İLAÇ UYGULAMA

(1)

Öğretim Görevlisi

Meltem Özduyan KılIÇ

İLAÇ UYGULAMA

(2)

• İlaç uygulamaları temel hemşirelik fonksiyonla rından biridir.

• Uygulama sırasında;

– İyi bir teknik – Hasta gelişimi

– Hastanın sağlık durumu

– Güvenlik göz önünde bulundurulmalıdır.

(3)

İlaç Uygulamalarında Temel İlkeler

• İlaç bilgisi (kullanım amacı, etki mekanizması, yan etkileri, antagonistleri, güvenli doz aralığı, ilaç-ilaç/ilaç-besin etkileşimleri, uygulama önc esi alınması gereken önlemler, uygun uygulam a tekniği)

• Üç kontrol (ilaç alındığında, istem ile karşılaştır ıldığında, yerine koyarken)

• İlaç uygulamasının doğruları (10 Doğru)

(4)

İlaç Uygulamalarında Temel İlkeler

• Hemşirenin sorumlulukları

• Uygun araç gereç seçimi (uygun iğne çapı, boy u, …)

(5)

Enjektör

(6)

İğne/Enjektör Seçimi

• İğne paketinin üzerindeki ilk numara iğnenin ç apını, ikinci uzunluğunu gösterir.

• İğnenin çapı büyüdükçe numarası küçülmekte dir.

(7)

(8)

İlaç Hesaplama

• cc=ml

• 1 cc = 1 ml

• 1 cc = 10 dizyem

• 1 cc = 20 damla

• 1 cc = 100 ünite

• 1 gr = 1000 mg

• 1 mg = 1000 mcg

(9)

İlaç Hesaplama - Örnek

• 50 mg/2 ml formunda olan X ilacından, hasta i çin 3*25 mg (IM) olarak istem yapılmıştır. İlacı nasıl hazırlarsınız? Hangi saatlerde uygularsınız

?

(10)

• 50 mg/2 ml olduğu bilinen X ampul formunda i lacı 10 ml olacak şekilde SF ile dilüe edilirse, ml

’de kaç mg X ilacından elde edilir ?

(11)

• 500 mg X flakon formdaki sıvı ilaç, 2*1gr olara k istem yapılmıştır. İlacı nasıl hazırlarsınız?

(12)

• 500 mg X toz ilaç formundaki flakon ilaç, 2*25 0 mg olarak istem yapılmıştır. İlacı nasıl hazırlar sınız?

(13)

• 500 mg dozundaki toz formdaki Y ilacı, 4*350 mg olarak istem yapılmıştır. (İlacın sulandırıcısı 4.5 ml, toz hacmi 0.5 ml’dir.) İlacı nasıl hazırlars ınız?

(14)

Ampulden İlaç Hazırlama

(15)

UYGULAMA BASAMAKLARI GEREKÇE

Araç- Gereçler: -İstem edilen ampul formunda ilaç -Steril enjektör

-Küçük gazlı bez -Bilgisayarlı/Standart İlaç Kaydı

İstem yapılan ilaçlar kontrol edilerek hazırlanır. Doktor isteminde belirgin olmayan noktalar açığa kavuşturulur. Hasta dosyasından hastanın alerjileri kontrol edilir. İlacın ne olduğu, hasta için uygunluğu, güvenli doz aralığı, ilacın beklenen yan etkileri değerlendirilir.

Bu karşılaştırma doktor isteminin alınması sırasında ortaya çıkabilecek hataların belirlenmesini sağlar.

İlacın hasta için tedavi edici etkisi/yan etkisinin ortaya çıkma durumunu kontrol etmede yardımcı olur.

El hijyeni sağlanır. Mikroorganizmaların yayılımını önler.

İlaç tedavi odasında hazırlanır. Bu düzenleme hataları önler ve zaman tasarrufu sağlar.

İlaç arabası, dolabı ya da çekmecesi açılır, bilgisayar destekli bir ilaç yönetim sistemi varsa şifre ile giriş yapılır.

İlaç arabalarının ya da çekmecelerinin kapalı tutulması hastaya ait ilaçların güvenliğini sağlar.

(16)

Her seferinde tek bir hastanın ilacı hazırlanır. Hataları önler.

Hasta ilaç istemi kontrol edilir, uygun ilaçlar hasta ilaç çekmecesinden ya da birim doz dolabından alınır.

İlaç uygulamasında ilacın kontrol edildiği ilk adımdır.

İlaç ile doktor istemindeki ilaç kontrol edilir, ilacın son kullanma tarihine bakılır, gerekli ise tekrar doz hesabı yapılır.

İlaç uygulamasında ilacın kontrol edildiği ikinci

adımdır. Gerekli ise ikinci bir hemşire ilaç hesaplaması yapabilir.

Ampulün üst kısmına hafifçe vurulur veya ampül dik konumda iken bilekten el ile yukarı aşağı hareket ettirilir.

Bu işlem ampulün üst kısmında biriken ilacın gövdeye inişini hızlandırır.

Ampulü kırmak için ampul kırıcı kullanılır veya gazlı bezle ampul üstten tutularak, ampul vücuttan uzağa doğru kırılır.

Uygulama yapan kişinin parmaklarının ampul kırıkları ile yaralanmasını ve parçalanan camdan sıçrayan parçalar ile yüzün ve parmakların yaralanmasını önler.

