tünelin başına gelmişler

ve karşıya geçmeleri gerekiyor.

© TED ANKARA KOLEJİ

12/19/2021

3

(4)

1. Tüm aile fertleri karanlıktan çok korkuyor ve bu nedenle geçişlerde yanlarında mutlaka meşale olması gerekiyor.

2. Meşale sadece 12 dakika yanıyor

dolayısıyla tüm fertlerin geçişi 12 (on iki) dakikada tamamlanmak zorunda.

12/19/2021

4

(5)

3. Tünelden aynı anda sadece 2 kişi geçebilir.

4. Baba 1 dakikada karşıya geçebiliyor.

5. Anne 2 dakikada karşıya geçebiliyor.

6. Erkek çocuk 4 dakikada karşıya geçebiliyor.

12/19/2021

5

(6)

7. Kız çocuk 5 dakikada karşıya geçebiliyor.

8. Tüm bireyler için gidiş ve gelişler aynı sürede tamamlanıyor.

Bu şartlar altında aileyi karşıdan karşıya

geçirebilecek misiniz?

12/19/2021

6

(7)

3 DAKİKA

12/19/2021

7

(8)

2 dakika

12/19/2021

8

(9)

3 dakika

12/19/2021

9

(10)

8 dakika

12/19/2021

10

(11)

10 dakika

12/19/2021

11

(12)

12 dakika

12/19/2021

12

(13)

12/19/2021

13

Zekâ???

(14)

12/19/2021

14

Çoklu Zeka Envanteri

(15)

Zekâ Nedir?

 Gardner’ın geliştirdiği kurama göre, zekâ biyopsikolojik bir potansiyeldir ve şöyle tanımlanabilir; Zekâ, bir veya daha fazla kültürel yapıda değeri olan bir ürüne şekilde verme ya da problemleri çözme yeteneğidir (Bümen, 2007, s.3).

 Kuramın iki temel özelliği, onu geleneksel anlayıştan ayırmaktadır. Birincisi zekâ tanımı, gerçek yaşamda problem çözmeye ve bir ürün elde etmeye dayanır.

İkinci özellik ise zekânın çoğul olarak ele alınmasıdır (Bümen, 2007, s.3).

 Kuramın ayırt edici özelliklerini sınıflandırdığımızda şöyle bir görünüm elde edilmektedir;

 Zekâ tanımı, gerçek yaşamdaki zekâya dayanır.

 Zekâya çoğul bir bakış açısıyla bakar.

 Tüm zekâlar evrenseldir.

 Zekânın bütünsel profili gelişir ve değişir.

 Her zekâ alt ya da ikincil yetenekler içerir ya da farklı biçimlerde ortaya çıkar.

 Zekâlar birbirinden tecrit edilmiş olarak değil; birleşerek, kaynaşarak çalışırlar (Gardner, 1999, Akt Bümen, 2007, s.4).

12/19/2021

15

(16)

12/19/2021

16 ESKİ ANLAYIŞ YENİ ANLAYIŞ

1. Zekâ doğuştan kazanılır, sabittir ve bu nedenle de asla değiştirilemez.

1.Bir bireyin kalıtımla birlikte getirdiği zekâ kapasitesi iyileştirilebilir, geliştirilebilir, değiştirilebilir.

2. Zekâ niceliksel olarak ölçülebilir ve tek bir sayıya indirgenebilir.

2. Zekâ herhangi bir performansta, üründe veya problem çözme sürecinde sergilenir.

3. Zekâ tekildir. 3. Zekâ çoğuldur ve çeşitli yollarla sergilenebilir.

4. Zekâ gerçek hayattan soyutlanarak (zekâ testleri) ölçülür.

4. Zekâ gerçek hayat durumlarından veya koşullarından soyutlanamaz.

5. Zekâ öğrencileri belli seviyelerle göre sınıflandırmak ve onların gelecekteki başarılarını tahmin etmek için kullanılır.

5. Zekâ bireylerin sahip oldukları gizil güçlerini veya doğal potansiyellerini anlamak ve onların başarmak için uygulayabilecekleri farklı yolları keşfetmek için kullanılır.

