Haftaya Bakış
HAFTALIK EKONOMİ VE FİNANS BÜLTENİ
21 Kasım 2011 / 46
İKTİSADİ ARAŞTIRMALAR BÖLÜMÜ
TCMB Ödemeler Dengesi Ödemeler dengesi, geniş anla- mıyla, bir ekonomide yerleşik kişilerin, yurtdışında yerleşikler ile belli bir dönem içinde yapmış oldukları ekonomik işlemlerin sistematik kayıtlarını elde etmek üzere hazırlanmaktadır. Ödeme- ler dengesi istatistikleri, “Cari İşlemler” ile “Sermaye ve Fi- nans” hesaplarından oluşmakta- dır. Cari işlemler; reel kaynaklar- la (mal, hizmet, gelir) ilgili işlem- leri ve cari transferleri; sermaye ve finans hesapları ise reel kay- nak akımlarının finansmanını gösterir.
“Cari açık”; bir ülkenin ihraç ettiği mal ve hizmetlerden elde ettiği gelirin, ülkenin yurt dışın- dan ithal ettiği mal ve hizmetlere yaptığı ödemelerden az olması- dır. Bunda, yurtiçi büyüme oranı, reel döviz kuru, üretimdeki ve- rimlilik, rekabet gücü, enerji itha- latı gibi birçok faktör etkilidir.
Cari açığın seviyesinin yanı sıra finansman yapısı, ülkenin dış şoklara karşı kırılganlığı açısın- dan önemli bir gösterge olarak yorumlanmaktadır. Cari açığın
Geçtiğimiz hafta Türkiye’ye ilişkin açıklamalar ve veriler beklentiler paralelinde yatay bir seyre işaret ederken, Euro Alanı’ndaki bozulmanın ve belirsizliklerin sürdüğü görüldü. ABD verileri ise piyasa beklentilerini karşıladı.
TÜİK’in açıkladığı rakamlara göre Temmuz-Eylül döneminde işsizlik bir önceki yılın aynı dönemine göre 2,2 puan azalarak %9,2 düzeyinde gerçekleşti. 2010 yılının aynı dönemine göre iş gücü 1,24 milyon kişi artarken, istihdam 1,7 milyon kişi yükseldi. Tarım dışı sektörler- deki istihdam artışının ise 1.163 bin kişi olduğu görülüyor. Diğer yandan, mevsim etkilerin- den arındırılan rakamlara göre Türkiye’de işsizlik oranı %9,6 seviyesinde bulunuyor.
Eylül ayında sanayi ciro ve sipariş endeksi hem aylık hem de yıllık bazda hızlı biçimde yük- seldi. Ciro endeksi Eylül’de bir önceki yılın aynı ayına göre %40,3, bir önceki aya göre ise
%6,8 artış kaydetti. Yıllık bazda en hızlı yükseliş enerji fiyatlarında yaşanan yukarı yönlü harekete bağlı olarak enerji sektöründe görülürken, sektörün cirosu yıllık bazda %76,1 arttı.
Diğer taraftan sanayi sipariş endeksi Eylül ayında 2010’un aynı ayına göre %34,7, Ağustos’a göre %9,7 yükseldi. Yıllık bazda siparişi en hızlı artan sektör %191,7 ile diğer ulaşım araçları olurken, onu %50 ile ana metal sanayi takip ediyor.
TCMB Eylül ayı ödemeler dengesi istatistiklerini açıkladı. Türkiye ekonomisinin başat soru- nu olarak görülen cari açık, Eylül ayında $6,8 milyar olarak gerçekleşti. Böylece cari açık Ocak-Eylül döneminde $60,7 milyara, 12 aylık kümülatif rakamlara göre ise $77,5 milyara yükseldi. TCMB’nin cari açığı azaltmaya dönük aldığı tedbirlerin etkilerinin gecikmeli biçim- de ortaya çıkacağı ve Kasım ayından sonra cari açığın yönünü aşağı çevireceği tahmin edili- yor. Geçtiğimiz hafta Bakanlar Kurulu’na gerçekleştirdiği sunumda cari açığın kontrol altına alındığını, bunun yanı sıra cari açığın finansman kalitesinin de yükseldiğini ifade eden TCMB Başkanı Erdem Başçı, kısa vadeli vergi tedbirlerinin enflasyon üzerindeki yukarı yön- lü etkisinin yılsonuna kadar kendisini hissettireceğini, ancak 2012 başından itibaren enflasyo- nun yeniden düşüşe geçeceğini tahmin ettiklerini açıkladı.
