İLAÇ UYGULAMALARI

(1)

Öğretim Görevlisi

MELTEM ÖZDUYAN KILIÇ

İLAÇ UYGULAMALARI

(2)

İlaç

Fizyolojik sistemleri veya patolojik durumları, alanın yararı için değiştirmek veya incelemek amacıyla

kullanılan veya kullanılması öngörülen bir madde ya da ürün.

(3)

İlaç?

İlaç; hastalıkların tanı ve tedavileri, hastaların yakınmalarını hafifletme, hastalıklardan koruma

ya da fizyolojik olayları düzeltme amacıyla insan ve hayvanlarda kullanılan her türlü kimyasal bileşimdir.

(4)

Temel Kavramlar

Doz: Bir defada verilen ilaç miktarıdır.

Günlük doz: Gün boyunca verilmesi tavsiye edilen ilaç miktarıdır.

Yan etki: İlaçların olağan dozlarında bile istenilen etkilerine ek olarak yaptıkları istenmeyen etkileridir.

(5)

Temel Kavramlar

Toksik etki: Genellikle ilaçların farmakodinamik

etkilerinin şiddetlenmesine bağlı hasta için hoş olmayan rahatsızlık veren ve hatta ölümüne neden olan etkidir.

Yarar / Risk oranı: İlaçlar normal dozlarda kullanıldık -

larında bile toksik etkiler oluşturabildiklerinden (Örn.

kanser ilaçları) ilaç tedavisinde göz önünde tutulması gereken nokta; ilacın yararının zararına üstünlüğünün saptanmasıdır.

(6)

Temel Kavramlar

Emniyet aralığı: İlacın tedavi dozu ile toksik etki gösteren dozu arasındaki mesafeye denir.

Endikasyon: İlacın, kullanım amacına yönelik etkilerine

denir.

Kontrendikasyon: İlacın, kullanılmaması gereken durum- lara denir.

(7)

Temel Kavramlar

Tolerans: İlaçlar, devamlı kullanıldığında normalde alınan cevabın gittikçe azalması.

İlacın Yarılanma Ömrü: Çeşitli yollar sonucu bir ilacın

plazmadaki konsantrasyonunun yarıya inmesi için geçen süredir.

Biyo-yararlanım: İlacın sistemik dolaşıma kimyasal değişikliğe uğramadan geçen kısmıdır.

(8)

İlaçların Adlandırılması

İlaçların birden fazla adı bulunur:

Kimyasal ad: İlacın kimyasal bileşimini gösterir. İlacın moleküler yapısını anlatır.

Generik ad: İlacı ilk defa üreten fabrikanın verdiği isimdir. Bu ad kimyasal addan yararlanılarak verilir.

Örnek: Acetylcystein

(9)

İlaçların Adlandırılması

Ticari ad: İlacı yapma iznini alan ve satan firmanın verdiği addır. Örnek: Lasix, cordorone….

Resmi ad: İlacın içeriğini gösteren genel ad.

(10)

İlaç Etkinliği İlkeleri

İlaç uygulamanın önemli bir bileşeni de ilaçların etkilerini gösterme yollarını doğru anlayabilmektir.

Farmakokinetik: Bir ilacın absorbsiyonu, dağılımı, metabolizması ve atılmasını içerir.

-Absorbsiyon(Emilim):Bir ilacın kan dolaşımına girme sürecidir. Damar içi (IV)uygulama en hızlı

absorbsiyon yoludur. Bunu sırayla kas içine uygulama (IM), subkütan (SC) ve oral (PO) izler.

(11)

İlaç Etkinliği İlkeleri

-Metabolizma: İlacın vücut içinde uğradığı kimyasal değişimdir. Çoğunlukla karaciğer içinde gerçekleşir.

-Atılım: İlaç ya da ilacın metabolizma ürünlerinin vücuttan uzaklaştırılma işlemidir.

Çoğu ilaç böbrekler yoluyla vücuttan atılır.

Bazı atılımlarda akciğer ve bağırsaklar yoluyla gerçekleşir.

(12)

İlaç Etkinliği İlkeleri

Bütün ilaçlar bir plazma yarı ömrüne sahiptir. Atılım süreci ile serum ilaç yoğunluğunun tam yarılandığı zam ana ilacın ‘plazma-yarı ömrü’ denir.

Bir önceki doz yarı ömrüne ulaştığında hasta ikinci dozu alırsa başarılı bir tedavi planı uygulanmış olur.

(13)

İlaç Emilimini Etkileyen Faktörler

1)İlacın verilme yolu:Oral yol ilaç uygulamalarında en doğal, güvenli ve kullanışlı yol sayılır.

2) İlacın farmasötik şeklinin fiziksel özellikleri: Katı, sıvı, süspansiyon olması emilimini etkiler.

3) İlacın fiziksel özelliği: Suda eriyenler yağda eriyenlere göre daha çabuk etki gösterirler.

4) Emilme yüzeyinin genişliği: İlacın uygulandığı yerdeki emilim alanının genişliği ne kadar genişse o kadar iyi emilim gerçekleşir.

(14)

İlaç Emilimini Etkileyen Faktörler

5)İlacın kimyasal yapısı: Bazı ilaçlar kimyasal yapısı nedeniyle parçalanır ve etki göstermeyebilir.

6) Emilme alanındaki damarlanma: Kılcal damarlar ne kadar çoksa emilim o kadar hızlı olur.

7) İlacın farmakolojik özelliği

8) Patolojik haller: Ödem ve patolojik durumlar ilacın emilmesini etkiler.

(15)

İlaç Etkinliği İlkeleri

Farmakodinamik: İlaç aktivitesi , ilaç ile buna biyoloji k yanıt veren vücut hücreleri arasındaki kimyasal

etkileşimin bir sonucudur.

Genel olarak ilaç etkinleştikçe fizyolojik semptomlarda artış görülür.