(17)

 Her birey tüm zekâ alanlarında kapasiteye sahiptir.

 Uygun destek ve eğitimle tüm zekâ alanları belirli bir düzeye kadar geliştirilebilir.

 Zekâ alanları birlikte çalışır.

 Her zekâ alanının ortaya çıkması için belli standartlar yoktur.

 Öğrenme stili ve çoklu zekâ alanları aynı şey değildir.

 Bir alandaki zekâ her zaman her yerde ortaya çıkmayabilir.

 Öğretmenler çoklu zekâyı öğrencilere uygulamadan önce kendilerine uygulamalıdır.

12/19/2021

17 Çoklu Zekâ: Kritik Noktalar

Özden, 2011

(18)

Etkileyen Faktörler

 Biyolojik faktörler

 Kaynaklara ulaşım şansı

 Tarihsel kültürel faktörler

 Coğrafi faktörler

 Ailesel faktörler

 Durumsal faktörler

12/19/2021

18

(19)

Zeka Alanları

 Dil Zekâsı

 Mantıksal-Matematiksel Zekâ

 Görsel-Uzamsal Zekâ

 Müzikal Zekâ

 Bedensel-Kinestetik Zekâ

 Sosyal Zekâ

 Öze dönük Zekâ:

 Doğacı Zekâ

12/19/2021

19

(20)

Dil Zekası

 Sözcükler zekâsı ya da bir dilin temel işlemlerini açıkça kullanabilme yeteneğidir. Dil zekâsının kullanımı, önceki bilgiyi ve anlamayı yeni bilgiye bağlamaya yardımcı olmakta ve bağlantının nasıl olduğunu açıklamaktadır (Bümen, 2007, s. 5).

 Bu zekânın özündeki kapasiteler şunlardır:

 Düzeni ve sözcüklerin anlamını kavrama

 Açıklama, öğretme, öğrenme

 Mizaha dayalı anlatım

 Yazılı ya da sözlü olarak etkili hitabet, ikna ve güdüleme yeteneği

 Hatırlama ve geri getirme

 Metalinguistik analiz: Dili araştırma için kullanabilme

yeteneğidir (Bümen, 2007, s. 5).

^12/19/2021

20

(21)

Dil Zekası

Dil zekâsının gelişmesinde kullanılabilecek teknikler;

Verilen bilgileri betimleme

Araştırma projeleri hazırlama ve rapor yazma

Şiir, masal, efsane, öykü, kısa oyun veya makale yazma

Günlük yazma

Sözlük kullanma

Bulmaca hazırlama

Röportaj yapma

Tartışma yaratma

Mektup yazma

Sunum yapma

12/19/2021

21

(22)

Mantıksal-Matematiksel Zekâ

 Bu zekâ akıl yürütme zekâsı ya da tümdengelim ve tümevarım ile akıl yürütme, soyut problem çözme ve birbiri ile ilişkili kavramlar, düşünceler arasındaki karmaşık ilişkileri anlama yeteneğidir. Bu zekâ bilimsel hipotezi sınıflandırma, öngörü, öncelik verme ve oluşturma, neden-sonuç ilişkilerini anlama becerilerini içerir (Bümen, 2007, s. 6).

 Bu zekânın özündeki kapasiteler şunlardır:

 Soyut yapıları tanıma

 Tümevarım yoluyla akıl yürütme

 Tümdengelim yoluyla akıl yürütme

 Bağlantı ve ilişkileri ayırt etme

 Karmaşık hesaplamalar yapma

 Bilimsel yöntemi kullanma (Akt: Bümen, 2007, s.6).

^12/19/2021

22

(23)

Mantıksal-Matematiksel Zekâ

Zekânın gelişmesinde kullanılabilecek teknikler;

 Beyin fırtınası,

 Çizelgeler hazırlama

 Problemi harita ya da akış şeması haline getirme

 5N 1K sorularını sorma

 Karşılaştırma yapma

 Konuyu açıklamak için analoji oluşturma

12/19/2021

23

(24)

Görsel-Uzamsal Zekâ

 Beyin sözcüklere ulaşmadan önce, imaj ve resimlerle düşünür.