Euro Alanı’na ilişkin kaygılar sıcaklığını korumaya devam ediyor. Geçtiğimiz hafta İspanya, İtalya ve Fransa’nın gerçekleştirdikleri tahvil ihraçlarında borçlanma faiz oranları bu ülkelere dönük risklerin devam etmesi nedeniyle tarihi yüksek seviyelere ulaştı. Ayrıca, gerçekleştiri- len ihalelerde Bölge ekonomilerine ait borçlanma senetlerinin faiz gelirlerinin Almanya’ya ait tahvillerin getirilerinin oldukça üzerinde gerçekleştiği görüldü.
İtalya ve Yunanistan’da teknokrat hükümetlerin güven oylamasının ardından maliye politi- kalarında sıkılaşmaya gidecekleri yönündeki beklentiler güçlenirken, ECB Başkanı Mario Draghi, Euro Alanı’na ilişkin aşağı yönlü risklerin arttığını ve Bölge’nin gelişmiş ülkelerinin
KAPANIŞ VERİLERİ (18 Kasım)
İMKB-100 : 54.474 € / $ : 1,3509
USD : 1,8072 $ / ¥ : 76,91
EURO : 2,4469 Petrol ($/varil) : 107,12
Gösterge Tahvil Bileşik Faizi : %10,58 Altın ($/ons) : 1.722,35
Neden Önemli
İktisadi Araştırmalar Bölümü İzlem Erdem - Müdür [email protected] Figen Yılmaz - Müd. Yrd.
[email protected] Özgür Demirtaş - İktisat Uzmanı [email protected] Hatice Erkiletlioğlu - İktisat Uzmanı [email protected] İlker Ş ahin - İktisat Uzm. Yrd.
Ahmet Aşarkaya - İktisat Uzm. Yrd.
Haftaya Bakış
doğrudan yatırımlar gibi borç yaratmayan ve uzun vadeli ya- bancı kaynaklarla finansmanı olumlu, portföy yatırımları gibi kısa vadeli ve borç yaratan kay- naklarla finansmanı daha olum- suz değerlendirilmektedir.
ABD Perakende Satışlar Verisi Ait olduğu dönemde perakende satış yapılan mağazalarda kesilen fatura tutarını yansıtan veri, he- men her türlü dayanıklı ve daya- nıksız malı kapsıyor. Piyasadaki ekonomik aktivitenin üçte ikisi- nin tüketici harcamalarından oluşması, perakende satışları önemli bir veri haline getiriyor.
Perakende satışlar verisi, ekono- mik konjonktüre ilişkin önemli ipuçları içeriyor. Azalan peraken- de satışlar durgunluğa işaret ederken, büyük oranda artan satışlar enflasyonist baskıya ne- den oluyor.
Ayrıca bu veri, yatırımcılara pe- rakende satış yapılan sektörlerin içinde bulunduğu durum hak- kında ipuçları vermesi ile yol gösterici olabiliyor.
pek çoğu üzerindeki baskı nedeniyle ekonomik aktivitenin kaçınılmaz biçimde yavaşlayaca- ğını ifade etti.
2011 3. çeyrekte Euro Alanı GSYH’sı bir önceki döneme göre %0,2 yükseldi. Çeyreklik bazda yatay bir seyre girdiği gözlenen Euro Alanı’ndaki ekonomik büyüme bir önceki yılın aynı dönemine göre ise %1,4 olarak gerçekleşirken yıllık büyüme oranındaki aşağı yönlü seyir dikkat çekiyor. Nitekim, Euro Alanı GSYH’sının 2011 ilk çeyrekte %2,4, 2. çeyrekte %1,6 bü- yüdüğü görülüyor.
Euro Alanı Eylül ayı sanayi üretim verisine göre Bölge’nin üretimi bir önceki aya göre %2 düştü. Bölge ülkelerinden Portekiz ve İtalya’nın üretiminde yaşanan sırasıyla %5,8 ve
%4,8’lik düşüşler özellikle dikkat çekiyor. Diğer taraftan, Euro Alanı sanayi üretimi yıllık bazda %2,2 arttı.