Klinik gözlemlere ek olarak kan değerlerinde düzelmel erde laboratuvar sonuçları ile gözlemlenebilir.

İlaç kullanımı sonucu ortaya çıkan etkinin genelde tedavi edici yönde olması beklenmektedir.

(16)

İlaç Etkinliği İlkeleri

İlacın iyileştirici etkisi dışında herhangi bir ters etki oluşması da söz konusudur.

Ters etki, tedavi edici etki sonucu olabilir.

( Örn: Antihipertansif kullanımı sonucu ciddi bir tansiyon düşüklüğü yaşanması).

(17)

İlaç Etkinliği İlkeleri

• Hemşirelerin özellikle ilaç uygularken dikkat etmesi

gereken husus alerjik reaksiyonlardır.

• Hafif (döküntü, kızartıklık)- ciddi (larenks öd em)

Ne yapılmalı?

(18)

İlaçların Etkilerini Değiştiren Faktörler

• Yaş (Bebekler, fetus, küçük çocuklar, yaşlılar)

• Genetik özellikler (karaciğer enzimleri)

• Beslenme durumu (malnutrisyon)

• Irk

• Patoloji (karaciğer, böbrek, akciğer vb. Bozuklukları)

• İlaç etkileşimleri (antagonistik, sinerjistik etkiler)

• Cinsiyet (hormonal farklılıklar)

• Psikolojik Durum

• Çevre (sıcaklık, gürültü vb.)

(19)

İlaç Formları

İlaçlar uygulama yoluna göre sıvı, katı ve yarı katı biçimde hazırlanır.

Bazı ilaçlar tek bir yoldan verilecek şekilde hazırlandığı halde bazıları birden fazla yoldan verilebilecek şekilde hazırlanmış olabilir.

Örneğin ; ağrı kesici olan parasetomol hem tablet hem sıvı formda mevcuttur.

(20)

İlaç Formları

ORAL PREPARATLAR:

Kapsül: İçinde toz veya sıvı ilaç bulunduran jelatin kap

(21)

İlaç Formları

Eliksir: Alkol bazlı ilaç ile hazırlanmış sıvı. Ağızdan almak üzere hazırlanmıştır.

Emülsiyon ve Süspansiyon: Her iki preparat şekli de

birbirinde çözünmeyen iki bileşenli sistemlerdir. Emülsi yonda her iki bileşken sıvıdır. Süspansiyonda ise bir

bileşken sıvı, diğeri katıdır. Süspansiyon ve emülsiyonla r kullanmadan önce çalkalanmalıdır.

(22)

İlaç Formları

Enterik kaplı: Mide yerine bağırsakta ilaç emiliminin ol masını sağlayan kaplama, mide tahrişini önler.

Pastil: Ağız içinde tutularak çözünmesi gereken tablet.

(23)

İlaç Formları

Spansule: Zaman ayarlı ilaç kapsülü, uzun bir süre bo yunca etki sağlamak için yavaşça çözünür.

Pudra: İnce öğütülmüş ilaç, sıklıkla uygulamadan önc e bir sıvı ile karıştırılır.

Şurup: Su ve şeker içinde erimiş ilaç

Tablet: Disk içine sıkıştırılmış toz ilaç.Kolay kırılabili r, şeker ya da film kaplı olabilir.

Tentür: Bitkilerden yapılmış alkol bazlı güçlü çözelti, genellikle küçük dozajlıdır.

(24)

İlaç Formları

Krem: Yağlı olmayan, topikal uygulama için yarı katı praparat

Jel veya Jöle: Cilde uygulandığı zaman sıvılaşan, yarı saydam ve saydam yarı-katı bir madde

(25)

İlaç Formları

Liniment: Deri üzerine kullanılan yağlı bir sıvı

Losyon: Deriyi korumak için dıştan sürülmek üzere ha zırlanan sıvı süspansiyondur.

Merhem: Harici uygulama için yağ bazlı ilaç bileşiği

(26)

İlaç Formları

Macun: Deriye yerel uygulama için kullanılan kalın pomad Supozituvar: Jelatinimsi bir baz içinde bulunan vücut

sıcaklığında kolay çözünebilen, içerisindeki ilacı yavaş bırakan ilaç. Genelde rektum,vajina gibi boşluklara

yerleştirilmek üzere kullanılır.

Transdermal patch: Tıbbi bir yama, cilde uygulandığında kontrollü olarak emilir.

(27)

İlaç İstemi

• İlaç uygulamaları yapılırken önemli olan noktalardan biri de ilaç isteminin doğru yapılmış olmasıdır.

• Doğru yapılmayan ilaç istemleri sonucunda yanlış ilaç uygulamaları açığa çıkabilir.

• Bu yüzden hemşire ilaç istemi aldığı gerekli kontrolleri yapmalıdır.

(28)

İlaç İstemi

İlaç istemi yedi bölümden oluşmaktadır:

1) Hastanın adı

2)İstemin verildiği tarih ve zaman 3)Uygulanacak ilacın adı

4)İlacın dozu

5)İlacın hangi yolla uygulanacağı

6)İlacın uygulanma zamanı ve sıklığı 7)İstemi veren hekimin imzası

(29)

İlaç İstemi

İlaç isteminde genellikle kısaltmalar kullanılmaktadır.

!!!

Açık olarak anlaşılmayan ya da yanlış anlaşıldığı düşünülen ilaç istemleri mutlaka doktor ile

görüşülerek açıklığa kavuşturulmalıdır.

(30)

İlaç İstemi

İlaç istemlerinin birkaç farklı türü vardır.

Düzenli yada Sürekli İstem: İlaç verme yöntemi istemi günde belli sayıda uygulanacak ilaçlar (örn:antibiyotik) için ya da başka bir istem onu iptal edene kadar yerine getirilmesi gereken istemlerdir. Belli zaman çizelgeleri nde gözden geçirilip tekrar yazılmalıdır.

