3.MODÜL
AİLE İŞLEVLERİ
İÇİNDEKİLER
3. MODÜL AİLE İŞLEVLERİ
OTURUMA BAŞLAMA 5’
SORU CEVAP - AKTARIM 10’
ETKİNLİK – BİZ ÇOCUKKEN SORU CEVAP - AKTARIM 45’
SORU CEVAP - AKTARIM 30’
OTURUMU SONLANDIRMA 5’
ETKİNLİK – ÇOCUK YETİŞTİRME TUTUMLARI
BİZ ÇOCUKKEN HOŞUMUZA GİDENLER / GİTMEYENLER DURUM KARTLARI
KABUL İLETİLERİ DÖNGÜSÜ Ben
Özel Yetenekli Çocuğum
EK 11 - AVUCUNUZDAKİ KELEBEK
1 2 2 3 4 6 6 7 8 9 10 11 11 12
3. MODÜL AİLE İŞLEVLERİ
KAZANIM:
1.İşlevsel olan ve olmayan çocuk yetiştirme tutumlarını bilme.
2. Kendilik değeri ile baskın çocuk yetiştirme tutumu arasındaki ilişkinin farkına varma.
3. Doğru çocuk yetiştirme tutumunu bilme ve uygulama.
4.Çocuğuna ve diğer aile fertlerine işlevsel geri bildirimde bulunma.
5.Kabul iletileri döngüsünü bilme.
GÖSTERGELER:
1. Çocuk yetiştirme tutumlarını bilir.
2. Doğru çocuk yetiştirme tutumunu bilir ve uygular.
3.Çocuğuna ve diğer aile fertlerine işlevsel geri bildirimde bulunur.
4. Kabul iletisi döngüsünü bilir.
ETKİNLİKLER:
-“Etkinlik- Biz Çocukken” 30’
-“Etkinlik-Çocuk Yetiştirme Tutumları?” 40’ (Alternatif Etkinlik)
ETKİNLİK SÜRELERİ: : Toplam Süre 125’
-Oturuma Başlama 5’
-“Etkinlik- Biz Çocukken” 30’
-“Etkinlik-Çocuk Yetiştirme Tutumları?” 40’ (Alternatif Etkinlik) -“Soru Cevap-Aktarım” 85’
-Oturumu Sonlandırma 5’
MATERYAL:
Kâğıt, kalem
EV ÖDEVLERİ:
Ek 7 “Çocuğuma Dair”
EKLER:
EKLER:
Ek 8 “Biz Çocukken Hoşumuza Gidenler/Gitmeyenler”
Ek 9 “Durum Kartları”
Ek 10 “Kabul İletileri Döngüsü Ebeveyn Çocuk Değerlendirme Formu”
EK 11 “Avucunuzdaki Kelebek”
OTURUMA BAŞLAMA 5’
Katılımcılara “merhaba” dedikten sonra ısınma ve giriş amaçlı kısa bir sohbet yapar ve son bir hafta içerisin- de yaşanan ve paylaşılması istenen herhangi bir olay olup olmadığını sorarak bir önceki oturumun sonunda dağıtılan “Çocuğuma Dair” formunun doldurulup doldurulmadığı öğrenilir. Dolduran katılımcıların gönül- lülerinden başlayarak form ile ilgili dönütleri dinler ve toparlayıcı bir konuşma yapar.
Ardından, bugünkü oturuma geçilir. Bu oturumda işlenecek konuyla ilgili kısa bir bilgi verir. “Bugün birlikte ailenin sağlıklı bir işlevde bulunabilmesi için sahip olması gereken özellikleri hakkında konuşacağız ve bun- ları özel yeteneğe sahip çocukların gelişimleri ile ilişkilendirerek detaylandıracağız” dedikten sonra aşağıdaki soruları yöneltir;
SORU CEVAP - AKTARIM 10’
Sorulması Gereken;
“Peki sizce bir aileyi sağlıklı kılan özellikler hangileridir?”
“O aile hangi becerilere sahipse işlevsel bir aile olarak değerlendirilebilir?”
