Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi The Journal Of Social Sciences Institute
ISSN: 1302-6879
VAN YÜZÜNCÜ YIL ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ DERGİSİ
THE JOURNAL OF SOCIAL SCIENCES INSTITUTE
YIL/YEAR: 2017 SAYI/NUMBER: 37
ULUSLARARASI HAKEMLİ DERGİDİR
TARAFINDAN TARANMAKTADIR DERGİMİZ
Tübitak DergiPark
DergiPark
AKADEMİKakademik
Hakemli Dergi, Yıl 2017 Sayı:37 Peer-Reviewed Journal, Year:2017 Issue: 37
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi The Journal Of Social Sciences Institute
VAN YÜZÜNCÜ YIL ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER ENSTİTÜSÜ DERGİSİ THE JOURNAL OF SOCIAL SCIENCES INSTITUTE
Sahibi/Owner Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Adına
Doç. Dr. Bekir KOÇLAR Editörler/Editors Yrd. Doç. Dr. Abdulaziz KARDAŞ
Yrd. Doç. Dr. Ercan ÇALIŞ
Tercüme ve Dil Editörleri/Translation and Language Editors Prof. Dr. M. Şirin ÇIKAR (Arapça)
Doç. Dr. Cavid QASIMOV (Rusça) Yrd. Doç. Dr. Aydın GÖRMEZ (İngilizce) Yrd. Doç. Dr. Süleyman ERATALAY (Almanca)
Yrd. Doç. Dr. Mustafa SOLMAZ (Fransızca) Yayın Kurulu/Editorial Board
Prof. Dr. Abed Elrahim Azzam Mohammad MARASHDEH, Jadara Üniversitesi, Ürdün
Prof. Dr. Ali J. Al-ALLAQ, el-Ain Üniversitesi, Birleşik Arap Emirlikleri Prof. Dr. Alfina SİBGATULLİNA- Russian Academy of Sciences- Rusya
Prof. Dr. Azmi SÜSLÜ-Ankara Üniversitesi
Prof. Dr. Bayram KODAMAN-Süleyman Demirel Üniversitesi Prof. Dr. Faruq MAWASİ, Al Qasimi Academy, Filistin.
Prof. Dr. Ivan BALTA-University of Osije- Hırvatistan Prof. Dr. Hasan ÇİÇEK- Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi
Prof. Dr. Medhat Saad Mohamed ELGAYAAR, Zagazig Üniversitesi, Mısır Prof. Dr. M. Şirin ÇIKAR- Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi
Prof. Dr. Munjid Mustafa BAHJAT, International Islamic University, Malaysia.
Prof. Dr. Necmettin ALKAN-Karadeniz Teknik Üniversitesi Prof. Dr. Nimetullah HAFIZ-Balkan Tarihi Araştırmaları Merkezi-Kosova
Prof. Dr. Öztürk EMİROĞLU-Varşova Yunus Emre Enstitüsü-Polonya Prof. Dr. Recai KARAHAN, Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi
Prof. Dr. Salim CÖHCE İnönü Üniversitesi Prof. Dr. Samı Alı JABBAR, Basra Üniversitesi-Irak Prof. Dr. Serbo RASTODER-University of Montenegro-Karadağ Prof. Dr. Süleyman Turduyeviç KAYIPOV-Sincan Pedagoji Üniversitesi-Çin
Doç. Dr. Bekir KOÇLAR-Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Doç. Dr. Tamer BALCI - The University of Texas-ABD Doç. Dr. Vitaliy POZNAHİREV, Russian Academy of Sciences- Rusya
Yrd. Doç. Dr. Abdulaziz KARDAŞ Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Yrd. Doç. Dr. Ertuğrul ÇAVDAR, Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi
Dr. Salih Ahmad ABDULVEHHAB-Ezher Üniversitesi-Mısır
Danışma Kurulu/Advisory Board Prof. Dr. Alfina SİBGATULLİNA
Prof. Dr. Ali Fuat DOĞU Prof. Dr. Azmi SÜSLÜ Prof. Dr. Bayram KODAMAN
Prof. Dr. S. Cem ŞAKTANLI Prof. Dr. Cesur PEVLEVAN Prof. Dr. Hasan BABACAN
Prof. Dr. Ivan BALTA Prof. Dr. Metin AYIŞIĞI Prof. Dr. Mehmet AYGÜN
Prof. Dr. Necdet HAYTA Prof. Dr. Nimetullah HAFIZ Prof. Dr. Rafet ÇAVUŞOĞLU
Prof. Dr. Reha SAYDAN Prof. Dr. Salim CÖHCE Prof. Dr. Serbo RASTODER Prof. Dr. Süleyman Turduyeviç KAYIPOV
Prof. Dr. Zeki TAŞTAN Doç. Dr. A. Menaf TURAN Doç. Dr. B. Cercis TANRITANIR
Doç. Dr. Ferit İZCİ Doç. Dr. M. Akif ARVAS
Doç. Dr. Suvat PARİN Doç. Dr. Tamer BALCI Doç. Dr. Tuncay ÖĞÜN Doç. Dr. Zafer KANBEROĞLU
Sekreterya/Secretary Ahmet KÖKLÜ
Murat ÇABAZ
Dizgi-Baskı/Print-Compasition
Baranoğlu Ofset Matbaacılık: (0432)215 94 06 VAN
Yazışma Adresi/Correspondence Address Yrd. Doç. Dr. Abdulaziz KARDAŞ
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü/VAN Tel: 0432 225 11 17- 0432 225 10 24 /2002- Fax:0432 225 10 52
İleti Adresi: http://www.yyusbedergisi.com/
Baskı Yılı/Date of Publication 2017
İÇİNDEKİLER / CONTENTS
11
21
41
55
65
79
99
113
139
DİL VE EDEBİYAT/LANGUAGE AND LITERATURE Yrd. Doç. Dr. Ömer DEMİRBAĞ
Şeyh Gâlib Şair Şeyh Mi Şeyh Şair Mi?
Sheikh Galib a Sheikh Poet or a Poet Sheikh?
Prof. Dr. Hüseyin KARADAĞ
Türkistan'da Hayvan ve Hayvancılıkla İlgili Mitolojik ve Geleneksel Kültürün Günümüzdeki Etkileri
The Current Effects of Mythological and Traditional Cultures Related to Animal and Animal Husbandry in Turkestan
Dr. Okan ALAY
Elif Şafak'ın İskender Romanında Halkbilimi İzlekleri Folkloric Themes in Elif Shafak's Novel İskender Yrd. Doç. Dr. Nesim SÖNMEZ
Hacı Bayram-ı Velî' de Dil ve Edebiyat Language and Literature in Hacibayram-i Velî
İKTİSADİ VE İDARİ BİLİMLER/ ECONOMIC AND ADMINISTRATIVE SCIENCES
Doç. Dr. M. Akif ARVAS Doç. Dr. Zafer KANBEROĞLU Arş. Gör. Mustafa TÜRKMENOĞLU
Türkiye'de Ekonomik Büyüme, Enerji Tüketimi, Finansal Kalkınma ve Karbondioksit Salınım İlişkisi
The Relationship Between Economic Growth, Energy Consumption, Financial Development and Co2 Emissions in Turkey
Yrd. Doç. Dr. Abdullah OĞRAK Yrd. Doç. Dr. Şakir İŞLEYEN Ayfer DEMİR ERDEN
Örgütlerde Stres Yönetimi: Acil Servis Örneği
Stress Management in Organizations: Emergency Service Examination Öğr. Gör. Ahmet Baran YILMAZ
Arş. Gör. Seda BAŞAR YILMAZ Öğr. Gör. Erdal DEMİR
Enflasyon Oranları ile Enflasyon Belirsizliğinin Arasındaki İlişkinin Ekonometrik Analizi: Türkiye Örneği
Economıc Analysis of the Relationship Between Inflation Rates and Inflation Uncertainty:
The Case of Turkey Esra YILMAZ
Yrd. Doç. Dr. Abdurrahman ÇALIK
Hizmet İçi Eğitim Programlarının Kamu Çalışanlarının Motivasyonuna Etkisi: Karayolları 11. Bölge (Van) Müdürlüğünde Bir Uygulama
The Motivation of the Publıc Workers in In-service Training Programs: An Application in the 11th District (Van) Directorate
Öğr. Gör. Murat KARA
Muhasebe ve Vergi Uygulamaları Programı Öğrencilerinin Mesleki Becerilerinin İncelenmesi Üzerine Bir Araştırma: Gevaş Meslek Yüksekokulu Örneği
Acconting and Tax Application Program Professional Skills of Students a Research on Investigation: Gevas Vocational School Sample