(17)

Enjektöre iğne takılır ve iğnenin üzerindeki koruyucu kılıf düz çekilerek çıkarılır.

Koruyucu plastik kılıfın düz bir şekilde çekilmesi, kazayla oluşabilecek yaralanmaları önler.

İstemde belirtilen ilaç dozundan biraz fazlası (%30) enjektöre çekilir. Ampul içine hava verilmez. Ampulün boyun kısmı iğne ile temas ettirilmez ve aşağıdaki yöntemlerden biri kullanılır:

a) İğnenin ucu zemine dik olacak şekilde ampulün içine yerleştirilir ve ilaç enjektöre çekilir.

b) İğne ucu ampul içine yerleştirildikten sonra ampul yukarı doğru kaldırılır. İğne ucunun ortada kalmasına ve kenarlara dokunmamasına özen gösterilir. İlaç enjektöre çekilir.

İstem yapılan ilaç dozundan biraz fazla çekilmesi, enjektör içindeki hava kabarcıklarının çıkarılmasından sonra istem yapılan dozda ilacın enjektörde kalması için gereklidir. Ampulün içinde basınç olmadığı için, ilacı çekerken hava verilmesine gerek yoktur. Ayrıca verilen hava ilacın taşmasına neden olur. Ampul kenarları kontamine kabul edilmektedir.

Sıvının yüzey gerilimi ampul baş aşağı çevrildiğinde sıvının dökülmesini engeller. İğne ucu ampul kenarlarına değdirilir ya da çıkarılıp tekrar yerleştirilirse, yüzey gerilimi bozulur ve ampul içindeki ilaç akar.

Enjektör dikey olarak tutulur ve piston dikkatlice itilerek, enjektör içindeki hava boşaltılır. İlacın dozu ile istem yapılan ilaç dozu karşılaştırılır. Fazla çekilmiş ilaç varsa kurum politikasına uygun olarak imha edilir.

Karşılaştırma yapma doğru dozda ilacın enjektörde kalmasını ve doğru dozda ilaç uygulanmasını sağlar.

Enjektörün üzerine hastanın adı, ilacın adı, dozu, uygulama yolu, ilacı hazırlayana dair bilgileri içeren etiket yapıştırılır ve bir kez daha kontrol edilir.

Bu basamak ilacın doğru olarak uygulandığının kontrol edildiği son kontrol aşamasıdır. Bazı kurumlarda bu adımın hasta odasında, hasta başında yapılması önerilmektedir.

(18)

Enjektörden iğne çıkartılır ve uygun atık kutusuna atılır.

Enjektörün ilacın uygulanma şekline uygun olacak yeni bir araç ile bağlantısı sağlanır.

Aynı iğnenin kullanılması, yanlışlıkla küçük cam

parçalarının ilaç ile birlikte aspirasyonunu ve buna bağlı hasta yaralanmalarını önler.

Ampul uygun atık kutusuna atılır. Ampul içinde kalan ilaç ile birlikte imha edilmelidir.

Açılmış bir ampulün içinde kalan ilacın sterilitesini korumak mümkün değildir.

İlaç dolabı/arabası kilitlenir. El hijyeni sağlanır. İlaç arabalarının ya da çekmecelerinin kapalı tutulması hastaya ait ilaçların güvenliğini sağlar. El hijyeninin sağlanması mikroorganizmaların yayılımını önler Hazırlanmış olan ilaç istem yapılan yoldan uygulanır ve

uygun şekilde kayıt tutulur.

Uygun kayıt hastanın tedavisinin takibi,

sürdürülebilirliği, yasal dayanak sağlama ve hemşirelik uygulamalarının görünürlüğü için önemlidir

(19)

Flakonda İlaç Hazırlama

(20)

Araç- Gereçler: -İstem yapılan flakon formunda ilaç -Steril enjektör ve yedek enjektör ucu

-Alkollü tampon -Bilgisayarlı/Standart İlaç Kaydı

İstem yapılan ilaçlar kontrol edilerek hazırlanır. Doktor isteminde belirgin olmayan noktalar açığa kavuşturulur. Hasta dosyasından hastanın alerjileri kontrol edilir. İlacın ne olduğu, hasta için uygunluğu, güvenli doz aralığı, ilacın beklenen yan etkileri değerlendirilir.

(21)

İlaç uygulamasında ilacın kontrol edildiği ikinci

adımdır. Gerekli ise ikinci bir hemşire ilaç hesaplaması yapabilir.

Flakonun tepesinde bulunan kauçuk tıpayı koruyan metal ya da plastik kapak çıkartılır.

Koruyucu kapak flakon içindeki ilacı alabilmek için çıkarılmalıdır.

Kauçuk tıpanın üstü alkollü tampon ya da pamuk ile silinir ve kuruması beklenir.

Alkol ile kauçuk tıpanın silinmesi, yüzeydeki mikroorganizma sayısını azaltıp kontaminasyonu önler. Alkolün kurumasını beklemek iğnenin girişi ile birlikte flakon içine alkolün sızmasını önler.

(22)

İğneden ya da iğnesiz flakon erişim aracından koruyucu plastik kapak doğrusal olarak çekerek çıkarılır.

Flakondan çekilecek ilaç miktarı kadar hava enjektöre çekilir. Piston çekilirken sadece son bölümünden tutulur.