Görsel-uzamsal zekânın dili, renkler, şekiller, desenler, dokular, imajlar, resimler ve diğer görsel sembollerdir (Bümen, 2007, s.

7).

 Görsel ve uzamsal zekânın özündeki kapasiteler şunlardır:

 Aktif imgelem/hayal gücü

 Zihinsel canlandırma

 Yer/yön bulma

 Grafik temsili

 Uzaydaki nesneler arasındaki ilişkileri tanıma

 Çeşitli açılardan objeler arasındaki benzerlik ve farklılıkları tanıma (Lazear, 2000, Akt: Bümen, 2007, s.8).

12/19/2021

24

(25)

Zekânın gelişmesinde kullanılabilecek teknikler;

 Karikatür çizme,

 Fikirleri tablo haline getirme

 Yapboz hazırlama

 Konuşulan ya da okunan şeyin resmini yapma

 Zihin haritası ya da kavram haritası yapma

 Video izleme

 Poster hazırlama

 Harita, tablo, şekil inceleme

^12/19/2021

25 Görsel-Uzamsal Zekâ

(26)

Müzikal Zekâ

 Bu zekâ aslında bireylerin doğmadan önce gelişmeye başlayan ilk zekâsıdır. Çünkü sesler anne karnındayken duyulmaya başlar (Bümen, 2007, s.8).

 Müzikal zekânın özündeki kapasiteler şunlardır;

 Müziğin ve ritmin yapısına değer verme

 Müzikle ilgili şemalar oluşturma

 Seslere karşı duyarlılık

 Melodi, ritim ve sesleri taklit etme, tanıma ve yaratma

 Ton ve ritimlerin değişik özelliklerini kullanma

12/19/2021

26

(27)

Zekânın gelişmesinde kullanılabilecek teknikler;

 Dinlenen müziğin yarattığı duyguları ifade etme,

 Ritim yaratma

 Konuyla ilgili müzik dinleme

 Okurken ya da yazarken ritim tutma

 Kafiye bulma

 Konuyu müzik eşliğinde sunma

12/19/2021

27 Müzikal Zekâ

(28)

Bedensel-Kinestetik Zekâ

 Bu zekâ tüm vücut ve eller ile ilgili zekâdır. Vücut hareketlerini kontrol etmeyi ve yorumlamayı, fiziksel nesneleri manipüle etmeyi ve vücut ile zihin arasında bir uyum oluşturmayı sağlar (Bümen, 2007, s. 9).

 Bu zekânın gelişimini sadece atletik yapıda olanlarla sınırlamak yanlış olur. Bir cerrahın açık kalp ameliyatı yaparken gösterdiği ince-devinim kontörlü de bu zekânın gelişimine örnektir (Bümen, 2007, s. 9).

 Bedensel ve Kinestetik zekânın özündeki kapasiteler şunlardır;

 Vücut hareketlerini kontrol etme

 Bedenin farkında olma

 Zihin ve beden arasında güçlü bir bağ kurma

 Pantomim yetenekleri

 Bedeni tümüyle iyi kullanma (Lazear, 2000, Akt: Bümen, 2007, s.10).

12/19/2021

28

(29)

Zekânın gelişmesinde kullanılabilecek teknikler;

 Heykel yapma

 Koreografi hazırlama

 Dans etme

 Drama yapma

12/19/2021

29 Bedensel-Kinestetik Zekâ

(30)

Sosyal Zekâ

 Bu zekâ çevredeki bireylerle iletişim kurma, onları anlama, bu kişilerin ruh durumlarını ve yeteneklerini tanıma gibi davranışları ifade eder (Bümen, 2007, s. 10).

 Bu zekânın özündeki kapasiteler şunlardır;

 İnsanlarla sözlü ya da sözsüz etkili iletişim kurma

 Bir bireyin ruhsal durumunu duygularını okuma

 Grupta işbirliği içinde olma

 Karşısındaki kişinin bakış açısıyla dinleme

 Empati kurma

 Sinerji kazanma ve yaratma (Lazear, 2000, Akt: Bümen, 2007, s.10).