Soruların yanıtları herhangi bir ek yorum katmadan tahtaya yazılır ve ardından konuşulan sağlıklı işlev özellikleri özetlenerek şu açıklama yapılır “gördüğünüz gibi bir ailenin sağlıklı bir işlevle anılabilmesi için birçok özelliğe sahip olması ve bu özellikleri de kanıksamış, beceriye dönüştürmüş olması gerekiyor. Bura- da beceriden kastedilen artık onun istenilen her zaman davranış boyutunda gözlenebilmesidir. Örneğin bir önceki konuda paylaştığımız ben dilini kullanabilme becerisi gibi. Bu da bolca pratik yapmakla ve bu beceriyi kullanmanın işe yarayacağına inanma ile gerçekleşebilen bir durumdur. Burada da benzer bir durum söz ko- nusu. Ailenin sağlıklı bir işleve sahip olabilmesi için birazdan sıralayacağımız özelliklere sahip olması beklen- mektedir” dedikten sonra Slayt 30 sunulur.
Etkinliğin Amacı;
Katılımcıların çocuk yetiştirme tutumlarının nasıl oluştuğunu görmelerini sağlamak Yöntem;
Küçük grup çalışması Materyal;
Kâğıt, kalem
Ekler; Ek 8-“Biz Çocukken”
ETKİNLİK – BİZ ÇOCUKKEN 30’
Akış; Uygulayıcı grubu dörde böldükten sonra katılımcılara şu yönergeyi verir “Şimdi sizden, kendi anne babanızın ya da sizleri yetiştiren büyüklerinizin davranışlarını hatırlamaya çalışmanızı istiyorum. Lütfen geçmiş zamana gidip ve size hangi yaklaşımda bulunulduğunu düşünün. Anne babanız ya da sizi yetiştiren diğer büyükleriniz size nasıl davrandıklarında hoşunuza giderdi? Nasıl davrandıklarında hoşunuza gitmez- di? Grup arkadaşlarınızla birlikte bu soruları yanıtlayın. Her bir gruba verdiğim Ek 8-Biz Çocukken Formu- na konuştuklarınızı yazacaksınız. Grubunuzdan bir sözcü, sonrasında grupta konuşulanları bizimle payla- şacak. Süreniz 20 dakika. Sonrasında her bir grup kendi çalışmasını beşer dakika içerisinde büyük grupla paylaşacak.”
Küçük gruplar çalışmalarını tamamladıktan sonra büyük gruba dönüp tüm katılımcılarla görüşlerini payla- şırlar, böylelikle etkinlik tamamlanmış olur.
Uygulayıcı Slayt 31 ve 32’yi perdeye yansıtarak “Gördüğünüz gibi, anne babalar, bakım verenler çocuklarına disiplin kazandırmak ya da sözünü geçirmek için bazı yaklaşımları baskın olarak sergilerler ancak bu yakla- şımları onları amaçlarına ulaştırmaz. Anne babaları amaçlarına ulaştırmayan ve yaygın olarak kullanılan üç anne baba tutumu vardır; ‘baskı kuran’, ‘ödün veren’ ve ‘ilgisiz’ tutum” açıklamasını yapar ve ardından katı- lımcılara aşağıdaki soruları sorar;
Sorulması Gereken;
“Peki, böyle davranan bir anne baba çocuğu üzerinde sizce nasıl bir etki yaratır?”
SORU CEVAP - AKTARIM 45’
Sorulması Gerekenler;
“Sizce ödün veren anne babalar nasıl davranışlarda bulunurlar?”
Sorulması Gereken;
“Sizce baskı kuran anne babaların davranışları nasıldır?”
“Baskı kuran tutuma sahip anne ve baba, varolan güçlerini çocuk üzerinde başat olarak kullanır. Fiziksel olarak çocuğundan daha güçlüdür, bu gücünü çocuğuna dayak atarak, onun canını bedensel olarak acıtarak kullanır. Çocuk duygusal olarak onlara bağlıdır, dolayısı ile duygusal gücünü kullanır, istediklerini yapıp yap- maması durumuna göre onu koşullu sever. Aynı zamanda maddi gücü vardır, çocuğuna harçlık vermez ya da istediği şeyleri almamakla tehdit eder.”
