FABAD Fann. Bil. Der.
10, 299-301, 1985
F ABAD J. Pharm. Sci.
10, 299 - 301, 1985 .
Hastane Eczanesinde Narkotiklerin Denetiminde Bilgisayar
Hastane ecz.acılığında bilgisa- yar uygul:imaları. arasında özel de- netim gerektiren· ilaÇl~r önemli bir yer tutmaktadır. Bıi' grupta r,ıarko- · tikler
ve
tıbbi amaçlar dışında kul-1.anıni Potansiyeli -olrtn diğer "haç- ların . Yariısıra klinik: a:faştıfma aşamasındaki ilaçlar ~e süreli Ü~ç
lar bulunmaktadir (!)'. A.B.D.'nde ülke. çapında ·yapılan bir araştırma-· da, hastane eczaıielerirtiri 0ıo 15'inde
özeı dene~im ._ gerektiren ilaçların
envanter işlemlerinde bilgisayaı;
ki,ıllanıldığı belirlenmiştir. Bu amaçla hastane eczanelerinin %
l'inde bellekli daktilo .. 0ıo l'inde
mi_~robilgis~yar, 0ıo 2'sinde minibil- gisayar, cıu 11'in~e ise: µastaiıe ça-
p~_ndak_i bilg~s~yar. sistetninde:n ya·
(*J H. Ü. Eczacılık Fakültesi, Ankara.
isma!İ · ÜSTEL(')
rarlanılinaktadır (2). Hastane ·ecza-
cılığında narkotikler için bilgisayar kullanılmasının temel amaçlaf-ın
dan bifi~i, söz -kdnusıi ilaçların
de-
netimihin iyileştirilmesidir. Gerek hastane eczanesi personelinin, ~e
rekse hemşirelerin" narkotikle-re
ilişkin kayıt işlemleri ve stok de- netimi için harcadıkları Zamandan trisarrtif etmek de diğer bir temel
amaçtır. Bir araştırmada yapılan
hareket ~ zaman etüdünün(**) sq-
nuçları, bilgisayar kullanıriıının bi- rim_ işlem başına eczacının harca-
dığı zamanı bir, eczacı teknisyeni- ninkini de iki dakik~ kısalttığını orta~a koymuştur. Günlük işlem sayısı gözönüne ~lındığııida, sağla
n;~ za~-an' tasasrt;funun parasal
(**) Hareket-Zaman E.tüdü: İnsanlar, makinalar Ve insan-makina sis- . temleri tarafından yapılan her çeşit işin daha:k0lay-biçimd~; da- .-ha ktsa sürede ve tlaha ucuza-yapılabilmesi amacıyla biitün'fak- törlerin SisteJnik biçimde araştırılmasında yararlanılan t~knik
lerdir .. '
29.9
karşılığı büyük boyutlara varmak-
tadır (3).
Hastane eczacılığında narkotik- ler konusunda bilgisayara en sık başvurulan alanlar bu ilaçların has- tane çapındaki envanter işlemleri
ve utilizasyon çalışmalarıdır. Bilgi- sayar yardımıyla gerek servislerde depolanmak üzere dağıtılan, ge- rekse tek . tek hasta adına gönderi- len narkotiklerin envanter ve uti- lizasyon denetimi yapılabilmekte
dir. Böylece narkotiklerin kullanım kalıpları ilaç, servis ve hastalar esas alınarak günlük (4, 5, 6), hafta-
lık (7) ya da aylık (8) olarak ince- len.ebilmektedir. Bundan başka,
hastanedeki hekimlerin narkotik reçete yazma alışkanlıklarının be- lirlenebilmesi amacıyla, belirli bir hekim tarafından yazılmış olan narkotik reçetelerinin dökümü ya-
pılabilmektedir (9).
Bilgisayardan na.rkotiklerin ser·
vislere dağıtım sisteminin hastan~
eczanesine ve servise ilişkin çe_şi tli
b_asamaklarında yararlanılması da söz konusudur. Ör:neğin, .servisl'3r·
den __ narkotik _istenmesj _ve bu_ .iste-
ğin hastane eczanesi tarafından karşılanmasında b_ilgisayar kulla-
nılmaktadır (10). Bu sistemde, nar·
kotik isteği servis J;ıemşiresi tara-
fından giriş ~ermin.~li aracılığıyta
bilgisayar merkezine iletilmekte ve burada işlem görmektedir. Bu ara- cla, hemşire daha önce alınmış olan
narkotiğin kullanılmış olduğunu kanıtlayan bir belgeyi hastan~ ec·
zanesine göndermektedir. Bu b,71.