12/19/2021

30

(31)

Zekânın gelişmesinde kullanılabilecek teknikler;

 Başkalarıyla beyin fırtınası yapma

 Tartışma

 Yardım derneklerine üye olma

 Mektup yazma

 Toplantı düzenleme

12/19/2021

31 Sosyal Zekâ

(32)

Öze dönük Zekâ:

 Kişinin kendisiyle ilgili bilgisi olması ya da yaşamı ve öğrenmesi ile ilgili sorumluluk almasına işaret eden zekâdır (Bümen, 2007, s.11).

 Düşünce ve duygular ne kadar bilinçli hale getirilirse, günlük yaşamla iç dünyamız arasındaki bağlar da o kadar kuvvetlenir. Kendi kendini gözlem bu zekânın geliştirilmesi için başvurulabilecek bir yoldur (Campell vd., 1996, Akt: Bümen, 2007 s.11).

 Konsantrasyon

 Düşünsellik

 Yürütücü biliş/üst biliş

 Değişik duyguların farkında olma

 “Öz” ü tanıma ve değer verme

 Yüksek düzeyli düşünme becerileri ve akıl yürütme

12/19/2021

32

(33)

Zekânın gelişmesinde kullanılabilecek teknikler;

 Senaryo yazma

 Tek başına beyin fırtınası yapma

 Günlük tutma

 Teori üretme

 Kişisel bir “neden-sonuç” ya da “etki-tepki” şeması hazırlama

12/19/2021

33 Öze dönük Zekâ:

(34)

Doğacı Zekâ

 Doğal çevreyi tanıma ve algılama ile ilgilidir. Kişinin çevredeki bitki ve hayvanların türlerini fark ettiklerinde ve alt türlerin sınıflandırma prensiplerini yaratabildiklerinde ortaya çıkmaktadır (Bümen, 2007, s.11).

 Doğa ile bütünleşme

 Doğal bitki örtüsüne duyarlılık

 Canlılar ile etkileşim kurma

 Doğanın tepkilerine karşı duyarlılık

 Doğadaki bitki ve hayvanları tanıma ve sınıflandırma

 Bitki yetiştirme

12/19/2021

34

(35)

Zekânın gelişmesinde kullanılabilecek teknikler;

 Taş, yaprak vb. biriktirme,

 Öğrenilen yeni bilgilerle doğal nesneler arasında ilişki kurma

 Deneyler hazırlama

 Belgesel izleme

 Hava durumunu takip etme

 Bitki yetiştirme

 Doğadaki nesnelerle duygudaşlık kurma

_12/19/2021

35 Doğacı Zekâ

(36)

12/19/2021

36

Howard Gardner

(37)

 Çoklu zekâ kuramının öğretim sürecindeki en büyük etkisi öğretmenlerin öğretim yöntemlerini geliştirmede yaratıcılıklarını arttırmasıdır. Bu

süreçte farklı zekâ türlerini sınıf etkinliklerinde kullanma söz konusu

olduğundan farklı derslerde uzmanlaşmış öğretmenler arasında işbirliğini de geliştirmektedir (Bümen, 2007, s.13).

 Bazı öğretmenler çoklu zekâ kuramını çocukların küçük yaşta belli bir alanda uzmanlaşmalarına imkân sağlayan bir gelişme olarak

görmektedirler. Bazıları bu zekâları bir öğrenme stili olarak

yorumlamaktadır. Bir çoğu ise öğretim programlarında bedensel, görsel ve müzikal sanat etkinliklerine daha fazla yer alması gerektiği sonucunu çıkarmaktadırlar (Campell, vd., 1996, Akt: Bümen, 2007, s.17).

 Armstrong (1994, 50-60), çoklu zekâ kuramına dayalı öğretimin yapıldığı sınıflarda öğretmenin, yöntemlerini bir zekâdan diğerine sürekli

değişerek uygulaması gerektiğini vurgulamaktadır (Akt: Bümen, 2007, s.17).