Cevapları aldıktan sonra Slayt 33 katılımcılarla paylaşılır.
“Çocuklar bazı durumlarda ne istiyorlarsa onun gerçekleşmesini sağlamak için ellerinden geleni yaparlar ve bunda da başarılı olurlar. Yani aslında arzu ettiklerini inatla ve zorla yaptırmaya çalışırlar, istediklerini de sonunda alırlar. Bazıları bu sonuca diğerlerinden daha hızlı ulaşır. Yani güçlü olan anne baba değil tamamen çocuktur. Anne baba, ebeveynlik güçlerinden feragat etmişlerdir. Çocuk oyuncakçıda istediği oyuncağı aldır- mak için inat eder, avazı çıktığı kadar bağırır. Oyuncağı almanız için tutturur. Anne baba da almak zorunda kalır. Burada baskı kuran tutumun tam tersi bir şekilde çocuk gücünü anne baba üzerinde kullanır. Çarşının ortasında bağırıp çağıran
çocuğun istediğini, rezil olmamak için alır ve onu sustururuz. İstemediğimiz halde bunu yaparız, yani ödün veririz”
Sorulması Gereken;
“Peki o halde, ödün veren bir anne babanın çocuğu sonrasında neler yaşayabilir?”
Sorulması Gereken;
“Sizce anne babalar nasıl davrandıklarında ilgisiz sayılırlar ?”
Sorulması Gereken;
“İlgisizce davranan anne babaların çocuklarının sonrasında karşılaşabileceği durumlar neler olabilir?”
Sorulması Gereken;
“Peki o halde tüm bu bilgiler ışığında anne baba çocuğuna nasıl davranırsa onun gelişimini sağlıklı ve işlevsel bir şekilde destekler?”
“Çocuğunun davranışlarına karşı umarsızca tavır takınan, onu önemsemeyen, varlığına ve yapıp ettiklerine kayıtsız kalan, onunla vakit geçirmeyen anne babaların yaklaşımı ilgisizlikle açıklanır. Anne babalar, çocuk- larının her türlü ihtiyacı konusunda zamanında ve gönüllü davranmazlar, gerçekte neye ihtiyacı olabilece- ğinin bile ayırdında değildirler. Çocuğunun çevresine verdiği zararları görmemek ya da başarılarını takdir etmemek ilgisiz tutuma örnek gösterilebilir”
“Yetkin tutum, hiçbir aile ferdinin bir diğeri üzerinde herhangi bir baskı ya da güç kullanmaması durumudur ve çocukların gelişimlerinin desteklenmesi için bu tutum önerilmektedir. Yetkin tutuma sahip olabilmek için şu şartları yerine getirmek gereklidir” diyerek uygulayıcı Slayt 36’yı perdeye yansıtır ve bilgileri katılımcılarla paylaşır.
Cevapları aldıktan sonra Slayt 34 katılımcılarla paylaşılır.
Cevapları aldıktan sonra Slayt 35 katılımcılarla paylaşılır.
“Aslında her bir ebeveyn, tercih ettiği çocuk yetiştirme tutumunu kendi karakteristik yapısına göre şekillen- dirir. Ebeveynin doğduğu günden bugüne başından geçen her bir olay ve bunlardan çıkarımları onun hayata yönelik bir konum belirlemesine neden olur. Belirlediği bu konum onun kendine ve diğerlerine bakış tarzını belirleyen önemli bir unsurdur” dedikten sonra Slayt 37 üzerinden hayata yerleşme sunumu gerçekleştirilir ve ardından Slayt 38’deki egzersize geçilir.
SORU CEVAP - AKTARIM 30’
OTURUMU SONLANDIRMA 5’
Sorulması Gerekenler;
“Çocuklarınızın davranışlarını beğendiğinizde ya da beğenmediğinizde bunu onlara nasıl fark ettiriyorsu- nuz?”
“Peki, sizin bu yaklaşımınıza çocuklarınız tepkileri ne oluyor? Memnun oluyorlar mı yoksa olmuyorlar mı?