153
173
183
225 209
259
277
317
341
357 367
Öğr. Gör. Mehmet Sadık ÇOBAN Öğr. Gör. Erdal DEMİR Öğr. Gör. Dr. Ayhan CESUR
İnsan Kaynakları Yönetiminde İşgören Eğitiminin İncelenmesi Investigation of Employer Education in Human Resources Management
FELSEFE/ PHILOSOPHY Prof. Dr. Hasan ÇİÇEK Hacı YILMAZ
Gezgin Şair/Düşünür: Feqıyê Teyran A Tarveller Poet/wise: Feqiyê Teyran İLAHİYAT / TEOLOGIE Yrd. Doç. Dr. Ali HATALMIŞ
İslam Tarihinde İlk Darbe Girişimi ve Hz. Osman'ın Şehit Edilmesi First Coup Attempt in Islamic History and Martyrdom of Caliph Osman Yrd. Doç Dr. Yunus KAPLAN
Kindî Felsefesinde Faziletlerin Epistemik Zemini Epistemic Ground of Virtues in the Philosophy of Al-kindī Yrd. Doç Dr. İbrahim SÜRÜCÜ
Kur'an'daki Bazı Değerler Bağlamında Pozitif Psikoloji Positive Psychology in a Relevant Value in Qur'an
SOSYOLOJİ/ SOCIOLOGY Öğr. Gör. Songül ÇAKMAK
Arvasi Tarikatında Çokeşlilik ve Kadının Toplumsal Cinsiyet Açısından Sosyal Statüsü
Polygamy in Arvasi Cult and Social Status of Women in Respect of the Social Gender Phenomenon
TARİH/ HISTORY Doç. Dr. Bekir KOÇLAR
Türkiye-Suriye Sınırında İhlâller ve Eşkıyalık
Violations and Banditry in Turkey-Syria Border (1923-1938) Doç. Dr. Murat AKTAŞ
Osmanlı İmparatorluğu'nda Askeri Darbeler The Military Coups in the Ottoman Empire Doç. Dr. Mehmet PINAR
Anadoluculuk Ekseninde Türkiye Köylü Partisi (1952-1958) The People of Turkey Associated With Anatolianism (1952-1958) Yrd. Doç. Dr. Abdurrahim TUFANTOZ
I. Haçlı Seferi ve Musul Valisi Kürboğa I. Crusade and Kurboğa the Governor of Mosul Dr. Fikret SÜLEYMANOĞLU
Tiflis Eyaleti'nin Demirçihasanlı Nahiyesi Osmanlı Hakimiyeti Döneminde (1723-1728'lı Yıllar)
Damirchihasanly District of Tiflis Province Under the Ottoman Empire (1723-1728)
Yayın İlkeleri ve Yazım Kuralları
295
37. SAYI HAKEMLERİ / REVIEWERS OF THE 37 TH ISSUE
Prof. Dr. Ahmet BURAN Fırat Üniversitesi
Prof. Dr. Hasan ÇİÇEK Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi
Prof. Dr. Hayati AYDIN Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Prof. Dr. Mehmet AYGÜN Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Prof. Dr. Metin AYIŞIĞI Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Prof. Dr. Süleyman Turduyeviç KAYIPOV Sincan Pedagoji Üniversitesi-Çin Doç. Dr. A. Menaf TURAN Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Doç. Dr. Bekir KOÇLAR Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi
Doç. Dr. Engin ÖNER Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi
Doç. Dr. Ferit İZCİ Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi
Doç. Dr. M. Akif ARVAS Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi
Doç. Dr. Selma BAŞ Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi
Doç. Dr. Suvat PARİN Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi
Yrd. Doç. Dr. Abdulaziz KARDAŞ Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Yrd. Doç. Dr. Abdulah OĞRAK Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Yrd. Doç. Dr. Abdulkadir GÜMÜŞ Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi
Yrd. Doç. Dr. Ahmet OĞUZ Karabük Üniversitesi
Yrd. Doç. Dr. Ayşe ERTUŞ Hakkâri Üniversitesi
Yrd. Doç. Dr. Ercüment TOPUZ Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Yrd. Doç. Dr. Cemil KÜÇÜK Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Yrd. Doç. Dr. Erkan AFŞAR Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Yrd. Doç. Dr. Faruk KALAY Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Yrd. Doç. Dr. Haluk YEGİN Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Yrd. Doç. Dr. Mehmet Bakır ŞENGÜL Bitlis Eren Üniversitesi Yrd. Doç. Dr. Mehmet PINAR Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Yrd. Doç. Dr. Mehmet Selim AYDAY Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Yrd. Doç. Dr. Mahmut DÜNDAR Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Yrd. Doç. Dr. Murat KEKLİK Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Yrd. Doç. Dr. Nevzat KELEŞ Bingöl Üniversitesi
Yrd. Doç. Dr. Ömer DEMİRBAĞ Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Yrd. Doç. Dr. Ömer TOKUŞ Bingöl Üniversitesi
Yrd. Doç. Dr. Ömer OBUZ Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Yrd. Doç. Dr. Recep DEMİR Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Yrd. Doç. Dr. Rahmi TEKİN Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Yrd. Doç. Dr. Ramazan ÖZMEN Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Yrd. Doç. Dr. Sevda ERATALAY Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Yrd. Doç. Dr. Sevgül TÜRKMENOĞLU Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Yrd. Doç. Dr. Süleyman ERATALAY Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Yrd. Doç. Dr. Tahir ZORKUL Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Yrd. Doç. Dr. Veysi SEVİNÇLİ Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi
HAKEMLERİMİZ / REFEREES Prof. Dr. Ahmet BURAN Fırat Üniversitesi
Prof. Dr. Abed Elrahim Azzam Mohammad MARASHDEH, Jadara Üniversitesi, Ürdün Prof. Dr. Ali J. Al-ALLAQ, el-Ain Üniversitesi, Birleşik Arap Emirlikleri Prof. Dr. Azmi SÜSLÜ Ankara Üniversitesi
Prof. Dr. Ali Fuat DOĞU Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Prof. Dr. Alfina SİBGATULLİNA Russian Academy of Sciences-Rusya Prof. Dr. Bayram KODAMAN Süleyman Demirel Üniversitesi Prof. Dr. Bedri SARICA Pamukkale Üniversitesi Prof. Dr. B. Kemal YEŞİLBURSA Uludağ Üniversitesi
Prof. Dr. Cesur PEHLEVAN Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Prof. Dr. Erdal AYDOĞAN Atatürk Üniversitesi
Prof. Dr. Faruk ALAEDDİNOĞLU Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Prof. Dr. Faruq MAWASİ, Al Qasimi Academy, Filistin.
Prof. Dr. Ivan BALTA University of Osije- Hırvatistan Prof. Dr. Medhat Saad Mohamed ELGAYAAR, Zagazig Üniversitesi, Mısır Prof. Dr. Munjid Mustafa BAHJAT, International Islamic University, Malaysia.