(31)

İlaç İstemi

İlaç istemlerinin birkaç farklı türü vardır.

Lüzum Halinde İstemleri: Bir ilacın uygulanması için

belli bir periyot belirtilmez. Daha çok ilacın gerekli olduğu durumlarda kullanılabilmesi için yol gösterici niteliği taşır.

Analjezik ilaçlar, antiemetik ilaçlar ve laktasifler sıklıkla lüzum halinde ilaç olarak verilir.

(32)

İlaç İstemi

Sürekli protokoller: Özel birim ya da servisteki hastalar için açıkça belirtilen uygulamalarda belli kriterlerle

özel durumlarda uygulanacak ilaçlar için yazılmıştır.

Örneğin kardiyoloji bölümünde çalışan bir hemşirenin hastada düzensiz kalp ritmi ortaya çıktığı zaman uygula yacağı belirli bir kalp ilacı için yazılabilir.

(33)

İlaç İstemi

Tek doz istem: Tek doz ya da tekli istemler sadece bir k ez verilecek ilaçlar için yazılır. Ameliyattan önce hastan ın sakinleşmesi için verilen ilaçlar buna örnektir.

Acil İstem: Derhal verilmesi gereken bir ilaç için verilen tek seferlik istemlerdir.

(34)

İlaç İstemi

Telefon ve Faks İstemi: Kimi zaman hemşire ve doktor, hasta

hakkında acil bir durumu telefonda konuştuktan sonra ilaç düzeninde değişiklik kararı alabilirler.

Doktor, istemi yazma ve imzalama olanağına sahip olmadığı için

hemşire istemi telefondan alır ve istem kağıdına yazar. Hemşire aldığı istemi doğrulatmak için doktora okumalı ve aldığı istemi hangi doktor dan aldığını tarih ve saat belirterek telefon istemi olduğu doğrultusund a yazılı kayıt tutmalıdır. Daha sonra doktordan 24 saat içinde aldığı ist emi doktora imzalatmalıdır.

(35)

İlaç İstemi

Sözlü istem: Sözlü istemler hemşire ve doktor aynı odada bulunduklarında verilen istemlerdir.

Sözlü istem sadece acil durumlarda ( örn;kardiyopulmo ner resüsitasyon ya da diğer yaşam kurtaran müdahalelerd e) verilir. Acil durum sona erdikten sonra hemşire doktora istemi yazılı olarak onaylatmalıdır.

Elektronik İstem: Bilgisayarlara aktarılan tıbbi kayıtlar aracılığıyla istem verilmesidir.

(36)

İlaç Uygulamalarında 10 Doğru

• Doğru ilaç

• Doğru doz

• Doğru zaman

• Doğru yol

• Doğru hasta

• Doğru hasta eğitimi

• Doğru kayıt

• Hasta reddi

• Doğru değerlendirme

• Doğru takip

(37)

Doz Hesaplamaları-örnek

Bir defada 500 mg X kapsül P.O olarak istem edilmiştir.

Elimizde 250 mg’lık X kapsülleri vardır. Hastaya bir defad a kaç kapsül verilmelidir?

(38)

İlaçların verilmesi hemşirenin önemli sorumluluklarından biri olup hemşirel

erin ilaç uygulamalarına yönelik etik

ve yasal sorumlulukları vardır.

(39)

Hemşirelik Yönetmeliği (Madde 6)

Hemşirenin Görev, Yetki ve Sorumlulukları

• ‘Tıbbî tanı ve tedavi planının uygulanmasında; hekim tarafında n, acil durumlar dışında yazılı olarak verilen tedavileri uygular, hastada beklenmeyen veya ani gelişen durumlar ile acil uygulan ması gereken tanı ve tedavi planlarında müdavi hekimin şifahi tı bbi istemini kabul eder. Bu süreçte hasta ve çalışan güvenliği açı sından gerekli tedbirleri alır.’

• ‘Hastaya lüzumu halinde uygulanmak üzere reçete edilen tıbbi t alepleri bilimsel esaslara göre belirlenen sağlık bakım, tanı ve te davi protokolleri doğrultusunda yerine getirir.’

(Resmi Gazete Tarihi: 08.03.2010 Resmi Gazete Sayısı: 27515)

(40)

Hemşirelik Yönetmeliği (Madde 6)

Hemşirenin Görev, Yetki ve Sorumlulukları

• ‘Tıbbi tanı ve tedavi işlemlerinin hizmetten faydalan ana zarar vereceğini öngördüğü durumlarda, müdavi hekim ile durumu görüşür, hekim işlemin uygulanm asında ısrar ederse durumu kayıt altına alarak hekimi n yazılı talebi üzerine söz konusu işlemi uygular’.

(Resmi Gazete Tarihi: 08.03.2010 Resmi Gazete Sayısı:

27515)

(41)

Genel Olarak İlaçlar Hazırlanırken

•Hasta sağlığı ve güvenliği açısından ilaçların

hazırlanma, saklanma ve uygulanma aşamaları çok öneml idir.

•İlaçlar hazırlanırken 3 kontrol ilkesine uyulmalıdır.

•3 Kontrol ilkesi; ilaçlar bulundukları ve hazırlandıkları bölümde 3 kez kontrol edilmelidir.

• Kutusunu almak için ilaca uzanıldığında

• Kutuyu açmadan önce

• İlacı tekrar yerine yerleştirirken

.

(42)

İlaç Uygulama Yolları

(43)

Oral İlaç Uygulama

•Oral yol, ilaç uygulamalarında çok kullanılan ve en kolay yoldur.

•Güvenli ve ucuz bir yöntemdir.

•Oral ilaçlar katı, sıvı ya da toz formda olabilir.

(44)

(45)

Oral İlaç Uygulama

•Oral yolla verilen ilaçlar ağız içinde, midede ya da ince bağırsakta emilip

dolaşıma katılabilecek tarzda üretilmiştir.