Neden?”
“Aslında anne babalar diğerinin davranışını beğendiğini ya da beğenmediğini ona iki tür şekilde gösterirler.
Gerekçeli-gerekçesiz yani koşullu ya da koşulsuz olarak. Çocuğunuzun yaptığı davranış sonucunda onun davranışını ya koşullu ya da koşulsuz kabul eder ya da reddedersiniz. Her birinin kişi üzerinde oluşturduğu etki ayrıdır” dedikten sonra Slayt 39 ve 40 katılımcılarla paylaşılır. Paylaşımların ardından katılımcılara “Ek 10-Kabul İletileri Döngüsü Ebeveyn Çocuk Değerlendirme Formu” dağıtılır ve bireysel olarak doldurmaları istenir, bunun için kendilerine 10 dakika süre tanınır.
Oturumu sonlandırmadan önce uygulayıcı katılımcılarla Ek 11 “Avucunuzdaki Kelebek” öyküsünü ve çocuk- larını geliştirmenin ve onları işlevsel bir şekilde yetiştirebilmenin kendi ellerinde olduğu ana fikrini paylaşır, katılımcıların bu oturumda neler öğrendiklerini gönüllülerden başlayarak paylaşmalarını ister ve oturum sonlandırılır.
ETKİNLİK – ÇOCUK YETİŞTİRME TUTUMLARI
Etkinliğin Amacı; Katılımcıların hatalı çocuk yetiştirme tutumlarını farketmelerini sağlamak Yöntem; Küçük grup çalışması
Materyal; Kâğıt, kalem Ekler; Ek 9-Durum Kartları
Akış;
Uygulayıcı katılımcıları üç gruba ayırdıktan sonra her bir gruba Ek 9-Durum Kartları’nda yer alan birer durum verir ve çalışma kâğıdının altında yer alan üç soruya mevcut durumu değerlendirerek cevap verme- leri istenir. 25 dakika tartışan gruplardan, çalışmalarını beşer dakika içerisinde büyük grupla paylaşmaları istenir, böylelikle etkinlik sonlandırılır.
40’
ALTERNATİF ETKİNLİKLER
BİZ ÇOCUKKEN HOŞUMUZA GİDENLER / GİTMEYENLEREK 8
Hoşa Giden Davranışlar
Örnek; Babamın benimle oynaması
Hoşa Gitmeyen Davranışlar
Örnek; Kardeşimi değil beni suçlaması
EK 9 DURUM KARTLARI
GRUP 1
Ebeveyn, 13 yaşındaki oğlu Ahmet’in 100 üzerinden 93 almasına hiç memnun olmamıştır. Çünkü sınıfta Ah- met’ten daha yüksek bir notun daha olduğunu duymuştur. “Ayşe 94 almış, neden ondan daha yüksek alama- dın?” diyerek hayal kırıklığını sert bir dille ifade etmiştir. Son üç notunda da birinci olamadığı için Ahmet’ten bir süre uzak kalmayı bilerek tercih etmiştir.
GRUP 2
Ebeveyn, 13 yaşındaki kızı Aysel’in ısrarlarından bıkmış ve çaresiz durumdadır. Aysel, kendisinde olmasına rağmen yeni çıkan son model tabletin alınmasını istemektedir. İstediğini elde etmek için avazı çıktığı kadar bağırmakta, eğer onu kendisine almazsa ebeveyniyle bir daha konuşmayacağını iddia etmektedir. Gürültü- sünden çok rahatsız olan ve komşularına da rezil olmak istemeyen ebeveyn çareyi ikinci tableti Aysel’e almak- ta bulur.
Bu ebeveynin davranışlarının temel problemi nedir? Sizce onu böyle davranmaya sevk eden unsurlar nelerdir?
Bu ebeveynin davranışlarının temel problemi nedir? Sizce onu böyle davranmaya sevk eden unsurlar nelerdir?
Ebeveynin bu şekilde davranması çocuğunun gelişimini nasıl etkiler?
Ebeveynin bu şekilde davranması çocuğunun gelişimini nasıl etkiler?