Prof. Dr. Nimetullah HAFIZ Balkan Tarihi Araştırmaları Merkezi-Kosova Prof. Dr. Salim CÖHCE İnönü Üniversitesi
Prof. Dr. S. Esin DAYI Atatürk Üniversitesi Prof. Dr. Gülay ÖĞÜN BEZER Marmara Üniversitesi Prof. Dr. Hasan BABACAN M. Akif Ersoy Üniversitesi Prof. Dr. İbrahim ÖZCOŞAR Mardin Artuklu Üniversitesi Prof. Dr. İsa YÜCEER Bitlis Eren Üniversitesi Prof. Dr. M. Salih ARI Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Prof. Dr. M. Şirin ÇIKAR Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Prof. Dr. Mehmet AYGÜN Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Prof. Dr. Mehmet KUBAT İnönü Üniversitesi
Prof. Dr. Metin AYIŞIĞI Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Prof. Dr. Necdet HAYTA Gazi Üniversitesi
Prof. Dr. Necmettin ALKAN Karadeniz Teknik Üniversitesi Prof. Dr. Nevzat TARTI Akdeniz Üniversitesi
Prof. Dr. Öztürk EMİROĞLU Varşova Yunus Emre Enstitüsü-Polonya Prof. Dr. Rafet ÇAVUŞOĞLU Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi
Prof. Dr. Recai KARAHAN Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Prof. Dr. Reha SAYDAN Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Prof. Dr. Resul ÖZTÜRK Atatürk Üniversitesi
Prof. Dr. Samı Alı JABBAR, Basra Üniversitesi-Irak
Prof. Dr. Serbo RASTODER University of Montenegro-Karadağ Prof. Dr. Serpil SÜRMELİ On Dokuz Mayıs Üniversitesi Prof. Dr. Selahattin SÖNMEZSOY Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Prof. Dr. Süleyman Turduyeviç KAYIPOV Sincan Pedagoji Üniversitesi-Çin Prof. Dr. Şakir GÖZÜTOK Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Prof. Dr. Şenol ÇELİK Balıkesir Üniversitesi Prof. Dr. Yakup CİVELEK Bartın Üniversitesi
Prof. Dr. Zeki TAŞTAN Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Doç. Dr. Abdullah DUMAN Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Doç. Dr. Abdulmecit CANATAK Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Doç. Dr. Adnan ÇEVİK Sıtkı Koçman Üniversitesi Doç. Dr. Bekir KOÇLAR Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi
HAKEMLERİMİZ / REFEREES
Doç. Dr. Cem KAHYA Bayburt Üniversitesi Doç. Dr. Cengiz ATLI Iğdır Üniversitesi
Doç. Dr. Gülsen BAŞ Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Doç. Dr. İsmail EYYUPOĞLU Atatürk Üniversitesi
Doç. Dr. Menaf TURAN Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Doç. Dr. Mehmet DEMİRTAŞ Bitlis Eren Üniversitesi Doç. Dr. Mehmet PINAR Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Doç. Dr. Melih ERZEN Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Doç. Dr. M. Salih MERCAN Bitlis Eren Üniversitesi Doç. Dr. M. Akif ARVAS Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Doç. Dr. Murat ÖZTÜRK Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Doç. Dr. Mustafa SARICA Pamukkale Üniversitesi Doç. Dr. Nihat ŞİMŞEK Gaziantep Üniversitesi Doç. Dr. Özer KÜPELİ Kâtip Çelebi Üniversitesi Doç. Dr. Sabri AZGÜN Atatürk Üniversitesi
Doç. Dr. Selma BAŞ Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Doç. Dr. Tamer BALCI The University of Texas-ABD Doç. Dr. Tuncay ÖĞÜN Sıtkı Koçman Üniversitesi Doç. Dr. Vecihi SÖNMEZ Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Doç. Dr. Zafer KANBEROĞLU Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Doç. Dr. Zekeriya NAS Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Yrd. Doç. Dr. Abdulaziz KARDAŞ Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Yrd. Doç. Dr. Abdullah OĞRAK Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Yrd. Doç. Dr. Abdulhadi TİMURTAŞ Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Yrd. Doç. Dr. Abdurrahim TUFANTOZ Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Yrd. Doç. Dr. Ahmet EYİM Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Yrd. Doç. Dr. Aysun YARALI AKKAYA Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Yrd. Doç. Dr. Arif GEZER Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Yrd. Doç. Dr. Aydın GÖRMEZ Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Yrd. Doç. Dr. Bülent ALAN Mardin Artuklu Üniversitesi Yrd. Doç. Dr. E. Yaşar DEMİRCİ Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Yrd. Doç. Dr. Ercan ÇAĞLAYAN Muş Alparslan Üniversitesi Yrd. Doç. Dr. Ercan ÇALIŞ Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Yrd. Doç. Dr. Ertuğrul ÇAVDAR Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Yrd. Doç. Dr. Erkan AFŞAR Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Yrd. Doç. Dr. Fatih GENCER Bitlis Eren Üniversitesi Yrd. Doç. Dr. Ferit İZCİ Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Yrd. Doç. Dr. Fırat YILDIZ Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Yrd. Doç. Dr. Güneş ŞAHİN Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Yrd. Doç. Dr. Mehmet KULAZ Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Yrd. Doç. Dr. Mehmet TOP Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Yrd. Doç. Dr. Metin YILDIZ Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Yrd. Doç. Dr. M. Halil ERZEN Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Yrd. Doç. Dr. M. Nuri KARDAŞ Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Yrd. Doç. Dr. Nevzat KELEŞ Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Yrd. Doç. Dr. Nilgün BİLİCİ Atatürk Üniversitesi
Yrd. Doç. Dr. Oktay BAŞAK Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Yrd. Doç. Dr. Osman AYTEKİN Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Yrd. Doç. Dr. Ömer DEMİRBAĞ Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi
HAKEMLERİMİZ / REFEREES
Yrd. Doç. Dr. Ramazan ÖZMEN Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Yrd. Doç. Dr. Rahmi TEKİN Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Yrd. Doç. Dr. Raşit KOÇ Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Yrd. Doç. Dr. Recep DEMİR Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Yrd. Doç. Dr. Sait EBİNÇ Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Yrd. Doç. Dr. Sevda ERATALAY Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Yrd. Doç. Dr. Veysi SEVİNÇLİ Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Yrd. Doç. Dr. Yalçın KARACA Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Yrd. Doç. Dr. Yasin DOĞAN Kafkas Üniversitesi
Dr. Salih Ahmad ABDULVEHHAB Ezher Üniversitesi-Mısır
79
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi The Journal of Social Sciences Institute
Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, The Journal of Social Sciences Institute
Sayı/Issue:37 – Sayfa / Page: 79-98 ISSN: 1302-6879 VAN/TURKEY
Makale Bilgisi / Article Info
Geliş/Received: 09.10.2017 Kabul/Accepted: 05.12.2017 ÖRGÜTLERDE STRES YÖNETİMİ: ACİL SERVİS ÖRNEĞİ STRESS MANAGEMENT IN ORGANIZATIONS: EMERGENCY
SERVICE EXAMINATION
Yrd. Doç. Dr. Abdullah OĞRAK Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi [email protected] Yrd. Doç. Dr. Şakir İŞLEYEN Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi [email protected] Ayfer Demir ERDEN Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Öz Hastanelerin önemli girdilerinden olan sağlık çalışanlarını etkileyen, işgücü performanslarında değişikliklere sebep olan önemli faktörler arasında stres yer almaktadır. İşletmelerin başarısının doğrudan bağlı olduğu insan kaynaklarının performansı üzerinde stresin yarattığı olumsuz etkileri ortadan kaldırmak; stres nedenlerinin belirlenmesi ve çözüm yollarının bulunması ile mümkün olabilecektir. Bu çalışma ile hastanelerde örgütsel strese neden olan faktörler ele alınarak, bunların sağlık çalışanlarının işgücü performansı üzerine etkilerinin incelenmesi ve çözüm yollarının araştırılması amaçlanmıştır.
Çalışmamda sağlık çalışanlarında iş stresi ve etkilerini, sağlık hizmetlerine yansımalarını araştırmak ve buna yönelik çözüm önerileri getirmek amaçlanmıştır. Araştırma Van Bölge Eğitim ve Araştırma Hastanesi Acil servisinde çalışan sağlık personelinin çalışma birimlerinde gözlem, görüşme ve anket uygulanması yöntemleriyle yapılmıştır. Bu yöntemlerle hastanede çalışan personelin stres nedenleri araştırılmış çözüm yolları araştırılmıştır.
80 Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi The Journal of Social Sciences Institute Anahtar Kelimeler: Stres, Stres Yönetimi, Hastanelerde Stres
Yönetimi, İş Stresi, Stres nedenleri.
Abstract
Stress is the major factors that cause to affect and change performance of the health workers which are important inputs of the hospitals. Is directly connected to the success of businesses on the performance of human resources to eliminate the harmful effects of stress, stress causes and finding solutions will be possible. In this study, the factors that cause stress by taking organizational hospitals, they examine the effects on the performance of health workers and the labor force to investigate solutions.
In my work, work stress and the effects of health care workers, health care and the implications for research aimed to propose solutions.
Research, Van Regional Education and Research Hospital Emergency rooms health care staff working in units of observation, interview and questionnaire methods of implementation were made. This means the staff working in the hospital investigated the causes of stress and ways of solution.
Keywords: Stress, Stress Management, Stress Management in Hospitals, Job Stress, Stress causes
Giriş
Stres insanın yaşantısını ve çalışma hayatını olumsuz etkileyen bir durumdur. Özellikle son yıllarda işletmeler bu durumu ve, çalışanlar arasında stresi azaltmaya yönelik işletme içinde programlar hazırlamaktadır. Stres iş hayatı üzerinde kaliteyi düşürücü, çalışanın performansını etkileyen ve çalışan sağlığı üzerinde olumsuz etkilere yol açan bir durumdur. Bu da işletmelerin en önemli girdilerinden ve büyük maliyetleri olan insan kaynaklarından yeterince verim alamamasına yol açar. Diğer sektörlerde hata geriye döndürülebilirken, sağlık sektöründe en küçük bir hata insan hayatına neden olabilmektedir. Bu nedenle sağlık çok önemli bir alan olup çalışanına insan hayatı gibi çok önemli ve ağır bir sorumluluk yüklemektedir. Bu çalışmada bu sorumluluğun getirdiği baskı, çalışma koşulları ve bu koşulların oluşturduğu stres kavramı incelenmiştir.
Sağlık teşkilatında çalışanlarının mesleki ve organizasyon ile ilgili sorunları azaltmaya ve önlemeye yönelik çalışmalar yok denecek kadar azdır. Bu nedenle bu çalışmada hizmet kalitesini çalışan ve hasta açısından düşüren nedenler üzerine durularak, sağlık çalışanlarının hizmet kalitesini ve çalışma şartlarını iyileştirilerek, hastanelerin etkili ve verimli çalışmaları sağlanacaktır.