Plastik koruyucu kapağın doğrusal olarak çekilip çıkarılması iğne ile yaralanmaları önler. Emjektörün pistonunun son bölümünde tutulması steriliteyi korur.

Flakon içine hava verilmesi ilacı aspire dereken negatif basınç oluşmasını önler.

Flakon düz bir zemine yerleştirilir ve iğneyi kauçuk tıpanın tam ortasından geçirerek hava flakonun hava bölmesine verilir, ilacın içine verilmez.

İlacın içine hava vermek, hava kabarcıkları

oluşturacağından, doğru dozda ilacın çekilmesine engel olur.

Flakon ters çevrilir ve iğne ya da iğnesiz flakon erişim aracının ucu sıvı seviyesinin altında tutulur.

Enjektör içerisine hava aspirasyonunu önler.

Flakon pasif elle tutulup aktif olan el ile ilaç enjektöre çekilir. Bu işlem sırasında enjektör pistonu sadece son bölümünde tutularak çekilir.

Enjektörün pistonunun son bölümünde tutulması steriliteyi korur.

Enjektöre hava kabarcığı çekilmişse gövdesine hafif vurarak kabarcıkların uçta toplanması sağlanır. İğne sıvının içerisinden çıkacak şekilde ilerletilerek hava bölmesine hava çıkarılır. İğne geri çekilerek ucu sıvının içinde kalacak şekilde ilaç çekilmeye devam edilir.

Hava kabarcıklarının çıkarılması doğru ilaç dozunun hesaplanması için gereklidir.

(23)

Doğru dozda ilaç çekildikten sonra iğneyi flakondan çıkarılır ve plastik kapağı ile kapatılır. İğne değiştirilir.

Flakondan çıkardıktan sonra kapağın kapatılması, iğnenin kontaminasyonunu ve kaza ile iğne

yaralanmalarını önler. Flakondan ilaç çekerken, iğne kauçuk tıpadan geçişi esnasında

körelmektedir/keskinliği azalmaktadır.

İstemde yer alan ilaç dozu ile çekilen dozu karşılaştırılır ve fazlası imha edilir.

Dikkatli ölçüm doğru miktarda ilacın uygulanması için önemlidir.

Enjektörün üzerine hastanın adı, ilacın adı, dozu, uygulama yolu, ilacı hazırlayana dair bilgileri içeren etiket yapıştırılır ve yapılmış olan ilaç istemi ile bir kez daha kontrol edilir.

Bu basamak ilacın doğru olarak uygulandığının kontrol edildiği son kontrol aşamasıdır. Bazı kurumlarda bu adımın hasta odasında, hasta başında yapılması önerilmektedir.

Flakon çoklu doz için kullanılacaksa açıldığı gün ve saat yazılarak etiketlenir. Flakon kurum politikasına uygun olarak saklanır.

Flakon kapatılınca içindeki ilaç steril kalır ve sonraki enjeksiyon için kullanılabilir. Açılmış olan flakonun üzerine tarih ve saati etiketlemek, ilacın belli bir zamandan sonra kullanımını sınırlar.

(24)

Atıklar uygun şekilde ortamdan uzaklaştırılır. Kontaminasyonu önler.

İlaç dolabı/arabası kilitlenir. El hijyeni sağlanır. İlaç arabalarının ya da çekmecelerinin kapalı tutulması hastaya ait ilaçların güvenliğini sağlar. El hijyeninin sağlanması mikroorganizmaların yayılımını önler Hazırlanmış olan ilaç istem yapılan yoldan uygulanır ve

uygun şekilde kayıt tutulur.

Uygun kayıt hastanın tedavisinin takibi,

sürdürülebilirliği, yasal dayanak sağlama ve hemşirelik uygulamalarının görünürlüğü için önemlidir

(25)

İlaç Uygulamaları

(26)

İntradermal İlaç Uygulama

•Epidermis altındaki dermis dokusunun içine yapılır.

•Tüm parenteral ilaç uygulamaları içerisinde ilaç emil im süresi en uzun olandır.

•Genellikle tüberkülin testi, alerji testi, lokal anestetik uygulamalar için kullanılmaktadır.

(27)

•İntradermal enjeksiyonun avantajı, bu yolla uygulana n ilaçlara verilen yanıtın ve derecesinin kolaylıkla gör ülebilir olması ve karşılaştırmalı çalışmalarda bu sonu çların kullanılabilmesidir.

•Sıklıkla ön kolun iç yüzü ve sırtın üst tarafı uygulam a için tercih edilmektedir.

(28)

• İntradermal enjeksiyon i çin enjektörleri/insülin e njektörleri ve 26-27 nu maralı iğneler kullanılır.

• İntadermal alana genelli kle 0.5 ml’den az miktar da ilaç verilir.

(29)

İntradermal İlaç Uygulama Basamakları

Malzemeler: -İstem yapılan ilaç -Steril enjektör (26-27 No iğne)

-Alkollü tampon

-Tek kullanımlık eldiven -Gazlı bez -Bilgisayarlı/Standart İlaç Kaydı

İstem yapılan ilaçlar kontrol edilerek hazırlanır. Doktor isteminde belirgin olmayan noktalar açığa kavuşturulur. Hasta dosyasından hastanın alerjileri kontrol edilir.

(30)

İntradermal İlaç Uygulama Basamakları

İlaç uygulamasında ilacın kontrol edildiği ikinci adımdır.