•Oral ilaçlar alındıktan sonra emilip çoğunlukla karaciğerde metabolize olduğu için, dozları parenteral yolla alınan ilaçların dozlarından genellikle daha yüksektir.

(46)

Oral İlaç Uygulama

 Bilinci kapalı olan hastalara,

 Yutkunma güçlüğü olan hastalara,

 Yutkunma refleksi olmayan hastalara,

 Bulantı ve kusması olan hastalara,

Ağır ishali olan hastalara,

 Kasılma nöbeti geçiren hastalara oral yol i ile ilaç verilmemelidir.

(47)

Oral İlaç Uygulama Basamakları

Uygulama Basamakları Gerekçe

Kullanılacak araç gereç:

-Tek kullanımlık ilaç kabı, oral enjektör -Su

-İlaç tepsisi

-İlaç uygulama kaydı -Eldiven ve gerekli ise KKE

İstem yapılan ilaçlar kontrol edilerek hazırlanır.

Doktor isteminde belirgin olmayan noktalar açığa kavuşturulur. Hasta dosyasından hastanın alerjileri kontrol edilir. İlacın ne olduğu, hasta için uygunluğu, güvenli doz aralığı, ilacın beklenen yan etkileri değerlendirilir.

Bu karşılaştırma doktor isteminin alınması sırasında ortaya çıkabilecek hataların belirlenmesini sağlar.

İlacın hasta için tedavi edici etkisi/yan etkisinin ortaya çıkma durumunu kontrol etmede yardımcı olur.

El hijyeni sağlanır. Mikroorganizmaların yayılımını önler.

İlaç tedavi odasında hazırlanır. Bu düzenleme hataları önler ve zaman tasarrufu sağlar.

İlaç arabası, dolabı ya da çekmecesi açılır, bilgisayar destekli bir ilaç yönetim sistemi varsa şifre ile giriş yapılır.

İlaç arabalarının ya da çekmecelerinin kapalı tutulması hastaya ait ilaçların güvenliğini sağlar.

Her seferinde tek bir hastanın ilacı hazırlanır. Hataları önler.

(48)

Oral İlaç Uygulama Basamakları

Hasta ilaç istemi kontrol edilir, uygun ilaçlar hasta ilaç çekmecesinden ya da birim doz dolabından alınır.

İlaç uygulamasında ilacın kontrol edildiği ilk adımdır.

İlaç ile doktor istemindeki ilaç kontrol edilir, ilacın son kullanma tarihine bakılır, gerekli ise tekrar doz hesabı yapılır.

İlaç uygulamasında ilacın kontrol edildiği ikinci adımdır.

Gerekli ise ikinci bir hemşire ilaç hesaplaması yapabilir.

İstem yapılan ilaç hazırlanır:

a) Birim doz paketler: Birim doz halinde hazırlanmış ilaç paketi ilaç kadehine koyulur. İlaç hasta başına gidene kadar paketten çıkarılmaz. Narkotik ilaçlar ya da özel ilaçlar ayrı ilaç kadehine hazırlanır.

b) Çoklu doz kapları: birimde yer alan ilaç şişelerinden tablet ya da kapsül formda ilaç alınırken, istem yapılan sayıdaki tablet/kapsül ileç kadehine el değmeden koyulur. Tablet formdaki ilaçlarda gerekli ise doz ayarlaması için sadece üzerinde kırabileceğini işaret eden çizgi olanlar kırılır.

Tablet/kapsül formdaki ilaçlara el ile temas edilmez.

c) Çoklu doz şişelerindeki sıvılar: Sıvı formdaki ilaçlar hazırlanırken ilaç şişesi etiketi ön yüzünde olacak şekilde tutulur. İlacın içine aktarılacağı ölçü ilaç kadehi düz bir zemine yerleştirilir. Şişeden ilaç kadehe aktarılır ve miktar okunur. İlaç şişesi yerine konmadan havlu ile kurulanır.

Birim doz olarak hazırlanmış paketlerde, paketin üzerinde ilaca dair bilgilerin yer aldığı etiket bulunduğu için ilacın dış kılıfı çıkarılmaz.

İlaç şişelerinden el değmeden ilaçların kadehe alınması, fazla ilacın alınması halinde ilacın tekrar şişeye alınmasına fırsat verir.

Üzerinde ölçeği bulunan sıvı formdaki ilaçların kullanılması doğru doz hesabı için gereklidir.

(49)

Oral İlaç Uygulama Basamakları

Bir hastaya ait tüm ilaçların hazırlanması bittikten sonra, doktor istemi ile hazırlanan ilaçlar tekrar karşılaştırılır, tedavi odasından ayrılmadan önce ilaç dolabı/arabası kilitlenir.

Bu basamak ilacın doğru olarak uygulandığının kontrol edildiği üçüncü kontrol aşamasıdır. İlaç dolabı/arabasının kilitlenmesi hastanın ilaçlarının güvenliğini sağlar. Bazı kurumlarda üçüncü kontrol adımının hasta odasında, ilaç hastaya uygulanmadan hemen önce uygulandığı da görülmektedir.

Hazırlanan ilaçlar hasta odasına götürülür, tepsi görme alanında olacak şekilde odanın içerisine yerleştirilir.

İlaçların dikkatlice taşınması ve yakından gözlenmesi olası kazaları ve ilaç tedavisini değiştirmeye yönelik yapılabilecek kasıtlı girişimleri önler.

El hijyeni sağlanır, eldiven giyilir. Mikroorganizmaların yayılımını önler.

Hastanın kimliği doğrulanır, genellikle iki belirteç kullanılmalıdır. İstem yapılan ilaç ve hasta kayıtları karşılaştırılır. Hasta kimliği aşağıdaki şekillerde doğrulanır:

a) Hastanın adı soyadı, protokol numarası kol bandından kontrol edilir.

b) Hastadan adı soyadı, doğum tarihi söylenmesi istenir.

c) Hasta kendini ifade edemiyor ise, doğrulama için ikinci bir sağlık personelinden yardım istenir.