12/19/2021

37 Çoklu Zekâ Kuramı ve Öğretim

(38)

 Çoklu zekâ kuramına dayalı öğretim sürecine geçilmeden önce kuramın bütün yönleriyle tanınması ve kavranması çok önemlidir. Öncelikle

kuramın temel felsefesi, eğitime yansımaları, eğitimcilerin görüşleri ve uygulamaları dikkatle incelenmeli, olası problemler öğretilmelidir.

 Dersin ya da konunun hedefleri uygun şekilde saptanmalıdır. Hangi kuram ya da model temele alınırsa alınsın, öncelikle öğretimsel

hedeflerin belirlenmesi gerektiği bazen gözden kaçırılmaktadır. Bu

nedenle bu aşama çok önemlidir. Derste tüm zekâları kullanmak adına, hedefi belli olmayan etkinlikler hazırlanıp uygulanması tüm çabaları boşa çıkarır.

 Planlamaya başlamadan önce içerik tüm yönleriyle analiz edilmeli, gerekli ve önemli bilgiler seçilmelidir. Böylece süre daha verimli kullanılacak ve hedeflere ulaşma şansı artacaktır.

 Planlanan etkinliklerin hedeflerle tutarlılığı mutlaka kontrol edilmelidir.

 Hazırlanan etkinliklere uygun öğretim materyalleri, araç ve gereçler

planlanmalı, gerekli ortam oluşturulmalıdır. ^12/19/2021

38 Öğretimi Planlamada Dikkat Edilmesi Gereken Noktalar

(39)

 Etkinliklerin birbirini tamamlayıcı ve akıcı bir şekilde sürdürülmesine dikkat edilmeli, sadece farklı bir zekâya ilgili etkinliğe geçme

kaygısından uzak durulmalıdır.

 Derslerde öğretmenin rehber ya da kolaylaştırıcı rolünün yanı sıra

“yönlendirici” rolü de ihmal edilmemelidir.

 Kuram sınıfa farklı etkinlikler getirdiğinden öğrenciler arasında çeşitli tepkiler oluşabilmektedir. Bu nedenle öğrencilere kuramla ilgili kısa süreli tanıtım yapılmasında fayda vardır.

 Hazırlanan ders ya da ünite planları, materyalleri ile birlikte mümkün olduğunca arşivlenmeye çalışılmalıdır.

12/19/2021

39 Öğretimi Planlamada Dikkat Edilmesi Gereken Noktalar

(40)

 Kurama göre, her zekâ psikolojik bir süreç gösterdiğinden bu süreçlerin zekâ tabanlı bir yöntemle değerlendirilmesi gerekir. Zekâ tabanlı

ölçümler, her zekâdaki farklı düşünme süreçlerini ve performanslarını dikkate alır (Bümen, 2007, s.30).

 Ayrıca ölçümler bireyleri sosyal çevreden soyutlamamalı, eski yaşantılarla uygun olmayan durumlar seçilmemeli, kişiye fark

ettirilmeden gözlem yapılmalıdır. Araştırmalar öğrenciler konu alanı ya da materyal hakkında hiçbir bilgi ve deneyime sahip olmadıklarında anlamlı bir değerlendirme gerçekleştirilememektedir (Bümen, 2007, s.30).

 Eğitimde önemli olan, öğrencilerin ne kadar yapabildiklerinin

belirlenmesi değil; güçlü ve zayıf yönlerinin ortaya çıkarılmasıdır.

Değerlendirme öncelikle öğrencilere yardım etme amacı taşımalıdır (Bümen, 2007, s.30).

12/19/2021

40 Çoklu Zekâ Kuramı ve Ölçme Değerlendirme

(41)

 Öğrenme sürecinin sekiz zekâ türü ile irdelenmesi çeşitli şekillerde yürütülebilir:

 Öğrenciler en çok başarı gösterdikleri alanlar keşfedilmek üzere 8 performans görevi ile incelenebilir.

 Öğrenciler öğretmenlerinin onların en gelişmiş zekâlarında dair kanılara dayalı olarak performans görevleriyle ödevlendirilebilir.

 Öğrenciler değerlendirilmek istedikleri alanları kendileri seçebilir.