81
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi The Journal of Social Sciences Institute
Anahtar Kelimeler: Stres, Stres Yönetimi, Hastanelerde Stres Yönetimi, İş Stresi, Stres nedenleri.
Abstract
Stress is the major factors that cause to affect and change performance of the health workers which are important inputs of the hospitals. Is directly connected to the success of businesses on the performance of human resources to eliminate the harmful effects of stress, stress causes and finding solutions will be possible. In this study, the factors that cause stress by taking organizational hospitals, they examine the effects on the performance of health workers and the labor force to investigate solutions.
In my work, work stress and the effects of health care workers, health care and the implications for research aimed to propose solutions.
Research, Van Regional Education and Research Hospital Emergency rooms health care staff working in units of observation, interview and questionnaire methods of implementation were made. This means the staff working in the hospital investigated the causes of stress and ways of solution.
Keywords: Stress, Stress Management, Stress Management in Hospitals, Job Stress, Stress causes
Giriş
Stres insanın yaşantısını ve çalışma hayatını olumsuz etkileyen bir durumdur. Özellikle son yıllarda işletmeler bu durumu ve, çalışanlar arasında stresi azaltmaya yönelik işletme içinde programlar hazırlamaktadır. Stres iş hayatı üzerinde kaliteyi düşürücü, çalışanın performansını etkileyen ve çalışan sağlığı üzerinde olumsuz etkilere yol açan bir durumdur. Bu da işletmelerin en önemli girdilerinden ve büyük maliyetleri olan insan kaynaklarından yeterince verim alamamasına yol açar. Diğer sektörlerde hata geriye döndürülebilirken, sağlık sektöründe en küçük bir hata insan hayatına neden olabilmektedir. Bu nedenle sağlık çok önemli bir alan olup çalışanına insan hayatı gibi çok önemli ve ağır bir sorumluluk yüklemektedir. Bu çalışmada bu sorumluluğun getirdiği baskı, çalışma koşulları ve bu koşulların oluşturduğu stres kavramı incelenmiştir.
Sağlık teşkilatında çalışanlarının mesleki ve organizasyon ile ilgili sorunları azaltmaya ve önlemeye yönelik çalışmalar yok denecek kadar azdır. Bu nedenle bu çalışmada hizmet kalitesini çalışan ve hasta açısından düşüren nedenler üzerine durularak, sağlık çalışanlarının hizmet kalitesini ve çalışma şartlarını iyileştirilerek, hastanelerin etkili ve verimli çalışmaları sağlanacaktır.
1.Hastane Kavramı, Hastanelerin Amaçları ve İşlevleri Tedavi hizmetlerinin en büyük üreticisi durumunda olan hastaneler, Yataklı Tedavi Kurumları işletme Yönetmeliğinde, "hasta ve yaralıların, hastalıktan şüphe edenlerin ve sağlık durumlarını kontrol ettirmek isteyenlerin ayaktan veya yatarak izleme, muayene, tanı (teşhis), tedavi ve rehabilite edildikleri aynı zamanda doğum yapılan kurumlar” olarak tanımlanmaktadır (Kavuncubaşı,2000:76).
Dünya Sağlık Örgütü (WHO), hastaneleri; "müşahede, teşhis, tedavi ve rehabilitasyon olmak üzere gruplandırılabilecek sağlık hizmetleri veren, hastaların uzun veya kısa süreli tedavi gördükleri, yataklı kuruluşlar" olarak tanımlamaktadır (Yıldız.2008:38).
Yukarıdaki tanımlar işlevsel tanımlardır. Hastaneleri bir sistem olarak ele aldığımızda, hastanenin girdilerini hastalar, insan gücü, malzeme, fiziksel ve parasal kaynakların oluşturduğu;
hastanedeki çeşitli hizmet birimlerinin kendi alanlarıyla ilgili olarak gerçekleştirdikleri planlama, örgütleme, yürütme ve denetleme faaliyetlerinin dönüştürme sürecini belirttiği; çıktıların ise hasta ve yaralıların tedavisi, personelin hizmet-içi eğitimi, öğrencilerin klinik eğitimleri, araştırma-geliştirme faaliyetleri ile toplumun sağlık seviyesinin yükseltilmesine katkıda bulunmak olduğu görülecektir (Seçim, 2007:6).Hastaneler bir bütün olarak sistem yaklaşımıyla tanımlanabileceği gibi, hastane içindeki çeşitli hizmet birimleri de birer alt sistem olarak tanımlanabilir. Hastanelerin işlevlerini yerine getirebilmesi için her hizmet biriminin bir araya getirilerek organize edilmesi gerekir (Ak, 1990:29).
Günümüzde hastaneler; tedavi ve tıbbi bakım fonksiyonlarının yanı sıra, hekimlerin ve yardımcı sağlık personelinin eğitimi, tıbbi araştırma ve toplum sağlığı gibi bir kuruluş, ekonomik bir işletme, doktor ve diğer personeline eğitim veren bir eğitim kurumu, bir araştırma birimi, birçok meslek gruplarından kişilerin çalıştığı bir örgüt, sosyal bir kurum ve çoğunluğu kamu kuruluşu niteliğinde olan hizmet işletmeleri olarak tanımlanır (Coşkun,2009:36).
Hastaneler, hizmet üretim kapasitesi ve sağlık harcamaları bakımından sağlık sisteminin en önemli alt sistemidirler. Toplumun sağlık için harcadığı kaynakların önemli bir bölümünü tüketen hastane örgütleri, genel işletmecilik kuralları ve ekonomik ilkeler çerçevesinde yönetilmelidir. Hastane yönetimi, hastane kaynaklarının ekonomik ve toplumsal amaçlar doğrultusunda kullanılması sorumluluğuna sahip olmalıdır. Bu nedenle, yöneticilerin hastane sundukları hizmetin, nicelik ve niteliğine en iyi düzeye çıkarabilmeleri için mevcut imkanlarla optimum hizmet üretimini gerçekleştirmeleri gerekmektedir (Şahin, 2003:51).
82 Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi The Journal of Social Sciences Institute
Yapılan bu tanımlardan hareketle hastanelerin görev ve fonksiyonları şu şekilde sıralanabilir (Elden,2011: 43).
• Hastaneler gelişmiş bir sağlık kurumu olup ayakta ve/veya yatarak tedavi verilmesiyle yükümlü işletmelerdir.
• Çalışanlarda uzmanlaşmanın aranılmakta olup araştırma ve geliştirme faaliyetleri de verilmektedir.
• Hastanelerin eğitim faaliyetlerinin de verildiği müşahede, teşhis, tedavi ve iyileştirme hizmetlerinin doğru ve zamanında verilmesi gibi fonksiyonları bulunmaktadır.
Hastanelerin kuruluş amaçları çok değişik olmasına rağmen tüm hastaneler için geçerli olan temel amaçlar da bulunmaktadır. Bu amaçlar (Büker ve Bakır, 2001:4):
• Yüksek kaliteli hasta bakımı ve tedavi hizmetlerini en düşük maliyetle üretilmesini sağlamak ve ihtiyaç sahiplerine sunmak,
• Bütçeden aldıkları payı ve hastalardan elde ettikleri geliri en ekonomik şekilde kullanarak, daha fazla sayıda hastaya bakım, tedavi ve rehabilitasyon hizmetlerini sunmak ,
• En son tıbbi ve teknolojik eğitim ve araştırma yöntemlerini kullanarak hastalıkların önlenmesi ve tedavisi için gerekli tedbirlerin alınmasıyla ekonomik ve sosyal kalkınmaya fayda sağlama olarak sıralanabilir.
Sağlık Bakanlığı hastanelerin amaçlarını, yataklı tedavi kurumları işletme yönetmeliğinde "hastanelerdeki hizmet çeşitleriyle, bunların uygulanmasındaki esaslar ve hastane personelinin görev, yetki ve sorumlulukları arasındaki ilişkileri belirtmek yoluyla, modern çağın icaplarına ve ülke gerçeklerine uygun, hızlı, disiplinli, üstün kaliteli ve ekonomik bir hastane işletmeciliği sağlamaktır" şeklinde belirtmiştir(Büker ve Bakır, 2001:5).
Hastanelerin, amaç ve misyonlarına göre değişmekle birlikte dört temel işlevi bulunmaktadır. Bu işlevler şunlardır (Coşkun ve Akın, 2008:256)
• Tedavi edici hizmetler
• Koruyucu ve geliştirici sağlık hizmetleri
• Eğitim ve araştırma
2. Stres Kavramı, Stres Çeşitleri ve Stres Kaynakları Latince bir kelime olan stres, " Estrece" kelimesinden gelmektedir. Zorlanma, gerilme ve baskı anlamındadır. 18. ve 19.
yüzyıllarda güç, baskı, zor gibi anlamlarda objelere, kişilere, organlara veya ruhsal yapıya yönelik baskıyı ifade etmek üzere kullanılmıştır.