Hastanın doğrulanması ilaç hatalarını önler.

a) En güvenilir hasta doğrulama yöntemidir.

b) Bilgi alınan ortamın gürültülü olması ya da hastanın hastalık durumunun uygun olmaması durumunda bu yöntem kullanılmamalıdır.

c) Hastanın yatak başında ya da hasta odasında yazan isimler doğrulama için kullanılmamalıdır.

(50)

Oral İlaç Uygulama Basamakları

Uygulama öncesi değerlendirmeler yapılır. Hastanın alerjisi kontrol edilir, alerji bandının olup olmadığına bakılır, hastaya verilen ilaçlar ve olası etkileri ve yan etkileri konusunda bilgi verilir.

Hasta değerlendirmesi ilaç uygulamalarının ön koşuludur.

Hastanın uygun pozisyonu almasına yardımcı olunur. Yatak içinde uygun pozisyon verilmesi yutmayı kolaylaştırır. Oturma ya da yan yatış pozisyonu aspirasyonu önler.

İlaç uygulanır.

a) Tablet, kapsül, hap ve bazı sıvı ilaçlar ile birlikte su ya da izin verilen sıvılar önerilir.

b) Hastaya ilacı nasıl alacağı sorulur ve ona uygun olarak ilaç uygulanır.

a) Sıvı içecekler ilacın yutulmasını kolaylaştırır.

b) Hastayı ilaç tedavisine katılım için motive eder.

Hastaya verilen tüm ilaçlar yutulana kadar hasta odası terk edilmez ve hasta başında ilaç bırakılmaz.

Hastanın ilacı yuttuğu gözlemlenmediği sürece ilaç alınmış olarak kaydedilmez. İlaç istem formları yasal dokümanlardır.

(51)

Oral İlaç Uygulama Basamakları

Hastanın yatak içerisinde rahat pozisyon almasına yardımcı olunur. El hijyeni sağlanır.

Hastanın rahatını sağlar ve mikroorganizmaların yayılımını önler.

Tarih, saat, ilacın adı, dozu, hangi yolla verildiği, hastanın yanıtı ve ilacı uygulayanın parafını içeren bilgiler hasta gözlemine ve hastane bilgi sistemine hastanın ilacının uygulandığına dair kayıt yapılır.

Hastanın ilaca verdiği yanıt gözlemlenir.

Uygun kayıt hastanın tedavisinin takibi, sürdürülebilirliği, yasal dayanak sağlama ve hemşirelik uygulamalarının görünürlüğü için önemlidir.

(52)

Sublingual ve Bukkal İlaç Uygulama

(53)

Sublingual ve Bukkal İlaç Uygulama

• Ağız mukoz membranına uygulanan ilaçlar genelli kle sistemik etki gösterirler. Yanağa ve dilaltına u ygulanan ilaçlar mide salgısı ile kolayca yıkılan ya da karaciğer tarafından çok çabuk parçalanan ilaçl ar olup, oral yolla alındığında tedavi edici değildir.

• Hem dil altı hem de yanak içi ilaç uygulamasında i lacın çok hızlı emilimi söz konusudur ve ilacın me tabolizmaya ilk geçişini önlemek pek çok ilacın hı zlı bir şekilde etkisini yitirmesine neden olur.

• Antihipartansif (Kapril), nitrogliserin (Anjina).

(54)

Sublingual ve Bukkal İlaç Uygulama

• Hastanın ağzı değerlendirilip kuruluk varsa az bir su ile ağzının ıslanması sağlanmalıdır.

• Hasta ilacı yutmaması veya çiğnememesi konusu nda bilgilendirilmelidir.

• İlaç hastanın dil altına yerleştirilmeli veya damlat ılmalıdır ve ilacın ardından hastaya kesinlikle su veya başka bir içecek almaması gerektiği söylen melidir. Eğer ilaç bukkal yol ile uygulanacaksa y anak mukozasına yerleştirilip bekletmesi gerektiğ i açıklanmalıdır.

(55)

Topikal (Bölgesel) İlaçlar

• Topikal ilaçlar deri yüzeyine ya da mukoz memb ranlara uygulanır.

• Losyonlar, kremler ve yağlar deriyi, enfekte olmu ş yarayı tedavi etmek ve ya deri rahatsızlıklarının belirtilerini azaltmak için kullanılabilir.

• Losyonlar görünmez olana kadar deriye yedirilme lidir.

• Deriye uygulama yapılmadan önce temiz ve kuru olmasına dikkat edilmelidir.

(56)

Transdermal İlaçlar

• Sistemik etkilerinin deri yoluyla absorbe edilm ek üzere hazırlanan ilaçlara transdermal ilaçlar denir.

• Transdermal ilaçlar, ilacın yavaşça absorbe edi lmesine olanak veren özel membranlardan oluş muştur.

• Kontrollü miktarda ilacın 24-72 saatlik periyo dlarla salınmasına olanak verir.

(57)

Transdermal İlaç Uygulama Basamakları

Kullanılacak araç gereç:

-İstem yapılan ilaç -Gazlı bez, sabun ve su

-İlaç uygulama kaydı -Eldiven ve gerekli ise KKE

İstem yapılan ilaçlar kontrol edilerek hazırlanır.

Doktor isteminde belirgin olmayan noktalar açığa kavuşturulur. Hasta dosyasından hastanın alerjileri kontrol edilir. İlacın ne olduğu, hasta için uygunluğu, güvenli doz aralığı, ilacın beklenen yan etkileri değerlendirilir.

Bu karşılaştırma doktor isteminin alınması sırasında ortaya çıkabilecek hataların belirlenmesini sağlar.