Öte yandan geçtiğimiz hafta ABD’den gelen makroekonomik veriler olumlu bir tablo çizdi.
ABD’de Ekim ayında sanayi üretimi bir önceki aya göre beklentileri aşarak %0,7 arttı. İmalat sanayinde yaşanan %0,5’lik yükselişin yanı sıra madencilikte de %2,3’lük sert bir artış kayde- dildi. İmalat sanayinde kaydedilen %0,5’lik yükselişin önemli ölçüde otomotiv üretimindeki artıştan kaynaklandığı görülürken, tüketim malları genelinde üretim %0,5 yükseldi. Yıllık bazda 2011 ortasından itibaren yatay seyreden sanayi üretim artış hızı, yönünü yukarı çevir- miş oldu. Sanayi üretimindeki olumlu seyir kapasite kullanım oranını da etkiledi. Ekim ayın- da bir önceki ayın revize rakamına göre 0,5 puan artan KKO %77,8 düzeyinde gerçekleşti.
Ekim ayında öne çıkan bir diğer veri perakende satışlar verisi oldu. Buna göre Eylül ayında
%1,1 artış ile güçlü bir ivme yakalayan perakende satışlar, Ekim’de de beklentilerin üzerinde
%0,5 yükseldi.
Enerji fiyatlarında yaşanan düşüşlere bağlı olarak ABD Ekim ayı enflasyon rakamları beklen- tilerin altında kalmasının yanı sıra, negatif alanda seyretti. Aylık bazda %0,1 gerileyen tüketi- ci enflasyonunda enerji fiyatlarında kaydedilen %2’lik düşüş belirleyici olurken, %0,3 gerile- yen üretici fiyatlarında enerjide kaydedilen %1,4’lük düşüş öne çıktı. Genel seyri vermesi açısından önemli olduğunu düşündüğümüz çekirdek enflasyon rakamları tüketici fiyatların- da yıllık bazda %2,1, üretici fiyatlarında yıllık bazda %2,8 olarak gerçekleşti.
ABD konut piyasası geldiği dip noktada yatay seyrini sürdürüyor. Eylül’de 658 bin adet ol- duğu açıklanan ancak 630 bin adete revize edilen yeni ev başlangıçları Ekim’de 605 bin adet olan piyasa beklentilerini aşsa da bir önceki ayın altında kaldı ve 628 bin adet oldu.
Diğer taraftan istihdam piyasasına ilişkin son haftaya ait rakamlar haftalık işsizlik maaşı baş- vurularının aşağı yönlü seyrinin sürdüğüne işaret ediyor.
Neden Önemli
21 Kasım 2011
21 Kasım 2011
Geçtiğimiz hafta hisse senedi piyasası Euro Alanı’na ilişkin endişelerin sürmesine bağlı olarak zayıf bir performans gösterdi. Ni- tekim, kısa vadede sorunların çözümünün pek kolay görünmediği İtalya ve Yunanistan’da hükümetlerin değişmesi borç krizine ilişkin tedirginliği yatıştırmada başarılı olamazken, İtalya, Fransa ve İspanya’da devlet tahvillerinin faizlerinde yükselişler kayde- dildi. ABD'de açıklanan perakende satış verilerinin beklentilerin üzerinde gerçekleşmesiyle Salı günü İMKB hafif artıda kapandı.
Çarşamba günü ise, İMKB-30’da yer alan bazı şirketlere ait hisse senetlerindeki yükselişin etkisiyle küresel piyasalardan ayrışan İMKB-100 endeksi günü yatay tamamladı. Euro Alanı’nda devlet tahvili faizlerindeki yükselişlerin borç krizini derinleştirdiği ve küresel ekonomik toparlanmayı tehdit edebileceği yönündeki endişelerle iki günlük aranın ardından İMKB yeniden düşüş trendi- ne girdi. Ayrıca, yurtiçinde TL’nin değer kaybetmesi ve gösterge tahvilin faizinin çift haneli seviyelerde yüksek seyrini sürdürme- si bankacılık hisselerini olumsuz etkiledi. Haftalık bazda %3,1’lik düşüşle İMKB-100 endeksi Cuma gününü 54.474 seviyesinden tamamladı.