Ayrıca stres kelimesi sadece etki yönüyle değil, " bütünlüğü koruma",
" esas duruma dönmek için çaba harcama" şeklinde etkiye tepki
83
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi The Journal of Social Sciences Institute
Yapılan bu tanımlardan hareketle hastanelerin görev ve fonksiyonları şu şekilde sıralanabilir (Elden,2011: 43).
• Hastaneler gelişmiş bir sağlık kurumu olup ayakta ve/veya yatarak tedavi verilmesiyle yükümlü işletmelerdir.
• Çalışanlarda uzmanlaşmanın aranılmakta olup araştırma ve geliştirme faaliyetleri de verilmektedir.
• Hastanelerin eğitim faaliyetlerinin de verildiği müşahede, teşhis, tedavi ve iyileştirme hizmetlerinin doğru ve zamanında verilmesi gibi fonksiyonları bulunmaktadır.
Hastanelerin kuruluş amaçları çok değişik olmasına rağmen tüm hastaneler için geçerli olan temel amaçlar da bulunmaktadır. Bu amaçlar (Büker ve Bakır, 2001:4):
• Yüksek kaliteli hasta bakımı ve tedavi hizmetlerini en düşük maliyetle üretilmesini sağlamak ve ihtiyaç sahiplerine sunmak,
• Bütçeden aldıkları payı ve hastalardan elde ettikleri geliri en ekonomik şekilde kullanarak, daha fazla sayıda hastaya bakım, tedavi ve rehabilitasyon hizmetlerini sunmak ,
• En son tıbbi ve teknolojik eğitim ve araştırma yöntemlerini kullanarak hastalıkların önlenmesi ve tedavisi için gerekli tedbirlerin alınmasıyla ekonomik ve sosyal kalkınmaya fayda sağlama olarak sıralanabilir.
Sağlık Bakanlığı hastanelerin amaçlarını, yataklı tedavi kurumları işletme yönetmeliğinde "hastanelerdeki hizmet çeşitleriyle, bunların uygulanmasındaki esaslar ve hastane personelinin görev, yetki ve sorumlulukları arasındaki ilişkileri belirtmek yoluyla, modern çağın icaplarına ve ülke gerçeklerine uygun, hızlı, disiplinli, üstün kaliteli ve ekonomik bir hastane işletmeciliği sağlamaktır" şeklinde belirtmiştir(Büker ve Bakır, 2001:5).
Hastanelerin, amaç ve misyonlarına göre değişmekle birlikte dört temel işlevi bulunmaktadır. Bu işlevler şunlardır (Coşkun ve Akın, 2008:256)
• Tedavi edici hizmetler
• Koruyucu ve geliştirici sağlık hizmetleri
• Eğitim ve araştırma
2. Stres Kavramı, Stres Çeşitleri ve Stres Kaynakları Latince bir kelime olan stres, " Estrece" kelimesinden gelmektedir. Zorlanma, gerilme ve baskı anlamındadır. 18. ve 19.
yüzyıllarda güç, baskı, zor gibi anlamlarda objelere, kişilere, organlara veya ruhsal yapıya yönelik baskıyı ifade etmek üzere kullanılmıştır.
Ayrıca stres kelimesi sadece etki yönüyle değil, " bütünlüğü koruma",
" esas duruma dönmek için çaba harcama" şeklinde etkiye tepki
anlamında da kullanılmaya başlanmıştır (Tutar,2000:33).Stres kavramı ilk olarak 17.yy’da “elastiki nesne ve uygulanan dış güç arasındaki ilişkiyi” açılamak için Robert Hook tarafından kullanılmıştır(Graham,1999:24). Cüceloğlu’na göre stres,“Bireyin, fizik ve sosyal çevresindeki uyumsuz koşullar nedeniyle, bedensel ve
psikolojik sınırlarının ötesinde harcadığı
gayrettir”(Cüceloğlu,2009).Başka bir tanıma göre de stres, “kişilerin karşı karşıya kaldıkları fırsat, kısıtlama veya isteklerin belirsiz ve önemli olan dinamik koşullarının sonucudur” (Robbins,1996:611).
Stres, hem uyarıcı, hem tepki, hem de bu ikisi arasındaki etkileşimi içeren bir kavramdır. Ancak ilk tanımdan da anlaşılacağı gibi stres, sadece olumsuz yönüyle ele alınmamalıdır. Özellikle bireye stres yaşatan olgu, sonuçta kişiye potansiyel kazanç sağlayacaksa, stresin olumlu değeri vurgulanmalıdır ( Balcı, 2000:6 ).İster uyarıcı ister tepki açısından değerlendirilsin stresin olumlu yönü de mevcuttur. Olumlu stres iyi ve yapıcı bir strestir ve pozitif duygular yaşatır(Aydın,2004:52 ).iyi yaptığımız bir iş sonucu tebrik edilme veya iyi bir anlaşmanın sonucunda yaşanan pozitif hislerdir (Helligel ve Slocum,1989:596).Stresin ortaya çıkabilmesi için iki temel koşul gerekir, sonuç hakkında belirsizlik olması ve sonucun kişi için önemli olması. Ortamdaki değişimlerden her birey etkilenmesine etkilenir ancak, bazı bireyler daha çok ve daha yavaş etkilenmektedir. Şu halde stres, insanın yaşadığı ortamda meydana gelen bir değişimin veya insanın ortamı değiştirmesinin onun üzerinde etkiler bırakması ile ilgilidir. İkincisi ise, etki altında kalan insanın kişilik özelliklerinin bu etkilerin tesiri altında kalma derecesini etkilemesidir. Bunlara ilave olarak stresin oluşması için ortamdan etkilenen bireyin vücudunda bulunan özel biyo-kimyasal değişmelerin oluşmasıyla bireyin vücut sisteminin harekete geçmesi gereklidir (Altuntaş, 2003: 23).Stres olaylarının kişinin psikolojik yapısı üzerinde meydana getirdiği sonuçlar arasında kaygı, depresyon, uykusuzluk ve tükenme belirtisi, saldırganlık, bağımlılık gibi kavramlar yer almaktadır((Sabuncuoğlu ve Tüz, 1996: 196).Stresin organizasyonlar için olumlu ve olumsuz etkileri olabilmektedir. Optimal düzeydeki bir stresin çalışanı motive ederek performansını olumlu yönde artırabildiğini ve iştaminini artırabilmektedir (Çelik ve Fettahlıoğlu:66).Olumsuz etkilere sahip aşırı stres ise, bireyin iyi çalışmamasına ve başarısızlığa neden olabilmektedir (Ivancevich ve Matteson,1993:244).
Stres günümüze ait bir durum değildir. Mağara devrinde yaşayan insan da temel ihtiyaçlarını karşılamak ve korunmak için strese girmiştir. Stresi geçmişte doğanın getirdikleri yaratırken, bugün
84 Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi The Journal of Social Sciences Institute
insanın yarattıkları yaşatmaktadır. İnsana stres tepkisi yaşatan stres çeşitlerini toplamak mümkündür (Garipoğlu, 2007: 18-19);
-Fiziki Çevreden Kaynaklanan Stres; hava kirliliği, kalabalık, radyasyon, sıcaklık, toz, soğukluk gibi.
-İş ve Meşguliyet Konusundan Kaynaklanan Stres; enfeksiyon riski, hastanelerdeki kimyasal ajanlar,
-Psikososyal Özelliklerden Kaynaklanan Stres; günlük stres, gelişimsel stres, hayat krisi niteliğindek iş stresler.
Stres Kaynakları;
Birçok araştırmacı tarafından stresi oluşturan faktörler genel olarak fiziksel çevre şartları, örgütsel faktörler ve bireysel faktörler olarak gruplanmaktadır.(Hıdıroğlu vd., 2008: 24). Bu faktörler arasındaki ayrım kesin olmayıpbirbirini tamamlar ve etkiler niteliktedirler(Kalay vd.,18:2009)
Çevresel Stres Faktörleri
İşletmelerde örgütsel stres, belirli sınırlar içerisinde örgüt dışı stres kaynakları ile kuşatılmış durumdadır. Çevresel etmenlerin etkisi ile hedeflerini değiştirmek durumunda kalan çalışanlar gerilim ve strese kapılmaktadırlar. Özellikle-açık sistem anlayışı çerçevesinde yapılacak sağlıklı bir değerlendirme, iş stresinin işletmede geçirilen olaylarla sınırlı olmadığı sonucunu vermektedir. Çalışanların günlük yaşantısında karşı karşıya kaldığı toplumsal ve teknolojik değişmelerin, yaşanılan kentin genel problemlerinin, ekonomik koşulların, politik gelişmelerin ve doğal felaketlerin birer stres kaynağı olduğu açıktır (Tutar, 2000: 99).