İlacın hasta için tedavi edici etkisi/yan etkisinin ortaya çıkma durumunu kontrol etmede yardımcı olur.

El hijyeni sağlanır. Mikroorganizmaların yayılımını önler.

İlaç tedavi odasında hazırlanır. Bu düzenleme hataları önler ve zaman tasarrufu sağlar.

İlaç arabası, dolabı ya da çekmecesi açılır, bilgisayar destekli bir ilaç yönetim sistemi varsa şifre ile giriş yapılır.

İlaç arabalarının ya da çekmecelerinin kapalı tutulması hastaya ait ilaçların güvenliğini sağlar.

Her seferinde tek bir hastanın ilacı hazırlanır. Hataları önler.

(58)

Transdermal İlaç Uygulama Basamakla rı

Bu ikinci kontrol aşamasıdır.

İlaç hazırlama bittikten sonra ilaç etiketleri ve doktor istemi son bir kez daha kontrol edilir.

Bu üçüncü kontrol aşamasıdır. Bazı kurumlarda son kontrol yatak başında hastanın yanında yapılmaktadır

El hijyeni sağlanır. Mikroorganizmaların yayılmasını önler.

Tedavi odasından ayrılmadan önce ilaçların bulunduğu dolap/çekmece kilitlenir.

İlaçların güvenliğinin sağlanması için gereklidir.

Hasta odasına ilaç tepsisiyle gidilir, tepsi görme alanında olacak şekilde yerleştirilir, el hijyeni sağlanır, eldiven giyilir.

İlaç tepsisinin görme alanına yerleştirilmesi, kazara ya da kasti olarak ilaçların karıştırılmasını önler. El

hijyeninin sağlanması mikroorganizmaların yayılmasını önler.

Hastanın kimliği doğrulanır, istem ve hasta kayıtları karşılaştırılır.

-Hastanın adı soyadı, protokol numarası kol bandından kontrol edilir.

-Hastadan adı soyadı, doğum tarihi söylenmesi istenir.

-Hasta kendini ifade edemiyor ise ikinci bir sağlık personelinden yardım istenir.

Hastanın kimliğinin doğrulanması, doğru hastaya doğru ilaç uygulaması için gereklidir.

(59)

Transdermal İlaç Uygulama Basamakla rı

Hasta odasının yapısı kapatılır ya da paravan/perde çekilir.

Hasta mahremiyeti sağlanır.

İlaç uygulamadan önce hastanın alerji durumu kontrol edilir, yapılacak işlem, neden yapıldığı, gelişebilecek komplikasyonlar hakkında hastaya bilgi verilir.

Alerji durumunun kontrolü, ilaç uygulama öncesi istenmeyen olayların yaşanmasını önleme açısından önemlidir. Hastaya bilgi verme, hastanın

anksiyetesinin azaltılması ve işbirliğinin sağlanması için gereklidir.

El hijyeni sağlanır, eldiven giyilir. Mikroorganizmaların yayılmasını önler.

İrritasyon ya da deri bütünlüğü değerlendirilerek hastanın ilacının uygulanacağı yerdeki deri kontrol edilir. Yerleştirilecek bölgenin temiz, kuru ve tüysüz olması gerekir.

Transdermal ilaç tahriş olmuş cilde uygulanmaz.

Tüyler transdermal ilacın cilde yapışmasını önler.

Eski transdermal ilaç hastanın vücudundan çıkartılır.

Eski ilaç yapışkan yüz birbirine denk gelecek şekilde katlanır ve kurum politikasına göre uygun şekilde imha edilir.

Yeni ilaç uygularken eski ilacı çıkarmamak ilacın toksik etkisine neden olur.

İlaç koruyucu kılıfından çıkartılır, etiket tarafına ilacın uygulama tarihi, saati, uygulayan kişinin parafı yazılır.

Bu işlem takibi kolaylaştırır.

(60)

Transdermal İlaç Uygulama Basamakla rı

İlaçlı yüze dokunmadan flaster koruyucu kılıfından çıkartılır. İlaç hastanın cildine uygulanır. Yaklaşık 10 saniye kadar basınç uygulanır. Masaj yapılmaz.

Yapışkan yüzeye dokunmak, ilacın dozunu etkileyebilir. 10 saniye kadar bastırmak, flasterin hastanın cildinde kalmasını sağlar. Masaj ilacın emilimini arttırabilir.

Eldivenler çıkartılır ve el hijyeni sağlanır. Mikroorganizmaların ayılmasını önler.

Hasta gözlemine kayıt yapılır, hastane bilgi sistemine hastanın ilacın uygulandığı kaydedilir ve hastanın uygulanan ilaca cevabı gözlemlenir.

Düzenli kayıt hasta güvenliğini sağlar ve hemşirenin yasal sorumluluğudur.

(61)

(62)

Göze İlaç Uygulama

•Göze, göz hastalıklarının tanısı , göz enfeksiyonlarının tedavisi ve gözü

nemlendirmek amacıyla ilaç uygulanır.

•Damla ya da pomat formundadırlar.

(63)

Göze İlaç Uygulama Basamakları

İstem yapılan ilaçlar kontrol edilerek hazırlanır. Doktor isteminde belirgin olmayan noktalar açığa kavuşturulur. Hasta dosyasından hastanın alerjileri kontrol edilir.

Bu karşılaştırma ilaç uygulandığında ortaya çıkabilecek hataları önleme açısından önemlidir.

Malzemeler hazırlanır:

-İstem yapılan ilaç -Tek kullanımlık eldiven -Gazlı bez/pamuk

-Bilgisayarlı/Standart İlaç Kaydı

Zaman ve enerji tasarrufu sağlar

İlacın ne olduğu, hasta için uygunluğu, güvenli doz aralığı, ilacın beklenen yan etkileri değerlendirilir.

Hataları önler.