Sizce ileriki yaşlarda Ahmet nasıl bir kişilik yapısına sahip olabilir?
Sizce ileriki yaşlarda Ahmet nasıl bir kişilik yapısına sahip olabilir?
9
GRUP 3
13 yaşındaki Yiğit bu karne döneminde de takdir almıştır. Oldukça başarılı bir çocuk olmasına karşın ebe- veyninden bir “aferin” bile alamamıştır. Özel yetenekli olduğu için BİLSEM’e de devam eden Yiğit’in ebeveyni bunun çok önemli bir başarı olmadığını düşünmekte ve süreci takip etmemektedir. Yiğit, BİLSEM’de çeşitli projelere imza atmakta ve başarılı bir performans sergilemekteyken ebeveyni bunları olması gereken bir durum olarak değerlendirmekte ve Yiğit’le ve yapıp ettikleriyle neredeyse hiç ilgilenmemektedir.
Bu ebeveynin davranışlarının temel problemi nedir? Sizce onu böyle davranmaya sevk eden unsurlar nelerdir?
Ebeveynin bu şekilde davranması çocuğunun gelişimini nasıl etkiler?
Sizce ileriki yaşlarda Ahmet nasıl bir kişilik yapısına sahip olabilir?
EK 10 KABUL İLETİLERİ DÖNGÜSÜ EBEVEYN ÇOCUK DEĞERLENDİRME FORMU Örnek;
Vermek Zayıf
Almak İstemek Geri Çevirmek
Güçlü
Kendine Vermek
Vermek
Vermek Zayıf
Zayıf
Almak
Almak
İstemek
İstemek
Geri Çevirmek
Geri Çevirmek
Kendine Vermek
Kendine Vermek Güçlü
Güçlü
Ben
Özel Yetenekli Çocuğum
Zamanın birinde çok akıllı iki kardeş yaşarmış. Etrafındaki ve okuldaki bilgiler kendilerine yetmediğinden, annesi onları, bulundukları beldenin bilge adamına götürmüş.
Kardeşler, bilge adama pek çok sorular sormuşlar ve her defasında kendilerinin tatmin olduğu cevaplar al- mışlar. Bundan çok memnun olan kardeşler, bir müddet için bilgenin yanında kalıp daha çok şey öğrenmek için annelerinden izin istemişler ve bilge adamın yanında kalmışlar.
Bilge adama sorduklarına ve aldıkları cevaplara çok sevinen ve mutlu olan çocuklar bir süre sonra bu işten sıkılmaya başlamışlar. “Bilgenin bilemeyeceği bir soru bulmamız lazım” diye düşünmüşler.
Kardeşlerden biri, “Buldum” demiş. “İki elimin arasına bir kelebek koyacağım ve bilge adama soracağım.
Avucumun içinde bir kelebek var, canlı mı ölü mü? Ölü derse kelebeği bırakacağım, canlı derse avucumu hafifçe bastıracağım. Her ne derse cevabını bilemeyecek!”
Kelebeği ellerinde tutan kardeşlerden biri, kapalı tuttuğu ellerini bilgeye doğru uzatmış ve sormuş...
“Avucumun içinde bir kelebek var, canlı mı ölü mü?”
Bilge, uzun uzun çocuğun gözlerinin içine bakmış ve cevaplamış:
“Senin ellerinde evladım, senin ellerinde...”
EK 11 AVUCUNUZDAKİ KELEBEK
KAYNAKÇA
MODÜL 3: Aile İşlevleri
Başbakanlık Aile ve Sosyal Araştırmalar Genel Müdürlüğü (2005). Ailede Çocuk Eğitimi.
Ankara: Başbakanlık Aile ve Sosyal Araştırmalar Genel Müdürlüğü Yayını.
Döğüşgen, M. M. (2015). Çocuk ve Ergende Zeka Gelişimi İstanbul: Ekinoks Yayınları.
Kulaksızoğlu, A. (2004). Ergenlik Psikolojisi. İstanbul: Remzi Kitabevi Yavzuer, H. (2004). Ana-Baba ve Çocuk. İstanbul: Remzi Kitabevi