Fiziksel Faktörler
Örgütlerde, strese yol açan birçok çevre faktörü vardır. Fakat fiziki çevre, çoğu zaman bu faktörlerden biri olarak algılanmaz ve bu nedenle de strese bağlı olarak gözlenen belirtilerin ana nedeninin fiziki çevre olduğu anlaşılmayabilir. Bireyin yaşadığı genel çevre ile ilgili stres kaynakları, iş hayatı dışındaki stres kaynaklarıdır. Bunları şu şekilde sıralayabiliriz (Tutar, 2000: 100-102):Orta yaş bunalımı,aile sorunları, tekdüzelik, ekonomik sorunlar, siyasi ve politik belirsizlikler, Sosyal ve kültürel değişimler, işin bulunduğu kentte yaşanan ulaşım sorunları, teknolojik gelişmeler. İşle ilgili stres kaynaklarına hızlı değişim, donanım, tutarsız yöneticiler, performans değerlemenin yetersiz ve hatalı oluşu, anlaşılamayan ve etkili olmayan iletişim, emniyetsizlik, düşük moral, becerilerin kullanılamaması, açık olmayan iş gerekleri, planlamanın yetersizliği ve performans kaygısını
85
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi The Journal of Social Sciences Institute
insanın yarattıkları yaşatmaktadır. İnsana stres tepkisi yaşatan stres çeşitlerini toplamak mümkündür (Garipoğlu, 2007: 18-19);
-Fiziki Çevreden Kaynaklanan Stres; hava kirliliği, kalabalık, radyasyon, sıcaklık, toz, soğukluk gibi.
-İş ve Meşguliyet Konusundan Kaynaklanan Stres; enfeksiyon riski, hastanelerdeki kimyasal ajanlar,
-Psikososyal Özelliklerden Kaynaklanan Stres; günlük stres, gelişimsel stres, hayat krisi niteliğindek iş stresler.
Stres Kaynakları;
Birçok araştırmacı tarafından stresi oluşturan faktörler genel olarak fiziksel çevre şartları, örgütsel faktörler ve bireysel faktörler olarak gruplanmaktadır.(Hıdıroğlu vd., 2008: 24). Bu faktörler arasındaki ayrım kesin olmayıpbirbirini tamamlar ve etkiler niteliktedirler(Kalay vd.,18:2009)
Çevresel Stres Faktörleri
İşletmelerde örgütsel stres, belirli sınırlar içerisinde örgüt dışı stres kaynakları ile kuşatılmış durumdadır. Çevresel etmenlerin etkisi ile hedeflerini değiştirmek durumunda kalan çalışanlar gerilim ve strese kapılmaktadırlar. Özellikle-açık sistem anlayışı çerçevesinde yapılacak sağlıklı bir değerlendirme, iş stresinin işletmede geçirilen olaylarla sınırlı olmadığı sonucunu vermektedir. Çalışanların günlük yaşantısında karşı karşıya kaldığı toplumsal ve teknolojik değişmelerin, yaşanılan kentin genel problemlerinin, ekonomik koşulların, politik gelişmelerin ve doğal felaketlerin birer stres kaynağı olduğu açıktır (Tutar, 2000: 99).
Fiziksel Faktörler
Örgütlerde, strese yol açan birçok çevre faktörü vardır. Fakat fiziki çevre, çoğu zaman bu faktörlerden biri olarak algılanmaz ve bu nedenle de strese bağlı olarak gözlenen belirtilerin ana nedeninin fiziki çevre olduğu anlaşılmayabilir. Bireyin yaşadığı genel çevre ile ilgili stres kaynakları, iş hayatı dışındaki stres kaynaklarıdır. Bunları şu şekilde sıralayabiliriz (Tutar, 2000: 100-102):Orta yaş bunalımı,aile sorunları, tekdüzelik, ekonomik sorunlar, siyasi ve politik belirsizlikler, Sosyal ve kültürel değişimler, işin bulunduğu kentte yaşanan ulaşım sorunları, teknolojik gelişmeler. İşle ilgili stres kaynaklarına hızlı değişim, donanım, tutarsız yöneticiler, performans değerlemenin yetersiz ve hatalı oluşu, anlaşılamayan ve etkili olmayan iletişim, emniyetsizlik, düşük moral, becerilerin kullanılamaması, açık olmayan iş gerekleri, planlamanın yetersizliği ve performans kaygısını
olarak sıralanabilir (Drafke and Kossen, 1998:410-426).Bir iş ortamında bulunan stres kaynakları bireylerde; sıkıntı, duygusuzluk, yüksek kaza oranı, şikayet, devamsızlık, sürekli yorgunluk, uykusuzluk, iştahta değişiklik, tütün, alkol ve ilaç kullanımında artış, hatalar, kararsızlık gibi etkiler yapabilir(Gülten ve öztemiz,2004:65) .
İş görenin içinde bulunduğu çalışma ortamı ve onu etkileyen fiziksel koşullar fizyolojik ve psikolojik yapısı üzerinde yakından etkilidir. Kötü aydınlatma, aşırı gürültü, aşırı ısı, soğuk, titreşim, hava kirliliği ve elektrikli araçların kullanımı sonucu oluşan radyasyon etkisi bu faktörler arasında yer alır (Ergün, 2008:73).
3.Stres Yönetimi
Stres, bilindiği gibi, bireyleri zorlayan, kısıtlayan ve engelleyen olaylar ve durumlar karşısında verilen tepkilerin tümü olarak tanımlanmaktadır. Günlük yaşamda olduğu gibi, iş yaşamında da stresli bir ortamda bulunan insanların stres oluşturan unsurları bilmeleri ve bunlarla baş edebilmeleri birey açısından önemli olduğu kadar organizasyon yönetimi açısından da büyük önem taşır (Dilki,2012:46).
Bu bağlamda stres, bireyler ve örgütler için kaçınılmaz olup, maliyetleri ve getirdiği pek çok olumsuz sonuçları itibarıyla oldukça önemli bir konudur Stres, bireylerle çevresi arasındaki ilişki sonucu ortaya çıktığından, stresin olumsuz etkilerini önlemek bir anlamda çevreyi kontrol edebilmekle mümkün olabilecektir. Stresin yönetilmesi anlamına gelen bu olgu, çevredeki değişimlerin sürekli izlenerek bilinçli olarak denetlenmesini içermektedir. Bu kapsamda öncelikle stres nedenlerini ortadan kaldırmak ve veya kontrol altına almak, ikinci olarak stresin etkilerini yok etmekte üçüncü olarak ise bireyleri streslere karşı daha güçlü kılarak, dirençlerini arttırmak gerekmektedir (Dilki,2012:47).
Stres, bireylerle çevresi arasındaki ilişki sonucu ortaya çıktığından, stresin olumsuz etkilerini önlemek bir anlamda çevreyi kontrol edebilmekle mümkün olabilecektir. Stresin yönetilmesi anlamına gelen bu olgu, çevredeki değişimlerin sürekli izlenerek bilinçli olarak denetlenmesini içermektedir. Bu kapsamda öncelikle (Aydın, 2004,:58); stres nedenlerini ortadan kaldırmak ve veya kontrol altına almak, ikinci olarak stresin etkilerini yok etmek ve üçüncü olarak ise bireyleri streslere karşı daha güçlü kılarak, dirençlerini arttırmak gerekmektedir(Ökalp,1989:161).Örgütsel düzeyde stresle başa çıkmada yöneticiler ve çalışanlar genellikle, “sorun odaklı” ya da
“duygu odaklı” yaklaşımlardan birisini tercih
etmektedirler(Soysal,2009).Günümüz modern işyerlerinde stresin
86 Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi The Journal of Social Sciences Institute
sebep olduğu kayıp iş saatleri ve düşük verimliliğin maliyeti astronomik rakamlarla ifade edilmektedir(Kalay vd.,18:2009).
Sorun odaklı yaklaşım, stresin kaynakları üzerinde odaklanmayı salık veren ve diğerine göre daha etkin bir yaklaşım olarak kabul görmektedir. Bu yaklaşımı izleyenlerin daha iyimser ve stresle başa çıkmada daha başarılı oldukları görülmektedir. Duygu odaklı yaklaşım ise, genellikle, stresin kaynaklarından daha çok, olayın iyi yönleri üzerinde odaklanmayı ve “daha kötüsü de olabilirdi!”, “her işte bir hayır vardır!” gibi düşüncelerle stresle baş etmeyi salık veren bir yaklaşım olarak değerlendirilmektedir (Aydın, 2002, s.145). Bu yaklaşımı izleyenlerin stres kaynağını pasif bir şekilde kabul ettikleri ve dolayısıyla da, stresle başa çıkmada daha az başarılı oldukları görülmektedir. Araştırmalar ise, insanların zamanlarının çoğunu her iki yöntem tekniğini de kullanarak stresle baş etme konusunda harcadıklarını göstermiştir (Gümüştekin ve Öztemiz, 2004:69).