Hisse Senedi Piyasaları
Tahvil bono piyasasında faizler geçtiğimiz hafta boyunca yukarı yönlü hareket etti. Bu gelişmede, yurtiçinde Hazine ihalelerinde talep düşük kalmasına rağmen faizlerin yükselmesinin yanı sıra, AB ülkelerinin borçlanma koşullarındaki olumsuz görünüm rol oynadı. Nitekim, Salı günkü Hazine’nin gösterge tahvil ihracında düşük talep nedeniyle faiz oranı son 27 ayın en yüksek seviyesi olan %10,63’e yükseldi. Enflasyon beklentilerinin yükseldiği bir ortamda TCMB sıkı para politikası uygularken, gecelik borçlan- ma faizinin seyrine ilişkin belirsizliğin sürmesi, faizlerdeki yükselişin önemli bir nedeni olarak görülüyor. Euro Alanı’ndaki borç sorunlarının giderek yayılıyor olması da piyasaları baskı altında tutmaya devam ederken faizleri olumsuz yönde etkiliyor. Bu kapsamda, Euro Alanı ülkelerinin gerçekleştireceği borçlanma ihalelerine ilişkin gelişmeler yakından takip ediliyor. Bu gelişmeler sonucunda tahvil bono piyasasında geçtiğimiz hafta gösterge tahvilin bileşik faizi, haftalık bazda 62 baz puan artarak %10,58 se- viyesine yükseldi.
Tahvil-Bono Piyasaları
%3,09
-%0,50
%0,00
%0,50
%1,00
%1,50
%2,00
%2,50
%3,00
%3,50
Kas.10 Ara.10 Oca.11 Şub.11 Mar.11 Nis.11 May.11 Haz.11 Tem.11 Ağu.11 Eyl.11 Eki.11 Kas.11
Beklenen Reel Faiz (%)
ENDEKS 11.Kas 18.Kas Değişim
İMKB-100 56.201 54.474 -%3,07
İMKB-30 68.296 65.766 -%3,70
Sınai 50.921 49.808 -%2,19
Hizmetler 36.904 36.138 -%2,08
Mali 80.124 77.021 -%3,87
Kaynak: İMKB
52.000 54.000 56.000 58.000 60.000 62.000
0 500 1.000 1.500 2.000 2.500 3.000 3.500 4.000
11.Kas 14.Kas 15.Kas 16.Kas 17.Kas 18.Kas
İşlem Hacmi İMKB-100 Endeksi
Hacim (milyon TL) İMKB-100
Değişim
Vade 11.Kas 18.Kas (Puan)
25.01.2012 9,55 9,34 -0,21
25.04.2012 9,88 9,82 -0,06
20.02.2013 10,13 10,44 0,31
15.05.2013 10,09 10,63 0,54
17.07.2013 9,96 10,58 0,62
15.01.2020 9,58 10,05 0,47
İMKB DİBS Fiyat Endeksi 135,58 135,27 -0,31 Kaynak: İMKB
TAHVİL-BONO BİLEŞİK FAİZLERİ (%)
32,00
5 15 25 35 45 55
Kas.10 Ara.10 Oca.11 Şub.11 Mar.11 Nis.11 May.11 Haz.11 Tem.11 Ağu.11 Eyl.11 Eki.11 Kas.11
75 80 85 90 95 100 105 110
1,15 1,25 1,35 1,45 1,55 1,65
Kas 10 Ara 10 Oca 11 Şub 11 Mar 11 Nis 11 May 11 Haz 11 Tem 11 Ağu 11 Eyl 11 Eki 11 Kas 11
€ / $ $ / ¥
21 Kasım 2011
Döviz Piyasaları
Euro Alanı’nda teknokrat hükümetlerin başa geçecek olmasının etkisiyle oluşan iyimser hava, geçtiğimiz hafta sorunların çözü- müne ilişkin endişelerin canlanması paralelinde dağılırken gelişmekte olan ülke eurotahvil piyasası zayıf bir performans sergile- di. ABD’de açıklanan olumlu verilere rağmen AB kaynaklı endişelerin piyasalar üzerinde etkili olduğu görüldü. Fitch’in, ABD bankacılık sektörünün tuttuğu pozisyonlar nedeniyle AB’deki gelişmelerden olumsuz yönde etkileneceğini ve bu nedenle bazı bankalarda not indirimleri olabileceğini açıklamasıyla eurotahvil piyasasında Perşembe günü risk primleri önemli ölçüde arttı.