Gerekli ise ikinci bir hemşire ilaç hesaplaması yapabilir.

Bir hastaya ait tüm ilaçların hazırlanması bittikten sonra, doktor istemi ile hazırlanan ilaçlar tekrar karşılaştırılır, tedavi odasından ayrılmadan önce ilaç dolabı/arabası kilitlenir.

Bu basamak ilacın doğru olarak uygulandığının kontrol edildiği üçüncü kontrol aşamasıdır. İlaç dolabı/arabasının kilitlenmesi hastanın ilaçlarının güvenliğini sağlar. Bazı kurumlarda üçüncü kontrol adımının hasta odasında, ilaç hastaya uygulanmadan hemen önce uygulandığı da görülmektedir.

Hazırlanan ilaçlar hasta odasına götürülür, tepsi görme alanında olacak şekilde odanın içerisine yerleştirilir.

İlaçların dikkatlice taşınması ve yakından gözlenmesi olası kazaları ve ilaç tedavisini değiştirmeye yönelik

yapılabilecek kasıtlı girişimleri önler.

El hijyeni sağlanır, eldiven giyilir. Mikroorganizmaların yayılımını önler.

Hastanın kimliği doğrulanır, genellikle iki belirteç kullanılmalıdır. İstem yapılan ilaç ve hasta kayıtları

karşılaştırılır. Hasta kimliği aşağıdaki şekillerde doğrulanır:

a) Hastanın adı soyadı, protokol numarası kol bandından kontrol edilir.

b) Hastadan adı soyadı, doğum tarihi söylenmesi istenir.

c) Hasta kendini ifade edemiyor ise, doğrulama için ikinci bir sağlık personelinden yardım istenir.

Hastanın doğrulanması ilaç hatalarını önler.

a) En güvenilir hasta doğrulama yöntemidir.

b) Bilgi alınan ortamın gürültülü olması ya da hastanın hastalık durumunun uygun olmaması durumunda bu yöntem kullanılmamalıdır.

c) Hastanın yatak başında ya da hasta odasında yazan isimler doğrulama için kullanılmamalıdır.

(31)

İntradermal İlaç Uygulama Basamak ları

Hastanın odasının kapısı kapatılır ve mümkünse yatak çevresindeki perde çekilir.

Hastanın mahremiyetini sağlar.

Uygulama öncesi değerlendirmeler yapılır. Hastanın alerjisi kontrol edilir, alerji bandının olup olmadığına bakılır, hastaya verilen ilaçlar ve olası etkileri ve yan etkileri konusunda bilgi verilir.

Allerji kontrolü, istenmeyen ilaçların önlenmesi açısından gereklidir.

Enjeksiyon için uygun alan belirlenir. Hastanın enjeksiyon için uygun pozisyon almasına yardımcı olunur. Eğer gerekli ise hasta sadece enjeksiyon alanı açıkta kalacak şekilde örtülür.

Enjeksiyon alanının doğru seçimi yaralanmaların önlenmesi, test sonucunun zamanında ve doğru olarak okunmasını sağlar. Enjeksiyon alanı dışında kalan bölgelerin örtülmesi hastanın mahremiyetini sağlar ve üşümesini önler.

Enjeksiyon alanı hazır alkollü tampon ile merkezden dışa doğru temizleme yapılır. Enjeksiyon uygulanmadan önce temizlenen alanın kuruması beklenir

Derinin üzerinde bulunan patojen mikroorganizmalar temizlenmezse iğnenin deriye girişi ile birlikte doku içine girerler. Derinin merkezden çevreye doğru temizlenmesi enjeksiyon giriş noktasının

kontaminasyonunu önler. Derinin kurumasını beklemek alkolün iğne girişi ile birlikte dokuya geçişini önler ve böylece alkole bağlı irritasyonlar önlenir.

İğnenin ucundaki plastik koruyucu kapak, baskın olmayan elle doğrusal olarak seri bir hareketle çıkarılır.

Kapağın doğrusal olarak çıkarılması iğne yaralanmalarını önler.

(32)

Baskın olmayan el kullanılarak hastanın derisi şu şekilde tutulur:

a) Önkol kullanılıyorsa, kolun altına el yerleştirebilir ve cilt başparmak ve diğer parmaklarla sıkıca çekilebilir.

b) Başparmak ve işaret parmağı arasında cilt gerilebilir.

c) Cilt tek bir parmakla bileğe veya aşağıya doğru çekilebilir.

Dokunun gerilmesi iğnenin deriye girişini kolaylaştırır.

Enjektör iğnenin eğimli tarafı/keskin ucu yukarı bakacak şekilde baskın elin başparmağı ve işaret parmağı arasında tutulur.

Baskın elin kullanılması enjektörün kolayca tutulmasını ve uygulama kolaylığı sağlar. İğnenin keskin tarafının yukarıya bakacak şekilde tutulması, iğnenin deriye girişini ve ilacın dermiş tabakasının içine verilmesini kolaylaştırır.

Enjektör hastanın cildine 5 ila 15 ° açıyla paralel olacak şekilde tutulur. İğne hastanın derisi ile neredeyse aynı düzlemde ve eğimli tarafı yukarı bakacak şekilde deriden yaklaşık 3 mm kadar ilerletilir.

Deri ile paralel olacak şekilde ve 3 mm iğneyi ilerletmek, dermiş tabakasına girişi sağlar.