Örgüt yönetimi öncelikle çalışanları strese sürükleyen stres kaynaklarını bulmak durumundadır. Her örgütün yapısı, kültürü ve özellikleri farklı olacağından stres kaynakları da kendi içerisinde farklılık gösterebilecektir. Örgüt stres kaynaklarını azaltmak ve yok etmek konusunda kendi geliştirdiği yöntemleri ve stratejileri çalışanlarla paylaşmak durumundadır. Çünkü çalışanlara stres deneyimi kazandırmak ancak onları da bu sürece katmakla mümkün olabilecektir. Diğer taraftan örgüt yönetimi stresin sonuçları konusunda çalışanlarla sürekli iletişim halinde olmalı ve gelişmelerden onları haberdar ederek daha etkili stres tekniklerine ulaşmada sürekli değişiklikler yapmalıdır (Dilki,2012:48). Stresi
3.Araştırmanın Uygulanması
3.1.Araştırmanın Önemi, Amacı ve Sınırlaması
Hastaneleri diğer işletmelerden ayıran bir özellikte stres yoğun birimlerdir. Bu Özelliklerinden dolayı hastanelerde çalışan personelin bu stres ortamından en az etkilenmeleri için stres faktörlerini belirlemek, hastane yönetiminin bu konuda yapabilecekleri konuları irdelemek, çalışanların verdiği hizmetin kalitesini ve çalışanların iş hayatındaki kaliteyi yükseltmek amaçlanmıştır.
Bu çalışmada sadece Van Bölge Eğitim ve Araştırma Hastanesi Acil servisi ele alınmış, acil serviste çalışan hemşire, sağlık memuru ve ebelerin iş stresi araştırılmış, diğer çalışanlar dahil edilmemiştir.
87
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi The Journal of Social Sciences Institute
sebep olduğu kayıp iş saatleri ve düşük verimliliğin maliyeti astronomik rakamlarla ifade edilmektedir(Kalay vd.,18:2009).
Sorun odaklı yaklaşım, stresin kaynakları üzerinde odaklanmayı salık veren ve diğerine göre daha etkin bir yaklaşım olarak kabul görmektedir. Bu yaklaşımı izleyenlerin daha iyimser ve stresle başa çıkmada daha başarılı oldukları görülmektedir. Duygu odaklı yaklaşım ise, genellikle, stresin kaynaklarından daha çok, olayın iyi yönleri üzerinde odaklanmayı ve “daha kötüsü de olabilirdi!”, “her işte bir hayır vardır!” gibi düşüncelerle stresle baş etmeyi salık veren bir yaklaşım olarak değerlendirilmektedir (Aydın, 2002, s.145). Bu yaklaşımı izleyenlerin stres kaynağını pasif bir şekilde kabul ettikleri ve dolayısıyla da, stresle başa çıkmada daha az başarılı oldukları görülmektedir. Araştırmalar ise, insanların zamanlarının çoğunu her iki yöntem tekniğini de kullanarak stresle baş etme konusunda harcadıklarını göstermiştir (Gümüştekin ve Öztemiz, 2004:69).
Örgüt yönetimi öncelikle çalışanları strese sürükleyen stres kaynaklarını bulmak durumundadır. Her örgütün yapısı, kültürü ve özellikleri farklı olacağından stres kaynakları da kendi içerisinde farklılık gösterebilecektir. Örgüt stres kaynaklarını azaltmak ve yok etmek konusunda kendi geliştirdiği yöntemleri ve stratejileri çalışanlarla paylaşmak durumundadır. Çünkü çalışanlara stres deneyimi kazandırmak ancak onları da bu sürece katmakla mümkün olabilecektir. Diğer taraftan örgüt yönetimi stresin sonuçları konusunda çalışanlarla sürekli iletişim halinde olmalı ve gelişmelerden onları haberdar ederek daha etkili stres tekniklerine ulaşmada sürekli değişiklikler yapmalıdır (Dilki,2012:48). Stresi
3.Araştırmanın Uygulanması
3.1.Araştırmanın Önemi, Amacı ve Sınırlaması
Hastaneleri diğer işletmelerden ayıran bir özellikte stres yoğun birimlerdir. Bu Özelliklerinden dolayı hastanelerde çalışan personelin bu stres ortamından en az etkilenmeleri için stres faktörlerini belirlemek, hastane yönetiminin bu konuda yapabilecekleri konuları irdelemek, çalışanların verdiği hizmetin kalitesini ve çalışanların iş hayatındaki kaliteyi yükseltmek amaçlanmıştır.
Bu çalışmada sadece Van Bölge Eğitim ve Araştırma Hastanesi Acil servisi ele alınmış, acil serviste çalışan hemşire, sağlık memuru ve ebelerin iş stresi araştırılmış, diğer çalışanlar dahil edilmemiştir.
3.2.Gözlem ve Görüşme Bulguları
Gözlemler tamamen doğal ortamında ve tarafsız olarak su gözlemler yapılmıştır:
Hastaneler çalışma ortamı gereği zamana karşı bir yarışın olduğu insan hayatının ölümle yaşam arasında gidip geldiği ve bunun sonucunda hızlı hareket etmenin baskısı mevcuttur. Aşırı bir yoğunluk ve insanlara daha çabuk hizmet vermenin meydana getirdiği yorgunluk, dinlenme vaktinin bulunmayışı bunun sonucunda ortaya çıkan bir gerilim bulunmaktadır.-Sağlık çalışanlarında çalıştıkları birimin verdiği ağır stres mevcuttur. Bu strese bürokratik işlemlerin ve kâğıt islerinin yoğunluğu da eklenince sıkıntının iyice arttığı gözlenmiştir. Personel sayısı yeterli olmadığı ve buna ek olarak hasta yoğunluğu personelin yetişmesine imkân vermemektedir. Ayrıca bu yoğunlukta tutulan nöbetler personeli yıprattığı, izinli personel ve rahatsızlığı nöbet tutmasına engeli olan personeller nedeniyle sık nöbet gelmesi ise; personeli fiziksel olarak dinlenmeden yeni bir nöbete girmesine neden olmaktadır. Enfeksiyon yönünden yeterli önlemler alınmış olsa da risk her zaman mevcuttur. Sağlık personelinde hastalık kapma tedirginliği vardır.-Yükseköğrenimini yapan sağlık personeli sık nöbete girerek öğrenimini devam ettirmeye çalışmaktadır. Bu nedenle sık nöbetler aşırı yorgunluğa ve motivasyon bozukluğuna neden olmaktadır.-Kurumsal olarak; kurumun strese yaklaşımı başarılı değil. Çünkü personel stresini azaltmak, örgütsel kültürü oluşturmak için yapılması gereken geziler veya sosyal aktiviteler gibi etkinlikler yapılmamaktadır.-Yöneticilerle yapılan görüşmelerde; Çalışanlara kalite ve performans kriterleri gereği düzenli olarak, kalite birimi tarafından anketler düzenlendiğini, bu anketlerin sonuçlarına göre değerlendirmeler yapıldığını ve bunlara göre iyileştirmeler yapılmaya çalışıldığı öğrenilmiştir.
Hastane çalışanları ile yapılan görüşmelerde ise; hasta yoğunluklarının oldukça fazla olduğu, sık nöbetlerin geldiğini, çoğu zaman yeterince dinlenmeden tekrar nöbete geldiklerini, aileleri ile fazla zaman geçiremediklerini, aldıkları ücretin tatmin edici olmadığı ayrıca sürekli anketlerin yapıldığı ama sonuç olarak hiçbir şeyin değişmediğini belirtmişlerdir.
3.3.Yöntem
Bu çalışmada yöntem olarak; SPSS'te frekans analizi, karşılaştırmalı analiz, CROS tablo analizi yapılmıştır. Ayrıca doğal ortamında gözlem ve hastane yöneticileri ile görüşmeler yapılmıştır.