İlaç arabası, dolabı ya da çekmecesi açılır, bilgisayar destekli bir ilaç yönetim sistemi varsa şifre ile giriş yapılır

İlaç güvenliği için ilaç arabasının, dolabının ya da çekmecesinin kilitli olması önemlidir.

Her seferde tek bir hastanın ilacı hazırlanır. Uygulama hatalarını önler.

Bu ilk kontrol aşamasıdır.

(64)

Göze İlaç Uygulama Basamakları

(65)

Göze İlaç Uygulama Basamakları

Hastaya, başının hafifçe geriye eğik olduğu yüksek bir Fowler pozisyonu verilir.

Uygulamanın rahatlıkla yapılmasını sağlar.

Göz kapağı iç kantüsten dışa doğru pamuk ya da gazlı bezle temizlenir ve temizleme yapılırken gazlı bez ya da pamuk tek sefer kullanılır.

İç kantüsten dışa doğru temizleme, lakrimal kanallara parçacıkların taşınmasını önler.

Göz damlalığının kapağı iç kısmına dokunmadan açılır ve damlalık tutularak baskın el hastanın alnına

yerleştirilir.

Kapağın iç kısmına dokunmak, ilacı kontamine debilir.

Baskın olmayan el ile konjonktival keseyi açığa çıkarmak için alt göz kapağı aşağı çekilir.

Göz damlası doğrudan göz küresine değil, konjunktival keseye damlatılmalıdır.

(66)

Göze İlaç Uygulama Basamakları

Damlalık hastanın gözünden 1,5-2 cm yukarıda olacak şekilde tutulur, göze temas ettirilmez. Hastadan yukarı bakması istenir; konjonktival kese içine doğru damla sayısı damlatılır. Korneaya damlatılmaz.

Korneaya ilaç damlatma korneayı zedeleyebilir veya hastanın rahatsızlık duymasına neden olabilir.

Damla damlatıldıktan sonra alt kese bırakılır. Hastadan gözünü yavaşça kapatması istenir.

İlacın bütün göze yayılmasını sağlar.

İlacın sistemik etkileri varsa, lakrimal kanalları 1-2 dakika kapatmak için burnun aynı tarafına hafifçe bastırılır.

İlacın sistemik etki riskini azaltır.

Hastaya ilaç uygulanan gözünü ovmaması konusunda bilgi verilir.

Ovma işlemi, gözde hasar ve irritasyona neden olabilir.

(67)

Göze İlaç Uygulama Basamakları

Göz Merheminin Uygulanması

….

Baskın olan ele merhem alınır, kapağı iç kısma dokunmadan açılır ve baskın olan el hastanın alnına yerleştirilir.

Kapağın iç kısmına dokunmak, ilacı kontamine edebilir

Baskın olmayan el ile, konjonktival keseyi açığa çıkarmak için alt kapağı aşağı çekilir.

Merhem kese boyunca uygulanmalıdır.

Hastadan yukarı bakması istenir. Uygulamanın etkin bir şekilde yerine getirilmesini ve hastanın rahat etmesini sağlar.

Konjonktival kese içine merhem ince bir çizgi şeklinde iç kantüsten dışa doğru uygulanır. Merhemin ucunun göze temas etmesine izin verilmez.

Merhemin ucunun göze temas etmesi gözü irrite edebilir.

(68)

Göze İlaç Uygulama Basamakları

Göz Merheminin Uygulanması

Hastadan yavaşça gözlerini 2-3 dakika kapatması istenir.

İlacın bütün göze yayılmasını sağlar

Hastaya görüşünün kısa bir süre için bulanık olacağını açıklanır. Hastaya ilaç uygulanan gözünü ovmaması konusunda bilgi verilir.

Ovma işlemi, gözde hasar ve irritasyona neden olabilir.

(69)

Kulağa İlaç Uygulama

•Kulak akıntısını gidermek,

•İç/Dış kulak enfeksiyonunda,

•Dış kulak yolundaki kiri yumuşatmada,

• Analjezi sağlamada,

•Bazı acil durumlarda, (örneğin, kulağakaçan böceği etkisiz hale getirmek),

(70)

Kulağa İlaç Uygulama Basamakları

-İstem yapılan ilaç -Tek kullanımlık eldiven -Gazlı bez/pamuk

-Bilgisayarlı/Standart İlaç Kaydı

İlacın ne olduğu, hasta için uygunluğu, güvenli doz aralığı, ilacın beklenen yan etkileri değerlendirilir

Hataları önler.

İlaç arabası, dolabı ya da çekmecesi açılır, bilgisayar destekli bir ilaç yönetim sistemi varsa şifre ile giriş yapılır, her seferde tek bir hastanın ilacı hazırlanır.

İlaç güvenliği için ilaç arabasının, dolabının ya da çekmecesinin kilitli olması önemlidir. Her seferde tek bir hastanın ilacının hazırlanması, uygulama hatalarını önler.

Hasta ilaç istemi kontrol edilir, uygun ilaçları hasta ilaç çekmecesinden ya da birim doz dolabından ilaçlar alınır.

(71)

Kulağa İlaç Uygulama Basamakları

(72)

Kulağa İlaç Uygulama Basamakları

Hastaya yan yatış pozisyonu verilir veya ilaç

uygulanacak kulak yukarı bakacak şekilde hastanın kafasını yana çevrilir.

Bu pozisyon damlaların kulaktan dışarı çıkmasını önler.

Gerekliyse dış kulak temizlenir. Dış kulaktaki kirler ilacın kulak kanalına girmesini engelleyebiir.

Damlalık doğru miktarda ilaçla doldurulur. Uygun dozda ilacın uygulanması için gereklidir.

Çocuğa ya da bebeğe ilaç uygulanacaksa yakınından hastayı uygun pozisyonda tutması istenir.

Çocuk/bebeğe ilaç uygulama için destek gerekebilir.