İğne dokuya yerleştirildikten sonra pasif elle enjektör giriş noktasına yakın bölümden sabitlenir ve baskın el pistona doğru ilerletilir.

Yaralanmaları, iğnenin daha ileriye ya da geri çıkmasını engeller.

İlaç yavaşça enjekte edilir. İğne eğiminde yaklaşık 6–10 mm çapında bir soluk kabarıklık görülmelidir.

Uygulama alanında kabarıklığın olması, ilacın dermiş tabakasına verildiğini gösterir.

(33)

İğne dokuya giriş açısını koruyarak seri bir hareketle geri çekilir. Koruyucu plastik kapak takılmaz.

İğnenin giriş açısıyla seri olarak geri çekilmesi doku hasarını ve hastanın rahatsızlık duygusunu azaltır. Kapağı geri takmamak yaralanmaları önler.

İğne çıkarıldıktan sonra bölgeye masaj yapılmaz. Hastaya enjeksiyon alanını ovmaması ve kaşımaması gerektiği söylenir. Eğer gerekli ise kuru gazlı bezle basınç yapmadan ve ovalamadan bölge kurulanır.

Enjeksiyon alanına masaj yapılması ilacın subkutan dokuya yayılmasına neden olabilir.

Bir kalemle uygulama sonrası oluşan kabarıklığın etrafı çizilir.

Uygulama yapılan alanın kolay tespit edilmesi ve ilacın etkisini değerlendirmek için gereklidir.

Hastanın yatak içerisinde rahat pozisyon almasına yardımcı olunur. Enjektör ve iğne uygun şekilde uzaklaştırılır.

Hastanın rahatını sağlar ve kontaminasyonu önler.

Tarih, saat, ilacın adı, dozu, hangi yolla verildiği, hastanın yanıtı ve ilacı uygulayanın parafını içeren bilgiler hasta gözlemine ve hastane bilgi sistemine hastanın ilacının uygulandığına dair kayıt yapılır. Hastanın ilaca verdiği yanıt gözlemlenir.

Uygun kayıt hastanın tedavisinin takibi, sürdürülebilirliği, yasal dayanak sağlama ve hemşirelik uygulamalarının görünürlüğü için önemlidir. Hastanın ilacın tedavi edici etkileri ve yan etkileri açısından değerlendirilmesi gerekir.

(34)

Subkutan İlaç Uygulama

•Epidermis ve dermisin altında yer alan adipoz doku i çerisine uygulanır.

•Kan damarları bakımından zengin olmadığından, bu bölgeye uygulanan ilaçlar kapiller yolla olmak üzere yavaş yavaş ve düzenli olarak emilir.

•Subkutan ilaç uygulamasında insülin enjektörleri, ins ülin kalemleri ya da piyasada ilacı ile birlikte yer alan ve subkutan dokuya uygulamak için geliştirilmiş enje ktörler kullanılabilir.

(35)

•Subkutan enjeksiyon için uygun olan alanlar:

• Üst kolun dış yan yüzü

• Abdomen

• Uyluğun ön tarafı

• Sırtın üst kısmı

• Ventrogluteal bölgenin üst kısmı

(36)

•Subkutan enjeksiyonun emilim oranları bölgeden böl geye farklılık göstermektedir.

•En hızlı abdomene uygulanan enjeksiyon emilirken, i kinci sırada kollar, üçüncü sırada uyluk yer almaktadı r. En yavaş emilim ise ventrogluteal bölgede gerçekle şmektedir.

(37)

•Subkutan enjeksiyonda uygun iğne ve uygun açı ile u ygulama yapıldığı için (ya da yapılması gerektiği içi n), uygulama esnasında aspirasyon gerektirmez.

•İğnenin girdiği yerde kan damarlarının bulunma ihti mali düşüktür.

(38)

Subkutan İlaç Uygulama Basamakları

İstem yapılan ilaçlar kontrol edilerek hazırlanır. Doktor isteminde belirgin olmayan noktalar açığa kavuşturu- lur. Hasta dosyasından hastanın alerjileri kontrol edilir.

Bu karşılaştırma ilaç uygulandığında ortaya çıkabile- cek hataları önleme açısından önemlidir.

Malzemeler hazırlanır:

-İstem edilen ilaç (kullanıma hazır enjektör ya da ampul/flakon)

-Steril enjektör, iğne ucu -Alkollü tampon -Tek kullanımlık eldiven -Gazlı bez

-Bilgisayarlı/Standart İlaç Kaydı

Zaman ve enerji tasarrufu sağlar

İlacın ne olduğu, hasta için uygunluğu, güvenli doz ar- alığı, ilacın beklenen yan etkileri değerlendirilir.

Hataları önler.

El hijyeni sağlanır, eldiven giyilir. Mikroorganizmaların yayılmasını önler.

İlaç arabası, dolabı ya da çekmecesi açılır, bilgisayar destekli bir ilaç yönetim sistemi varsa şifre ile giriş yapılır

İlaç güvenliği için ilaç arabasının, dolabının ya da çekmecesinin kilitli olması önemlidir.

(39)

Subkutan İlaç Uygulama Basamakl arı

Her seferde tek bir hastanın ilacı hazırlanır. Uygulama hatalarını önler.

Bu ilk kontrol aşamasıdır.

Bu ikinci kontrol aşamasıdır.