12/19/2021

41 Çoklu Zekâ Kuramı ve Ölçme Değerlendirme

(42)

 Anekdot Kayıtları

 Çalışma Örnekleri

 Ses Kayıtları

 Video Kayıtları

 Fotoğraflar

 Öğrenci Dergileri/Gazeteleri

 Öğrenci Başarı Cetvelleri

 İnformal Testler

 Standartlaşmış Testlerin İnformal Kullanımı

 Öğrenci Görüşmeleri

 Ölçüt Dayanıklı Değerlendirmeler

 Kontrol Listeleri

 Sınıf Krokileri

 Takvim Kayıtları

12/19/2021

42 Çoklu Zekâ Kuramı ve Ölçme Değerlendirme

(43)

ÖĞRENCİLER İÇİN :

 Bireysel farklılıklara değer verilmesini ve geliştirilmesini sağlar.

 Öğrenmenin daha güvenilir değerlendirilmesini sağlar.

 Öğrencilerin hatırlama, düşünme, problem çözme ve akademik başarısını artırır.

 Pek çok zeka kullanarak öğrenme, kendine güven duygusunu geliştirir.

 21. yüzyıla uygun olarak bireyleri yaşam, iş hayatı ve sürekli öğrenmeye hazırlar.

 Tüm öğrencilere eşit öğrenme olanağı sağlar.

 Öğrenme yetersizlikleri yerine öğrenme farklılıklarını anlamayı sağlar.

 Eğitim programının bir parçası olarak kişisel ve sosyal gelişim sağlar.

Çoklu Zekâ Kuramı’nın Yararları

12/19/2021

43

(44)

Öğretmenler İçin;

 Tüm öğrenciler ve personele yönelik destek, güdüleme ve başarıyı artırma gibi davranışlarla öğrenme için olumlu bir iklim sağlar.

 Öğretim stratejilerini genişletir ve geliştirir.

 Farklı öğretme/öğrenme yaklaşımlarını uygulanabilir kılar.

 Öğretmen-veli işbirliğini artırır.

 Profesyonellik duygusunu yeniler.

 Okul kararlarının kapsamını artırır.

Çoklu Zekâ Kuramı’nın Yararları

12/19/2021

44

(45)

 Diğer öğretmenler ve okul personeliyle görüşün.

 Velilere konferanslar düzenleyin.

 Öğrencilerin güçlü olan zekalarını ortaya çıkarabilmek için:

 gazete/dergi

 otobiyografi

 sanat faaliyetleri

 tartışma grupları

 projeler

 birebir görüşmelerden uygun olanları kullanın.

 Anket ve kontrol listesi yapın.

 Gösterilen ve gösterilmeyen davranışları gözleyin.

 Performansları birer doküman haline getirin.

 Okul kayıtlarına, sınav sonuçlarına, derece ve yorumlara bakın.

Çoklu Zekâ Alanlarını Belirleyebilmek İçin;

12/19/2021

45

(46)

1. Planı hazırlarken hedef davranışlarına dikkat ederek hazırladım 2. Hedef davranışlara ulaşmak için gerekli kaynakları gözden geçirdim 3. Planımda zaman dilimini belirledim

4. Konu ile ilgili etkili bir dikkat çekme belirledim

5. Öğrencilerimin motivasyonlarını arttıracak yöntemleri belirledim 6. Konuya başlamadan önce ön bilgileri aktif hale getirdim

7. Konuyla ilgili uzmanlık bilgimi gözden geçirdim, eksiklerimi tamamladım 8. Planımda mantıksal, düşünme, sorguluma amaçlı soruları belirledim

9. Konunun anlatımını Çoklu Zeka tekniklerine göre belirledim 10. En az 3 zeka türüne hitap eden öğrenme etkinlikleri hazırladım 11. Planımda kullanacağım teknik araçları belirledim

12. Değerlendirme amaçlı geri bildirim uygulamaları hazırladım 13. Değerlendirme yöntemlerini belirledim

14. Öğrencilerim için ödev etkinlikleri hazırladım

Çoklu Zekâ Kuramı’na Yönelik Ders Tasarımı

12/19/2021