geden hareketle bir optik okuyucu
tarafından narkotiğin sarfına iliş-
:loo
kin bilgileri içeren bilgi işlem kartı hazırlanmaktadır. Giriş terminalin- den ve optik okuyucudan gelen bil- gilerin yüklendiği bilgisayar, has- tane ·eczanesinden dağıtılan nark:>·
tik miktarını toplamakta ve bu top-
lamı kullanılmış olan miktar ile
karşılaştırmaktadır. Her servis için
yapılan bu denetim sırasında 0ıo
10'.un üzerine çıkan bir fark belirle·
necek olursa, bilgisayar hastane c:::·
zanesine uyarı mesajı göndermek- tedir. Bilgisayarın sağladığı diğer
bir denetim, serviste bulunan nar·
kotik miktarının o servis için ön·
ceden belirlenmiş olan kota il_e_ kar·
şılaştırılmasıdır. Serviste kotadan fazla miktarda narkotik bulunması
durumunda, bilgisayar servisin yeµi ,
isteğini işleme koymamakta ve hastane eczanesini uyarma_ktad!r:
Bilgisayar uygulamaları arasında ayrıca narkotiklerin hastane ecza.
nesindeki envanterinin düzenlenm.e-
s~, günlenmesi ve sipariş noktası
nın belirlenmesi de yer alm~Jcta
dır.
Ülkemizde Sosyal Sigortalar Kurumu hastaneleri ve askeri has- tanelerde eczane.den poliklinik has-
talarına da hizmet verilmektedir.
Poliklinik hastalarına yazılan nar- kotiklerin den~tirni de hastane ec-
zacılığında. _bilgisaya,r .. uygulamaları arasında yer almaktadır. Belirli bir sosyal güvenlik numarası {poli- - klinik hastası) için yazılan narko·
tiklerin ilaca, hastaya, hekime ve.
hastaneye göre dökümü yapılabil-
. mektedir (11). Yalmzca bir hasta- neyi değil belirli bir bölgeyi kapsa- yan sistemde, narkotik yazdlrmak
amacıyla değişik hastanelere kısa
aralarla başvuran hastalar yakın
dan izlenebilmektedir. Ayrıca, nar- kotiklerin bölgedeki kullanım du- rumu saptanabilmektedir.
Bilgisayarın hastane eczanesin- de narkotiklerin denetiminde mtı
cize yaratacağı düşünülmemelidir.
Önemli olan, öncelikle yeterli bir narkotik denetim sisteminin tasa-
rımıdır. Bu ise, narkotiklerin seçi- mi ve satın alınmasından başlana·
rak hastalara uygulanması ve/veya
yazılmasına kadar bütün işlem ba-
samaklarının «sistem yaklaşımı»·
yoluyla incelenmesiiıi gerektirir.
Narkotik denetim sisteminin tasa-
rımından sonra, bu sistemin çalış
tırılmasında bilgisayar kullanılma
sının maliyeti ve sağlayacağı ·düşü
nülen yararlar ortay": konulmalıdır.
Hastane eczanesinde narkotiklerin denetiminde bilgisayar kullanılma
sı, denetimin iyileştirilmesinin ya-
nısıra eczacıların zamanının daha verimli biçimde değ_e:ı-Iendirilmesine
de olanak sağlayacaktır.
KAYNAKLAR
1. Gouveia, W.A., «Cdmputer Ap- plications in the Hospital Phar- m.acy», Hospitals, 45, 80-Ş3, Jan 1,1971.
2. Browning, et. al., «D_İffusion
of Innovation: Computer Tech·
nology in Hospital Pharma- cy», Amer. J. Hosp. Pharm., 41, 2343-2347, 1984.
3. Stein, R.L., Molla, L.J. ve Yee, A.D., «Microcomputer far Con- trolled Substance Record Keep-
ing», Amer. J. Hosp. Pharm., 41, 128-132, 1984.
4. Eckel, F.M. ve Latiolais, C.J.,
«An Effective Narcotic Control Sys tem U sing Electronic Da ta Processing», Amer. J. Hosp.
Pharm., 22, 519-523, 1965.
5. Markin, R.E., Schwartz, J.I. ve Seli, A.E., «Use of a Tabletop Computer in Controlled Subs- tances
Hosp.
1982.
Distributionıı, Amer. J.
Pharm., 39, 1195-1197,
6. McDaniel, H.A., Jr., «Develop- ment of a Computer - B~sed
Controlled Substances Report- ing Systemı>, Amer. J. Hosp.
Pharm., 32, 1175-1177, 1975.
7. Adams, W.G. ve Younker, H.
B., Jr., «Pharmacy Computer Applications in a 325-Bed Hos'.
pital», Amer. J. Hosp. Pha:rm,, 31, 175-177, 1974 ..
8. Moorc, T.D., Dzierba, S.H. ve Miller, A., «The Pharmacy Computer System at The QhiG State University Ho_spitı:ilS»,
Amer.J.Hosp. Pharm., 41,2384- 2389, 1984.
9. Shaver, et. al., «Computerized Controlled Drug Inventory Sys- tem», Amer. J. IIosp? Phrirm.1
35, 173-175, 1978.
10. Case, et. al., «Autom'.'1ted ~ar
cotic_ Control_ System Saves Tf me for Pharmacy and Nursingı>,
Hospltals, 41, 97-98, May. 16, 1967,
11. Petoletti, A.R., «Surveillance-of Controlled_ Drugs»-, J. Amer.
Pharm. Assoc., NS 15, 2, 84-85, 1975.
'.lO!