Ampul ya da flakondan ilaç enjektöre çekilecekse uygun enjektör ve iğne boyutu seçilir. İlaç hazırlanır.

Hazır enjektör ise tedavi tepsisine yerleştirilir.

İlaç hazırlama bittikten sonra ilaç etiketleri ve doktor istemi son bir kez daha kontrol edilir.

Bu üçüncü kontrol aşamasıdır. Bazı kurumlarda son kontrol yatak başında hastanın yanında yapılmaktadır.

Tedavi odasından ayrılmadan önce ilaçların bulunduğu dolap/çekmece kilitlenir.

İlaç güvenliği için ilaç arabasının, dolabının ya da çekmecesinin kilitli olması önemlidir

Hasta odasına ilaç tepsisiyle gidilir, tepsi görme alanında olacak şekilde yerleştirilir, el hijyeni sağlanır, eldiven giyilir.

İlaç tepsisinin görme alanına yerleştirilmesi, kazara ya da kasti olarak ilaçların karıştırılmasını önler. El hi- lyeninin sağlanması mikroorganizmaların yayılmasını önler.

(40)

Hastanın kimliği doğrulanır, istem ve hasta kayıtları karşılaştırılır.

-Hastanın adı soyadı, protokol numarası kol bandından kontrol edilir.

-Hastadan adı soyadı, doğum tarihi söylenmesi istenir.

-Hasta kendini ifade edemiyor ise ikinci bir sağlık personelinden yardım istenir.

Hastanın kimliğinin doğrulanması, doğru hastaya doğru ilaç uygulaması için gereklidir.

Odanın kapısı kapatılır ya da yatak kenarındaki perde çekilir

Hasta mahremiyeti sağlanır.

İlaç uygulamadan önce hastanın alerji durumu kontrol edilir, yapılacak işlem, neden yapıldığı, gelişebilecek komplikasyonlar hakkında hastaya bilgi verilir.

Alerji durumunun kontrolü, ilaç uygulama öncesi istenmeyen olayların yaşanmasını önleme açısından önemlidir.

Enjeksiyon için uygun alan belirlenir, hastaya pozisyon verilir.

Uygun bölge seçimi yaralanmaları önler ve ilaçların uygun bölgeye yapılması için gereklidir.

Enjeksiyon alanı aseptik tekniklere uygun olarak temizlenir ve kuruması için beklenir. (Alkol bazlı ürün kul- lanılacaksa dairesel hareketler, antiseptik solüsyon için ileri geri hareketler)

Ciltte bulunan patojen mikroorganizmalar iğne yoluyla doku içerisine geçebilir. Cildin kurumasını beklemek alkolün doku içine irritasyonunu önler.

(41)

İğnenin kapağı çıkartılır. Kapak iğnenin çevre ile temasını önler.

Baskın olmayan el ile, enjeksiyon bölgesindeki doku kavranır yükseltilir ve cilt gergin tutulur.

Deriyi kavrama, hemşirenin hasta hakkında yapacağı değerlendirmeye ve kullanılan iğne uzunluğuna göre gerçekleştirilir.

Enjektör, baskın elin baş parmağı ile işaret parmağı arasına bir kurşun kalem veya dart tutar gibi tutulur ve iğne uygun açıyla gergin cilde yerleştirilir ve deri serbest bırakılır.

a) Hasta obezse 90^oaçı

b)Hasta normal kiloda ise 45^o açı

İğneyi hızlı bir şekilde yerleştirmek hastanın daha az acı çekmesine yardımcı olur. Zayıf kişilerin subkutan dokusu daha ince iken, obez kişilerin subkutan dokusu kalındır.

Baskın olmayan elin parmakları ile enjektör sabitlenir. Enjektörün hareket ettirilmesi dokuların zarar görme- sine ve dikkatsizlik sonucu yanlış bölgeye uygulama yapılmasına neden olur.

Baskın olan elin başparmağı ya da işaret parmağı kul- lanılarak ilacı enjekte etmek için piston yavaşça itilir.

Bir seferde 1 ml’den fazla ilaç verilmez.

Solüsyonun hızlı enjekte edilmesi dokularda basınç yaratabilir ya da rahatsızlığa neden olabilir.

(42)

İğne hızlı ve nazikçe geri çekilir. İğnenin yavaş çekilmesi dokuları da kendine çeke- ceğinden rahatsızlığa neden olur. İğnenin dokuya girdiği açı ile çekilmesi, hastada doku zedelenmesini ve rahatsızlığı en aza indirir.

Enjeksiyon bölgesinde kan varsa nazikçe temizlenir. Uygulama yapılan bölgeye masaj yapmak, ilacın emil- imini arttırır.

Kullanılmış enjektörün kapağı tekrar kapatılmaya çalışılmaz. Atıklar uygun şekilde ortamdan uzak- laştırılır.

Enjektörün kapağını kapatmaya çalışmak, delici alet yaralanmalarına neden olabilir. Atıkların uygun şekilde uzaklaştırılması yaralanmaları önler.

Eldivenler çıkarılır, el hijyeni sağlanır. Mikroorganizmaların yayılmasını önler.

Hasta gözlemine kayıt yapılır, hastane bilgi sistemine hastanın ilacın uygulandığı kaydedilir ve hastanın uygulanan ilaca cevabı gözlemlenir.