88 Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi The Journal of Social Sciences Institute
3.4.Araştırma ile İlgili Bulgular ve Değerlendirmeler 3.4.1. Kişisel Bilgilerin Dağılımı ve Değerlendirme Tablo 1:KişiselBilgiler
n %
Yaşı 18-24 37 49.3
25-35 31 41.3
36-45 6 8.0
46+ 1 1.3
Medeni Durumu Evli 33 44.0
Bekar 42 56.0
Cinsiyeti Kadın 57 76.0
Erkek 18 24.0
Eğitim Durumu Lise 35 46.7
On lisans 24 32.0
Lisans 16 21.3
Mesleği Hemşire 39 52.0
Ebe 6 8.0
Sağlık Memuru 23 30.7
Diğer 7 9.3
Çalışma Süresi 0-1 Yıl 33 44.0
2-5 Yıl 30 40.0
6-10 Yıl 10 13.3
11+Yıl 2 2.7
89
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi The Journal of Social Sciences Institute
3.4.Araştırma ile İlgili Bulgular ve Değerlendirmeler 3.4.1. Kişisel Bilgilerin Dağılımı ve Değerlendirme Tablo 1:KişiselBilgiler
n %
Yaşı 18-24 37 49.3
25-35 31 41.3
36-45 6 8.0
46+ 1 1.3
Medeni Durumu Evli 33 44.0
Bekar 42 56.0
Cinsiyeti Kadın 57 76.0
Erkek 18 24.0
Eğitim Durumu Lise 35 46.7
On lisans 24 32.0
Lisans 16 21.3
Mesleği Hemşire 39 52.0
Ebe 6 8.0
Sağlık Memuru 23 30.7
Diğer 7 9.3
Çalışma Süresi 0-1 Yıl 33 44.0
2-5 Yıl 30 40.0
6-10 Yıl 10 13.3
11+Yıl 2 2.7
3.4.2.Mesleki Risklerin Değerlendirilmesine İlişkin Bulgular ve Değerlendirme
Yapılan araştırmaya göre; çalışılan birimin enfeksiyon riskinin yüksek olduğu görülmekte, personele kariyer imkanın büyük ölçüde tanınmadığı anlaşılmaktadır. Önemli Stres nedenlerinden birisi ücret tatmini konusunda da hastanenin önemli eksikleri olduğu görülmekte;
çalışanların yüksek oranda iş yükü altında oldukları anlaşılmaktadır.
Tablo 3:GeneI İş Stresi Değerlendirme Skalası
Katılmıyorum Hiç Kısmen
Katılmıyorum Kararsızım Tamamına Yakın Katılıyoru
m
Tamamen Katılıyorum
n % N % n % n % n %
n % EnfekÖrgüt yönetimi
öncelikle çalışanları strese sürükleyen stres kaynaklarını bulmak durumundadır. Her örgütün yapısı, kültürü ve özellikleri farklı olacağından stres kaynakları da kendi içerisinde farklılık gösterebilecektir. Örgüt stres kaynaklarını azaltmak ve yok etmek konusunda kendi geliştirdiği yöntemleri ve stratejileri çalışanlarla paylaşmak durumundadır. Çünkü çalışanlara stres deneyimi kazandırmak ancak onları da bu sürece katmakla mümkün olabilecektir.
Diğer taraftan örgüt yönetimi stresin sonuçları konusunda çalışanlarla sürekli iletişim halinde olmalı ve gelişmelerden onları haberdar ederek daha etkili stres tekniklerine ulaşmada sürekli değişiklikler yapmalıdır (Dilki,2012:48).
siyon Riski
Evet 65 86.7
Hayır 10 13.3
İşe Bağlı Kronik Hastalık Evet 4 5.3
Hayır 71 94.7
İşe Bağlı Psikolojik Rahatsızlık Evet 16 21.3
Hayır 59 78.7
İş Kazası Sonucu Hastalık Evet 2 2.7
Hayır 73 97.3
Mesleki Kariyer Yapma isteği Evet 12 16.0
Hayır 55 73.3
Kısmen 8 10.7
Ücret Tatmini Evet 7 9.3
Hayır 68 90.7
İş Yoğunluğu Evet 64 85.3
Hayır 11 14.7
Tablo 2:Mesleki Risklerin Dağlımı
90 Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi The Journal of Social Sciences Institute
İş Yerinde Önemsenmediği mi Düşünüyorum
10 13.3 7 9.3 4 5.3 16 21.3 38 50.7
İşyerinde Baskı Altında Olduğumu Düşünüyorum
31 41.3 17 22.7 10 13.3 12 16.0 5 6.7
İş Yerinde Çalıştığım Fiziksel Ortam Kötü
25 33.3 9 12.0 4 5.3 13 17.3 24 32.0
İş Yerimde Ücret Adaletsizliğinin Olduğunu Düşünüyorum
10 13.3 6 8.0 5 6.7 6 8.0 48 64.0
İşe Bağlı Kalp, Sinir, Ülser Gibi Rahatsızlıklarım Oldu
47 62.7 10 13.3 2 2.7 5 6.7 11 14.7
İş Yerimde Zaman Kısıtlılığı Ve Hızlı Hareket Etme Gerekliliği Var
1 1 14.7 16 21.3 11 14.7 8 10.7 29 38.7
İş Yerimde Görev Dağılımında Adaletsizlik Olduğunu Düşünüyorum
15 20.0 8 10.7 8 10.7 10 13.3 34 45.3
İş Yerimde Adaletsiz Ve Keyfi Performans Değerlendirmesi Yapılıyor
16 21.3 8 10.7 14 18.7 10 13.3 27 36.0
3.4.3. Genel İş Stresi Değerlendirme Skalasına Verilen Cevapların Dağılım Bulguları
Tablo 4:Kurumun Stres Yönetiminin Değerlendirilmesi
Katılmıyorum Hiç Kısmen
Katılmıyorum Kararsızı
m Tamamına Yakın Katılıyorum
Tamamen Katılıyorum
n % N % n % n % n %
91
Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi The Journal of Social Sciences Institute
Kağıt işi Ve Bürokratik İşlemler Zaman Alıyor
22 29.3 12 16.0 5 6.7 10 13.3 26 34.7
Hizmet İçi Eğitim Veriliyor, Bürokratik İşlemler Azaltılmay a Çalışılıyor
25 33.3 16 21.3 17 22.7 9 12.0 8 10.7
Tanımları İş Yapılıyor, Destek Personeli Verilmeye Çalışıyor
28 37.3 16 21.3 16 21.3 9 12.0 6 7.9
Kariyer Yapma İmkanları Var
47 62.7 11 14.7 11 14.7 5 6.7 1 1.3
Stres Önleme Eğilimleri, Adil Ücret Uygulamal arı Var
42 56.0 12 16.0 7 9.3 6 8.0 8 10.7
Personel Teşvik Ödülleri Veriliyor
56 74.7 4 5.3 7 9.2 4 5.3 4 5.3
92 Van Yüzüncü Yıl Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi The Journal of Social Sciences Institute
3.4.4. Kurumun Stres Yönetiminin Değerlendirilmesine ilişkin Verilen Cevapların Dağılım Bulguları
"Kağıt işi ve bürokratik işlemler zaman alıyor" ifadesine katılımcıların %29.3'ü (n=22) hiç katılmıyorum, %16'sı (n=12) kısmen katılmıyorum, %6.7'si (n=5) kararsızım, %13.3'ü (n=10) tamamına yakın katılıyorum, %34.7'si (n=26) ise tamamen katılıyorum cevabını vermiştir."Hizmet içi eğitim veriliyor, bürokratik işlemler azaltılmaya çalışılıyor" ifadesine katılımcıların %33.3'ü (n=25) hiç katılmıyorum,
%21.3'ü (n=16) kısmen katılmıyorum, %22.7'si (n=17) kararsızım,
%12'si (n=9) tamamına yakın katılıyorum, %10.7'si (n=8) ise tamamen katılıyorum cevabını vermiştir."İş tanımları yapılıyor, destek personeli verilmeye çalışılıyor" ifadesine katılımcıların %37.3'ü (n=28) hiç katılmıyorum, %21.3'ü (n=16) kısmen katılmıyorum,
%21.3'ü (n=16) kararsızım, %12'si (n=9) tamamına yakın katılıyorum,
%7.9'u (n=6) ise tamamen katılıyorum cevabını vermiştir."kariyer yapma imkanları var" ifadesine katılımcıların %62.7'si (n=47) hiç katılmıyorum, %14.7'si (n-11) kısmen katılmıyorum, %14.7'si (n=ll) kararsızım, %6.7'si (n=5) tamamına yakın katılıyorum, %1.3'ü (n=l) ise tamamen katılıyorum cevabını vermiştir.
3.4.5. Personelin Kurumdan Beklentileri Değerlendirilmesine İlişkin Verilen Cevapların Dağılım Bulguları Tablo 5:Personelin Kurumdan Beklentilerini Değerlendirme Skalası
KatılmıyorHiç um
Kısmen Katılmıyor
um
Karar
sızım Tamamın Yakın a Katılıyoru
m
Tamamen Katılıyorum
n % N % n % n % n %
Iş Yoğunluğunun Azaltılması İçin Yeterli Personel Alınmalıdır
5 6.7 5 6.7 7 9.3 5 6.7 53 70.7
Mesleki Risklerin Azaltılması İçin Çalışmalar Yapılmalıdır
1 1.3 4 5.3 7 9.3 7 9.3 56 74.7