İspanya ile Fransa’nın borçlanma ihalelerinin “başarılı” olarak değerlendirilmekten uzak bir görünüm sergilemesi, Avrupa Mer- kez Bankası’nın (ECB) tahvil alımlarına ilişkin olarak üye ülkeler arasındaki görüş ayrılıklarının devam etmesi ve tahvil alımları- na rağmen faizlerin rekor düzeylere yükselmesi piyasalarda risk iştahının azalmasına neden oldu.
Eurotahvil Piyasaları
€ / $ $ / ¥
VIX Endeksi
Döviz piyasalarında geçen hafta Euro Alanı’ndaki sorunların çözüme ulaştırılamaması durumunda Avrupa ve ABD bankaların- da ciddi kayıplar olabileceği endişesiyle güvenli liman olarak görülen Dolar ve Yen’in küresel ölçekte değer kazandığı görüldü.
Dolar, Yen dışındaki tüm önemli para birimlerine karşı güçlenirken, Euro değer kaybetti.
Yurtdışındaki olumsuz gelişmelerin etkisi iç piyasaya da yansıdı. Küresel piyasalarda riskten kaçış eğiliminin ağırlık kazanmasıy- la TL’ye satış gelirken, içerde yerli ve yabancı yatırımcıların döviz talebi yoğunlaştı. TL’de uzun pozisyonların kapatılması da değer kaybını hızlandırdı.
EUROTAHVİL HAFTALIK DEĞİŞİM
Değişim 10.Kas 18.Kas (Puan) EMBI+
Ende ks 600,40 595,51 -4,89
Spre ad 356 374 18
Türkiye
Ende ks 397,03 391,94 -5,09
Spre ad 324 349 25
Kaynak: JP Morgan DÖVİZ KURLARI
11.Kas 18.Kas Değişim
Dolar (¹) 1,7701 1,8072 %2,10
Euro (¹) 2,4159 2,4469 %1,28
Sepet (²) 3,6303 3,6913 %1,68
€/$ Paritesi (³) 1,3750 1,3509 -%1,75
$/Yen Paritesi (³) 77,11 76,91 -%0,26 (¹) 15:30'da açıklanan TCMB döviz alış kurudur.
(²) 1$ + 0,77 €
(³) Uluslararası piyasa kapanış verileridir.
Emtia Piyasaları
21 Kasım 2011
Petrol Altın
Bu Haftanın Gündemi
107,12
60,00 70,00 80,00 90,00 100,00 110,00 120,00 130,00 140,00
Kas 10 Ara 10 Oca 11 Şub 11 Mar 11 Nis 11 May 11 Haz 11 Tem 11 Ağu 11 Eyl 11 Eki 11 Kas 11
$/varil 1.722,35
1.000,00 1.100,00 1.200,00 1.300,00 1.400,00 1.500,00 1.600,00 1.700,00 1.800,00 1.900,00
Kas 10 Ara 10 Oca 11 Şub 11 Mar 11 Nis 11 May 11 Haz 11 Tem 11 Ağu 11 Eyl 11 Eki 11 Kas 11
$/ons
Euro Alanı’nda devam eden krizin etkisiyle yeni bir resesyon beklentisinin yaygınlaşması, petrol fiyatlarında gerilemeye ne- den olurken Dolar’ın güçlü seyri de fiyatlardaki aşağı yönlü baskıyı güçlendirdi. Brent türü ham petrolün spot fiyatı, hafta- lık bazda %6,5 gerileyerek $/varil 107,12 oldu. Petrol piyasala- rında OPEC’in Aralık’ta Viyana’daki toplantısına yönelik yo- rumlar izlenirken, Suudi Arabistan petrol bakanı, yaptığı açık- lamada Aralık’taki toplantıda üretim hedefinin yükseltilip yük- seltilmeyeceği ile ilgili yorum yapmak için henüz erken olduğu- nu ve küresel petrol piyasasının dengeli göründüğü ifade etti.