Düzenli kayıt hasta güvenliğini sağlar ve hemşirenin yasal sorumluluğudur.

(43)

İntramusküler Enjeksiyon

• İntramusküler enjeksiyon ilacın vücut tarafından hızlı sistemik alınıma ihtiyaç duyulduğu veya nispeten uzun süreli etki gereken durumlarda tercih edilir.

(44)

İntramusküler Enjeksiyon

Kas İğne uzunluğu Hasta pozisyonu

Vastus lateralis 1.5-2.5 cm Fowler, supine

Deltoid (Çocuk) 1.5-3.125 cm Fowler, Ayakta

Deltoid (Yetişkin) 2.5- 3.75 cm Fowler, Ayakta

Ventrogluteal 3.75 cm Fowler, lateral, supine, ayakta

(45)

İntramusküler İlaç Uygulama Basa makları

İstem yapılan ilaçlar kontrol edilerek hazırlanır. Doktor isteminde belirgin olmayan noktalar açığa kavuşturulur.

Hasta dosyasından hastanın alerjileri kontrol edilir.

Bu karşılaştırma ilaç uygulandığında ortaya çıkabilecek hataları önleme açısından önemlidir.

Malzemeler hazırlanır:

-İstem edilen ilaç

-Steril enjektör, uygun uzunlukta iğne ucu -Alkollü tampon

-Tek kullanımlık eldiven

-Gazlı bez -Bilgisayarlı/Standart İlaç Kaydı

Zaman ve enerji tasarrufu sağlar

İlacın ne olduğu, hasta için uygunluğu, güvenli doz ar- alığı, ilacın beklenen yan etkileri değerlendirilir.

Hataları önler.

El hijyeni sağlanır. Mikroorganizmaların yayılmasını önler.

İlaç arabası, dolabı ya da çekmecesi açılır, bilgisayar destekli bir ilaç yönetim sistemi varsa şifre ile giriş yapılır

İlaç güvenliği için ilaç arabasının, dolabının ya da çekme- cesinin kilitli olması önemlidir.

(46)

Her seferde tek bir hastanın ilacı hazırlanır. Uygulama hatalarını önler.

Bu ilk kontrol aşamasıdır.

İlaç ile doktor istemindeki ilaç kontrol edilir, ilacın son kullanma tarihine bakılır, gerekli ise tekrar doz hesabı yapılır.

Bu ikinci kontrol aşamasıdır.

Miktar ve ilacın tipi göz önünde bulundurularak uygun en- jektör ve iğne seçilir.

-Vastus lateralis için: 1.5-2.5 cm

-Deltoid (çocuk) için: 1.5 cm-3.125 cm -Deltoid (Yetişkin) için: 2.5 cm- 3.75 cm -Ventrogluteal için: 3.75 cm

Uygun iğne ve enjektör seçimi, uygulamanın sorunsuz bir şekilde yerine getirilmesi için gereklidir.

Ampul ya da flakondan ilaç enjektöre çekilir, ilaç hazır- lanır, iğne değiştirilir.

İğnenin değiştirilmesi, uygulama sırasında dokunun travmatize olmasını önler.

İlaç hazırlama bittikten sonra ilaç etiketleri ve doktor istemi son bir kez daha kontrol edilir.

Bu üçüncü kontrol aşamasıdır. Bazı kurumlarda son kontrol yatak başında hastanın yanında yapılmaktadır

(47)

Tedavi odasından ayrılmadan önce ilaçların bulunduğu dolap/çekmece kilitlenir.

İlaçların güvenliğinin sağlanması için gereklidir.

Hasta odasına ilaç tepsisiyle gidilir, tepsi görme alanında olacak şekilde yerleştirilir, el hijyeni sağlanır, eldiven giyilir.

İlaç tepsisinin görme alanına yerleştirilmesi, kazara ya da kasti olarak ilaçların karıştırılmasını önler. El hi- lyeninin sağlanması mikroorganizmaların yayılmasını önler.

Hastanın kimliği doğrulanır, istem ve hasta kayıtları karşılaştırılır.

-Hastanın adı soyadı, protokol numarası kol bandından kontrol edilir.

-Hastadan adı soyadı, doğum tarihi söylenmesi istenir.

-Hasta kendini ifade edemiyor ise ikinci bir sağlık personelinden yardım istenir.

Hastanın kimliğinin doğrulanması, doğru hastaya doğru ilaç uygulaması için gereklidir.

Odanın kapısı kapatılır ya da yatak kenarındaki perde çekilir

Hasta mahremiyeti sağlanır.

İlaç uygulamadan önce hastanın alerji durumu kontrol edilir, yapılacak işlem, neden yapıldığı, gelişebilecek komplikasyonlar hakkında hastaya bilgi verilir.

Alerji durumunun kontrolü, ilaç uygulama öncesi istenmeyen olayların yaşanmasını önleme açısından önem- lidir. Hastaya bilgi verme, hastanın anksiyetesinin azaltılması ve işbirliğinin sağlanması için gereklidir.

(48)

İntramusküler İlaç Uygulama Basamakları

El hijyeni sağlanır ve eldiven giyilir. Mikroorganizmaların yayılmasını önler.

Enjeksiyon için uygun bölge seçilir:

-Ventroglutal bölge: el ayası büyük torakantere yerleştir- ilerek ve işaret parmağı anterior superior iliak çıkıntıya doğru koyularak belirlenir.