(73)

Kulağa İlaç Uygulama Basamakları

Kulak kanalı düzleştirilir.

a) 3 yaş ve üstü hastalar için kulak kepçesi yukarı ve geri çekilir.

b) 3 yaşından küçük hastalar için kulak kepçesi aşağı ve geri çekilir.

Kulak kepçesinin çekilmesi, kulak damlası damlatma için kanalı düz biçimde uzatmaya yardım eder.

Kulak kanalının kenarı boyunca doğru sayıda damla damlatılır. Damlalığın ucu kulağın herhangi bir yerine temas ettirilmez.

Damlalığı kulağa temas ettirmek, damlalığı ve ilacı kontamine edebilir.

Damla damlatıldıktan sonra kulak kepçesi serbest bırakılır ve Hastadan başını 5-10 dakika boyunca yan tutması istenir.

İlacın etkili olması ve kulak kanalından dışa çıkmaması için, hastanın aynı pozisyonda kalması gerekir.

Birkaç kez tragus üzerine hafifçe bastırılır. Tragus üzerine bastırmak, ilacın kanaldan kulak zarına doğru hareket etmesine yol açar.

Pamuk, işitme kanalının girişine 15 dakika boyunca gevşek bir şekilde yerleştirilir.

Pamuk, ilacın kulak kanalı dışına sızmasını önler.

Eldivenler çıkartılır ve el hijyeni sağlanır. Mikroorganizmaların yayılmasını önler.

(74)

Vaginal İlaç Uygulama

•Vajina ve uterus serviksinin enfeksiyonlarında,

•Vajinanın mantar enfeksiyonlarında,

•Gebeliği önlemede.

(75)

Vaginal İlaç Uygulama Basamakları

-İstem yapılan ilaç -Tek kullanımlık eldiven

-Sürgü

-Tuvalet kağıdı

-Gazlı bez/Yatak koruyucu -Bilgisayarlı/Standart İlaç Kaydı

İlacın ne olduğu, hasta için uygunluğu, güvenli doz aralığı, ilacın beklenen yan etkileri değerlendirilir.

Hataları önler.

(76)

Vaginal İlaç Uygulama Basamakları

(77)

Vaginal İlaç Uygulama Basamakları

anksiyetesinin azaltılması ve işbirliğinin sağlanması için gereklidir

Hastaya tuvalete gitmek isteyip istemediği sorulur. Mesaneyi boşaltır ve uygulama sırasında hastanın daha az rahatsızlık duymasını sağlar.

Hastaya dorsal rekümbent pozisyonu verilir. Sadece perine bölgesi açık kalacak şekilde hasta banyo battaniyesiyle örtülür.

Bu pozisyon vaginal kanala ulaşımı sağlar ve ilacın vaginada kalmasına yardımcı olur. Hastanın üzerinin örtülmesi, mahremiyeti sağlar ve hastanın sıcak ve korunmuş hissetmesine yardım eder.

Vaginanın etrafı gözlemlenir, değerlendirilir ve perine bakımına uygun olarak temizlenir.

Vaginanın gözlemlenmesi, vagina hakkındaki normal olmayan durumların saptanmasını sağlar. Temizleme vaginanın anüs çevresindeki kalıntılarla kirlenmesini önler.

Eldivenler çıkartılır, el hijyeni sağlanır ve yeni eldivenler giyilir.

Mikroorganizmaların yayılmasını önler.

(78)

Vaginal İlaç Uygulama Basamakları

İlaç paketi açılır, vaginal aplikatör uygun dozda ilaç ile doldurulur.

Uygulanacak ilacın doğru dozda olmasını sağlar.

Vaginal aplikatör yeteri kadar kayganlaştırıcı ile yağlanır.

Vaginal aplikatörün kayganlaştırılması, işlem sırasında sürtünmeyi azaltarak hastanın daha az rahatsızlık

duymasını sağlar.

Baskın olmayan el ile labiyalar ayrılır. Aplikatör posterior vajinal duvar boyunca mümkün olduğunca ileriye yerleştirilir (yaklaşık 8 cm). İlacı vaginaya boşaltmak için pistona basılır. İlaç vagina içerisine boşlatıldıktan sonra, aplikatörün pistonu basılı konumda tutularak yavaşça çıkarılır.

Pistonu itmek ilacın vagina içine yavaşça dolmasını sağlar.

Hastadan 5-15 dakika daha supine pozisyonunda kalması istenir. Taşan ilacın temizlenmesi için hastaya ped verilir.

Hastanın supine pozisyonunda kalması, ilacın vaginal boşlukta emilmesi için gereken zamanı sağlar. İlaç verilirlen bir miktar ilaç vagina dışına çıkabilir.

Apiliaktör tek kullanımlık ise, atık kutusuna atılır.

Çoklu kullanıma uygun se üreticinin önerileri doğrultusunda temizlenir.

Aplikatörü atmak/uygun şekilde temizlemek, kontaminasyonu önler.

Eldivenler çıkartılır, el hijyeni sağlanır. Mikroorganizmaların yayılmasını önler.

Hasta gözlemine kayıt yapılır / hastane bilgi sistemine hastanın ilacın uygulandığı kaydedilir ve hastanın uygulanan ilaca cevabı gözlemlenir.

(79)

Rektal İlaç Uygulama

•Genellikle, lokal etkilerinden yararlanmak amacıyla laksatif supozituvar türü ilaçlar uygulanır.

•Bebeklerde, sistematik etkilerinden yararlanılan antipretik ilaçlar supozituvar tarzındadır.

(80)

Rektal İlaç Uygulama Basamakları

-İstem edilen ilaç

-Tek kullanımlık eldiven -Kayganlaştırıcı

-Gazlı bez/pamuk

-Bilgisayarlı/Standart İlaç Kaydı - Tuvalet kağıdı

İlacın ne olduğu, hasta için uygunluğu, güvenli doz aralığı, ilacın beklenen yan etkileri değerlendirilir. El hijyeni sağlanır.

Hataları önler.