Diğer taraftan Uluslararası Enerji Ajansı yetkilileri, petrol fiyat- larının bulunduğu seviyenin özellikle gelişmekte olan ülkeler için krizden çıkışı yavaşlatacağını vurguladı.
AB’deki krizin AB ve ABD bankalarına olumsuz etkileri olabi- leceği beklentisiyle geçen hafta yatırımcıların hisse senedi ve emtia piyasalarından çıkarak güvenli liman olarak görülen Dolar’a yönelmeleri sonucunda bu para biriminin değer ka- zanması, altın fiyatları üzerinde aşağı yönlü bir baskı oluştur- du ve altının Dolar cinsinden hızla değer kaybettiği görüldü.
Haftalık bazda %3,7 gerileyen altın fiyatları, Cuma gününü
$/ons 1.722,35 seviyesinden kapattı.
21 Kasım Hazine Müsteşarlığı Ekim ayı Merkezi Yönetim Bütçesi Hazine Müsteşarlığı Ekim ayı İç ve Dış Borç Verileri
ABD Ekim ayı İkinci El Konut Satışları (Piyasa Beklentisi: 4,8 milyon adet) 22 Kasım TCMB Kasım ayı II. dönem Beklenti Anketi
TCMB Eylül ayı Uluslararası Yatırım Pozisyonu ve Kısa Vadeli Dış Borçlar Hazine Müsteşarlığı 6 yıl vadeli TL Cinsi Değişken Faizli Devlet Tahvili ihracı ABD III. Çeyrek GSYH Büyümesi (Piyasa Beklentisi: %2,4)
23 Kasım TCMB Para Politikası Kurulu Toplantısı
Hazine Müsteşarlığı İç Borç Ödemesi (TL803 milyon)
ABD Ekim ayı Dayanıklı Tüketim Malı Siparişleri (Piyasa Beklentisi: %1,0 düşüş)
ABD Ekim ayı Kişisel Gelir ve Harcama Verileri (Piyasa Beklentisi: gelirlerde %0,3 artış; harcamalarda %0,3 artış)
Reuters/Michigan Üniversitesi Kasım ayı Tüketici Güven Endeksi (Piyasa Beklentisi: 64,6)
Euro Alanı Kasım ayı Hizmetler Sektörü Satınalma Yöneticileri Endeksi (PMI) (Piyasa Beklentisi: 46,1) Euro Alanı Kasım ayı İmalat Sektörü Satınalma Yöneticileri Endeksi (PMI) (Piyasa Beklentisi: 46,6) 24 Kasım TÜİK Kasım ayı Sektörel Güven Endeksleri
TÜİK Kasım ayı İktisadi Yönelim Anketi ve Reel Kesim Güven Endeksi TCMB Kasım ayı İmalat Sanayi Kapasite Kullanım Oranı
25 Kasım Kültür ve Turizm Bakanlığı Ekim ayı Giriş-Çıkış Yapan Yabancı ve Vatandaşlar
21 Kasım 2011
Uyarı Notu:
Bu rapor Bankamız uzmanları tarafından güvenilir olduğuna inanılan kamuya açık kaynaklardan elde edilen bilgiler kullanılmak suretiyle, sadece bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hiçbir şekilde finansal enstrümanların alım veya satımı konusunda tavsiye veya finansal danışmanlık hizmeti sağlanması olarak yorumlanmamalıdır. Bu raporda yer verilen görüş ve değerlendir- meler, hiçbir şekilde Türkiye İş Bankası A.Ş.’nin kurumsal yaklaşımını yansıtmamakta olup, raporu kaleme alan uzmanların kişi- sel görüş ve değerlendirmeleridir. Türkiye İş Bankası A.Ş. bu raporda yer alan bilgi, görüş ve değerlendirmelerin doğru, değiş- mez ve eksiksiz olması konusunda herhangi bir şekilde garanti vermemektedir. Türkiye İş Bankası A.Ş. bu raporda yer alan bilgi- lerde herhangi bir bildirimde bulunmaksızın değişiklik yapma hakkına sahiptir. Bu rapor ve içindeki bilgilerin kullanılması nede-