-Vastus Lateralis: Uyluk yatay ve dikey olarak üçe bölünerek belirlenir.

-Deltoid: Omuz çıkıntısının alt ucu palpe edilerek bu- lunur.

Uygun bölge seçimi yaralanmayı önler.

Hastaya uygun pozisyon verilir:

Deltoid için: Hasta oturabilir, ayakta durabilir, çocuk hasta ise ebeveyninin kucağında oturabilir.

Ventrogluteal: Hasta ayakta durabilir, oturabilir, yan yatar ya da yatar pozisyonda olabilir.

Vastus lateralis: Hasta oturabilir ya da sırt üstü uzan- abilir. Bebekler ve ufak çocuklar yatabilir veya yetişkinin kucağında oturabilir.

Seçilen pozisyon için uygun pozisyon verilmesi,

yaralanmayı önleme ve uygulamanın rahat şekilde yerine getirilmesi için gereklidir.

Seçilen bölge için uygun işaretleme yapılır. Uygulamayı görsel hale getirme bölgedeki doku lokasy- onunun saptanması ve dokunun zarar görmesinin önüne geçilmesi için gereklidir.

(49)

Enjeksiyon alanı aseptik bir ürünle temizlenir. Kul- lanılan malzeme temizlenen alanın dışına yerleştirilir.

İlaç uygulanmadan önce alanın kuruması beklenir.

Ciltte bulunan patojen mikroorganizmalar iğne yoluyla cilt altı dokulara ilerleyebilir. Cildin kurumasını beklemek deri bütünlüğü bozulduğunda alkolün irritan etkisini önlemek için gereklidir.

İğnenin kapağı çıkartılır. Baskın olmayan el kul- lanılarak, cilt başparmak ve işaret parmağı arasında gergin tutulur.

Bu teknik kazara oluşabilecek bir iğne batma riskini en aza indirir.

İğne yerleştirilirken hastaya bir sızı hissedeceği söylenir. Enjektör, baskın elin parmaklarının arasında bir kurşun kalem veya dart gibi tutulur ve iğne cilt yüzeyine 90 ° açıyla olacak şekilde tamamen ve hızlıca yerleştirilir.

Hızlı enjeksiyon daha az acı verir. İğneyi 90 derece açı ile yerleştirme, kas dokusuna girişi kolaylaştırır.

Enjektör baskın olmayan el ile sabitlenir. Piston geri çekilerek aspire edilir ve 5-10 saniye beklenir. Kan gelirse, iğne çıkartılır, atılır, ilaç tekrar hazırlanır. Kan gelmezse işleme devam edilir. Baskın elin başparmak veya işaret parmağı kullanılarak, pistona yavaşça bastırılır ve ilaç enjekte edilir (5-10 saniye / mL).

Enjektörün hareket etmesi dokuların zarar görmesine ve iğnenin hareket etmesi sonucu yanlış bölgeye uygulama yapmaya yol açabilir. Enjektördeki ilacın hızla verilmesi rahatsızlığa ve dokuların basınçtan etkilen- mesine neden olabilir.

(50)

İğne geri çekilmeden önce 10 saniye beklenir. İlacın kas dokuda diffüze olmasını sağlar.

İğneyi yerleştirildiği çizgisi boyunca çıkarılır. Dokuya girildiği açı ile iğnenin çıkarılması, doku zedelenmesini ve rahatsızlığı önler.

Gazlı bezle alan nazikçe baskı uygulanır. Hafif basınç dokular için rahatlatıcı olmaktadır.

29. Kullanılan malzemeler tıbbi atık yönetimine uygun olacak şekilde ortamda uzaklaştırılır.

Kontaminasyonu, kazaları ve mikroorganizmaların yayılmasını önler.

Eldivenler çıkarılır, el hijyeni sağlanır. Mikroorganizmaların yayılmasını önler.

Hasta gözlemine kayıt yapılır, hastane bilgi sistemine hastanın ilacın uygulandığı kaydedilir ve hastanın uygulanan ilaca cevabı gözlemlenir. İstenmeyen olay açısından hasta 10-30dk içinde tekrar değerlendirilir

Düzenli kayıt hasta güvenliğini sağlar ve hemşirenin yasal sorumluluğudur.

(51)

İntramusküler Enjeksiyon- Z tekniği

(52)

İntramusküler Enjeksiyon- Z tekniği

• Z tekniğinde büyük kaslar kullanılır:

• Ventrogluteal bölge

• Vastuslateralis

• Bakın olmayan elin yan tarafı ile cilt enjeksiyon bölgesinden yaklaşık 2,5-3,5 cm uzağa doğru çekilir.

(53)

İntramusküler Enjeksiyon- Hava Kilit Tekniği

(54)

• SORULAR

• KATKILAR

(55)

(56)

Kaynaklar

• Berman, A., Snyder, S. J., Kozier, B., Erb, G., Levett-Jones, T., Dwye r, T., ... & Park, T. (2010). Kozier and Erb's fundamentals of nursing (Vol. 1). Pearson Australia.

• Lynn, P. (2018). Taylor's clinical nursing skills: a nursing process app roach. Lippincott Williams & Wilkins.

• Wilkinson, J.M., Treas, L.S., Barnett , K.L. and Smith, M.H. (2016). P rosedure Checklists for Fundamental of Nursing. Philederpia : Davis C ompany .